sang kien kinh nghiem ren ky nang tinh theo ph­uong trinh hoa hoc chungcxt THCS Minh Nghia

Nó làm nền tảng căn bản quan trọng trong việc giải bài tập tính theo phương trình hóa học.. Đối tượng nghiên cứu: Tìm hiểu học sinh, nghiên cứu để đưa ra phương pháp giải các bài tập tín

A MỞ ĐẦU

1/ Lý do chọn đề tài:

Tính theophương trình hóa học là kiến thức cơ bản, xuyên suốt trong chương trình Hóa học phổ thông Nó làm nền tảng căn bản quan trọng trong việc giải bài tập tính theo phương trình hóa học Do đó để khắc phục tình trạng mất căn bản môn Hóa học ở học sinh, bản thân tôi nghĩ rằng cần phải tìm ra một giải pháp để nâng cao chất lượng bộ môn Hóa học là nhiệm vụ rất quan trọng và

cần thiết Đó là lý do tôi chọn đề tài “ Rèn kỹ năng tính theo phương trình hoá học” để nghiên cứu.

2/ Đối tượng nghiên cứu:

Tìm hiểu học sinh, nghiên cứu để đưa ra phương pháp giải các bài tập tính theo phương trình hóa học ở học sinh lớp 8, cụ thể là lớp 8A và lớp 8B của trường THCS Minh NghÜa

3/ Phạm vi nghiên cứu:

Là giáo viên giảng dạy môn Hóa học, chính vì vậy mà S¸ng kiÕn kinh nghiƯm của tôi xoay quanh vấn đề “ Rèn kỹ năng tính theo phương trình hoá học” của môn Hóa học 8 để sử dụng giảng dạy cho học sinh lớp 8A, 8B của trường THCS Minh NghÜa áp dụng từ tiết 32,33 trong phân phối chương trình học kỳ I

4/ Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu các tài liệu liên quan đến bộ môn Hóa học

- Phương pháp tổng hợp tài liệu

- Phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

- Phương pháp đàm thoại

B NOÄI DUNG:

1/ Cụ sụỷ lyự luaọn:

- Vaỏn ủeà hoùc taọp hieọn nay ủửụùc xem laứ quoỏc saựch haứng ủaàu Muùc ủớch cuỷa vieọc hoùc laứ ủaứo taùo ra con ngửụứi Xaừ Hoọi Chuỷ Nghúa Do ủoự vieọc phaựt trieồn qui moõ giaựo duùc – ủaứo taùo phaỷi treõn cụ sụỷ ủaỷm baỷo chaỏt lửụùng vaứ hieọu quaỷ giaựo duùc ủeồ ủaựp ửựng ngaứy caứng toỏt hụn yeõu caàu phaựt trieồn cuỷa ủaỏt nửụực trong giai ủoaùn ủaồy maùnh coõng nghieọp hoựa, hieọn ủaùi hoựa vaứ hoọi nhaọp quoỏc teỏ

- Cuừng nhử caực moõn hoùc khaực, Hoựa hoùc laứ moọt trong nửừng moõn hoùc khoõng theồ thieỏu trong caực trửụứng THCS Hoựa hoùc laứ moõn hoùc thửùc nghieọm noự phaỷn aựnh caực hieọn tửụùng xaỷy ra trong cuoọc soỏng vaứ vuừ truù, trong ủoự baứi taọp Hoựa hoùc tớnh theo phửụng trỡnh hoựa hoùc laứ khaõu quan troùng trong quaự trỡnh daùy vaứ hoùc

- Vụựi yeõu caàu treõn laứ giaựo vieõn ủang trửùc tieỏp giaỷng daùy boọ moõn Hoựa hoùc phaỷi xaực ủũnh roừ muùc tieõu giaựo duùc ủoự laứ chuaồn bũ cho hoùc sinh tieỏp caọn ngaứy caứng gaàn vụựi khoa hoùc coõng ngheọ, giuựp hoùc sinh laứm chuỷ tri thửực, tieỏp caọn ủửụùc muừi nhoùn khoa hoùc coõng ngheọ nhaốm đáp ứng đợc yêu cầu của xaừ hoọi mụựi

