Bài giảng kế toán quản trị bài 5 ths võ minh long

- Trung tâm trách nhiệm: một bộ phận trong một tổ chức mà các nhà quản trị của nó chịu trách nhiệm đối với kết quả tài chính của các hoạt động của đơn vị phụ thuộc.. - Trung tâm chi phí:

Bài giảng 5: ĐÁNH GIÁ THÀNH

QUẢ QUẢN LÝ

Kế toán quản trị

ThS Võ Minh Long

Mục tiêu

Sau khi học xong bài giảng này, Học viên có thể:

- Giải thích vai trò của kế toán trách nhiệm trong việc

khuyến khích hướng đến mục tiêu chung của các bộ phận.

- Xác định các trung tâm trách nhiệm như: trung tâm chi

phí, trung tâm doanh thu, trung tâm lợi nhuận, trung tâm đầu tư…

- Hiểu rõ các công cụ được sử dụng để đánh giá thành

quả quản lý của các trung tâm trách nhiệm.

- Phương pháp lập hoàn chỉnh báo cáo bộ phận

- Phân tích các báo cáo bộ phận để đánh giá thành quả hoạt

động và quản lý của bộ phận

Kế toán trách nhiệm

Hầu hết các tổ chức được chia thành các đơn vị nhỏ hơn với trách nhiệm riêng biệt: khu vực, đơn vị kinh doanh, bộ phận… => sự phân cấp quản lý nhằm đạt mục tiêu chung là hiệu quả nhất Các lợi ích đạt được:

+ Trao quyền ra quyết định cho từng cấp quản lý => nhà quản trị cấp cao sẽ giảm giải quyết công việc hàng ngày và tập trung vào các kế hoạch dài hạn.

+ Tạo điều kiện cho các nhà quản trị cấp thấp trở thành nhà quản trị cấp cao trong tương lai.

+ Thực hiện các quyết định do chính các cấp hoạch định.

- Thông tin và qui trách nhiệm: hệ thống nên chỉ

ra cá nhân trong tổ chức, người có trách nhiệm giải thích từng sự kiện hoặc các kết quả tài chính.

- Khả năng kiểm soát: cần phân biệt giữa chi phí

hoặc doanh thu có thể kiểm soát được và không thể kiểm soát được nhằm quản trị tốt doanh nghiệp.

Những ảnh hưởng về thái độ của kế toán

trách nhiệm

- Trung tâm trách nhiệm: một bộ phận trong một tổ chức mà các nhà

quản trị của nó chịu trách nhiệm đối với kết quả tài chính của các hoạt động của đơn vị phụ thuộc.

- Trung tâm chi phí: là một bộ phận mà các nhà quản trị chỉ có

quyền ra quyết định đối với các chi phí phát sinh trong bộ phận đó.

- Trung tâm doanh thu: là một bộ phận mà các nhà quản trị chỉ có

quyền ra quyết định đối với doanh thu phát sinh trong bộ phận đó.

- Trung tâm lợi nhuận: là một bộ phận mà các nhà quản trị chỉ có

quyền ra quyết định đối với lợi nhuận đạt được trong bộ phận đó

Và nó cũng chịu trách nhiệm về doanh thu và chi phí.

- Trung tâm đầu tư: là một bộ phận mà các nhà quản trị chỉ có

quyền ra quyết định đối với lợi nhuận và vốn đầu tư của bộ phận

Các trung tâm trách nhiệm

Đánh giá thành quả quản lý của trung

tâm chi phí

- Nó được đánh giá qua báo cáo thành quả được lập cho từng trung tâm chi phí riêng biệt

- Các thông tin đưa vào báo cáo để đánh giá thành quả lý

của các nhà quản trị ở trung tâm chi phí chỉ là chi phí có

thể kiểm soát bởi từng nhà quản trị ở từng trung tâm chi

phí

- Phương pháp: so sánh chi phí thực tế với chi phí dự toán

=> nhà quản trị đưa ra chênh lệch nào là thuận lợi (F), chênh lệch nào là bất lợi (U) Chênh lệch nào do biến động của sản lượng, chênh lệch nào do thành quả kiểm soát chi phí mang lại

