Tìm hiểu hoạt động biên tập - xuất bản sách chuyên đề phóng sự xã hội của Nhà xuất bản Lao động - Xã hội

Tìm hiểu hoạt động biên tập - xuất bản sách chuyên đề phóng sự xã hội của Nhà xuất bản Lao động - Xã hội

LỜI CẢM ƠN

Ngay từ những năm đầu là sinh viên Khoa Xuất bản, tôi đã nuôi mơ ước lớn lao đối với bản thân mình, đó là phấn đấu sẽ trở thành một biên tập viên chân chính Khoá luận này là cơ hội thử sức quan trọng và là động lực mạnh mẽ thôi thúc tôi từng bước đi đến ước mơ ấy Trong giờ phút này, tôi càng khắc ghi tâm niệm của văn hào Macxim Gorki:

“Phải yêu thích công việc của mình Khi đó lao động dù là lao động nhọc nhằn nhất đi nữa sẽ được nâng lên tới tầm sáng tạo“.

Với niềm yêu thích nghề biên tập và tâm đắc với đề tài “Tìm hiểu hoạt động biên tập - xuất bản sách chuyên đề phóng sự xã hội của Nhà xuất bản Lao động - Xã hội“, Khoá luận của tôi đã đi đến những chặng đường cuối cùng Nhân dịp này:

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành nhất đến cô giáo - Thạc sĩ Vũ Thuỳ Dương, người đã trực tiếp tận tình chỉ bảo, dẫn dắt và đồng hành cùng tôi trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành Khoá luận!

Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo trong Khoa Xuất bản, những người luôn tâm huyết với nghề đã dạy dỗ tôi và các bạn trong suốt bốn năm học cũng như đã tạo điều kiện thuận lợi cho chúng tôi hoàn thành Khoá luận!

Tôi xin chân thành cảm ơn các anh chị biên tập viên trong Nhà xuất bản Lao động –

Xã hội đã giúp đỡ tôi trong việc thu thập tài liệu làm Khoá luận!

Cuối cùng, gia đình với nguồn động viên đặc biệt và bạn bè cùng những lời góp ý chân thành, đó cũng là những người tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất!

Do khả năng và thời gian đều có hạn, Khoá luận không tránh khỏi những hạn chế, tôi rất mong nhận được sự phê bình, góp ý của các thầy cô giáo để Khoá luận được hoàn chỉnh hơn.

MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Các Mác, nhà kinh điển của Chủ nghĩa Mác-Lênin, đã khẳng định: “Xuất bản

là đòn bẩy của văn hoá” Bản chất hoạt động xuất bản là hoạt động truyền bá xãhội Vì vậy, trong cơ chế thị trường hiện nay, dù sôi động trong cạnh tranhthương mại và nhanh chóng hoà nhập xu hướng quốc tế hoá nhưng hoạt độngxuất bản nước ta vẫn nhấn mạnh vai trò “là đòn bẩy” để đấu tranh chống sự nôdịch văn hoá, lũng đoạn thông tin, để phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đàbản sắc dân tộc

Mặt khác, Chỉ thị của Ban Bí thư “Về nâng cao chất lượng toàn diện của hoạtđộng xuất bản” số 42-CT/TW nêu rõ: “Hoạt động xuất bản phải coi trọng việcphục vụ nhiệm vụ chính trị, tư tưỏng, đáp ứng nhu cầu đọc của nhân dân, đồngthời phải thực hiện tốt nhiệm vụ kinh doanh, xây dựng ngành xuất bản trở thànhmột ngành kinh tế-công nghệ phát triển toàn diện vững chắc” Như vậy Đảng vàNhà nước đã xác định hoạt động xuất bản là một ngành kinh tế đặc thù Điềunày cũng thể hiện rõ trong điều chỉnh mới của Luật Xuất bản năm 2004 Ngoài vịtrí là hoạt động trong lĩnh vực văn hoá tư tưởng thì hoạt động xuất bản còn baogồm cả hoạt động kinh doanh các xuất bản phẩm nhằm mục đích sinh lời

Trước những định hướng đổi mới trên, thế giới sách ngày càng tràn ngập với

số lượng khổng lồ, nội dung phong phú, hình thức đa dạng Điều đó chứng tỏsách luôn luôn là nhu cầu thiết yếu và là người bạn đồng hành cùng con người.Tuy nhiên thực tế cho thấy không phải ấn phẩm sách nào cũng là “tinh hoa”, là

“món ăn tinh thần” bổ ích đối với độc giả Nhiều khi trong hoạt động sản xuất –kinh doanh xuất bản phẩm, cái cao quý về tư tưởng, cái lợi cho chính trị, cho đờisống tinh thần của xã hội không phải bao giờ cũng đi liền với lợi nhuận kinh tế,nếu không nói giữa chúng thường có mâu thuẫn Do đó, một số nhà xuất bản vìlấy lợi nhuận làm mục tiêu chính mà vô hình chung đã chạy theo thị hiếu tầmthường của một bộ phận độc giả, làm phương hại đến thẫm mỹ và niềm tin của

bạn đọc chân chính Bernard Grasset trong cuốn Vấn đề văn học giải thích về

nghề làm xuất bản của mình, ông đã có một ý kiến rất đáng học hỏi: “Nghềnghiệp của chúng tôi ư? Trước tiên đó là sự can đảm từ chối Đông đảo côngchúng nghiêm túc với việc xuất bản của thời đại chúng ta sẽ buộc tội nhữngngười làm xuất bản tạo điều kiện thuận lợi cho sự tràn ngập những cuốn sáchtầm thường vì như thế những giá trị thực bị nhấn chìm”

Thời gian gần đây, việc các công ty quảng cáo, truyền thông làm sáchchuyên đề đang là một xu hướng phổ biến Việc liên kết với nhà xuất bản để rasách chuyên đề không phải là công việc quá khó, cộng thêm sự thiếu giám sát,thẩm định của một số nhà xuất bản là nguyên nhân dẫn đến sự nở rộ hàng loạtsách chuyên đề chất lượng kém Chúng được quảng cáo rầm rộ, được thiết kếmăngsét, makét bìa rất bắt mắt Sẽ chẳng có gì đáng nói nếu như các cuốn sáchnày ra đúng tôn chỉ, mục đích, góp phần nâng cao nhận thức, đáp ứng nhu cầulành mạnh của bạn đọc và làm phong phú đời sống văn hóa, tinh thần của nhândân Nghịch lý là ở chỗ, trong khi các cuốn sách kinh điển, hàn lâm giá trị bị lãngquên trên các giá sách thì với loại sách này, lượng người mua, lượng người tìmđọc và bị hấp dẫn không phải là ít Phải chăng đó là bởi những câu chuyện giậtgân, những vụ án ly kỳ đã kích thích tính tò mò, hiếu kỳ của độc giả? Rõ ràngđiều này đã phần nào gây ảnh hưởng đến môi trường văn hóa-xã hội, thuầnphong mĩ tục, lối sống của độc giả

Có lẽ cần ý thức rằng, bản thảo khi còn trên bàn biên tập mới chỉ là sảnphẩm có tính cá nhân, là công trình rất riêng có thể của một tác giả hay mộtnhóm tác giả nhất định Nhưng khi bản thảo được biên tập xong và cho phépxuất bản, mặc nhiên tác phẩm (hoặc công trình) đó không còn là sản phẩm cácnhân nữa, mà đã trở thành sản phẩm xã hội Nó có thể tác động một cách tíchcực hay tiêu cực tới xã hội Chính vì lẽ đó, hoạt động biên tập - xuất bản, cụ thể

ở đây là công việc biên tập - xuất bản sách chuyên đề cần phải được thực hiệnmột cách nghiêm túc và khoa học Vậy thực tế quy trình đó diễn ra như thế nào?Liệu biên tập viên, “bà đỡ tinh thần” đã “đỡ đầu” cho các ấn phẩm ấy được “mẹtròn con vuông” hay chưa?

Hơn nữa, trong thời đại kinh tế thị trường vận động liên tục, xã hội phát triểnkhông ngừng và nhu cầu, thị hiếu của con người ngày càng tăng đã đặt ra quyluật gay gắt đối với hoạt động xuất bản, đó là quy luật đào thải những cái không

có giá trị và tôn vinh những giá trị chân chính Cùng là sách chuyên đề nhưng cótác phẩm với nội dung tư tưởng tốt được bạn đọc ghi nhận, có tác phẩm lại gâynhiều ý kiến trái chiều, thậm chí tạo phản cảm đối với độc giả Đó chính là tínhhai mặt của thể loại sách chuyên đề Do vậy việc xem xét các ưu điểm, nhượcđiểm và tác dụng của loại sách này đối với xã hội cũng cần được chú ý

Thêm vào đó, hiện nay nhiều loại sách tuy đăng ký xuất bản là sách chuyên

đề nhưng nội dung đưa các thông tin thời sự, đề cập đến nhiều lĩnh vực của đờisống xã hội, không đúng là sách chuyên đề Hình thức trình bày lại như tạp chí:

có tên toà soạn, đánh số thứ tự theo định kỳ, ghi chức danh tổng biên tập, thư kýtoà soạn, địa chỉ gửi bài, hình ảnh quảng cáo giới thiệu sản phẩm và các thôngtin ghi trên các loại sách đó không đúng với các quy định của Luật Xuất bản.Việc xuất bản loại ấn phẩm “nhập nhằng” giữa sách và tạp chí này đã vi phạmcác quy định của Luật Xuất bản và Luật Báo chí, gây khó khăn cho công tácquản lý Việc chấn chỉnh lại hoạt động xuất bản loại sách này cần được thựchiện một cách triệt để Do đó, việc đưa ra một số kiến nghị cụ thể góp phần nângcao chất lượng sách chuyên đề là điều cần thiết

Theo guồng quay của xu hướng làm sách chuyên đề, Nhà xuất bản Laođộng - Xã hội cũng tham gia liên kết với Công ty truyền thông Hà Thế trong việcxuất bản loại sách này Bên cạnh một số ưu điểm nhất định, các ấn phẩm nàytồn tại không ít hạn chế, vi phạm Vì vậy Khoá luận xin đi vào tìm hiểu hoạt độngbiên tập - xuất bản loại sách chuyên đề phóng sự xã hội của Nhà xuất bản Laođộng - Xã hội liên kết với Công ty truyền thông Hà Thế trong năm 2006, gồm 17đầu sách Vấn đề mà tôi quan tâm là: Hàng loạt những cuốn sách thuộc thể loạisách chuyên đề phóng sự xã hội đem đến cho bạn đọc những giá trị gì? Trongđiều kiện nền kinh tế thị trường sôi động và cạnh tranh gay gắt như hiện nay,người làm sách đã làm sách như thế nào? Và đã là sách, vậy phải làm như thếnào để “Đọc sách là loại đầu tư không ô nhiễm, đồng thời cũng là loại hưởng thụkhông ô nhiễm”? Đó cũng chính là những lý do khiến tôi chọn đề tài:

“Tìm hiểu hoạt động biên tâp - xuất bản loại sách chuyên đề phóng sự xã

hội của nhà xuất bản Lao động - Xã hội”

làm Khoá luận tốt nghiệp chuyên ngành Biên tập - xuất bản

II Tình hình nghiên cứu đề tài

Hoạt động xuất bản loại sách chuyên đề phóng sự xã hội trong thời gian gầnđây diễn ra khá rầm rộ ở một số nhầ xuất bản và dư luận ít nhiều quan tâm, bàncãi Tuy nhiên về phương diện lý luận chưa có đề tài nào nghiên cứu về hoạtđộng biên tập - xuất bản loại sách này

Trong phạm vi Khoá luận này, tôi sẽ đi sâu vào tìm hiểu hoạt động biên tập xuất bản loại sách chuyên đề phóng sự xã hội của Nhà xuất bản Lao động – Xãhội

-III Mục đích, nhiệm vụ của đề tài

 Việc xuất bản loại sách chuyên đề phóng sự xã hội đã gây nhiều ý kiến tráichiều nhau về tác dụng của nó cũng như về vấn đề quản lý nhà nước đối vớiloại ấn phẩm này Do vậy Khoá luận đề xuất một số kiến nghị nhằm nângcao chất lượng loại sách này, để nó thực sự trở thành “món ăn” tinh thần bổích đối với độc giả và làm phong phú thêm thị trường sách hiện nay

2 Nhiệm vụ

Để đạt được những mục đích nêu trên và nâng cao hiệu quả của Khoá luận,

đề tài này đi vào giải quyết một số nhiệm vụ chủ yếu:

 Tìm hiểu và làm rõ khái niệm sách chuyên đề phóng sự xã hội

 Tìm hiểu về từng khâu cụ thể trong quy trình biên tập - xuất bản sách chuyên

đề phóng sự xã hội của Nhà xuất bản Lao động – Xã hội

 Đưa ra một số nhận xét về loại sách chuyên đề phóng sự xã hội và nhữngkiến nghị nhằm nâng cao chất lượng loại sách này