2/ Cụ sụỷ thửùc tieón:

- Hoựa hoùc laứ moõn khoa hoùc thửùc nghieọm, vỡ theỏ caàn reứn cho hoùc sinh caực kyừ naờng cụ baỷn giaỷi moọt soỏ baứi taọp tớnh theo phửụng trỡnh hoựa hoùc moọt caựch ủoọc laọp vaứ saựng taùo Qua ủoự hoùc sinh tửù ủũnh hửụựng ủeồ giaỷi baứi taọp

- Reứn cho hoùc sinh coự kyừ naờng nhaọn daùng baứi taọp theo mửực ủoọ tửứ deó ủeỏn khoự, phaựt trieồn daàn kyừ naờng hieọn coự cuỷa hoùc sinh, nhaốm phaựt huy theõm khaỷ naờng tửù hoùc, tửù nhaọn thửực vaứ ủoọc laọp, saựng taùo cuỷa hoùc sinh ẹoàng thụứi phaựt huy hoaùt ủoọng nhoựm

- Treõn cụ sụỷ ủoự, ủeồ kớch thớch tớnh tớch cửùc hoùc taọp cuỷa hoùc sinh trong vieọc giaỷi baứi taọp tớnh theo phửụng trỡnh hoựa hoùc, baỷn thaõn giaựo vieõn caàn xaực ủũnh vai troứ cuỷa mỡnh ủoỏi vụựi hoùc sinh

+ Giaựo vieõn caàn coi troùng lụùi ớch, nhu caàu, hửựng thuự hoùc taọp cuỷa hoùc sinh phat huy toỏi ủa caực naờng lửùc coứn tỡm aồn cuỷa hoùc sinh Hỡnh thaứnh cho hoùc sinh phửụng phaựp hoùc taọp khoa hoùc, naờng lửùc saựng taùo, loứng say meõ yeõu thớch boọ moõn

+ Phaựt huy toỏi ủa tớnh tớch cửùc, ủoọc laọp, saựng taùo cuỷa hoùc sinh

+ Giáo viên hướng dẫn cho học sinh nghiên cứu để tìm hướng giải phù hợp Qua các bài tập từ dễ đến khó dần tạo ra sự tích cực, tự lực sáng tạo trong học tập của học sinh Giúp hình thành ở học sinh kỹ năng giải bài tập hóa học tính theo phương trình hóa học

3/ Nội dung vấn đề:

a/ Thực trạng của học sinh ở trường THCS Minh NghÜa:

- Nhìn chung, các em chưa có ý thức cao trong học tập, phần đông các em là con nhà nông vừa đi học vừa phục giúp gia đình nhất là vào vụ mùa, các

em thường hay không thuộc bài, không làm bài tập, vào lớp học không chú ý nghe giảng bài, không chuẩn bị bài mới làm ảnh hưởng đến việc học của các em

- Đối với học sinh lớp 8, cụ thể là lớp 8A và lớp 8B qua thời gian tìm hiểu thực tế tôi nhận thấy các em chưa nắm vững các kiến thức cơ bản như: kí hiệu hóa học; hóa trị; cách viết công thức của một hợp chất; lập phương trình hóa học; các công thức chuyển đổi giữa số mol; khối lượng và thể tích; cho nên các em không thể vận dụng để giải một bài tập hóa học

