SKKN Ứng dụng kĩ thuật mảnh ghép, kĩ thuật KWL vào việc giảng dạy môn giáo dục công dân khối 10 THPT

Năm 2010 – 2011 Bộ giáo dục và Đào tạo đã ban hành hướng dẫn thực hiệnchuẩn kiến thức - kỹ năng trong chương trình giáo dục phổ thông các môn học và đưa ra một số kỹ thuật dạy học tích c

A ĐẶT VẤN ĐỀ

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

a Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học

Dạy và học là một nghệ thuật Nghệ thuật ấy không phải ai cũng thể nghiệmgiống ai Người giáo viên lên lớp cũng giống như người nghệ sĩ khi lên sân khấu

để cuốn hút được khán giả thì ngoài năng khiếu ra còn đòi hỏi cả một nghệ thuật

Để giờ giảng của mình thực sự sinh động và học sinh có thể tiếp thu bài mộtcách có hiệu quả thì ngoài những tri thức vốn có của mình còn một yếu tố khôngthể thiếu được là năng lực sư phạm - hay nói cách khác là phương pháp, kĩ năngtruyền thụ Chính vì vậy việc đổi mới phương pháp, kỹ thuật dạy học là rất cầnthiết Với định hướng “Đổi mới phương pháp dạy học” là “Phương pháp dạy họcphổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” (Điều

28 2 Luật giáo dục công bố năm 2005)

Năm 2010 – 2011 Bộ giáo dục và Đào tạo đã ban hành hướng dẫn thực hiệnchuẩn kiến thức - kỹ năng trong chương trình giáo dục phổ thông các môn học

và đưa ra một số kỹ thuật dạy học tích cực có thể có thể sử dụng trong giảng dạymôn giáo dục công dân

b Xuất phát từ vị trí, vai trò của việc áp dụng kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật ‘KWL” trong dạy học giáo dục công dân

Kỹ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của giáo viên

và học sinh trong các tình huống/hoạt động nhằm thực hiện giải quyết mộtnhiệm vụ/nội dung cụ thể Vì vậy việc vận dụng một cách linh hoạt các kỹthuật dạy học tích cực này sẽ giúp cho học sinh lĩnh hội kiến thức một cáchchủ động, sáng tạo Từ đó khẳng định một điều là các kỹ thuật dạy học tíchcực này có vị trí, vai trò rất quan trọng trong việc lĩnh hội tri thức của họcsinh

c Xuất phát từ thực trạng của việc sử dụng kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật “KWL” các trường THPT

Việc áp dụng các kỹ thuật dạy học tích cực này đóng vai trò r ấ t l ớ n trongquá trình dạy học nói chung và d ạy học môn giáo dục công dân nói riêng.Tuy nhiên việc vận dụng kỹ thuật dạy học tích cực trong môn giáo dục công dân

là một vấn đề không đơn giản nó phụ thuộc nhiều vào các yếu tố khách quan như

cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, trình độ học sinh, vì vậy việc giáo viên môn giáo

dục công dân ở nhiều trường, nhiều địa phương thì kỹ thuật dạy hoc tích cực vẫncòn đang mới mẽ, việc vận dụng vào thực tiễn chưa thường xuyên, nhiều nơi cònmang tính hình thức, học sinh còn lơ là, còn yếu chưa tiếp cận tốt với phươngpháp, kỹ thuật dạy học mới Do vậy, để khai thác hết giá trị dạy học, phát huyđược tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, giúp học sinh hiểu rõ bảnchất của các sự vật, hiện tượng trong môn giáo dục công dân thì giáo viên cầnthường xuyên sử dụng và sử dụng có hiệu quả các kỹ thuật dạy học tích cựcnhư kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật “KWL” trong quá trình dạy học môn giáo dụccông dân