IV Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

 Trên cơ sở lý lý luận là Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưỏng Hồ Chí Minh, quanđiểm, đường lối của Đảng, đề tài dựa vào phương pháp luận duy vật biệnchứng và duy vật lịch sử

 Phương pháp nghiên cứu: trong khi tiến hành đề tài này tôi đã sử dụng một

số phương pháp nghiên cứu, cụ thể: phương pháp thống kê, phương pháptra cứu, phương pháp phân tích-tổng hợp, phương pháp so sánh, phươngpháp mô tả trên cơ sở vận dụng những kiến thức được trang bị ở nhàtrường, tham khảo nhiều nguồn tài liệu khác nhau

V Đối tượng và giới hạn đề tài

 Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: hoạt động biên tập - xuất bản loại sáchchuyên đề phóng sự xã hội của Nhà xuất bản Lao động – Xã hội

 Giới hạn đề tài: trong khuôn khổ đề tài và khả năng cho phép, tôi chỉ xin tìmhiểu những khâu cơ bản của hoạt động biên tập - xuất bản thông qua khảosát 17 tập sách chuyên đề phóng sự xã hội của Nhà xuất bản Lao động – Xãhội liên kết với Công ty truyền thông Hà Thế trong năm 2006 Đó là:

- Công tác kế hoạch đề tài

- Công tác cộng tác viên

- Công tác biên tập

- Công tác in, phát hành

VI Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục minh hoạthì nội dung đề tài gồm 3 chương:

- Chương I: Một số vấn đề lý luận cơ bản về sách chuyên đề phóng sự xã hội

- Chương II: Hoạt động biên tập - xuất bản sách chuyên đề phóng sự xã hộicủa Nhà xuất bản Lao động – Xã hội

- Chương III: Nhận xét về sách chuyên đề phóng sự xã hội của Nhà xuất bảnLao động – Xã hội và những kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng sách chuyên

đề phóng sự xã hội nói chung

“Sách chuyên đề” là một thuật ngữ chuyên ngành thuộc lĩnh vực xuất bản và

đã được cuốn Từ điển thuật ngữ Xuất bản – In – Phát hành sách – Thư viện Bản quyền (Nhiều tác giả, Cục Xuất bản – H.2002) định nghĩa một cách rõ ràng.

-Tuy nhiên trong thực tế hoạt động xuất bản, khái niệm “sách chuyên đề” cònnhiều ý kiến khác nhau, chưa thống nhất cụ thể Lợi dụng tình trạng này, một số

tổ chức tư nhân xin phép xuất bản sách chuyên đề nhưng lại thể hiện dưới hìnhthức, nội dung của một ấn phẩm báo chí nhằm né tránh sự quản lý của các cơquan chức năng Vì vậy, để xác định rõ hơn về khái niệm này, trước hết cần tìmhiểu nghĩa của từ “chuyên đề” - một đặc điểm để khu biệt sách chuyên đề vớicác loại sách, tạp chí khác

Theo Từ điểnTiếng Việt (NXB Từ điển bách khoa), chuyên đề được hiểu là

“công trình nghiên cứu tới mức hoàn chỉnh và đến nhiều chi tiết một vấn đề có

giới hạn chính xác và thường tương đối hẹp” Còn Từ điển Tiếng Việt của Viện

ngôn ngữ do NXB Đà Nẵng ấn hành thì định nghĩa: chuyên đề là “vấn đề chuyênmôn có giới hạn, được nghiên cứu riêng” Xét theo nghĩa đó, định nghĩa “sách

chuyên đề” của Từ điển thuật ngữ Xuất bản – In – Phát hành sách – Thư viện Bản quyền là tương đối rõ ràng: “Sách chuyên đề, loại sách viết nghiên cứu

-khoa học, khảo cứu riêng về một vấn đề, theo một chuyên ngành -khoa học nàođó” Như vậy, theo quan niệm chính thống thì sách chuyên đề phải là loại sáchmang tính hoàn chỉnh, tính cụ thể và tính khoa học Vậy khái niệm này đượchiểu như thế nào?

Trước hết, sách chuyên đề là loại sách được thể hiện bằng hai phương thức

cơ bản: sách viết nghiên cứu khoa học và sách khảo cứu Là loại sách viếtnghiên cứu khoa học, tức là sách chuyên đề xem xét, tìm hiểu kĩ lưỡng về hệthống tri thức tích luỹ trong quá trình lịch sử và được thực tiễn chứng minh để từ

đó nắm vững vấn đề, giải quyết vấn đề hoặc để rút ra những hiểu biết mới Làloại sách khảo cứu, tức là sách chuyên đề tìm hiểu vấn đề bằng cách nghiêncứu, đối chiếu với các sách vở, tài liệu cũ

Thứ hai, đối tượng mà sách chuyên đề hướng tới là “một vấn đề, theo mộtchuyên ngành khoa học nào đó” Điều đó có nghĩa là: sách chuyên đề hướng tớiđiều cần được xem xét, nghiên cứu, giải quyết trong một ngành chuyên mônhẹp, chẳng hạn như một ngành khoa học, kỹ thuật hay xã hội nhân văn cụ thể

nào đó Ví dụ: sách chuyên đề Chủ nghĩa Mác và văn hoá Việt Nam của đồng chí Trường Chinh, Về tục ngữ ca dao Việt Nam của Vũ Ngọc Phan, Cây thuốc Việt Nam của Đỗ Tất Lợi

Ngoài ra, sách chuyên đề còn được coi là một loại thể của sách khoa học

-kỹ thuật Nó là “tập hợp các bài báo, các công trình nghiên cứu của nhiều tác giảtheo một chủ đề nhất định Tuy cùng nhằm giải quyết một vấn đề, song các tácgiả có thể có những cách tiếp cận, phương pháp, quan điểm khác nhau” Nhưvậy, đây là loại sách đòi hỏi nhiều công phu, có thể đa dạng về cách tiếp cận,phương pháp, quan điểm song phải quán triệt theo một chủ đề, một khuynhhướng tư tưởng nhất định

Với khái niệm chính thống trên, sách chuyên đề được coi là một loại sáchmang tính khoa học cao Tuy nhiên hiện nay, theo nghĩa thông dụng của từ

“chuyên đề” là: “đề tài, vấn đề chuyên về một lĩnh vực nào đó, thường cụ thể”(Từ điển Tiếng Việt thông dụng, NXB Giáo dục), sách chuyên đề được phổ cập hoá

và được hiểu là sách chuyên về một đề tài, vấn đề thuộc một lĩnh vực nào đó Ví

dụ như sách chuyên đề quảng cáo, sách chuyên đề sức khoẻ, sách chuyên đề

ẩm thực, sách chuyên đề an ninh trật tự, sách chuyên đề phóng sự xã hội Giátrị của nó thể hiện ở việc lựa chọn, trình bày của người làm chuyên đề - tức là tàiliệu được chọn lọc đầy đủ và sắp xếp có hệ thống theo logic chủ đề đặt ra

 So sánh sách chuyên đề với các loại sách khác:

So với sách chuyên khảo: Điểm chung là cả hai đều nghiên cứu, khảo cứu

riêng về một vấn đề, theo một chuyên ngành khoa học nào đó Khác nhau là ởchỗ, nội dung sách chuyên đề có giới hạn chính xác và thường tương đối hẹp;đối tượng đọc cũng tương đối rộng rãi, tuỳ thuộc vào nhu cầu, sự quan tâm củađộc giả đối với vấn đề mà sách đề cập Ngược lại, sách chuyên khảo có nộidung khoa học sâu sắc, hướng vào giải quyết toàn diện, trọn vẹn một vấn đềnào đó của khoa học chuyên ngành, chứa đựng những đóng góp khoa học mớicủa tác giả; do đó đối tượng của loại sách này là các nhà khoa học thuộc lĩnhvực chuyên môn mà sách đề cập, họ thuộc diện đối tượng hẹp, có trình độ vănhoá, chuyên môn cao

So với sách chuyên luận: Nếu như sách chuyên đề có thể nghiên cứu, khảo

cứu riêng về bất cứ vấn đề, chuyên ngành khoa học nào và với mọi đối tượng,mọi trình độ thì trái lại, sách chuyên luận chỉ nghiên cứu riêng lĩnh vực khoa học

xã hội nhân văn, đề cập và giải quyết một vấn đề lý luận nào đó, diện phục vụhẹp, đối tượng phục vụ có trình độ lý luận, văn hoá cao

 So sánh sách chuyên đề với các ấn phẩm báo chí:

Hiện nay, theo số liệu thống kê của Cục Xuất bản thì trên thị trường có

khoảng 58 loại sách chuyên đề dạng tạp chí, trong đó, vi phạm nổi cộm khôngdưới 10 ấn phẩm Điều đó cho thấy sách chuyên đề là một khái niệm còn mangtính chất chung chung, trừu tượng và chưa có tiêu chí rõ ràng, cụ thể, dẫn đếnxảy ra hiện tượng tạp chí “núp bóng” sách chuyên đề Vì vậy cần phải khẳngđịnh, sách chuyên đề không thể là tạp chí, cũng không thể là tập san, đặc sanhay nguyệt san

Tạp chí, tập san, đặc san, nguyệt san đều là những dạng khác nhau thuộcloại hình xuất bản phẩm Tạp chí là “xuất bản phẩm định kỳ, có tính chất chuyênngành, đăng nhiều bài do nhiều người viết, đóng thành tập, thường có khổ nhỏhơn báo” Tập san là “tạp chí nghiệp vụ của một ngành chuyên môn” Đặc san là

“số tạp chí ra đặc biệt, tập trung vào một chủ đề” Còn nguyệt san là “tập sanhoặc tạp chí ra mỗi tháng một kỳ”

Hiện nay có một số nhà xuất bản được phép xuất bản tạp chí, ví dụ như

NXB Lao động – Xã hội với tạp chí Cẩm nang mua sắm, NXB Chính trị quốc gia

với tạp chí Người đọc sách, NXB Giáo dục với Văn học tuổi trẻ, Toán học tuổi trẻ, NXB Phương Đông với Ẩm thực phương Đông hay NXB Lao động với tạp chí Văn nghệ công nhân Mặc dù các nhà xuất bản đã tham gia xuất bản tạp

chí, tuy nhiên ranh giới giữa sách và tạp chí luôn cần được xác định rõ ràng vớinhững sự khác biệt chính sau đây:

o Thứ nhất, tính thời hiệu: Tạp chí đòi hỏi phải sát với đời sống xã hội hiện

thực, mang tính thòi sự tương đối mạnh; một quyển tạp chí mới xuất bảnthì vẫn có quan hệ chặt chẽ với bối cảnh thời đại dương thời, khi đã lỗithời thì sẽ thể hiện là “cũ kĩ” Trong khi đó, sách với đặc điểm tương đối

ổn định, mang những giá trị bền vững, lâu dài, tính thời sự tương đối yếu

o Thứ hai, tính kéo dài liên tục: Tạp chí có thể dùng cùng một tên gọi để

xuất bản liên tục không giới hạn thời gian các quyển khác nhau Xuất bảnsách lại không có tính kéo dài, liên tục này

o Thứ ba, tính tiết tấu (nhịp nhàng): Thời gian xuất bản tạp chí có yêu cầu

về chu kì rất nghiêm ngặt, định kỳ nhịp nhàng, biểu hiện rõ tính tiết tấu, ví

dụ như: tạp chí tuần, tạp chí nửa tháng, tạp chí một tháng Trong khi đó,thời gian xuất bản sách lại không nghiêm ngặt lắm trong các trường hợpbình thường, trừ một số sách xuất bản các tập ra định kỳ

o Thứ tư, tính một lần: Tạp chí thường không thể tái bản hoặc in lại Còn

với sách, thời gian tiếp thu hữu hiệu của sách tương đối dài, do đóthường có thể in lại nhiều lần

o Thứ năm, tính định hướng độc giả: Tạp chí có đối tượng độc giả xác định

rõ ràng, vì vậy có thể sử dụng các biện pháp đặt trước để định hướngphát hành, hình thành đội ngũ độc giả ổn định, bởi vậy thường trở thànhphương tiện quảng cáo hữu hiệu, được khách hàng quảng cáo coi trọng.Còn sách tuy có định hướng độc giả của riêng mình nhưng đều phải cóquá trình xác nhận của thị trường, do vậy về cơ bản sách không đăngquảng cáo, cho dù là ngẫu nhiên thì hiệu quả tuyên truyền cũng khôngbằng được tạp chí

Trên đây là một số tìm hiểu về khái niệm sách chuyên đề Đó là một côngviệc cần thiết bởi trong hoạt động xuất bản, việc xác định đúng đắn và khoa học

thể loại sách ảnh hưởng lớn đến công tác tổ chức, biên tập bản thảo Và hơnhết, khi hiện nay thuật ngữ “sách chuyên đề” đang bị lợi dụng và lạm dụng thìđiều này càng có ý nghĩa quan trọng Sách chuyên đề cần được trở về đúngnghĩa của nó và đúng “chức danh” mà hoạt động xuất bản đã “giao” cho nó, đểthị trường sách ngày càng lành mạnh, hữu ích đối với độc giả.