Ví dụ: Báo cáo thành quả quản lý chi phí

Phân xường 1 Báo cáo thành quả quản lý chi phí (Tháng 12 năm 20X0)

Chi phí có thể kiểm soát Thực tế Chênh lệch dự toán linh hoạt Dự toán linh hoạt

Chi phí vật liệu trực tiếp 23,900 1,400 (U) 22,500

Chi phí nhân cộng trực tiếp 15,200 300 (U) 14,900

Biến phí sản xuất chung:

Chú thích: dự toán linh hoạt

Dự toán linh hoạt là dự toán được xây dựng cho những mức độ hoạt động khác nhau trong phạm vi phù hợp của doanh nghiệp => cần xác định phạm vi phù hợp về hoạt động cho doanh nghiệp.

Đánh giá thành quả quản lý của trung

tâm lợi nhuận

- Nó được đánh giá qua báo cáo thành quả được lập cho từng trung tâm lợi nhuận riêng biệt.

- Các thông tin đưa vào báo cáo để đánh giá thành quả quản lý của

các nhà quản trị ở trung tâm lợi nhuận chỉ là lợi nhuận có thể kiểm

soát bởi từng nhà quản trị ở từng trung tâm lợi nhuận

- Phương pháp:

+ Lập báo cáo kết quả kinh doanh theo dạng số dư đãm phí nhưng chỉ bao gồm doanh thu và chi phí có thể kiểm soát bởi các nhà quản trị của trung tâm lợi nhuận.

+ So sánh thông tin thực tế với thông tin dự toán => nhà quản trị đưa

ra chênh lệch nào là thuận lợi (F), chênh lệch nào là bất lợi (U) Chênh lệch nào do biến động của sản lượng, chênh lệch nào do thành quả kiểm soát doanh thu và chi phí mang lại.

Báo cáo thành quả lợi nhuận - Công ty X

Năm 20X0

Các chỉ tiêu Kết quả thực tế Chênh lệch dự toán

linh hoạt

Đánh giá Dự toán linh hoạt

Số lượng sp tiêu thụ 8,000 - 8,000

Doanh thu 80,000 - 80,000

Sản xuất 25,500 1,500 (U) 24,000 Bán hàng và quản lý 17,100 1,100 (U) 16,000

Số dư đảm phí 37,400 (2,600) (U) 40,000

Sản xuất 12,000 - 12,000 Bán hàng và quản lý 13,000 - 13,000 Lợi nhuận hoạt động 12,400 (2,600) (U) 15,000

Ví dụ: Báo cáo thành quả quản lý lợi nhuận

Đánh giá thành quả quản lý của trung tâm

Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư

Sơ đồ cấu trúc ROI

( = )

Chi phí ( = )

Doanh thu

Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu ( = )

ROI

Vòng quay vốn kinh doanh

Doanh thu

Vốn hoạt động bình quân ( : )

TS dài hạn

Từ công thức trên, các biện pháp có thể làm tăng ROI:

- Tăng doanh thu bán hàng

- Giảm chi phí hoạt động

- Giảm vốn hoạt động bình quân

Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư

ROI = Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu x Vòng quay vốn

Lợi nhuận thuần Vốn hoạt động BQ

=

ROI

Ví dụ minh họa

Có tài liệu về công ty Thương Mại như sau:

10% x 1,6 = 16%

80

800 500

Ví dụ minh họa (tt)

Biện pháp 1

Biện pháp 1: Tăng doanh thu.

- Doanh thu có vai trò trung gian nhưng nó là nhân tố cấu thành nên hai chỉ tiêu cơ cấu xác định ROI.

- Sự gia tăng doanh thu bán hàng trong điều kiện các nhân tố khác không đổi sẽ là điều kiện tăng thêm về lợi nhuận.