- Qua thực tế giảng dạy, bản thân tôi nhận thấy sau khi đọc đề toán đa số các em chưa xác định được đề bài đã cho biết những đại lượng gì, có liên quan đến công thức nào cần sử dụng đại lượng đề bài hỏi Các em chưa xác được hướng giải bài tập cho phù hợp Mặt khác, các em chưa nắm vững những công thức cơ bản và kỹ năng lập phương trình hóa học nên ảnh hưởng đến khả năng giải một bài hóa học tính theo phương trình hóa học

b/ Những giải pháp để nâng cao chất lượng bộ môn Hóa học và nâng cao hiệu quả giải bài tập cho học sinh ở trường THCS Minh NghÜa như sau:

- Giáo viên cần trang bị cho học sinh vốn kiến thức cơ bản về Hóa học Nếu cần thiết giáo viên ghi tóm tắt và hướng dẫn học sinh cách ghi nhớ

- Giáo viên chú ý chọn các bài tập nâng cao từ dễ đến khó tạo sự tích cực, tính độc lập, sáng tạo cho học sinh

- Quan trọng hơn là giáo viên giúp học sinh phân tích, tìm hiểu kỹ đề bài qua đó định hướng được phương pháp giải

- Sau đó giáo viên cho thêm bài tập tương tự, mức độ nâng dần lên để hình thành ở học sinh kỹ năng giải bài tập hóa học

Mỗi bài tập hóa học có nhiều cách giải khác nhau nhưng phải thực hiện đủ 4 bước:

+ Tìm hiểu đề tài: Xác định đại lượng đã cho và đại lượng cần tìm,

hiểu ý nghĩa mở rộng từng đại lượng Cần tóm tắt đề bài rõ ràng bằng ký hiệu hiệu hóa học, chuyển đổi đơn vị nếu cần thiết

+ Xác định hướng giải bài tập: Nhớ lại các khái niệm, các qui tắc,

công thức, … có liên quan Từ đó tìm ra mối liên hệ giữa điều kiện đề bài cho và yêu cầu của bài tập

+ Trình bày lời giải: Thực hiện các bước giải đã vạch.

+ Kiểm tra kết quả: Xem lại đã trả lời đúng yêu cầu của bài chưa?

Tính toán có sai sót hay không?

- Đó là những yêu cầu cơ bản để giải một bài tập hóa học Nếu học sinh nắm được kiến thức, kỹ năng cơ bản thì việc giải bài tập theo qui trình trên sẽ mang lại kết quả cao

c/ Sơ lược về quá trình thực hiện:

- Để “ Rèn kỹ năng tính theo phương trình hóa học” bản thân tôi không

ngừng tìm hiểu, nghiên cứu các tài liệu liên quan đến bộ môn, đặc biệt quan trọng hơn nữa là luôn luôn dự giờ, học hỏi kinh nghiệm cđa các đồng nghiệp để đưa ra giải pháp tốt nhất trong việc nâng cao chất lượng bộ môn Hóa học

- Sau cùng là thu thập các số liệu cần thiết cho S¸ng kiÕn kinh nghiƯm.

- Đối với học sinh, bản thân tôi định hướng như sau:

+ Tìm hiểu kĩ đối tượng học sinh, phát hiện ra những chỗ hỏng kiến thức của học sinh mắc phải qua các bài kiểm tra, câu trả lời vấn đáp của học sinh, cách làm bài trong khi kiểm tra bài cũ

+ Chú ý cách học tập của học sinh từ khâu theo dõi bài, ghi chép đến khâu giải bài tập

+ Giành nhiều thời gian để hướng dẫn kĩ cho học sinh cách giải bài tập mẫu tính theo phương trình hóa học nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh

- Trong thời gian nghiên cứu, bản thân tôi thu thập các số liệu, nắm kết quả qua các bài kiểm tra để theo dõi mức độ tiến bộ của học sinh mà có

hướng điều chỉnh hợp lí

d/ Những biện pháp hoặc sáng kiến mới đã áp dụng:

- Qua thời gian trực tiếp giảng dạy bộ môn Hóa học lớp 8A và lớp 8B , qua kết quả học kỳ I n¨m häc 2009-2010, tôi nhân thấy chất lượng học tập bộ môn còn thấp Đặc biệt là đa số học sinh không giải được bài tập tính theo

phương trình hóa học Để thực hiện S¸ng kiÕn kinh nghiƯm “ Rèn kỹ năng

tính theo phương trình hóa học” bản thân tôi áp dụng tiết 32 đến tiết 51 trong chương trình Hóa học lớp 8

- Để giải một bài tập tính theo phương trình hóa học nhất thiết phải thực hiện đủ 4 bước sau:

+ Bước 1: Tìm số mol chất đã cho theo đề bài.

+ Bước 2: Viết phương trình hóa học đúng.

+ Bước 3: Tính số mol chất cần tìm theo phương trình hóa học dựa vào

số mol đề bài đã cho ( áp dụng quy tắc tam suất)

+ Bước 4: Tìm đại lượng mà đề bài yêu cầu tìm ( tìm khối lượng

m = n.M hoặc thể tích khí ở điều kiện tiêu chuẩn V = 22,4.n)

- Sau đây là một vài ví dụ tính theo phương trình hóa học:

* Ví dụ 1: Tính khối lượng CaCO3 cần dùng để điều chế 42g CaO?

Giải

Số mol CaO sinh ra sau phản ứng:

nCaO = 42/56=0,75 (mol)

Phương trình hóa học:

CaCO3 CaO + CO2

1 mol 1 mol 1 mol

?x mol 0,75 mol

Số mol CaCO3 theo phương trình hóa học:

x = 0,75 (mol)

Khối lượng CaCO3 cần dùng:

m= n M = 0,75 100 = 7,5 (g)

Ví dụ 2: Tính thể tích khí O2 ( đktc) khi phân hủy 43,4g HgO?

Giải

Số mol HgO phân hủy:

nHgO = = = 0,2 (mol)

Phương trình hóa học:

2HgO 2Hg + O2

2mol 2mol 1mol

0,2mol ?xmol

Số mol khí O2 theo phương trình hóa học:

n = x = = 0,1 (mol)

Thể tích khí O2 sinh ra ở đktc:

V = 22,4 x n = 22,4 x 0,1 = 2,24 (l)

Ví dụ 3: Cho sắt tác dụng với axit clohidric theo phương trình hóa học sau:

Fe + 2HCl  FeCl2 + H2

Nếu có 5,6g sắt tham gia phản ứng hãy tìm:

a) Thể tích khí hidro thu được ở điều kiện tiêu chuẩn?

b) Khối lượng axit clohidric đã dùng?

c) Khối lượng sắt(II)clorua tạo thành sau phản ứng?

Giải

Số mol sắt tham gia phản ứng:

nFe = = 0,1 (mol)

Phương trình hóa học:

Fe + 2HCl  FeCl2 + H2 

1mol 2mol 1mol 1mol

0,1mol y mol z mol x mol

Thể tích khí hidro thu được ở đktc:

Số mol H2 theo PTHH:

n = x = = 0,1 (mol)

Thể tích khí hidro thu được ở đktc:

V = 22,4 x n = 22,4 x 0,1 = 2,24 (l)

Khối lượng HCl cần dùng:

Số mol HCl theo PTHH:

nHCl = y = = 0,2 (mol)

Khối lượng HCl cần dùng:

mHCl = nHCl x MHCl = 0,2 x 36,5 = 7,3 (g)

Khối lượng FeCl2 tạo thành sau phản ứng:

Số mol FeCl2 theo PTHH:

n = z = = 0,1 (mol)

Khối lượng FeCl2 tạo thành sau phản ứng:

m = n x M = 0,1 x 127 = 12,7 (g)

Tóm lại để giải bài tập hóa học tính theo phương trình hóa học đòi hỏi học sinh phải thuộc các kí hiệu hóa học để viết phương trình hóa học, cân bằng đúng phương trình hóa học và phải nắm vững cách biến đổi các công thức tính toán cơ bản