2 Phóng sự và Phóng sự xã hội

 Phóng sự:

Cho đến nay vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về thể loại phóng

sự Chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu phóng sự qua một số ý kiến tiêu biểu

Hai giáo sư bộ môn Báo chí Trường Đại học Tennesse là Stanny Johnson và

Jolian Narit trong cuốn sách Người phóng viên toàn năng cho rằng: “Phóng sự

là một bài tường thuật hoặc một bài báo được phát triển và xử lý một cách cótính văn học” Quan niệm này công nhận phóng sự là một thể tài báo chí có khảnăng sử dụng các yếu tố văn học mà chất lượng, giá trị tuỳ thuộc vào nhân cáchcủa người viết Tuy nhiên, trọng tâm được đặt vào khía cạnh tư tưởng, vào cách

xử lý cụ thể tài liệu và sự việc Người phóng viên phải có khả năng trả lời nhữngcâu hỏi sau: Chuyện gì xảy ra? Chuyện ấy có liên quan đến những ai? Chuyện

ấy diễn ra vào thời gian nào? Ở đâu? Chuyện ấy diễn ra như thế nào và tại saolại xảy ra chuyện ấy?

Nhà văn, nhà báo Mỹ Mark Twain lại nói: “Phóng sự chỉ là một sự ghi chépmáy móc đơn thuần các sự việc chứ không phải là một công việc sáng tạo” Đây

là một cách nhìn phiến diện vì lịch sử phát triển của phóng sự cho thấy thể tàinày không chỉ dừng lại ở mức độ ghi chép, tường thuật sự kiện mà nó còn lýgiải, tìm kiếm nguyên nhân sự việc cũng như gợi ý hướng giải quyết

Giáo sư Pơrômin, khoa Báo chí Trường Đại học Lomonoxop lại quan niệm:

“Phóng sự là một cách đặc biệt để lý luận về một sự việc như sự việc đó diễn ratrước mắt người viết Tính chất phóng sự là đưa tin về hoạt động của con ngườinghĩa là trước hết phải nêu được những hoạt động của con người” Quan niệmnày thừa nhận tính sinh động, hấp dẫn trong những thông tin được nêu lêntrong phóng sự khiến cho người đọc thấy như được tận mắt chứng kiến sự kiện.Quan niệm này cũng nhấn mạnh đến đối tượng của phóng sự là những hoạt

động của con người trong đời sống xã hội, cái hay, cái dở của những hoạt độngđó.

Giáo trình Nghiệp vụ Báo chí (tập 2, Khoa Báo chí, Học viện Báo chí Tuyên

truyền) nêu định nghĩa: “Phóng sự là một trong những thể tài thông tin quantrọng của báo, có ít nhiều đặc trưng văn học, phản ánh sự kiện xảy ra có thể kếthợp nghị luận, nhằm nêu lên phẩm chất tinh thần của con người và toàn bộ xãhội theo một hệ thống quan điểm và đường lối chính trị nhất định” Quan niệmnày xác định phóng sự là thể tài thông tin quan trọng, gần gũi với văn học.Phóng sự không chỉ đơn thuần miêu tả, tường thuật sự việc mà còn kết hợp với

lý lẽ, đánh giá Các sự kiện được đề cập đến trong phóng sự là những sự kiện

có ý nghĩa chính trị - xã hội

Trong Từ điển thuật ngữ văn học (NXB Giáo dục), phóng sự được định nghĩa

là: “một thể tài thuộc loại hình ký Phóng sự ghi chép kịp thời những vụ việcnhằm làm sáng tỏ trước công luận một sự kiện, một vấn đề có liên quan đếnhoạt động và số phận của một hoặc nhiều người và có ý nghĩa thời sự đối với

địa phương hoặc toàn xã hội” Còn nhà báo Đức Dũng trong Ký Báo chí cho

rằng: “Phóng sự là thể loại đứng giữa văn học và báo chí, có khả năng trình bàydiễn tả những sự kiện, con người, tình huống, điển hình thông qua cái tôi trầnthuật, vừa tỉnh táo, vừa lý trí, vừa cảm xúc, với một bút pháp giàu chất văn học”

Từ những quan niệm trên, có thể tóm lại bằng định nghĩa : Phóng sự là mộtthể loại báo chí, phản ánh những sự kiện, sự việc, vấn đề đang diễn ra tronghiện thực khách quan có liên quan đến hoạt động và số phận của một hay nhiềungười bằng phương pháp miêu tả hay tường thuật, kết hợp nghị luận ở mức độnhất định Trong phóng sự, vai trò cái tôi trần thuật – nhân chứng khách quan -rất quan trọng

So sánh phóng sự với một số thể loại báo chí khác:

o Phóng sự so với tin tức:

Tin tức thường đảm nhiệm việc thông tin phản ánh về toàn cục, phóng sựthường phản ánh sâu vào từng trọng điểm Nếu như xét lượng thông tin hàngngày, tin đảm nhiệm một lượng thông tin rộng gấp bội so với phóng sự, thìngược lại phóng sự lại là một trong những phương tiện điểm huyệt quan trọng

trong thông tin báo chí Tin tức chỉ nêu vấn đề, sự kiện, sự việc một cách cô đúcchặt chẽ, ngắn gọn chứ không đi sâu lí giải sự kiện, sự việc đó một cách cặn kẽ

và chi tiết Trong tin không có cái tôi tác giả, còn trong phóng sự cái tôi tác giả lạichiếm vai trò chủ đạo Tác giả của tin không thể lồng ghép cảm xúc của mình,trong khi đó cảm xúc của tác giả phóng sự lại là yếu tố tạo ra bản sắc riêng chomỗi phóng sự

o Phóng sự so với ghi nhanh:

Ghi nhanh có khả năng phản ánh kịp thời và đa diện về những sự kiện nổi bậtđang thu hút sự quan tâm của công chúng Tuy nhiên ghi nhanh cũng nặng vềtrình bày các vấn đề chứ không đi sâu vào phân tích nguyên nhân diễn ra sựkiện, cách giải quyết đối với sự kiện ấy Với ưu thế của mình, phóng sự thiên vềphản ánh những sự kiện, tình huống nổi bật, điển hình trong dòng chủ lưu thực

sự của quá trình phát sinh, phát triển Không chỉ phân tích nguyên nhân, tác giảphóng sự còn cố gắng đề xuất những kết luận, hướng giải quyết trên cơ sởnghiên cứu nghiêm túc, đánh giá bản chất của sự việc hiện tượng Phóng sựthường xuất hiện trong hoàn cảnh có vấn đề, là thể loại xung kích đáp ứng nhucầu thông tin mà công chúng đang quan tâm

o Phóng sự so với bài phản ánh:

Bài phản ánh là dạng bài có sự biến hoá rất linh hoạt để thích ứng với những

sự kiện, vấn đề, nhân vật, tình huống mà nó đề cập tới Lợi thế của nó là có thểbám sát để phản ánh cuộc sống đa dạng, bộn bề và phức tạp đang hàng ngàyhàng giờ biến đổi Tuy nhiên, do hình thức kết cấu và ngôn ngữ biến đổi quá linhhoạt, thậm chí pha tạp nên dạng bài này ít được sử dụng để phản ánh những sựkiện lớn hoặc những vấn đề đòi hỏi phải trình bày với một văn phong nghiêmtúc, lý lẽ chặt chẽ và sự thẩm định sâu sắc Trong thực tế dạng bài này chỉ đượcdùng để thông tin về những vấn đề, sự kiện, sự việc ở cấp độ trung bình Với

ưu thế của mình, phóng sự là thể loại có thể đảm nhận những hạn chế đó củadạng bài phản ánh

 Phóng sự xã hội:

Phóng sự xã hội là một trong những dạng phóng sự, ví dụ như: phóng sựđiều tra, phóng sự tài liệu, phóng sự chân dung, phóng sự du lịch, phóng sự ảnh,

phóng sự phản ánh, phóng sự ghi chép, phóng sự đời thường, phóng sự viết tạichỗ, phóng sự phơi-tông( nhiều kì)

Trong quá trình vận động và phát triển, cuộc sống luôn xảy ra hàng loạt những

sự việc, sự kiện, vấn đề với những tính chất và tầm quan trọng khác nhau.Chúng có thể trở thành đề tài cho phóng sự xã hội Vậy, phóng sự xã hội đượchiểu là phóng sự có nhiệm vụ phản ánh hiện trạng những sự kiện, sự việc, vấn

đề trong đời sống xã hội với toàn bộ dáng vẻ sinh động và phức tạp của chúng.Tất nhiên những sự kiện, sự việc, vấn đề mà nó phản ánh phải tiêu biểu, xácthực, đáp ứng nhu cầu thông tin thời sự, chứa đựng mâu thuẫn hoặc những câuhỏi cần được làm sáng tỏ, gợi lên những vấn đề mà công chúng quan tâm Điều

đó chứng tỏ phóng sự xã hội là dạng phóng sự có đối tượng phản ánh đa dạng,phạm vi phản ánh rộng lớn Phóng sự xã hội có thể phản ánh từ những vấn đề

có tầm bao quát như: vấn đề trẻ em lang thang, vấn đề xoá đói giảm nghèo, vấn

đề chống bão lũ ở miền Trung, vấn đề tham nhũng cửa quyền cho đến nhữngvấn đề có phạm vi nhỏ như: đời sống khó khăn của những người già cô đơn, sốphận những cô gái lầm lỡ, khám phá một vụ án lớn

Là một dạng của phóng sự nói chung, phóng sự xã hội cũng bao gồm nhữngđặc điểm cơ bản của phóng sự Đó là:

- Phóng sự xã hội luôn bám sát các sự thật tiêu biểu chứa đựng mâu thuẫn và

trình bày sự thật đó dưới dạng một bức tranh sinh động, nóng bỏng hơi thở củađời sống hiện thực với những con người và sự việc xác thực Người viết phóng

sự không được phép tuỳ tiện bóp méo sự thật, hư cấu, bịa đặt khi tái hiện nótrong tác phẩm của mình Đồng thời, tác giả phải đặc biệt chú ý đến vấn đề conngười, xuất phát từ những khía cạnh con người, ví dụ: hoàn cảnh đáng thươngcủa những nạn nhân trong vụ án, những tấm lòng đồng cảm với nỗi đau, sự thờ

ơ đáng lên án của những vô trách nhiệm

- Phóng sự xã hội có khả năng khám phá, phơi bày, điều trần về những sự thật

chứa đựng mâu thuẫn, đi sâu vào những khía cạnh riêng tư và phản ánh chúng

từ góc độ con người Tác phẩm phóng sự có nhiều cấp độ phản ánh: phơi bàyhiện trạng, tái tạo các sự việc, sự kiện, quang cảnh, tình huống, vấn đề và

thông qua đó bày tỏ những suy nghĩ, cảm xúc và thậm chí là cả nhân cách củatác giả nhằm giúp người đọc hiểu biết và đánh giá đúng sự kiện.

Tác phẩm phóng sự xã hội thường có sự xuất hiện trực tiếp của tác giả

-nhân vật trần thuật - với cách viết linh hoạt trong bút pháp, giọng điệu và việc sửdụng ngôn ngữ sinh động, giàu hình ảnh

- Về hình thức, phóng sự xã hội thường có dung lượng lớn, dao động trung

bình từ 800 đến 1500 chữ Kết cấu đặc trưng gồm ba phần chủ yếu sau: phần

mở đầu (nêu vấn đề, sự kiện), phần minh chứng cho sự tồn tại của vấn đề hoặc

sự kiện (tình hình, thực trạng, nguyên nhân), phần kết luận (nhận định, kiến nghị,giải pháp ) Ngoài ra thể loại này còn chú ý đến phần lời dẫn (sapô) và các títphụ của từng phần nội dung nhỏ

Nói tóm lại, đây là một thể loại đòi hỏi tác giả phải có kiến thức sâu rộng vàgiác quan nhạy bén để nắm bắt khám phá hiện thực, đồng thời phải có bản lĩnhngoan cường trong nghề nghiệp, khả năng phân tích thực tế Phóng sự xã hộikhông chỉ dừng lại ở mức thông tin cho công chúng về sự việc, sự kiện đangdiễn ra trong hiện thực khách quan mà nó còn có trách nhiệm thức tỉnh bạn đọc

về những vấn đề cần giải quyết trong cuộc sống

3 Sách chuyên đề phóng sự xã hội

Từ những khái niệm trên, có thể rút ra cách hiểu về sách chuyên đề phóng

sự xã hội: Đó là loại sách tập hợp các bài phóng sự xã hội của một hoặc nhiềutác giả theo một chủ đề nhất định, nó góp phần phần ánh hiện trạng xã hội mộtcách tiêu biểu, xác thực, đáp ứng nhu cầu thông tin thời sự, chứa đựng mâuthuẫn hoặc những câu hỏi cần được làm sáng tỏ, gợi lên những vấn đề màcông chúng quan tâm Hầu hết những bài phóng sự xã hội trong loại sáchchuyên đề này đều đã được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng(báo in, báo mạng )

Trên cơ sở những đặc điểm về nội dung và hình thức của thể loại phóng sự

xã hội, chúng ta có thể xác định những tiêu chí cơ bản để thể loại này có thể

“góp mặt“ trong loại sách chuyên đề phóng sự xã hội Những tiêu chí cơ bản:

o Một là, phóng sự xã hội phản ánh những mâu thuẫn.