Do đó tôi mạnh dạn chọn đề tài “Ứng dụng kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật “KWL” vào việc giảng dạy môn giáo dục công dân khối 10 THPT” với

mong muốn chia sẻ những kinh nghiệm, hiểu biết của mình tới đồng nghiệp,cũng như cùng với đồng nghiệp vận dụng vào thực tiễn dạy học để nâng cao chấtlượng dạy học môn giáo dục công dân nhiều hơn nữa”

Có những nhiệm vụ như sau:

- Thông qua kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật “KWL” rèn cho học sinh kỹnăng làm việc nhóm theo nhiều cách, tạo không khí sôi nổi, hứng thú, tích cựctrong giờ học, tạo điều kiện cho học sinh gần gũi, hiểu nhau và đoàn kết vớinhau hơn Biến những giờ học trở nên thú vị hơn

-Vận dụng hai kỹ thuật này một cách sáng tạo để các kỹ thuật giảng dạynày đạt hiệu quả cao, thổi một luồng sinh khí mới vào cách nhìn nhận về tầmquan trọng của bộ môn khoa học này

- Làm cho phương pháp này phải đạt hiệu quả

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Các kỹ thuật dạy học tích cực: Kỹ thuật mảnhghép, kỹ thuật “KWL” vào môn giáo dục công dân

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn giáo dục công dân 10

- Đối tượng tác động: Học sinh lớp 10 trường THPT 4 Thọ Xuân

5 Giới hạn phạm vi nội dung nghiên cứu.

- Giới hạn nghiên cứu: Các kỹ thuật dạy học trong chương trình giáo dụccông dân 10

- Phạm vi nghiên cứu: Học sinh lớp 10 trường THPT 4 Thọ Xuân, giáo viêngiảng dạy bộ môn giáo dục công dân cấp THPT huyện Thọ Xuân

- Nội dung nghiên cứu: Nếu ứng dụng tốt các kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật

‘KWL” sẽ nâng cao hiệu quả giảng dạy môn giáo dục công dân 10

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Nghiên cứu các tài liệu có liên quantới việc áp dụng kỹ thuật dạy học tích cực nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy môngiáo dục công dân

- Phương pháp quan sát và điều tra sư phạm: Dự giờ, trao đổi ý kiến vớigiáo viên; Xây dựng hệ thống các câu hỏi, phiếu điều tra để điều tra thực trạngcủa việc sử dụng kỹ thuật dạy học mảnh ghép, kỹ thuật “KWL” trong giảng dạygiáo dục công dân 10 ở trường THPT hiện nay

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Trong quá trình nghiên cứu, tôi đãhỏi ý kiến của các giáo viên có kinh nghiệm trong việc cải tiến và sử dụng

kỹ thuật dạy học mảnh ghép, kỹ thuật “KWL” trong giảng dạy giáo dục côngdân 10 ở trường THPT

7 Thời gian nghiên cứu.

Đề tài được nghiên cứu từ tháng 9 năm 2012 đến tháng 4 năm 2013

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦAVẤN ĐỀ.

1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

a Kỹ thuật mảnh ghép.

Là kỹ thuật tổ chức hoạt động học tập hợp tác kết hợp giữa cá nhân,nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyết một nhiệm vụ phức hợp, kíchthích sự tham gia tích cực của học sinh Nâng cao vai trò của cá nhân trong quátrình hợp tác (Không chỉ nhận thức hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 1 mà còn phảitruyền đạt kết quả và hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 2)

- Vòng 1: Hoạt động theo nhóm, mỗi nhóm đựoc giao 1 nhiệm vụ

VD: Nhóm 1: Nhiệm vụ A; Nhóm 2: Nhiệm vụ B; Nhóm 3: Nhiệm vụ C, -> Đảm bảo mỗi thành viên trong nhóm đều trả lời được tất cả các câu hỏitrong nhiệm vụ được giao, trình bày được kết quả câu trả lời của nhóm

- Vòng 2: Hình thành nhóm mới (1 người từ nhóm 1, 1 người từ nhóm 2, 1người từ nhóm 3, )