Ví dụ: Giả sử trong kỳ công ty có các biện pháp làm tăng doanh

thu thêm 100trđ Biết rằng tỷ lệ biến phí so với doanh thu là 72% Vốn hoạt động không đổi Hãy xác định ROI trong trường hợp này?

Ví dụ minh họa (tt)

Biện pháp 1

Kết quả của công ty Thương Mại như sau:

12% x 1,8 = 21,6%

108

900 500

Ví dụ minh họa (tt)

Biện pháp 2

Biện pháp 2: Giảm chi phí hoạt động.

Biện pháp quan trọng nhất để tăng tỷ lệ hoàn vốn đầu tư là giảm các khoản chi phí và đặc biệt là giảm biến phí => cần thực hiện quá trình tự động hóa sản xuất kinh doanh

Ví dụ: Giả sử trong kỳ công ty ứng dụng các biện pháp ứng

dụng khoa học kỹ thuật nên giảm được 4 trđ chi phí; doanh thu và vốn hoạt động không đổi Hãy xác định ROI trong trường hợp này?

Ví dụ minh họa (tt)

Biện pháp 2

Kết quả của công ty Thương Mại như sau:

10,5% x 1,6 = 16,8%

84

800 500

Ví dụ minh họa (tt)

Biện pháp 3

Biện pháp 3: Giảm vốn hoạt động.

- Biện pháp quan trọng nhất giảm vốn phải đặt trọng tâm là giảm tài sản ngắn hạn: sử dụng tiền có hiệu quả, có mức tồn kho hợp lý nhất, giảm các khoản phải thu bằng giải giáp tích cực thu hồi nợ đến hạn thật nhanh => tăng vòng quay vốn

Ví dụ: Giả sử trong kỳ công ty đã áp dụng các biện pháp

tích cực trong kinh doanh và đã làm tăng vòng quay vốn

=> giảm vốn đưa vào kinh doanh là 30 trđ với điều kiện doanh thu và lợi nhuận thuần không thay đổi Hãy xác định ROI trong trường hợp này?

Ví dụ minh họa (tt)

Biện pháp 3

Kết quả của công ty Thương Mại như sau:

10% x 1,7 = 17%

80

800 470

Một số hạn chế của chỉ tiêu ROI

- Có khuynh hướng chú trọng đến quá trình sinh lời

ngắn hạn hơn là quá trình dài hạn => có thể bỏ qua nhiều dự án có hiệu quả trong tương lai.

- Không phù hợp với mô hình vận động của dòng

tiền (dòng thu và dòng chi) khi sử dụng trong phân tích vốn đầu tư.

Giải pháp giải quyết hạn chế của chỉ tiêu

ROI

Các nhà quản trị thường dùng các chỉ tiêu khác

ngoài ROI để đánh giá bổ sung:

- Sự tăng trưởng của thị phần.

- Sự tăng trưởng của hoạt động sản xuất kinh doanh.

- Sự tăng lên của lợi nhuận thuần.

- Số vòng quay khoản phải thu và tồn kho….

Thu nhập thặng dư (RS)

Thu nhập thặng dư: thu nhập thuần túy hoạt động mà một trung tâm đầu tư có khả năng đạt được do tỷ lệ hoàn vốn cao hơn tỷ lệ hoàn vốn tối thiểu tính trên vốn hoạt động

Công thức:

Thu nhập

thặng dư = trung tâm đầu tưThu nhập của - Vốn đầu tư x vốn tối thiểuTỷ lệ hoàn

Ví dụ minh họa

Cĩ tài liệu về bộ phận A của cơng ty Thương Mại như sau:

Giả sử bộ phận này yêu cầu tỷ lệ hồn vốn tối thiểu: 15%.

Chỉ tiêu Số tiền (trđ) Lợi nhuận thuần 400

Vốn hoạt động bình quân 2.000 Phương pháp đánh giá Thu nhập thặng dư

=

Thu nhập

thặng dư = 400 - 2.000 x 15% 100

Chỉ tiêu Phương pháp ROI Phương pháp RS

Lợi nhuận thuần 400 400

Vốn hoạt động b.quân 2.000 2.000

tỷ lệ hồn vốn tối thiểu 15% đều hấp dẫn).