Phóng sự xã hội có nhiệm vụ phơi bày, điều trần về những sự thật chứađựng mâu thuẫn trong đời sống Nói cách khác, phóng sự xã hội chỉ xuất hiệntrong bối cảnh khi cuộc sống có nhiều mâu thuẫn Một sự việc diễn ra suôn sẻ,thuận lợi có thể là đối tượng phản ánh của tin, tường thuật hoặc ghinhanh nhưng khó trở thành đối tượng phản ánh của phóng sự xã hội nếu bảnthân sự kiện đó không chứa đựng những câu hỏi chưa được trả lời hoặc cónhiều cách trả lời nhưng chưa đủ sức thuyết phục.

o Hai là, phóng sự xã hội phản ánh hiện thực dưới dạng một bức tranh vừa

khái quát, vừa có những chi tiết cụ thể, sinh động

Yêu cầu về tính khái quát của phóng sự xã hội thực chất là yêu cầu về bốicảnh của sự kiện hay vấn đề mà nó có nhiệm vụ thông tin, phản ánh Việc táihiện chi tiết cụ thể cũng đồng thời là quá trình đi tìm câu trả lời cho câu hỏi thểhiện mâu thuẫn trong bối cảnh chung, từ đó tác giả sẽ có được trong tay nhữngchi tiết sống động, có thể gây ấn tượng đối với công chúng

o Ba là, tác phẩm phóng sự có sự tham gia của các nhân chứng, trong đó

tác giả là nhân chứng có vai trò quan trọng nhất

Sự tham gia của các nhân chứng trong tác phẩm (các ý kiến phát biểu ) có

ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần tạo ra bản sắc riêng của thể loại Còn tácgiả, với vai trò quan trọng nhất, là người đã trực tiếp chứng kiến một phần haytoàn bộ sự kiện có nhiệm vụ dẫn dắt, liên kết, khâu nối toàn bộ nội dung của tácphẩm

o Bốn là, phóng sự xã hội được trình bày bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh, bút

pháp linh động, giọng điệu linh hoạt vừa để phản ánh hiện thực một cáchsinh động, vừa thể hiện được chính mình

Như vậy, thể loại phóng sự xã hội và sách chuyên đề phóng sự xã hội đòihỏi những tiêu chí rất cao, bởi đây là thể loại khó viết và khó viết hay Thực tiễnbáo chí nước ta hiện nay cho thấy bên cạnh những phóng sự tốt, có hiệu quả tácđộng mạnh mẽ thì cũng có không ít những tác phẩm viết ra một cách cẩu thả,những “phóng sự“ viết ra để ca ngợi, bốc đồng, những “phóng sự“ bịa đặt nhằm

vu khống, bôi nhọ và những “phóng sự“ giật gân, câu khách Tất nhiên, đókhông thể là con đường dẫn tới những phóng sự đích thực

Một thực tế nữa cũng đáng phải suy nghĩ, đó là tình trạng lạm dụng thuậtngữ Rất nhiều bài báo ghi là “phóng sự“ nhưng thực chất chỉ mới dừng lại ởmức độ là những bài phản ánh Đó là hậu quả của việc không hiểu biết đầy đủ

về những đặc điểm, tiêu chí của thể loại, nói như cách nói của nhà báo Nguyễn

Sỹ Đại: “Trên nhiều tờ báo, dường như đã có những lầm lẫn đến mức, hễ cứgặp bài đề “phóng sự“, tôi cứ gờn gợn như đấy mới chính không phải là phóng

sự Vài mô tả về lễ chùa, chuyện cái cầu thang khu tập thể không ai quét, thậmchí mang báo cáo hoạt động của một ngành về “chế biến“ lại cũng gọi là phóng

sự thì e hơi lạm dụng“( Nhìn xuyên sương mù để dự báo đúng, Tạp chí Người

làm báo, 9-1996)

Trước thực tế phóng sự trên báo chí như vậy, phóng sự xã hội trong sáchchuyên đề cũng không tránh khỏi những hạn chế nhất định Và vô hình chung,sách chuyên đề trở thành một dạng tái bản không ít các bài “phóng sự“ giật gân,câu khách, viết cẩu thả và những bài tin, ghi nhanh, bài phản ánh mượn danh

“phóng sự xã hội“ Điều đó dẫn đến thái độ hiểu và làm sai lệch về loại sáchchuyên đề phóng sự xã hội Vì vậy, để có thể biên tập - xuất bản được nhữngcuốn sách chuyên đề phóng sự xã hội thực sự mang giá trị và đáp ứng nhu cầuđộc giả, chúng ta cần hiểu đúng về loại sách này và các khái niệm liên quan

II TÌNH HÌNH XUẤT BẢN LOẠI SÁCH CHUYÊN ĐỀ DẠNG TẠP CHÍ VÀ SÁCH CHUYÊN ĐỀ PHÓNG SỰ XÃ HỘI TRONG THỜI GIAN GẦN ĐÂY

1 Thực trạng hoạt động xuất bản sách chuyên đề dạng tạp chí và sách chuyên đề phóng sự xã hội trong thời gian gần đây

Kể từ năm 2004 khi Luật Xuất bản mới thay thế Luật Xuất bản năm 1993 có

hiệu lực, những điểm mới cởi mở của Luật đã có tác động tích cực đến hoạtđộng xuất bản Ngành xuất bản nước ta đang dần chuyển động theo hướngnăng động và lành mạnh hơn, đáp ứng ngày càng cao nhu cầu đọc của đôngđảo người dân

Một trong những điểm mới của Luật Xuất bản 2004 là các nhà xuất bản đượcchủ động hơn trong xây dựng kế hoạch xuất bản và hoạt động liên kết, tổ chứcnhiều đề tài phong phú, xuất bản được nhiều đầu sách có giá trị với lượng phát

hành lớn, nâng cao khả năng cạnh tranh trước sóng gió thị trường và xu hướnghội nhập quốc tế Tại điểm 1, điều 20 (chương II), Luật Xuất bản quy định về liênkết trong lĩnh vực xuất bản: “Nhà xuất bản được liên kết với tác giả, chủ sở hữutác phẩm, cá nhân có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh về in hoặc phát hànhxuất bản phẩm và tổ chức có tư cách pháp nhân để tổ chức bản thảo, in và pháthành từng xuất bản phẩm“ Như vậy Luật Xuất bản đã thừa nhận tư nhân cóquyền liên kết cả trong khâu xuất bản gồm: khai thác bản thảo, mua bản quyền,

tổ chức biên tập Sự thừa nhận công khai “danh chính ngôn thuận“ này cùng vớinhững quy định đối tác liên kết phải đồng trách nhiệm với nhà xuất bản đã nângcao trách nhiệm của đối tượng này đồng thời cũng giúp cho việc quản lý đượcchặt chẽ, hiệu quả hơn Đây là một lực lượng quan trọng cùng các nhà xuất bảntạo nên thị trường xuất bản phẩm phong phú muôn màu

Bên cạnh những tác động tích cực mà Luật Xuất bản 2004 mang lại, trongquá trình thực thi nhiều nhà xuất bản vẫn chưa thích ứng kịp thời với Luật mới,thậm chí còn để xảy ra những sai phạm Một số người đứng đầu của cơ quanxuất bản chưa nhận thấy hết trách nhiệm của mình đã có lúc chạy theo lợi íchkinh tế mà bỏ qua hiệu quả xã hội đã để lọt ra thị trường những ấn phẩm có nộidung xấu, vô bổ, kém chất lượng Có nhà xuất bản vẫn còn trì trệ, chưa tận dụngđược quyền chủ động mà Luật mới mang lại, đang thua các đối tác ngay trênsân nhà, vô hình chung trở thành nơi bán giấy phép cho tư nhân, điều này dễkhiến nhà xuất bản rơi vào thế bị động và bị thao túng Gần đây một số nhà xuấtbản đã vi phạm Luật Xuất bản và Luật Báo chí, cho ra đời nhiều tạp chí với kiểuđăng kí dưới dạng sách chuyên đề, sách chuyên đề phóng sự xã hội nhiều tập,chưa kể nội dung của những loại ấn phẩm nửa sách, nửa tạp chí này có nhiềuđiều đáng bàn

Thời điểm tháng 6 năm 2006, trên các quầy sách báo, nhà sách thành phố

Hồ Chí Minh xuất hiện một số quyển sách được quảng cáo rầm rộ, được thiết kế

măngset, maket bìa rất bắt mắt Đó là cuốn Phong cách đàn ông, Sức khoẻ và giới tính (NXB Thanh niên), cuốn Đàn ông, trọn bộ ba tập Bí ẩn phòng the phương Đông, Vụ án sợi dây diều (NXB Lao động) Nhìn qua, độc giả sẽ khó

phân biệt được đâu là tạp chí, đâu là những xuất bản phẩm vì cách trình bày đến

nội dung bên trong quyển sách giống như những cuốn tạp chí, tuần san khácđang được bày bán trên thị trường Tạp chí, khi treo trên sạp, những quyển sáchnày còn “nổi“ hơn các tạp chí Xem qua các ấn phẩm trên cho thấy các nhà xuấtbản đã cho ra nhiều số và phát hành định kỳ hàng tháng ra thị trường Đọc quanội dung bên trong của các quyển sách này, người đọc không khỏi giật mình khi

có một số bài viết mô tả, minh hoạ quá sâu về lĩnh vực giới tính và quan hệ nam

nữ, khi giật những tít bài giật gân, câu khách: Ai nhiều bồ nhí nhất Việt Nam?,

Sự thật “trần trụi“ về truyền hình thoát y?, Những bí mật ghê gớm của đàn ông Không những thế, tại các trang bìa 3,4 của các ấn phẩm này còn đăng quảng cáo các sản phẩm dịch vụ, ví dụ cuốn Đàn ông xuất hiện các mẫu quảng cáo: máy điều hoà, ngân hàng, dịch vụ điện thoại di động hoặc cuốn Sức khoẻ

và giới tính, Phong cách đàn ông quảng cáo nước khoáng, bia

Ngay sau khi các cuốn scáh này có mặt trên thị trường, Sở Văn hoá Thôngtin Tp Hồ Chí Minh đã có công văn gửi Bộ Văn hoá Thông tin, Cục Xuất bản,Cục Báo chí, Thanh tra Bộ Văn hoá Thông tin phản ánh: Các ấn bản trên có nộidung và hình thức gây ảnh hưởng đến môi trường văn hoá – xã hội, không hợpvới thuần phong mĩ tục Việt Nam, kích thích tính tò mò, lối sống tự do, buôngthả Đồng thời khẳng định, việc những ấn phẩm cho đăng quảng cáo ở cáctrang bìa 3,4 đã vi phạm quy định về quảng cáo của Luật Xuất bản; qua đó kiếnnghị các cơ quan chức năng xem xét nội dung và hình thức các xuất bản phẩmtrên và xác định nó là sách hay là tạp chí ra xuất bản định kỳ Ngày 3.7.2006, BộVăn hoá Thông tin, Cục Xuất bản đã có công văn trả lời và yêu cầu hai nhà xuấtbản nói trên “Tạm ngưng phát hành các ấn phẩm trên, trong khi chờ các cơ quanchức năng xem xét xử lý không xuất bản các tập tiếp theo“

Trong khi các ấn phẩm trên tạm ngưng phát hành, trên thị trường sách báo lạixuất hiện rất nhiều cuốn “tạp chí“ núp bóng sách chuyên đề với những vi phạmgiống trên Nhìn chung hiện nay có trên 10 ấn phẩm theo kiểu này của nhiều nhà

xuất bản được bày bán tràn lan tại các sạp như: Siêu sao quần vợt, bóng đá (phát hành tháng 6.2006, NXB Thể dục Thể thao), Sài Gòn mới, Người đương thời (phát hành tháng 7.2006, NXB Văn ngghệ Tp Hồ Chí Minh), Đẹp và sức khoẻ (tính đến tháng 7.2006 đã xuất bản đến tập 3, NXB Lao động), Sức khoẻ

tiêu dùng và sức khoẻ gia đình (NXB Y học) Riêng NXB Thanh niên mặc dù

vừa bị Cục Xuất bản yêu cầu tạm ngưng phát hành hai ấn phẩm nói trên và đangchờ cơ quan chức năng xem xét xử lý, ngay trong tháng 7.2006 lại cho ra ấn

phẩm Sức sống mới mà xem qua cách trình bày có thể nhận thấy 90% là giống

tạp chí

Trọn bộ năm tập với cái tên chung Phóng sự xã hội “Phía sau tội ác“ của

NXB Văn hoá Thông tin, chỉ nghe tên cuốn sách cũng có thể thấy nội dung mà

nó đề cập: Đó là những vụ án ma tuý, mại dâm, những chuyện đâm chém, thanhtoán lẫn nhau của các băng nhóm xã hội đen Sách là tập hợp các phóng sự đãđăng tải trên báo An ninh thủ đô của cùng một tác giả Nguyễn Tuấn Mặc dù đã

có lời giới thiệu ở tập một của nhà xuất bản rằng mục đích của việc xuất bản tậpsách này là để bạn đọc hiểu rõ hơn số phận của những con người phía saunhững tội ác để cảm thông và chia sẻ, chứ không vì mục đích đăng chuyện giậtgân, câu khách, kiếm tiền Thế nhưng khi đọc, độc giả đều thấy rõ mục đíchkhông phải là như vậy Chẳng thế mà trong lời tựa, nhà xuất bản đã nhấn mạnh