-> Sau khi chia sẻ thông tin vòng 1, nhiệm vụ mới sẽ được giao cho

nhóm vừa thành lập để giải quyết và trình bày kết quả nhiệm vụ vòng 2

Dựa trên sơ đồ KWL, người học tự đánh giá được sự tiến bộ của mìnhtrong việc học, đồng thời giáo viên biết được kết quả học tập của người học, từ

đó điều chỉnh việc dạy học cho hiệu quả

2 Cơ sở khoa học của việc sử dụng kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật

“KWL” vào việc giảng dạy môn giáo dục công dân khối 10 THPT

a Cơ sở lí luận học

Quá trình dạy học bao gồm nhiều thành tố có mối quan hệ mật thiết với

nhau như: M ục đích, nội dung, phương pháp, kỹ thuật và phương tiện dạy học

Có thể biểu diễn mối quan hệ của các thành tố trong quá trình dạy họctheo sơ đồ sau

tổ chức, điều khiển quá trình dạy học giúp học sinh tự tổ chức hoạt động nhậnthức của mình một cách hiệu quả

Trong hoạt động dạy học, mục đích, nội dung, phương pháp, kỹ thuật vàphương tiện dạy học luôn có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Thông qua các

chủ thể tương ứng là xã hội (mục đích và nội dung dạy học; giáo viên –phương pháp dạy, kỹ thuật; học sinh – phương pháp học; giáo viên, học sinh –phương tiện dạy học) Trong các thành phần nêu trên, giáo viên giữ vai trò chủđạo Căn cứ vào nội dung dạy học, tình hình học sinh, phương tiện hiện có,giáo viên lựa chọn phương pháp, kỹ thuậ t tác động vào học sinh nhằm đạtmục đích dạy học.

Có thể nói, các phương pháp, kỹ thuật dạy học là công cụ nhận thức thếgiới của học sinh Mỗi loại phương pháp, kỹ thuật đều có thể phục vụ choviệc hoàn thành những tri thức kinh nghiệm và những tri thức lí thuyết, những

kỹ năng, kỹ xảo thực hành và kỹ năng, kỹ xảo trí tuệ

Một trong những phương pháp, kỹ thuật hỗ trợ đắc lực trong quá trìnhdạy học nói chung và dạy học môn giáo dục công dân nói riêng thức phongphú, là chiếc cầu nối giữa các hiện tượng tự nhiên và khả năng nhận thức củacon người Đó chính là kỹ thuật dạy học mảnh ghép, kỹ thuậtt “KWL”

Tuy nhiên, cần phải luôn luôn thấy rằng ngoài các kỹ thuật dạy họctích cực này người giáo viên cũng cần phải vận dụng linh hoạt các phươngpháp, kỹ thuật dạy học tích cực và các phương tiện dạy học khác

c Cơ sở tâm lí học

Lứa tuổi học sinh THPT thường dao động trong khoảng 14 đến 18tuổi, là giai đoạn đầu của lứa tuổi thanh niên Ở THPT, người học sinh bướcvào giai đoạn cuối của quá trình chuẩn bị nền tảng cho sự tham gia vào hoạtđộng nghề nghiệp và các dạng lao động xã hội khác Có thể nói, học sinhTHPT là

m ột nhóm ngư ời xã hội đặc biệt, được chuẩn bị để bước vào các lĩnh vực họctập nghề nghiệp hoặc trực tiếp tham gia lao động xã hội

Đặc điểm nổi bật về sự phát triển trí tuệ của học sinh THPT là: tính ch ủđộng, tính tích cực và tự giác cao, được thể hiện ở tất cả các quá trình nhậnthức Cảm giác đã đạt tới mức độ tinh và nhạy của người lớn Tri giác khônggian và tri giác thời gian không mắc sai lầm như lứa tuổi trước Tri giác có chủđịnh phát triển, năng lực quan sát được nâng cao, quan sát trở nên có hệthống, có mục đích và toàn diện hơn Tuy nhiên, một số em còn quan sátkém, phiến diện dẫn đến nhiều khi kết luận thiếu cơ sở thực tiễn Hơn nữa, ởlứa tuổi này, năng lực tư duy trừu tượng cũ ng phát triển rất mạnh, sự vậndụng các thao tác tư du y đ ã khá nhuần nhuyễn, các năng lực: Phân tích, tổnghợp, phán đoán, suy luận, năng lực khái quát hóa và trừu tượng hóa cũng pháttriển mạnh Bởi thế các em lĩnh hội m ột cách thuận lợi các khái niệm khoa học

trừu tượng.