- Tuy nhiên, nếu nhà quản trị xem xét các dự án cĩ tỷ lệ hồn vốn lớn hơn tỷ lệ hồn vốn tối thiểu (15%) thì chọn phương pháp nào cũng được chấp nhận.

Chỉ tiêu Hiện tại Dự án mới Tổng cộng

Lợi nhuận thuần 400 90 490

Vốn hoạt động 2.000 500 2.500

Phương pháp RS (trđ) 100 15 115

Phương pháp ROI (%) 20 18 19,6

Một số hạn chế của chỉ tiêu rs

- Không thể so sánh các thành quả của các trung tâm

đầu tư có quy mô khác nhau.

- Trong so sánh nếu lựa chọn RS lớn nhất đôi lúc là

sai lầm => có thể bóp méo sự so sánh của các trung tâm có quy mô khác nhau.

=> Nhiều công ty đã sử dụng cả 2 phương pháp để

đo lường để đánh giá thành quả bộ phận.

Chỉ tiêu Bộ phận A Bộ phận B Lợi nhuận thuần 6.750 3.000

Vốn hoạt động b.quân 45.000 20.000

Tỷ lệ hoàn vốn tối thiểu 12% 12%

Ví dụ minh họa

So sánh thu nhập thặng dư (RS)

- Ví dụ: Cĩ tài liệu về 2 bộ phận của cơng ty Thương Mại: vốn đầu tư bộ phận A lớn hơn bộ phận B như sau: đvt: trđ

- Kết luận: thu nhập thặng dư của của bộ phận A lớn hơn so với bộ phận B do vốn đầu tư của A lớn hơn B

phân tích báo cáo bộ phận

- Phương pháp lập hoàn chỉnh báo cáo bộ phận.

- Phân tích các báo cáo bộ phận để đánh giá thành quả hoạt động và quản lý của bộ phận.

- Bộ phận: bất kỳ thành phần hoặc hoạt động nào liên quan đến một tổ chức mà có thể xác định được riêng biệt thu nhập và chi phí Bộ phận có thể là từng nhà máy, từng phân xưởng, từng địa bàn kinh doanh, từng loại sản phẩm, từng khách hàng…

- Báo cáo bộ phận: báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh được lập chi tiết cho từng bộ phận

Một số vấn đề về báo cáo bộ phận (tt)

- Hình thức số dư đảm phí: các báo cáo này được trình bày

theo hình thức số dư đảm phí

- Số dư bộ phận là phần còn lại của số dư đảm phí do bộ

phận tạo ra sau khi trang trãi các định phí bộ phận Số

dư bộ phận góp phần bù đắp các định phí chung và đóng góp vào lợi nhuận chung

- Định phí bộ phận và định phí chung được trình bày riêng

biệt để tính số dư bộ phận

+ Định phí bộ phận: định phí liên quan trực tiếp đến bộ

phận cụ thể và khi bộ phận không tồn tại thì định phí

bộ phận cũng biến mất

+ Định phí chung: định phí không liên quan trực tiếp đến

bất kỳ bộ phận cụ thể nào và nó luôn tồn tại trong doanh nghiệp

Các tính chất quan trọng của báo cáo bộ phận

1 số ví dụ về báo cáo bộ phận

Bảng 1: Báo cáo kết quả kinh doanh bộ phận hàng tháng (đvt: trđ)

Bộ phận: khu vực

Các chỉ tiêu Công ty

Công ty được chia thành hai khu vực

Doanh thu thuần

Biến phí sản xuất của hàng bán

Số dư đảm phí sản xuất

Biến phí bán hàng và quản lý

Số dư đảm phí

Định phí bộ phận

Số dư bộ phận

1.500 780 720 220 500 190 310

500 200 300 100 200 110 90

1.000 580 420 120 300 80 220

Phân chia khu vực

B theo sản phẩm

Doanh thu thuần

Biến phí sản xuất của hàng bán

Số dư đảm phí sản xuất

Biến phí bán hàng và quản lý

(1) Số dư đảm phí

Định phí bộ phận sản phẩm

(2) Số dư bộ phận sản phẩm

1.000 580 420 120 300 60 240

500 275 225 75 150 30

500 305 195 45 150 30

Định phí chung không phân bổ cho các

bộ phận khi lập báo cáo bộ phận

- Định phí chung cho các bộ phận chưa không phân bổ thường bao gồm: tiền lương của chủ tịch hội đồng quản trị và các nhân viên đứng đầu khác, chi phí nghiên cứu