ý “có một số tư liệu lần đầu tiên tác giả công bố“

Xoay quanh đề tài các ngôi sao bóng đá, NXB Văn hoá Sài Gòn có Bóng tối sau hào quang sân cỏ xuất bản tháng 3.2006 Với lời tựa rất câu khách: “Trong

giai đoạn bóng đá bị khủng hoảng niềm tin sau chiếc huy chương bạcSeaGames 23 với hàng loạt những sự thật bị cơ quan điều tra lột trần ra từng

mảng thì Bóng tối sau hào quang sân cỏ ra đời Bóng tối sau hào quang sân cỏ

chưa khơi hết và chưa khơi đầy đủ những phần chìm của tảng băng nhưng chắcchắn nó đã lột tả được những gì mà lâu nay người ta vẫn cứ che giấu như một

vỏ bọc để tung hô về sự lành mạnh của bóng đá Việt Nam“, cuốn sách giật

những tít rất giật gân như: Độ và gái; Những mối tình “bệnh hoạn“ ngoài sân cỏ;

“Lắc“, hút và những phát hiện chết người nơi đất khách

Hay với cuốn Chuyện tình của các ngôi sao bóng đá (NXB Thông tấn) xuất

bản tháng 5.2006 với mục đích cung cấp thêm một khía cạnh về đời sống riêng

tư ngoài sân cỏ của các cầu thủ nổi tiếng thế giới như: David Beckham với một

loạt sêri Chuyện chưa biết về vợ chồng Beckham, Những cuộc phiêu lưu tình ái của D.Beckham; Ronaldo với Gã trai đa tình, Và con tim đã vui trở lại; Filippo

Inzaghi với Rong ruổi chốn tình trường, Tình cũ không rủ cũng tới; Sol Campbell với Ông bố bất đắc dĩ, Phi công trẻ lái máy bay bà già

Thậm chí, có một số quyển sách cóp nhặt tài liệu trên mạng điện tử có đềcập tới những vấn đề chính trị nhạy cảm, có quyển tuyển hàng loạt bài báo phảnánh vụ tiêu cực lớn PMU 18 đang được dư luận quan tâm đã mô tả quá tỉ mỉ sự

ăn chơi trác táng của những kẻ thoái hoá biến chất dễ gây hiểu lầm trong dưluận nếu như không có định hướng cho người đọc

Thực tế cho thấy, hiện tượng sách chuyên đề dạng tạp chí không phải làvấn đề mới mẻ, cơ quan quản lý đã từng nhiều lần phải “thổi còi“ Năm 2002, BộVăn hoá Thông tin đã có văn bản cchấn chỉnh hiện tượng này Không hề khắtkhe, quan điểm chủa Bộ Văn hoá Thông tin là ấn phẩm của nhà xuất bản nào

mà được bạn đọc thừa nhận, không chồng chéo nội dung, có đủ điều kiện (cơ

sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ biên tập viên, phóng viên ) thì thực hiện cácthủ tục trình Bộ Văn hoá Thông tin xem xét cấp phép hoạt động tạp chí Gần đâynhất, ngày 05 tháng 9 năm 2006, Bộ Văn hoá Thông tin lại có văn bản số3652/BVHTT-XB về những quy định xuất bản sách chuyên đề dưới dạng tạp chí(văn bản cụ thể xin xem phần phụ lục)

Thực tế cũng cho thấy, không phải tất cả các loại sách chuyên đề đều có nộidung câu khách Thời gian qua đã ghi nhận nhiều cuốn sách có nội dung tư

tưởng tốt như: Thời hoa lửa (NXB Trẻ) là tập hợp các chương trình đã phát trên

Đài Truyền hình Việt Nam giới thiệu về thế hệ thanh niên trong cuộc kháng chiến

chống Mỹ cứu nước của dân tộc; Nước Việt Nam nhỏ hay không nhỏ của NXB

Thông tấn tập hợp các bài viết trên báo Thanh niên làm thức dậy động lực phấnđấu, học tập rèn luyện ở mỗi người Việt Nam, nhất là thể hệ trẻ Hoặc phóng sự

chuyên đề Nến cong và lửa thẳng (NXB Lao động – Xã hội) của tác giả Đỗ Doãn

Hoàng - một cây bút phóng sự của báo An ninh thế giới- với nhiều bài viết sâusắc, nhiều chiều về những vấn đề xã hội đang diễn ra hàng ngày

Như vậy, sách chuyên đề nói chung và sách chuyên đề phóng sự xã hội nóiriêng là một “hiện tượng“ khá phức tạp Để đánh giá chung về “hiện tượng“ này,xin mượn lời ông Lê Văn Đệ - Giám đốc NXB Công an nhân dân- đơn vị có bềdày 15 năm làm sách chuyên đề về đề tài an ninh, trật tự, xã hội: Phải khẳng

định những mặt tích cực của loại sách này trong việc giáo dục, răn đe để tránhđược các hành vi dẫn đến phạm tội trong đời sống xã hội Những sơ suất vềsách chuyên đề chủ yếu là do giám đốc các nhà xuất bản không kiểm soát đượcnội dung, nhất là đối với những cuốn sách liên kết với tư nhân Việc cho ra cácloại sách chuyên đề không có định hướng, quản lý tốt về nội dung mà chỉ nhằmmục đích thu lợi thì sẽ gây tác hại đối với xã hội Thực tế cho thấy, đã có nhiềucuốn sách chuyên đề gây phản cảm cho người đọc, bị dư luận xã hội phê phán.Mặt khác, nhiều loại sách chuyên đề đã vi phạm các quy định của Luật Xuất bản

và Luật Báo chí Cho nên, vấn đề tồn tại hay không tồn tại, hoặc tồn tại dướihình thức nào các loại sách này cũng cần được cơ quan quản lý Nhà nước xemxét và hướng dẫn các nhà xuất bản thực hiện theo đúng các quy định của phápluật, vì dù sao đây cũng là một loại ấn phẩm mang lại doanh thu cho các nhàxuất bản

2 Các yếu tố dẫn đến việc sách chuyên đề phóng sự xã hội trở thành xu hướng để các nhà xuất bản và đơn vị liên kết chạy theo xuất bản hàng loạt

o Thứ nhất, yếu tố hàng hoá xuất bản phẩm:

Xuất bản phẩm là loại sản phẩm mang hình thái kép: vừa là sản phẩm củalĩnh vực sản xuất tinh thần vừa là sản phẩm của lĩnh vực sản xuất vật chất Dovậy nó cũng chịu sự tác động của các quy luật thị trường

Xét mối quan hệ giữa giá trị và giá cả xuất bản phẩm: Vì nó là hàng hoá đặcthù thuộc lĩnh vực văn hoá tinh thần nên hiệu quả cuối cùng của xuất bản phẩm

là nhằm mục tiêu xã hội, lợi nhuận không phải là mục đích cuối cùng của cácnhà xuất bản, do vậy giá cả cũng đặc biệt Ở các nhà xuất bản có một thực tế:lấy mảng đề tài này bù mảng đề tài kia, lấy cuốn sách lợi nhuận cao bù cuốn cólợi nhuận thấp, có những xuất bản phẩm nhằm phục vụ nhiệm vụ chính trị nhưngcũng có những xuất bản phẩm kinh doanh theo cơ chế thị trường để bù lỗ Ví dụnhư theo cách mà Giám đốc NXB Hội nhà văn, ông Nguyễn Phan Hách nói: Bêncạnh những xuất bản phẩm giữ vững định hướng, phục vụ nhiệm vụ chính trịcòn phải chú ý đến những loại xuất bản khác Do vậy nhà xuất bản phân ra cácloại “mặt hàng“ như: mặt hàng “đẳng cấp cao“ và mặt hàng phục vụ thị hiếu giảitrí của độc giả

Sách chuyên đề phóng sự xã hội là loại xuất bản phẩm mang tính thươngmại cao vì: thứ nhất, giá trị (sức lao động của tác giả để tạo nên giá trị đích thựccủa tác phẩm và lao động của biên tập viên để tạo nên hình hài, giá trị sử dụngcủa ấn phẩm) không phải bỏ ra nhiều vì nó là dạng sách tập hợp các bài viết đãđăng tải trên báo chí; thứ hai, lợi nhuận thu lại được từ loại sách này lại cao dochi phí bỏ ra ít, tiền tác quyền thấp, lượng bản nhiều, giá cả phải chăng, sứcmua lớn Do vậy, bên cạnh việc các đơn vị làm sách tư nhân liên tiếp tổ chứcbản thảo thì các nhà xuất bản cũng “ráo riết“ trong việc “bán“ giấy phép xuất bản.Lợi nhuận mà các nhà xuất bản thu được từ hoạt động này là 5 – 7% lợi nhuậntổng số bản Đây là một nguồn thu khiến không ít nhà xuất bản dù không cóchức năng tổng hợp vẫn cho ra loại sách này.

o Thứ hai, yếu tố nhu cầu thị trường:

Nhu cầu thị trường xuất bản phẩm thể hiện ở hai mặt: ham muốn được thoảmãn về xuất bản phẩm mà thị trường cung cấp và khả năng chi trả, thanh toáncủa khách hàng Nhu cầu thị trường rất đa dạng, nó được phân cấp theo môhình tháp sau:

- Thứ 1, là những loại sách dành cho nghiên cứu sâu

về tự nhiên, xã hội và nhân văn

- Thứ 2, là những loại sách chuyên ngành

- Thứ 3, là những loại ách phổ thông khoa học, xã hội

- Thứ 4, là những loại sách phổ cập, giáo dục cơ sở,

giải trí

Theo mô hình này, sách nghiên cứu sâu, sách chuyên

nghành có số lượng ít do nó đòi hỏi trình độ độc giả

phải cao Ngược lại, nhu cầu xuất bản phẩm phổ cập lại lớn nhưng ở trình độthấp Sách chuyên đề phóng sự xã hội là loại sách giải trí phổ cập, xuất bảnnhiều và nhiều người mua do nó ít chịu ảnh hưởng bởi trình độ văn hoá của độcgiả

Mặt khác, nhu cầu thị trường xuất bản phẩm chịu ảnh hưởng của điều kiện xãhội Trong thời gian gần đây, nhiều vấn đề xã hội nghiêm trọng được báo chíkhám phá, phơi bày, điều trần như: cán bộ cao cấp tham nhũng, ăn chơi trác

táng, các vụ án lớn, các vụ scandal Đây là những vấn đề, sự việc được nhiềungười quan tâm, do vậy báo chí đi vào khai thác dưới nhiều góc độ, cái nhìnkhác nhau Cùng một sự việc là Nguyễn Việt Tiến – Thứ trưởng Bộ Giao thôngvận tải bị đưa ra pháp luật, công chúng có thể theo dõi biễn biến cùng một lúc ởnhiều tờ báo như: An ninh thế giới, An ninh thủ đô, Thanh niên, Tiền phong, Tuổitrẻ, Văn hoá hoặc nhiều tờ báo khác Điều đó cho thấy, nhu cầu được nắm bắtthông tin thời sự của độc giả là vô cùng lớn và đa dạng Trước xu hướng đó, một

số công ty truyền thông đã nhanh chóng nhận biết nhu cầu thị ttrường và cho rahàng loạt tập sách chuyên đề phóng sự xã hội gắn liền với những vấn đề, sựviệc, sự kiện nóng bỏng đang xảy ra Như vậy xét trên góc độ nào đó, có thể nóisách chuyên đề phóng sự xã hội cũng có tính thời vụ Nếu tính thời vụ của sáchgiáo khoa thể hiện ở chỗ nó được đẩy mạnh xuất bản và tiêu thụ chính vào thờiđiểm các cấp học chuẩn bị khai giảng hay các nhà xuất bản cạnh tranh nhautrong việc xuất bản lịch Blốc là giai đoạn cuối năm, giáp tết thì sách chuyên đềcũng được các đơn vị truyền thông, các nhà xuất bản “đua nhau“ làm vào thờiđiểm xã hội có nhiều vấn đề đáng quan tâm và báo chí lên tiếng mạnh mẽ Dobáo chí là phương tiện truyền tải thông tin một cách thời sự, cập nhật nên sáchchuyên đề phóng sự xã hội cũng theo đó mà xuất bản một cách nhanh chóng, ồ

