skkn MỘT VÀI BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỌC THỂ LOẠI VĂN MIÊU TẢ CHO HỌC SINH LỚP 4 trường tiểu học NGHĨA PHÚ

Theo tôi việc nâng cao chất lượng học môn Tiếng Việt bao giờ cũng phải xuất phát từ vị trí, mục đích, nhiệm vụ và mục tiêu giáo dục của môn Tiếng Việt nói chung và trong giờ dạy phân môn

I NỘI DUNG ĐỀ TÀI

có vai trò rất quan trọng Ngay từ lúc mới lọt lòng, trẻ được giao tiếp hàng ngày,

hàng giờ với tiếng Việt và khi cất tiếng nói đầu tiên, trẻ cũng nói lên tiếng nói của người Việt Do đó trẻ em cần học tiếng Việt một cách khoa học và cẩn thận để có

thể sử dụng suốt năm tháng học tập ở nhà trường cũng như trong suốt cuộc đời

- Tiếng Việt có vị trí rất quan trọng với cuộc sống thực tiễn, đó cũng là công

cụ cần thiết cho các môn học khác và để giúp học sinh nhận thức thế giới xungquanh, để hoạt động có hiệu quả trong thực tiễn

- Khả năng giáo dục nhiều mặt của môn Tiếng Việt rất to lớn, nó có khả năngphát triển tư duy lôgic, phát triển trí tuệ Nó có vai trò to lớn trong việc rèn luyệnphương pháp suy nghĩ, phương pháp giải quyết vấn đề có suy luận, có nhiều tácdụng phát triển trí thông minh, tư duy độc lập sáng tạo, linh hoạt góp phần giáodục ý trí nhẫn nại, ý trí vượt khó khăn

- Tiếng Việt là một môn học quan trọng trong trường Tiểu học Trong đó

phân môn Tập làm văn chiếm vị trí quan trọng không nhỏ Bởi vì dạy tập làm văn

là dạy cho các em hình thành kĩ năng nói, viết; được xây dựng trên những thành

tựu của nhiều môn học khác như: Tập đọc, luyện từ và câu, kể chuyện, chính tả Tập làm văn còn góp phần bổ sung kiến thức cho nhiều môn học Chính vì vậy đòihỏi huy động kiến thức nhiều mặt từ hiểu biết cuộc sống, rèn luyện tư duy và hình thành nhân cách học sinh

Từ vị trí và nhiệm vụ vô cùng quan trọng của phân môn Tập làm văn, vấn đềđặt ra cho người dạy là làm thế nào nâng cao chất lượng học Tập làm văn, học sinhđược phát triển tính tích cực, chủ động sáng tạo trong việc chiếm lĩnh kiến thức

Từ mục đích, yêu cầu của bậc tiểu học là cung cấp cho các em một trình độtối thiểu về tri thức, nhằm nâng cao vốn hiểu biết về cuộc sống và tạo nền móngvững chắc cho việc bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu cao của xã hội Giúp các

em bước vào kỉ nguyên mới, kỉ nguyên của khoa học, kĩ thuật và công nghệ hiệnđại một cách tự tin nhất

Theo tôi việc nâng cao chất lượng học môn Tiếng Việt bao giờ cũng phải

xuất phát từ vị trí, mục đích, nhiệm vụ và mục tiêu giáo dục của môn Tiếng Việt

nói chung và trong giờ dạy phân môn Tập làm văn lớp 4 nói riêng Nó không phải

là cách thức truyền thụ kiến thức mà là phương tiện để tổ chức hoạt động nhận thứctích cực, độc lập và giáo dục phong cách làm việc một cách khoa học, hiệu quả chohọc sinh, tức là dạy cách học

- Từ những văn bản, những nguyên lý giáo dục của Đảng và nhà nước là

“Học đi đôi với hành” Có thực hành nhiều thì học sinh mới nắm chắc kiến

thức để vận dụng vào cuộc sống

b Cơ sở thực tiễn

- Đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học là dễ nhớ nhưng mau quên, sự tậptrung chú ý trong giờ học phân môn Tập làm văn chưa cao, trí nhớ chưa bền vững,thích học nhưng chóng chán Vì vậy giáo viên phải làm thế nào để khắc sâu kiếnthức cho học sinh và tạo ra không khí sẵn sàng học tập, chủ động tích cực trongviệc tiếp thu kiến thức

- Xuất phát từ cuộc sống hiện tại Đổi mới của nền kinh tế, xã hội, văn hoá,thông tin đòi hỏi con người phải có bản lĩnh dám nghĩ dám làm, năng động, chủđộng sáng tạo, có khả năng để giải quyết vấn đề