và phát triển, một số các chi phí khác liên quan đến cộng đồng và quảng cáo của công ty…

- Nếu phân bổ định phí chung cho các bộ phận:

+ Kết quả phân bổ có thể làm sai lệch thành quả của bộ phận

+ Cơ sở phân bổ định phí chung có thể không phản ánh đúng mối quan hệ nhân quả giữa định phí chung với các

Minh Long 36

Các chỉ tiêu Tổng cộng Sản

phẩm A

Sản phẩm B

600 300 300 200 100

400 200 200 180 20

Bảng 3: Báo cáo kết quả kinh doanh theo bộ phận năm 200X

đvt: triệu đồng

Định phí chung khơng phân bổ cho các

bộ phận khi lập báo cáo bộ phận (tt)

Giả sử phân bổ 90 triệu đồng định phí chung cho các sản phẩm A và B theo doanh thu Kết quả

phân bổ được thể hiện ở bảng 4.

Sau khi phân bổ chúng ta có nên tiếp tục kinh doanh sản phẩm B? Điều gì sẽ xảy ra nếu như ngừng kinh doanh sản phẩm B? Chúng ta xem

tiếp minh họa ở bảng 5.

Định phí chung phân bổ cho các bộ phận

khi lập báo cáo bộ phận

Minh Long 38

Các chỉ tiêu Tổng cộng Sản

phẩm A

Sản phẩm B

600 300 300 200 100 54 46

400 200 200 180 20 36 (16)

Bảng 4: báo cáo kết quả kinh doanh năm 200X

đvt: triệu đồng

Trường hợp 1: Định phí chung phân bổ cho các

bộ phận khi lập báo cáo bộ phận

bộ phận khi lập báo cáo bộ phận (tt)

Các chỉ tiêu Tổng cộng Sản

phẩm A

Sản phẩm B

600 300 300 200 100 90

- - - - -

-Bảng 5: báo cáo kết quả kinh doanh năm 200X

đvt: triệu đồng

Trường hợp 2: Định phí chung phân bổ cho các

bộ phận khi lập báo cáo bộ phận - Cơng ty Y khi

ngừng kinh doanh sản phẩm B (tt)

Đánh giá thành quả bộ phận

Thông qua phân tích báo cáo bộ phận, các nhà quản trị

có thể đánh giá khả năng sinh lời ngắn hạn và khả năng sinh lời dài hạn của từng bộ phận để đưa ra các quyết định thích hợp.

1/ Đánh giá khả năng sinh lời ngắn hạn: Các chỉ tiêu liên quan đến số dư đảm phí, dư đảm phí đơn vị, tỷ

lệ số dư đảm phí thích hợp cho việc đánh giá khả năng sinh lời trong ngắn hạn của từng bộ phận Do trong ngắn hạn các giả thiết rằng không có thay đổi trong giá bán, định phí, và biến phí biến động trong mới liên hệ với khối lượng đơn thuần.

Ngoài ra, nó rất có ích nhất đối với những quyết định liên quan đến định giá những đơn đặt hàng đặc biệt

và sử dụng năng lực hiện có.

2/ Đánh giá khả năng sinh lời dài hạn: số dư bộ phận có thể được xem như là một chỉ tiêu kinh

tế phản ánh thành quả của việc đầu tư vào một

bộ phận và số dư bộ phận có ích nhất đối với những quyết định dài hạn như thay đổi tiềm lực, định giá bán trong dài hạn…

Đánh giá thành quả bộ phận (tt)