ạt và mang tính thời sự cao

o Thứ ba, yếu tố khách hàng (độc giả):

Đó là những người tiêu thụ xuất bản phẩm – là yếu tố cấu thành thị trưòngxuất bản phẩm Độc giả loại sách này tương đối “dễ tính“ bởi trong khi chấtlượng sách nhìn chung không cao mà số đầu sách được xuất bản, số lượng bảnđược tiêu thị lại lớn Điều đó cho thấy quy mô độc giả tương đối lơn, không phụthuộc độ tuổi, ít phụ thuộc vào trình độ văn hoá Có thể trên tàu xe, tại các nơicông cộng hoặc trong lúc rảnh rỗi độc giả sẽ đọc loại sách này Điều đó phụthuộc chủ yếu vào tâm lý của độc giả Hai loại động cơ chính thúc đẩy độc giảlựa chọn mua loại sách này là động cơ giải trí và động cơ hiếu kỳ, tò mò nhữngcái mới lạ, những thông tin thời sự, giật gân Thêm vào đó với giá bìa 12.000đồng loại sách này cũng tạo sức mua dễ dàng

o Thứ tư, yếu tố các đơn vị làm sách tư nhân:

Hiện nay, giới làm loại sách chuyên đề phóng sự xã hội nói chung có ba loại:Thấp nhất là do một nhóm tư nhân đứng ra tổ chức bài vở, bản thảo, liên kết vớicác nhà xuất bản đem in và tự phát hành; nhóm cao hơn nữa là có nguồn tài trợkinh phí trong vài số đầu tiên, sau đó tự làm theo kiểu “lời ăn lỗ chịu“ Hai kiểunày chỉ là cách làm “cò con“, “đánh quả“, ra được số nào hay số ấy Chỉn chu, kếhoạch chiến lược bài bản, đầu tư về con người và trang thiết bị đầy đủ là các

“tạp chí“ do hầu hết các công ty quảng cáo đóng trên địa bàn Tp.Hồ Chí Minhthực hiện, như: Công ty quảng cáo ADPUB liên kết với NXB Thanh niên qua

cuốn Phong cách đàn ông, Công ty TNHH Dịch vụ Văn hoá T&C liên kết với NXB Y học qua cuốn Sức khoẻ gia đình Các đơn vị liên kết này nhằm mục đích

thu lợi nhuận từ loại sách mang tính chất thương mại cao, đồng thời cố tình

“lách“ Luật Xuất bản và Luật Báo chí, tổ chức làm sách chuyên đề thông qua cácnhà xuất bản để làm quảng cáo, thực hiện chiến dịch truyền thông

Nói tóm lại, trong thời gian qua việc các đơn vị liên kết liên tục tổ chức bảnthảo sách chuyên đề phóng sự xã hội, việc các nhà xuất bản liên tục “bán“ giấyphép xuất bản và việc độc giả tiêu thụ lượng lớn xuất bản phẩm loại này sẽ làđiều đáng mừng nếu nó không vi phạm Luật Xuất bản và Luật Báo chí, khôngchạy theo xu thế thương mại hoá và thị hiếu tầm thường của độc giả Cần phảikhẳng định rằng, không nên có thành kiến với cụm từ “thương mại hoá“ sảnphẩm sách, vì có thương mại hoá ấn phẩm mới đến tay độc giả một cách rộngrãi, văn hoá đọc mới phát triển Thương mại hoá không đồng nghĩa với việc xuấtbản phải bán rẻ tôn chỉ, mục đích của mình, xuất bản phải chiều theo thị hiếutầm thường của độc giả Vấn đề là các nhà xuất bản, các đơn vị liên kết phải cóbản lĩnh và cái tâm của người làm sách, các cơ quan quản lý hoạt động xuất bảnphải quản lý chặt chẽ và định hướng rõ ràng hơn

CHƯƠNG II: HOẠT ĐỘNG BIÊN TẬP - XUẤT BẢN SÁCH CHUYÊN

ĐỀ PHÓNG SỰ XÃ HỘI CỦA NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG XÃ HỘI

I GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG-XÃ HỘI VÀ LOẠI SÁCH CHUYÊN ĐỀ PHÓNG SỰ XÃ HỘI CỦA NHÀ XUẤT BẢN

1 Vài nét về Nhà xuất bản Lao động – Xã hội

Được thành lập vào ngày 08 tháng 01 năm 1999, Nhà xuất bản Lao động-Xãhội là doanh nghiệp nhà nước, trực thuộc Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội.Đây là đơn vị hoạt động trong lĩnh vực văn hoá tư tưởng, thực hiện việc xuất

bản, in và phát hành các ấn phẩm phục vụ cho công tác tư tưởng, tuyên truyền

về chủ trương, đường lối của Đảng, hướng dẫn thực hiện chính sách, luật phápcủa Nhà nước, biểu dương những mô hình tốt, những gương điển hình tiên tiếntrong lĩnh vực lao động – thương binh và xã hội

Hiện nay, Nhà xuất bản có hai ban biên tập là: Ban biên tập sách lao động xãhội và Ban biên tập sách giáo trình - dạy nghề Trước thời điểm tháng 1 năm

2007, Nhà xuất bản còn có Ban biên tập sách liên kết, nay đã sát nhập vào Banbiên tập sách lao động xã hội Các phòng ban chức năng khác là: Phòng chếbản, Văn phòng, Phòng kế hoạch, Phòng kế toán-tài vụ, Phòng phát hành,Phòng tổ chức-lao động, Phòng quan hệ thị trường, Phòng xuất nhập khẩu.Ngoài ra Nhà xuất bản còn được Ban Tư tưởng – Văn hoá TW, Bộ Văn hoá –

Thông tin cấp phép hoạt động cho tạp chí Cẩm nang mua sắm (Quyết định số

80/GP-BVHTT ngày 19/8/2004)

Nhiệm vụ chính của Nhà xuất bản Lao động-Xã hội là:

 Xuất bản sách, tạp chí và các xuất bản phẩm khác phù hợp với chứcnăng, nhiệm vụ của ngành Lao động-Thương binh và Xã hội theo quyđịnh của Luật Xuất bản và Luật Báo chí

 In sách, báo, tạp chí và các ấn phẩm khác

 Phát hành sách và các xuất bản phẩm

 Kinh doanh vật tư, thiết bị xuất bản, in, phát hành và các hoạt động kháctheo quy định của pháp luật

 Kinh doanh, xuất nhập khẩu trang thiết bị, dụng cụ dạy nghề

Một số đầu sách tiêu biểu, có giá trị của Nhà xuất bản như: 100 câu hỏi và giải đáp về hợp đồng lao động (Tác giả: Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, 1999), 55 năm xây dựng và phát triển ngành Lao động-Thương binh và Xã hội (Tác giả: Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, 2000), Bà mẹ Việt Nam anh hùng tỉnh Hà Tây (Huy chương đồng 2001), Nghĩa tình đất mỏ (Giải khuyến khích 2002), Tinh hoa quản lý (Tác giả: Viện nghiên cứu và đào tạo về quản lý, 2002),

Bộ luật Lao động (song ngữ Việt-Anh, 2003), Từ điển tài chính (Tác giả: Tô Tử

Hạ, 2003), Những bài nói của Bác Hồ về công tác Lao động-Thương binh và Xã

hội (2004)

Nhà xuất bản xác định định hướng và mục tiêu phát triển là: Bám sát nhiệm vụchính trị, phục vụ công tác tư tưởng, tuyên truyền chủ trương, đường lối củaĐảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, biểu dương những mô hình tốt,những điển hình tiên tiến về công tác lao động – thương binh – xã hội; nỗ lực cóthêm nhiều nhiều xuất bản phẩm có giá trị về tư tưởng, nội dung và đẹp về hìnhthức nhằm xây dựng thương hiệu Nhà xuất bản ngày càng có uy tín đối với bạnđọc.

2 Khái quát về các tập sách chuyên đề phóng sự xã hội của Nhà xuất bản

Tính từ tháng 3/2006 đến tháng 4/2007, Nhà xuất bản Lao động-Xã hội đãxuất bản được các loại sách với số lượng như sau:

7 Sách Trường ĐH và CĐ Giao thông vận tải,

sách hoá chất, sách kinh tế quốc dân

11

8 Sách Trường ĐH, CĐ Lao động-Xã hội 10

Trong tổng số đầu sách được cấp phép, sách chuyên đề phóng sự xã hội gồm

17 tập sau đây:

STT TÊN SÁCH THỜI GIAN XB LƯỢNG BẢN

1 Xứ Hàn-Bạn tìm gì(1) Quý I/2006 2000

2 Xứ Hàn-Muôn dặm đường dài(2) Quý II/2006 2000

3 Lọ lem trôi dạt Quý II/2006 3000

4 Sập bẫy mĩ nhân Quý II/2006 6000

5 Tôi đi bán tôi Quý II/2006 3000

6 Dân chơi rỗng ruột Quý II/2006 3000

7 Chân dài và bóng đêm Quý II/2006 3000

8 Sen độc giết người Quý II/2006 3000

9 Thế giới ngầm và Worldcup Quý II/2006 3000

10 Gió bụi hồng quần Quý II/2006 3000

11 Worlcup và chuyện cá độ Quý II/2006 6000

12 Tình yêu thời @ Quý III/2006 6000

13 Nhan sắc phố Quý III/2006 6000

14 Xứ Hàn-Mây giăng(3) Quý III/2006 2000

15 Sòng bạc cuộc đời Quý III/2006 6000

16 Cung đường mãi lộ và những

tiêu cực ở PMU18

Quý III/2006 6000

17 Đời tướng cướp Quý III/2006 3000

Từ hai bảng số liệu trên ta thấy: loại sách chuyên đề phóng sự xã hội mà Nhàxuất bản Lao động – Xã hội liên kết xuất bản với Công ty truyền thông Hà Thếliên tục từ quý I dến quý III chiếm số lượng khá lớn: 17 đầu sách, chiếm 7,1%tổng số đầu sách cấp phép, với tổng lượng bản: 66.000 bản

Đây là bộ sách chuyên đề về phóng sự xã hội, có nội dung phản ánh, phơibày hiện trạng xã hội với nhiều đề tài khác nhau Công tác tổ chức bản thảo là

do Công ty truyền thông Hà Thế, một đơn vị làm sách tư nhân, thực hiện; Nhàxuất bản Lao động – Xã hội cấp giấy phép xuất bản và tổ chức biên tập hoànchỉnh bản thảo Nhìn chung 17 tập sách chủ yếu đề cập những nội dung sau:

1, Điều tra về các tệ nạn xã hội (ma tuý, mại dâm, buôn bán phụ nữ trẻ em, cá

độ, cờ bạc, lừa đảo chiếm đoạt tài sản )

2 Phản ánh các vụ án tiêu cực như: chạy chức, chạy án, tham nhũng, ăn chơitrác táng của các quan chức nhà nước ( vụ án PMU18, Nguyễn Việt Tiến, vụviệc ở Việt Nam Airlines, Giám đốc Sở Giáo dục Thái Bình nhận hối lộ )

3 Câu chuyện về giới hoa hậu, người mẫu, diễn viên, ca sỹ với những cạmbẫy, những vụ scandal

4 Phản ánh thói đua đòi, ăn chơi, tình yêu, quan hệ giới tính của một bộ phậnhọc sinh, sinh viên, thanh niên

5 Phóng sự về Worldcup và những tiêu cực trong bóng đá và giới cầu thủ

6 Phóng sự về những số phận bất hạnh trong cuộc sống ( những người bịnhiễm HIV, bị căn bệnh hiểm nghèo, bị bắt cóc, bị lừa lọc và buôn bán làm gáimại dâm )

7 Mảng truyện ngắn

8 Mảng tin tức thời sự trong và ngoài nước khai thác từ mạng Internet

9 Mảng chuyện lạ thế giới đó đây

II HOẠT ĐỘNG BIÊN TẬP SÁCH CHUYÊN ĐỀ PHÓNG SỰ XÃ HỘI CỦA NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG-XÃ HỘI

Xuất bản, định nghĩa một cách ngắn gọn, chính là một quá trình tổ chức làm

ra các bản thảo sách, nhân chúng thành nhiều bản và dưa tới tay bạn đọc Đó làmột quá trình đồng bộ, kế tiếp nhau theo quy trình chặt chẽ với các công đoạn

1 CÔNG TÁC KẾ HOẠCH ĐỀ TÀI

Kế hoạch đề tài là một bản dự kiến khoa học về nhiệm vụ, biện pháp biên tậpxuất bản các đề tài với những chỉ tiêu về số lượng, chất lượng và thời hạn cụ thể

mà nhà xuất bản cần hoàn thành trong một thời gian nhất định Công tác kế

hoạch đề tài là giai đoạn mở đầu của quy trình xuát bản, tạo “”đầu vào”,”nguyênliệu” cho hoạt động xuất bản Nó thể hiện vai trò tích cực, chủ động của nhà xuấtbản trong việc truyền bá các giá trị văn hoá tinh thần đến với độc giả.