- Hiện nay toàn ngành giáo dục nói chung và giáo dục Tiểu học nói riêngđang thực hiện tốt việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; cuộc

vận đông thực hiện “hai không” với bốn nội dung nên yêu cầu đổi mới phương

pháp dạy học theo hướng phát huy tính tính cực của học sinh làm cho hoạt động

dạy trên lớp "nhẹ nhàng, tự nhiên, hiệu quả" Để đạt được yêu cầu đó, giáo viên

phải có phương pháp và hình thức dạy học để nâng cao hiệu quả học tập cho họcsinh, vừa phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của lứa tuổi Tiểu học và trình độ nhậnthức của học sinh Để đáp ứng với công cuộc đổi mới của đất nước nói chung vàcủa ngành giáo dục Tiểu học nói riêng

- Từ mục đích thực tế của trường Tiểu học Đỗ Động là đào tạo học sinh trởthành những con người toàn diện, có đủ nghị lực và tri thức để sau này xây dựngquê hương đất nước

Chương trình Tập làm văn Tiểu học bao gồm các thể loại như: văn miêu tả,

văn tường thuật, văn kể chuyện, văn viết thư, đơn Trong đó thể loại văn miêu tả được học và chiếm thời lượng nhiều nhất

Tuy nhiên, để giúp học sinh học tốt văn miêu tả, điều quan trọng là làm thế nào

để giúp học sinh quan sát, tìm ý cho bài văn, biết lựa chọn các từ ngữ miêu tả cho bài văn thêm sinh động, hấp dẫn Không chỉ đưa ra các lời nhận xét chung mà phải tả các

sự vật, hiện tượng bằng từ ngữ sinh động, gợi tả

Qua thực tế nhiều năm giảng dạy lớp 4, tôi thấy phần đông học sinh lớp tôi làm văn miêu tả gặp nhiều khó khăn về : Tri thức, hiểu biết về đối tượng miêu tả

Các em sẽ không biết miêu tả nếu như chưa được quan sát Vốn hiểu biết về từ ngữ của các em chưa sâu, thấy đâu tả đó, chưa biết bộc lộ cảm xúc trong bài văn miêu

tả của mình Chưa biết cách sử dụng các biện pháp nghệ thuật trong văn miêu tả để bài văn thêm hấp dẫn

Chính vì những lẽ đó, trong hai năm học: 2011- 2012; 2012- 2013 tôi đã

nghiên cứu và thực hiện một số biện pháp nhằm giúp học sinh lớp 4 do tôi dạy học

thể loại văn miêu tả đạt hiệu quả cao Đến năm học 2013- 2014 này, tôi tiếp tục áp dụng, nghiên cứu và bổ sung thêm một số biện pháp đối với lớp 4A do tôi phụ tráchhiện nay Tôi cũng mong muốn đề tài này sẽ được áp dụng rộng rãi cho giáo viên

và học sinh lớp 4

Từ nh÷ng lí do trên, tôi đã thực hiện một số biện pháp nhằm giúp học sinhlớp 4 n©ng cao chất lượng học thể loại văn miêu tả

3 Mục tiêu của đề tài

- Nâng cao hiệu quả học thể loại văn miêu tả cho học sinh lớp 4

-Tích cực đổi mới phương pháp dạy học môn Tiếng Việt lớp 4

-Tuyên truyền các biện pháp giáo dục học sinh tự học môn Tiếng Việt

- Phát huy hiệu quả của việc chấm chữa, kiểm tra, đánh giá học sinh làm Tậplàm văn ở lớp 4

- Nâng cao sự quan tâm của phụ huynh học sinh, tạo điều kiện tốt nhất về ýthức học tập cho các em trước khi đến trường

4 Đối tượng nghiên cứu

Tôi đã tiến hành thực hiện đề tài với 28 học sinh lớp 4A, trường Tiểu học ĐỗĐộng – Thanh Oai – Hà Nội

6 Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu

Tôi đã nghiên cứu trong hai năm học 2010-2012, 2012-2013 Năm học này,tôi tiếp tục nghiên cứu để hoàn chỉnh đề tài này

Thời gian thực hiện đề tài: từ ngày 1 tháng 10 năm 2013 đến ngày 25 tháng

3 năm 2014

II QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1 Tình trạng thực tế khi chưa thực hiện đề tài.