Từ sự phân tích trên cho thấy, trong quá trình dạy học, giáo viên cầnlựa chọn phương pháp, kỹ thuật và hình thức tổ chức dạy học hợp lí nhằmkhai thác có hi ệu quả năng lực quan sát cũng như năng lực tư duy ở học sinh,giúp các em lĩnh hội tri thức một cách sâu sắc và đầy đủ

3 Thực trạng của việc sử dụng kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật “KWL” vào việc giảng dạy môn giáo dục công dân ở trường THPT

a Thực trạng nhận thức của giáo viên về việc sử dụng kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật “KWL” trong quá trình dạy học

Để xác lập cơ sở thực tiễn cho việc ứng dụng các kỹ thuật này đạthiệu quả cao ở trường THPT, tôi đã tiến hành điều tra về nhận thức, mức độ

sử dụng, hiệu quả sử dụng của giáo viên một số trường THPT trên địa bànhuyện Thọ Xuân Kết quả khảo sát mức độ nhận thức của 12 giáo viên về việc

sử dụng kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật KWL trong quá trình dạy học ở trườngTHPT thể hiện qua bảng 1:

Bảng 1 Kết quả khảo sát mức độ nhận thức của giáo viên về việc

sử dụng kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật KWL trong quá trình dạy học ở trường THPT

75 30 0

B Các lí do

- Kích thích được hứng thú học tập của học sinh

- Phát huy được tính tích cực, độc lập, sáng tạo

của học sinh trong quá trình dạy học

- Đảm bảo kiến thức vững chắc

- Chuẩn bị công phu, mất nhiều thời gian, hiệu

quả bài học không cao

- Không thi cử

910

920

7583,3

7516,70 Kết quả thu được cho thấy: Hiện nay, giáo viên THPT đều đánh giá cao

tầm quan trọng và sự cần thiết của việc sử dụng kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật

“KWL” trong quá trình dạy học 100% giáo viên đư ợc khảo sát đều khẳngđịnh không thể thiếu kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật “KWL” trong quá trình dạyhọc giáo dục công dân

Theo đánh giá của giáo viên THPT, việc sử dụng các kỹ thuật mảnhghép, kỹ thuật “KWL” trong dạy học môn giáo dục công dân đảm bảo cho họcsinh nắm kiến thức vững chắc (75%), tạo được hứng thú cho học sinh (75%),phát huy được tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh trong quá trình họctập (83,3%)

Từ sự phân tích trên cho thấy giáo viên THPT đã có sự nhận thức đúngđắn về tầm quan trọng của trong quá trình sử dụng các kỹ thuật mảnh ghép, kỹthuật “KWL” trong dạy học môn giáo dục công dân Điều đó có thể cho phépkhẳng định mức độ cần thiết và ý nghĩa của kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật

“KWL” trong dạy học ở trường THPT hiện nay

b Mức độ sử dụng kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật “KWL” của giáo viên phổ thông trong quá trình dạy học giáo dục công dân trong các trường THPT hiện nay

Đánh giá m ức độ sử dụng kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật “KWL” của

giáo viên trong các trường THP T hiện nay, tôi dựa trên cơ sở tự đánh giá củagiáo viên và k ế t quả điều tra được trình bày trong bảng 2

Bảng 2 Kết quả khảo sát mức độ sử dụng kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật

“KWL” trong dạy học môn giáo dục công dân ở trường THPT.