Cũng như các nhà xuất bản khác, Nhà xuất bản Lao động – Xã hội cũng cónhiều loại kế hoạch đề tài: kế hoạch xuất bản dài hạn cho 5-10 năm, kế hoạchxuất bản hàng năm, kế hoạch xuất bản đột xuất với những mảng đề tài khácnhau Riêng về sách cấp phép, đây là mảng đề tài thuộc kế hoạch B, có sốlượng lớn, được thực hiện theo kế hoạch xuất bản hàng năm 17 cuốn sáchchuyên đề phóng sự xã hội được xuất bản ttrong năm 2006 là sản phẩm của sựliên kết xuất bản giữa Nhà xuất bản với Công ty truyền thông Hà Thế, do vậycông tác tổ chức bản thảo cũng có nét khác biệt so với các ấn phẩm do Nhà xuấtbản tự tổ chức

Thông thường, việc đề xuất, xây dựng kế hoạch đề tài là nhiệm vụ cơ bản,thường xuyên của mỗi biên tập viên và các ban biên tập trong Nhà xuất bản Tuynhiên với loại sách cấp phép, đơn vị xin giấy phép xuất bản là người tổ chức bảnthảo; tuy Nhà xuất bản không trực tiếp tham gia hoạt động này nhưng có vai trò

hỗ trợ trong việc thẩm định, góp ý đề tài, ký duyệt bản thảo

Công ty truyền thông Hà Thế là đơn vị làm sách tư nhân, do nhà văn Võ ThịXuân Hà đứng ra tổ chức, giám đốc là ông Thế Anh Với sự đổi mới của LuậtXuất bản, cũng như một số công ty truyền thông khác như: Công ty cổ phần vănhoá và truyền thông Nhã Nam, Công ty truyền thông Đông A, Công ty Võ Thị ,Công ty truyền thông Hà Thế đã tổ chức một đội ngũ biên tập viên có trình độ,trang thiết bị kỹ thuật và làm được một số sách tương đối có giá trị Là đơn vịlàm sách tư nhân, với thế mạnh về nguồn lực tài chính, năng động, sâu sát thịtrường nên Công ty đã nắm bắt nhanh ý tưởng xuất bản hàng loạt ấn phẩm sáchchuyên đề phóng sự xã hội Tính tại thời điểm công ty này liên kết với Nhà xuấtbản để tổ chức xuất bản sách chuyên đề phóng sự xã hội thì đây là loại sáchđang ”nóng” bởi sự tham gia của hàng loạt các nhà xuất bản và các công tytruyền thông Việc xây dựng kế hoạch đề tài đòi hỏi phải linh hoạt, phục vụ kịpthời nhu cầu của thực tiễn bởi những vấn đề xã hội mà loại sách này phản ánh

là những sự kiện, sự việc, con người mang tính thời sự, cập nhật Để tổ chức tốt

kế hoạch đề tài, Công ty truyền thông Hà Thế đã đánh giá một số yêu cầu cầnđáp ứng như:

Thứ nhất, giá trị của đề tài: Đề tài mà sách chuyên đề phóng sự xã hội hướng

đến là những phóng sự xã hội phản ánh hàng loạt vấn đề nhức nhối của xã hộinhư: vụ án tiêu cực PMU18, nạn buôn bán phụ nữ và trẻ em, giới giang hồ, gáimại dâm, các vụ trọng án, các vụ scandal Nắm bắt được thị hiếu của độc giả làquan tâm, hiếu kỳ đối với những sự kiện đang diễn ra và đang được báo chíphơi bày, điều trần, Công ty Hà Thế đã nhanh chóng tập hợp những bài báo từcác báo Tiền phong, Thanh niên, Công an nhân dân, An ninh thế giới, An ninhthủ đô, Sài Gòn tiếp thị, Người lao động, Văn hoá, Pháp luật Thành phố Hồ ChíMinh , từ các trang báo điện tử: Ykhoa.net, VietNam Net và từ nguồn báonước ngoài như: Knight Ridder, NYT, AP, BBC, Times thành một sêri các bảnthảo sách chuyên đề phóng sự xã hội Như vậy, xét về giá trị đề tài, đây là đề tàiđáp ứng kịp thời nhu cầu, thị hiếu của độc giả

Thứ hai, tính khả thi của đề tài: Đây là một đề tài khả thi bởi Công ty truyền

thông Hà Thế là đơn vị làm sách tư nhân có điều kiện cơ sở vật chất đầy đủ, độingũ biên tập viên có trình độ cộng với sự liên kết của Nhà xuất bản trong việc

tổ chức biên tập hoàn chỉnh bản thảo Mặt khác, để sách khi phát hành có thểtiêu thụ tối đa, Công ty cũng hạn định trung bình mỗi đầu sách xuất bản khoảng

từ 2000 đến 6000 bản tuỳ thuộc vào sức hút của nội dung ấn phẩm, thời điểmphát hành Nhìn chung, do Công ty nắm bắt thông tin từ độc giả hiệu quả nên đềtài có tính khả thi cao

Thứ ba, hiệu quả kinh tế: Lợi nhuận, đó thường là mục tiêu chính của các đơn

vị làm sách tư nhân Để thu được lợi nhuận, điều đó có nghĩa sách phải đượctiêu thụ, phải được độc giả mua Sách chuyên đề phóng sự xã hội mà Công tyliên kết với nhà xuất bản là là loại sách dễ bán, có lãi nhiều, do vậy nó đem lạihiệu quả kinh tế cao đối với Công ty và là nguồn thu ”bù lỗ” của Nhà xuất bản

Thứ tư, khả năng cạnh tranh trên thị trường xuất bản phẩm: Do nhu cầu thị

trường về loại xuất bản phẩm này đang cao nên Công ty Hà Thế nhanh chóngtham gia xuất bản, khả năng cạnh tranh tuy lớn nhưng sản phẩm vẫn có thể têuthụ mạnh

Để xuất bản được 17 tập sách này, đội ngũ biên tập viên của Công ty đã xâydựng kế hoạch đề tài với một hệ thống các bài phóng sự có sự xâu chuỗi, liên

kết về nội dung, chủ đề Chẳng hạn như tập phóng sự xã hội Chân dài và bóng đêm, đó là tạp hợp một sêri các bài báo hướng vào chuyên đề: sự thật về những

ca sỹ, người mẫu, diễn viên đang gây xôn xao dư luận như ca sỹ Hồng Hải liênquan đến PMU18, ca sỹ Nguyễn Hồng Nhung và những vụ scandal, những

bước thăng trầm trong nghề người mẫu Hay tập phóng sự Sòng bạc cuộc đời,

đó là một loạt các bài phóng sự phơi bày hiện trạng: các sòng bạc đỏ đen, nhiềuquan chức coi giải trí ở casino là thời thượng, sinh viên chơi đề, cá độ vănphòng Tính xâu chuỗi, liên kết cũng được thể hiện ở chỗ cùng một sự kiện, cáctập phóng sự theo sát vấn đề và phản ánh với diện mạo đầy đủ

Tiêu chí để tuyển chọn bài chủ yếu là những bài phóng sự đã được đăng tảitrên báo chí, đã được độc giả đón nhận và quan tâm Đó là những bài “nóng”,bài “đinh” từ các báo lớn có chất lượng của các phóng viên có khả năng Vìnhững vấn đề, sự kiện, sự việc mà báo chí phản ánh mang tính thời sự cao nênchúng cũng là đối tượng mà Công ty Hà Thế lựa chọn và tập hợp thành bảnthảo

Khi đã tổ chức được thành bản thảo cụ thể, Công ty Hà Thế chuyển sang Nhàxuất bản để Giám đốc Nhà xuất bản ký duyệt Tại đây, biên tập viên cùng vớitrưởng phòng biên tập, giám đốc có trách nhiệm xem xét, thẩm định đề tài có viphạm Luật Xuất bản, có vấn đề gì cần chỉnh sửa hay không và quyết định trongbản thảo bài nào được phép sử dụng, bài nào phải cắt bỏ để cuối cùng sàng lọc

ra những bản thảo tốt nhất Đây là công đoạn rất quan trọng và đòi hỏi sự cẩntrọng, nghiêm túc của biên tập viên và nhà xuất bản trong quá trình thẩm định

Sở dĩ phải khẳng định như vậy vì phóng sự xã hội trên báo chí vốn rất đa dạng,phản ánh từ những sự việc nổi bật, gây xôn xao dư luận đến những vấn đề nhạycảm, tế nhị và trước khi được đăng tải thì không phải thông qua sự thẩm định,kiểm duyệt của Cục Báo chí cũng như của Bộ Văn hoá Thông tin Khi một bàibáo có sai sót, có vấn đề thì có thể cải chính một cách khá dễ dàng Bởi thếtrong lĩnh vực báo chí vẫn tồn tại những tờ báo mang tính chất “lá cải” Còntrong hoạt động xuất bản một cuốn sách ra đời đòi hỏi nội dung phải được đánh

giá, kiểm duyệt một cách chặt chẽ Như vậy ở đây, sự chọn lọc từ hai phía:Công ty Hà Thế và Nhà xuất bản sẽ giúp cho các tập sách không vi phạm LuậtXuất bản và đáp ứng nhanh chóng, nhiều nhất nhu cầu độc giả.

Tuy vậy, công tác kế hoạch đề tài của loại sách này cũng không tránh khỏinhững hạn chế nhất định Do tính chất của ấn phẩm là giải trí, mục đích câukhách, đáp ứng tính tò mò, hiếu kỳ của độc giả nhằm thu nhiều lợi nhuận nêntiêu chí chọn bài nhiều khi bị hạ thấp, công việc tổ chức bản thảo bị chi phối bởimục đích Điều đó vô hình chung làm cho kế hoạch đề tài bị thương mại hoá

2 CÔNG TÁC CỘNG TÁC VIÊN

Cộng tác viên trong lĩnh vực xuất bản là khái niệm chỉ những người có quan

hệ cộng tác với nhà xuất bản để làm ra sách, tuyên truyền và phát huy tác dụngcủa sách Ở đây, Công ty Hà Thế là đơn vị tổ chức bài vở và chịu trách nhiệmđảm bảo quyền tác giả Vì vậy, công tác cộng tác viên hoàn toàn do Công ty HàThế đảm nhận

Đối với sách chuyên đề phóng sự xã hội, đội ngũ cộng tác viên chủ yếu là tácgiả Họ là đội ngũ phóng viên của các tờ báo Chẳng hạn như Đào Thanh Tuy,một cây bút chuyên viết phóng sự xã hội của báo Gia đình và xã hội Năm 2005,

anh đã cho in bốn tập sách phóng sự xã hội: Giang hồ đất Cảng I, Giang hồ đất Cảng II, Cuộc chơi và giá phải trả, Giao thừa trong chốn đại lao (in chung) thu

hút nhiều bạn đọc, phản ánh sinh động những vấn đề bức xúc của cuộc sống với

đủ mọi loại nhân vật như: dân đao búa bặm trợn, những ả gái điếm bệ rạc,những con nghiện dặt dẹo, những mảnh đời thường mà vô cùng cảm động HayTrương Vĩnh Anh Duy, tốt nghiệp khoa Ngữ văn – Báo chí trường Đại học Khoahọc xã hội và nhân văn Tp Hồ Chí Minh với nhiều bài viết và ảnh đã được đăngtrên các báo trung ương và địa phương Anh cũng từng đoạt giải thưởng của BộVăn hoá Thông tin về phóng sự xã hội ở cuộc thi “Tuyên truyền phòng, chốngmại dâm trên báo in năm 2005”

Trong khâu tổ chức bản thảo Công ty Hà Thế thực hiện công việc tập hợp bàirất nhanh chóng Trung bình mỗi cuốn sách từ khâu đầu vào đến khâu đầu rađược hoàn thành trong thời gian từ một đến hai tuần Chẳng hạn chỉ trong quý II,

Công ty Hà Thế liên kết với nhà xuất bản cho ra 10 ấn phẩm, trong quý III là 7 ấnphẩm Điều đó cho thấy, thời gian làm sách ngắn, số lượng bài tập hợp lại đadạng, từ nhiều nguồn, của nhiều tác giả nên công tác liên hệ cộng tác viên rấtkhó khăn Phương thức chính mà Công ty thực hiện trong việc liên hệ quyền tácgiả là gọi điện thoại Tuy nhiên cách này cũng không thuận lợi bởi không phảiphóng viên nào Công ty cũng biết địa chỉ và có thể liên hệ Do vậy Công ty còn

sử dụng biện pháp đưa tin trên ấn phẩm Thông tin là: “Thư từ, bài vở, mọi ý kiến xin liên hệ: Công ty truyền thông Hà Thế 87 Láng Hạ-Hà Nội (ĐT – FAX 04.5147435)” hoặc “Trong quá trình thực hiện tập sách, chúng tôi chưa liên hệ được hết với tác giả Để đảm bảo quyền tác giả, các tác giả có bài viết được đăng tải có thể liên hệ trực tiếp với chúng tôi tại số điện thoại 04.5147435 Kính mong nhận được sự giúp đỡ và hợp tác của các tác giả và bạn đọc” được in tại

mặt sau của trang tít sách hoặc trang cuối sách Đây là một cách làm không thoảđáng bởi nếu tác giả nào tự liên hệ mới nhận được nhuận bút, còn không thìthôi