- Tùy dữ kiện đề bài cho mà áp dụng các công thức cho phù hợp

- Sau đây là sơ đồ cho biết sự chuyển đổi giữa lượng chất ( số mol) – khối lượng chất – thể tích khí ( đktc)

M là khối lượng mol

Khối lượng

chất (m)

Số mol chất (n)

Thể tích chất khí

e/ Keỏt quaỷ cuù theồ:

Baỷng thoỏng keõ keỏt quaỷ reứn luyeọn cuỷa hoùc sinh:

Thụứi

ủieồm

khaỷo

saựt

Lụựp

Toồng soỏ hoùc sinh

Dửụựi trung bỡnh Treõn trung bỡnh 0

ủeỏn 3,4

3,5 ủeỏn 4,9

Toồng soỏ Tổleọ

(%)

5,0 ủeỏn 6,4

6,5 ủeỏn 7,9

8,0 ủeỏn 10

Toồng soỏ Tổ leọ(%)

Cuoỏi

hoùc

kyự I

Tuaàn

19

Nhỡn chung keỏt quaỷ hoùc taọp cuỷa hoùc sinh lụựp 8A, 8B coự sửù tieỏn boọ roừ reọt sau khi aựp duùng Sáng kiến kinh nghiệm “ Reứn kyừ naờng tớnh theo phửụng trỡnh hoựa hoùc”.

4/ ẹaựnh giaự keỏt quaỷ cuỷa ủeà taứi:

a/ Vụựi Sáng kiến kinh nghiệm ủaừ thửùc hieọn ụỷ treõn, baỷn thaõn toõi trửùc tieỏp giaỷng daùy lụựp 8A vaứ 8B nhaọn thaỏy coự sửù tieỏn boọ nhử sau:

- Hoùc sinh ủaừ bieỏt tỡm hieồu ủeà baứi vaứ ủửa ra ủửụùc hửụựng giaỷi caực baứi taọp tớnh theo phửụng trỡnh hoựa hoùc Phaàn naứo hỡnh thaứnh ủửụùc ụỷ hoùc sinh kyừ naờng tớnh theo phửụng trỡnh hoựa hoùc

- Hoùc sinh ủaừ naộm laùi ủửụùc nhửừng kieỏn thửực cụ baỷn boọ moõn Cuỷng coỏ vaứ khaộc saõu nhửừng kieỏn thửực ủaừ hoùc moọt caựch coự heọ thoỏng

b/ Nhửừng haùn cheỏ:

- Soỏ lửụùng baứi taọp phong phuự vụựi nhieàu daùng khaực nhau neõn giaựo vieõn chửa giaỷi heỏt ủửụùc cho hoùc sinh caực daùng baứi taọp

- Cha có nhiều thời gian phụ đạo cho học sinh yếu kém

- Moọt soỏ hoùc sinh chửa coự yự thửực cao trong hoùc taọp

c/ Hửụựng khaộc phuùc:

- Caàn phuù ủaùo thửụứng xuyeõn cho hoùc sinh ủeồ cuỷng coỏ laùi kieỏn thửực, cuừng nhử hoùc sinh tửù tỡm toứi hửụựng giaỷi caực baứi taọp tửụng tửù Qua ủoự giaựo vieõn coự

thể nâng cao các dạng bài tập từ mức độ dễ đến khó để kích thích tư duy học sinh

- Thường xuyên kiểm tra, nhận xét, sửa sai giải thích lí do sai và khích lệ với những tiến bộ mà học sinh đạt được nhằm tạo hứng thú cho các em trong học tập

5/ Đề xuất – kiến nghị:

Để nâng cao chất lượng dạy và học tôi có những đề xuất sau:

- Giáo viên cùng bộ môn giành thời gian để trao đổi, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, luôn luôn nắm bắt tình hình thực tế học sinh để cùng nhau thảo luận thống nhất đưa ra biện pháp giảng dạy phù hợp với từng đối tượng học sinh