33,366,70

dạy học giáo dục công dân, nhưng việc sử dụng kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật

“KWL” trong thực tế lại rất hạn chế Điều này tạo nên mâu thuẫn

c Thái độ và kết quả học tập của học sinh trong các giờ học môn giáo dục công dân

Về thái độ của học sinh đối với môn học, tôi đã điều tra và kết quả đượcthể hiện qua bảng 3

Bảng3 Kết quả điều tra lí do học sinh thích học môn giáo dục công dân

( Điều tra ở 139 HS)

Lí do thích học môn giáo dục công

dân

Số phiếu Tỉ lệ (%)

- Thầy, cô dạy dễ hiểu, hấp dẫn

- Thầy (cô) vui tính, yêu quý HS

- Lí do khác

90409

64,828,86,4

Qua bảng số liệu trên cho thấy, lí do hàng đầu khiến học sinh thích họcmôn giáo dục công dân là phương pháp, kỹ thuật gi ảng dạy của giáo viên Điềunày mộ t lần nữa khẳng định vai trò quan trọng của việc áp dụng các kỹ thuật dạyhọc tích cực trong dạy học giáo dục công dân

II MỘT SỐ VÍ DỤ CỤ THỂ ÁP DỤNG CÁC KĨ THUẬT DẠY HỌC.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở giai đoạn 1, mỗi học sinh ở nhóm chuyênsâu khác nhau tập hợp lại thành những nhóm “ mãnh ghép” Trong nhóm “mãnhghép” mỗi em là chuyên gia về một chủ đề nhỏ trong nội dung sự vận động vàphát triển của thế giới vật chất Học sinh lần lượt trình bày phần chuẩn bị củamình cho các thành viên khác trong nhóm.

Nhiệm vụ mới được giao: Các hình thức vận động này có gì giống và khácnhau? Giữa chúng có mối quan hệ gì?

*Ví dụ 2 :

Vòng 1: Nhóm “chuyên sâu”

Chủ đề: Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

Giai đoạn 1:

Nhiệm vụ nhóm 1: Tại sao nói thực tiễn là cơ sở của nhận thức?

Nhiệm vụ nhóm 2: Tại sao nói thực tiễn là động lực của nhận thức?

Nhiệm vụ nhóm 3: Tại sao nói thực tiễn là mục đích của nhận thức?

Nhiệm vụ nhóm 4: Tại sao nói thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý?

Nhiệm vụ nhóm 3: Tại sao nói con người là động lực của các cuộc cáchmạng xã hội?

Tên chủ đề: Tìm hiểu về mâu thuẫn

Tên học sinh: Nguyễn Thị Hạnh

Lớp: 10 a1 Trường THPT 4 Thọ Xuõn

K( Điều đó biết) W ( Điều muốn biết) L( Điều đó được học)

*Theo nghĩa thụng

thường: Mõu thuẫn là

là sự khỏc nhau

*Theo nghĩa triết học

Mỏc - Lờ Nin mõu

Mặt đối lập: Đú là những khuynh hướng, tinh chất, đặc điểm…

Mà trong quỏ trỡnh vậnđộng, phỏt triển của sự vật, hiện tượng chỳng phỏt triển theo những chiều hướng trỏi ngượcnhau

Sự thống nhất giữa cỏcmặt đối lập: Hai mặtđối lập liờn hệ gắn búvới nhau, làm tiền đềtồn tại cho nhau

Mặt đấu tranh chỳng luụn luụn tỏc động bài trừ, gạt bỏ nhau,

hệ giữa hai giai đoạnnhận thức? Nhận thức

là gỡ?

*Nhận thức cảm tính:

là giai đoạn nhận thức

đợc tạo nên do sự tiếpxúc của các cơ quancảm giác lên sự vật,hiện tợng đem lại chocon ngời những hiểubiết về đặc điểm bênngoài của sự vật, hiệntợng

*Nhận thức lý tính: Làgiai đoạn nhận thứctiếp dựa trên các tàiliệu do nhận thức cảm