Do công tác cộng tác viên chưa được thực hiện đúng quy trình chặt chẽ nênbản quyền trở thành vấn đề bị Công ty Hà Thế vi phạm, gây bức xúc đối với độingũ cộng tác viên tác giả - những phóng viên có bài đăng tải trong sách chuyên

đề phóng sự xã hội Trường hợp của phóng viên Đặng Huyền - một tác giả cónhiều bài viết về vấn đề xã hội nóng bỏng được độc giả lưu tâm là một ví dụ điển

hình của tình trạng này Tập phóng sự có nhan đề Sòng bạc cuộc đời đã đăng nguyên văn từng câu từng chữ bài Hậu quả từ những thanh thiếu niên “dạt vòm”

với nội dung phản ánh đầy đủ cuộc sống phạm tội của những thanh thiếu niên

“dạt vòm” thông qua từng trường hợp cụ thể Phóng viên này khi phát hiện bàibáo của mình có mặt trong tập phóng sự đã gửi thắc mắc về tác quyền, Công ty

Hà Thế trả lời: Khai thác trên mạng, mà mạng là của chung, không ai cấm khaithác những gì trên đó Cuối cùng, Công ty Hà Thế trả nhuận bút 160.000 đồng

và như vậy, tác giả nào liên hệ với Công ty Hà Thế thì Công ty trả tiền Khôngchỉ riêng nhà báo Đặng Huyền, mà nhiều tác giả khác như: Công Minh, TùngDuy, Phùng Nguyên, Tú Anh ở báo Tiền Phong, Công an nhân dân cũng bịCông ty lấy bài như vậy Các nhà báo này đều phẫn nộ bởi để có được một bài

báo là công sức nhọc nhằn, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng của họ trong việctìm kiếm thông tin, xây dựng ý tưởng, cụ thể hoá ý tưởng ấy Vậy mà khi đăngbài, phía dưới mỗi bài lại khi thì đề tên tác giả, khi thì không, hoặc chỉ ghi mộtcách đơn giản “Theo CAND”, “Theo TP”, “VN.Net” Như vậy một thực trạng phổbiến đó là quyền tác giả chưa được coi trọng Công ty Hà Thế với nhận thức:Báo mạng là của chung, khai thác trên mạng không ai cấm và không phải tínhđến tác quyền nên họ đã khai thác triệt để thông tin, bài viết trên mạng Điều này

đã gây ảnh hưởng xấu đến quan hệ cộng tác viên

Một khía cạnh khác cũng gây bức xúc đối với đội ngũ cộng tác viên tác giả,

đó là việc Công ty Hà Thế gọt sửa bài theo ý muốn, in hình minh hoạ và giật tít

rẻ tiền nhằm đáp ứng nhu cầu giật gân, gây “sốc” của một bộ phận độc giả,không cần biết ý kiến của tác giả như thế nào Nhà báo Công Hùng, ngườichuyên viết mảng phóng sự của báo Tiền phong đưa ra tập phóng sự có tên rất

câu khách Lọ lem trôi dạt, Đường dây bán trinh Gái non, bất bình nói: “Nhìn cuốn

sách được gọi là tập phóng sự này làm sao chúng tôi dám nhận với ai đó làtrong ấy cũng có bài của phóng viên báo Tiền phong” Đây là một vấn đề đòi hỏinhững người làm sách phải có thái độ tôn trọng tác giả và tác quyền

3 CÔNG TÁC BIÊN TẬP

3.1 BIÊN TẬP NỘI DUNG

a Tiếp nhận và lưu giữ bản thảo

Bản thảo sau khi được Công ty Hà Thế tổ chức theo từng tập khá hoàn chỉnh

sẽ được gửi sang Nhà xuất bản Việc tiếp nhận bản thảo là công việc có tínhnghiệp vụ biên tập xuất bản Tại Nhà xuất bản, biên tập viên tiếp nhận bản thảo

và tiến hành một tổ hợp các công việc như:

Đánh giá sơ bộ bản thảo: Biên tập viên xem xét từng trang và toàn bộ bảnthảo, đánh giá xem bản thảo có rõ ràng, trình bày dễ đọc hay không – Nó là tiền

đề tạo điều kiện thuận lợi cho công việc biên tập sau này Biên tập viên còn phảikiểm tra xem bản thảo có đủ số trang, nội dung có đầy đủ hay không Bản thảosách chuyên đề phóng sự xã hội sử dụng nhiều ảnh minh hoạ nên việc tiếp nhậnbản thảo phải cẩn thận, phải ghi số lượng bài và ảnh một cách rõ ràng

b Đọc biên tập và viết giám định bản thảo

Sau khi tiếp nhận bản thảo một cách nhanh chóng và cẩn thận, biên tập viêntiếp tục chuyển sang công tác đọc biên tập bản thảo Đọc biên tập mang tínhchất đặc trưng của công việc biên tập – xuất bản bởi biên tập viên không chỉhướng mục đích của mình vào việc đọc bản thảo để nắm bắt thông tin mà còntập trung vào tìm kiếm, phát hiện những thiếu sót, những ”hạt sạn” làm ảnhhưởng đến chất lượng và hiệu quả của ấn phẩm, dự đoán được tác động của

ấn phẩm tới người đọc sẽ là tích cực hay tiêu cực

Trước hết, việc đánh giá bản thảo là xem xét đề tài có đi đúng lập trường,quan điểm của Đảng – Nhà nước, có góp phần phản ánh và giải quyết nhữngvấn đề của đời sống xã hội hay không Đặc trưng của loại sách chuyên đềphóng sự xã hội này là ở chỗ nó chủ yếu phản ánh những mặt trái của xã hộinhư: lối sống buông thả, trác táng của một bộ phận “đại gia” và “thiếu gia” màphần lớn là quan chức nhà nước và con của quan chức nhà nước; nạn mại dâmvới các cô gái làng chơi trá hình quán bar, vũ nữ; thói đua đòi ăn chơi của một

bộ phận học sinh, sinh viên, thanh niên hoặc các vụ án giật gân Do Công ty HàThế với tâm lý là làm sách câu khách đã tập hợp nhiều bài báo mà tính chất giậtgân, kì dị càng cao càng giá trị, sưu tập những hình ảnh minh hoạ quá mát mẻ,gợi cảm và trái với truyền thống dân tộc Đứng trước hiện tượng đó, biên tậpviên đã nêu ý kiến góp ý với Công ty Hà Thế để có phương pháp thay thế phùhợp Lúc này biên tập viên vừa có thái độ tôn trọng phía đơn vị liên kết nhưngkhông vì thế mà ủng hộ cách làm của họ Phía Công ty Hà Thế vì vậy cũng hợptác và đưa bài, ảnh thay thế hợp lý

Đánh giá bản thảo còn phải xác định được tính khoa hoc của tác phẩm Khiđọc biên tập, biên tập viên đã huy động tất cả những tri thức cần thiết cho việctiếp nhận thông tin của tác phẩm đem lại, đồng thời tự đặt ra những câu hỏithích hợp để kiểm tra sự đúng đắn của tác phẩm, tinh nhanh phát hiện ra nhữngvấn đề còn mơ hồ, đáng “nghi ngờ”, cần xem xét, tra cứu lại Ví dụ, trong cácbản thảo có một loạt bài báo về vụ án PMU18 Thời điểm biên tập viên đọc biêntập bản thảo này cũng là thời điểm sự kiện PMU18 đang được dư luận xã hộiđặc biệt quan tâm và nó mang tính chất nhạy cảm vì liên quan đến nhiều quan

chức cao cấp của Nhà nước Do đó những thông tin mà bản thảo phản ánh khiđược tập hợp vào sách cần phải được kiểm chứng nó có xác thực, tin cậy vàhợp pháp hay không Sức ép của vụ án này rất lớn bởi Bộ Văn hoá Thông tin cócông văn quy định về những thông tin được nêu trên báo chí - xuất bản, BộCông an cũng có chỉ thị sẽ có tuyên bố chính thức về vụ việc, rồi người nhà củaNguyễn Việt Tiến, Bùi Tiến Dũng đến nhà xuất bản và Công ty Hà Thế gây áplực Trước tình hình đó, biên tập viên phải nắm vững những quy định cụ thểcủa Bộ Văn hoá Thông tin, Bộ Công an vừa kiên định lập trường trước sức épcủa một số đối tượng bởi bản thảo không vi phạm quy định của pháp luật vàLuật Xuất bản.

Hay một số bản thảo đề cập đến những hiện tượng mê tín, dị đoan, kì bí, lạlùng thì biên tập viên đã phải chú ý giữa khía cạnh tâm linh và khoa học, từ đócân nhắc khi chọn bài và đọc duyệt nghiêm túc để tránh sa vào quan điểm mơ

hồ, lệch lạc, tiêu cực

Ngoài ra, biên tập viên còn đánh giá bản thảo về mặt ngôn ngữ một cách kháiquát từ nhiều phía: cú pháp - ngữ nghĩa, logic - ngữ nghĩa, ngữ điệu - ngữnghĩa

Trong quá trình đọc, biên tập viên đồng thời tiến hành ghi chú bên lề nhữngnhận xét đánh giá, những điều chưa rõ ràng của bản thảo, những điều cần xemxét, nghiên cứu, kiểm tra lại Sự ghi chú này diễn ra trong suốt quá trình đọc và

nó là cơ sở để biên tập viên có nhận xét kết luận về bản thảo

Như vậy, sau khi đọc xong một lượt bản thảo gắn với ghi chú bên lề, biên tậpviên đã hình thành được khâu “mở nút” của quá trình biên tập Khi ấy, với sựnhạy cảm của mình, biên tập viên đã định hình trong đầu được rằng tác phẩm

sẽ mang lại điều gì cho bạn đọc, chất lượng tác phẩm ở mức nào Khi kết thúckhâu đọc bản thảo thì biên tập viên có thể đánh giá bản thảo một cách chínhxác và khách quan, khái quát nhất, từ đó đưa ra cách xử lý bản thảo Bản giámđịnh thể hiện rõ bản lĩnh, chính kiến và mức độ thẩm thấu tác phẩm của biên tậpviên, để từ đó biên tập viên trao đổi với trưởng ban và tổng biên tập về hướng

xử lý bản thảo Bản thảo sách chuyên đề phóng sự xã hội là sự tập hợp nhiềubài báo của nhiều tác giả nhưng lại theo một chủ đề nhất định, do vậy biên tập

viên viết bản giám định chỉ tóm tắt, đánh giá bản thảo một cách tổng hợp.

Chẳng hạn, với tập bản thảo Dân chơi rỗng ruột, biên tập viên giám định bản

thảo theo mẫu sau:

PHIẾU BIÊN TẬP

Tên bản thảo: Dân chơi rỗng ruột

Tác giả: nhiều tác giả

Thể loại: sách chuyên đề phóng sự xã hội

Khổ sách: 13 x 19 cm Số trang: 128

Tên biên tập viên: Trần Kiều Trang

Giao bản thảo ngày: 18/3/2006

Ý kiến của biên tập viên (Về nội dung và hình thức thể hiện):

- Về nội dung: Bản thảo tập hợp 18 bài viết của nhiều tác giả, bao gồm các mảng

đề tài khác nhau như: kiểu sống làm vợ tạm những kẻ nhiều tiền lắm của, dân chơi “hàng mượn”, thói đua đòi ăn chơi của học sinh, sinh viên, thanh niên, bi kịch của một bộ phận thanh niên nghèo khi xây dựng gia đình, truyện vụ án qua

đó những mặt trái tiêu cực của xã hội được phơi bày một cách sâu sắc và rõ nét.

Nó như tiếng chuông cảnh tỉnh, là điều cần thiết và sẽ đáp ứng được nhu cầu phong phú của độc giả.

- Về hình thức: Bản thảo còn nhiều lỗi chính tả và lỗi diiễn đạt Bản thảo cũng sử dụng quá nhiều hình minh hoạ không cần thiết, lạc lõng với nội dung và một số ảnh quá sex.

Kính chuyển Ban và Ban Giám đốc ký

Hay với bản thảo Nhan sắc phố, biên tập viên viết phiếu biên tập như sau:

PHIẾU BIÊN TẬP

Tên bản thảo: Nhan sắc phố

Tác giả: nhiều tác giả

Thể loại: sách chuyên đề phóng sự xã hội

Khổ sách: 13 x 19 cm Số trang: 128

Tên biên tập viên: Trần Kiều Trang

Giao bản thảo ngày: 08/07/2006

Ý kiến của biên tập viên (Về nội dung và hình thức thể hiện):