- Giáo viên cần tăng cường tổ chức cho học sinh hoạt động theo nhóm nhằm nâng cao hiệu quả của việc đổi mới phương pháp dạy học

- Ban giám hiệu, giáo viên chủ nhiệm hỗ trợ giáo dục tư tưởng để học để học sinh nhận thức được tầm quan trọng của việc học, từ đó học sinh có thái độ học tập đúng đắn

C KẾT LUẬN:

1/ Kết luận:

- Qua thời gian nghiên cứu S¸ng kiÕn kinh nghiƯm “ Rèn kỹ năng tính theo phương trình hoá học” ở học sinh lớp 8Avà 8B Tôi nhận thấy chất lượng học tập của học sinh ngày một tiến bộ hơn, học sinh dần dần yêu thích bộ môn Hóa học hơn trước, học sinh yếu kém giảm dần và số lượng học sinh khá, giỏi tăng lên rõ rệt

- Bài tập hóa học giúp học sinh mở mang tầm hiểu biết, giáo dục tư

tưởng, đạo đức và rèn luyện phong cách làm việc của người lao động mới, làm việc có kế hoạch, có phân tích phương hướng trước khi làm việc cụ thể Đặc biệt là qua những bài tập cơ bản rèn luyện cho học sinh tác phong cần cù, cẩn thận, tính chính xác, độc lập sáng tạo trong công việc

- Bài tập hóa học tính theo phương trình hóa học là kiến thức căn bản hết sức quan trọng, nó làm nền tảng cho học sinh trong việc giải bài toán tính theo phương trình hóa học ở những cấp học sau

- Thông qua việc giải bài tập, giáo viên kiểm tra được kiến thức, kỹ năng

môn Hóa học Đồng thời giáo viên có biện pháp giúp học sinh vượt qua khó khăn và khắc phục sai lầm

2/ Bài học kinh nghiệm:

Rèn kỹ năng tính theo phương trình hóa học là một yếu tố rất quan trọng trong quá trình giảng dạy của giáo viên và học tập của họcsinh Qua nghiên cứu thực tế và tận dụng phương pháp dạy học mới, tôi rút ra bài học kinh nghiệm sau:

- Để học tốt môn Hóa học, học sinh phải nắm vững các kiến thức cơ bản về hóa học ngay từ lớp 8

- Nắm chắc từng đối tượng học sinh để có biện pháp giảng dạy phù hợp với mọi đối tượng

- Giáo viên chọn những bài tập phù hợp với trình độ học sinh, soạn giảng trong hệ thống bài tập từ đơn giản nhưng có mức độ nâng cao dần lên, cho học sinh làm đi làm lại bài tập tương tự để khắc sâu cách giải cho học sinh

Đó là phương pháp để kích thích hứng thú học tập của học sinh, giúp học sinh tiến bộ, có căn bản, tự tin và học tốt môn Hóa học

- Giáo viên hệ thống cho học sinh những kiến thức cơ bản cần nhớ, rèn cho học sinh kỹ năng viết phương hoá học và phương pháp giải bài tập theo phương trình hóa học

Sau khi thực hiện S¸ng kiÕn kinh nghiƯm trên, bản thân tôi sẽ vận dụng vào thực tế giảng dạy và tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, đồng thời tìm ra biện pháp để nâng cao chất lượng học sinh giỏi bộ môn

Mặc dù rất cố gắng trong quá trình thực hiện đề tài nhưng chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được ý kiến đóng góp quý báu của hội đồng khoa học, để kinh nghiệm của bản thân được nâng cao và giải pháp khoa học của tôi được hoàn thiện hơn Tôi xin chân thành cảm ơn!

Minh NghÜa, ngày 10 tháng 09 năm 2010

Người thực hiện

Bïi §×nh Chung