Qua hai năm tích cực thực hiện một số biện pháp để giúp học sinh lớp 4 do

tôi dạy nâng cao hiệu quả học thể loại văn miêu tả, tôi đã theo dõi kết quả từng nămhọc như sau:

Năm học Tỉ lệ học sinh khá, giỏi Tỉ lệ học sinh trung bình

-Như vậy, cả hai năm kết quả cho thấy học sinh làm văn miêu tả đạt khá giỏichỉ từ 36%- 42%

*Từ kết quả trên, tôi thấy mình cần phải nghiên cứư, tìm hiểu và áp dụng một

số biện pháp để giúp các em nâng cao kết quả học thể loại văn miêu tả Tôi đãmạnh dạn viết đề tài này

*Tôi đã đi tìm hiểu nguyên nhân vì sao chất lượng phân môn Tập làm văn,nhất là văn miêu tả chưa cao Qua tìm hiểu thực tế ở lớp, ở gia đình các em và quađồng nghiệp, tôi nhận thấy nguyên nhân học sinh đạt kết quả chưa cao là do:

a) Nguyên nhân chủ quan:

- Giáo viên còn ngại khi phải dạy phân môn tập làm văn nên khi dạy còn nhiềulúng túng về phương pháp và nội dung Điều này thể hiện rõ qua những tiết thaogiảng, các tiết tôi đã đi dự giờ đồng nghiệp

- Phương pháp dạy của giáo viên còn rập khuôn, thiếu sự dẫn dắt, gợi mở chocác em tìm ra những từ, những ý hay khi miêu tả

- Giáo viên ít quan tâm đến việc hướng dẫn các em phải tả như thế nào để bộc

lộ được nét riêng biệt của đối tượng mình đang miêu tả, để thoát khỏi việc tả mộtcách rập khuôn, sáo rỗng

- Khi giảng dạy, giáo viên còn thiếu tranh ảnh, vật thật để hỗ trợ cho các emkhi miêu tả

- Trong khi chấm và phê bài còn chung chung Khi trả bài, sửa bài, chữa lỗicòn hạn chế, chưa sửa được hết các ý chưa hay của các em, chưa nêu được nhiều ýhay nhằm phát huy cho các em vận dụng khi làm bài tập làm văn.

- Còn thiếu sự kết hợp, liên hệ giữa tiết dạy tập làm văn với các môn học khác b) Nguyên nhân khách quan:

- Khả năng quan sát và miêu tả của học sinh còn sơ sài, các em chưa biết sửdụng các giác quan để quan sát Khi quan sát còn chưa theo một trình tự nào cả màthấy đâu tả đó, tả lộn xộn

- Học sinh dùng từ đặt câu chưa hay, chưa biết lựa chọn từ ngữ thích hợp, nghĩnhư thế nào thì viết như thế,

- Vốn từ của các em còn quá ít, diễn đạt chưa hay, viết như khi nói chuyệnbình thương

- Học sinh đọc văn mẫu và áp dụng vào bài của mình một cách chưa sáng tạo(do sách tham khảo bán tràn lan), các em viết rập khuôn theo mẫu mà chưa biếtsáng tạo, chọn lọc thành cái riêng của mình

- Một số học sinh trung bình yếu, viết câu chưa thành thạo nên diễn đạt chưamạch lạc, các ý trong đoạn văn còn nhiều hạn chế

* Để giúp học sinh học thể loại văn miêu tả đạt hiệu quả cao, qua việc phân tíchcác nguyên nhân trên, ngay từ khi nhận lớp tôi đã tiến hành thực hiện: Khảo sáttình hình thực tế của học sinh lớp 4A do tôi chủ nhiệm năm học này (năm học2013- 2014)

1.1 Học sinh:

Số học sinh cả lớp : 28 em

Học sinh nữ : 12 em

Học sinh nam: 16 em

- Học sinh ở rải rác bốn thôn trong xã, nhiều em có hoàn cảnh khó khăn Có

em Dương Thị Thơ, mẹ chết, bố đi tù chung thân Em Lưu Văn Hiệp mồ côi bố, mẹ

và em trai luôn ốm đau, gia đình rất nghèo Em Quản Thị Thanh Xuân, bố mẹ bỏnhau, phải ở với bà nội Có 3 em thuộc hộ nghèo (em Nguyễn Đình Quyến, emPhạm Minh Hoàng, em Nguyễn Tùng Dương) Có một em khuyết tật là em NguyễnThu Chang.

- Bố mẹ các em đa số làm ruộng, gia dình khó khăn nên phải làm thêm nhiềunghề phụ để kiếm sống và phải đi làm ăn xa

1.2 Tình trạng thực tế khi chưa thực hiện đề tài: Qua điều tra, xem xét sổ

điểm thông qua giáo viên chủ nhiệm lớp 3B, tôi thấy:

- Chất lượng hai mặt giáo dục năm lớp 3:

+ Hạnh kiểm : thực hiện đầy đủ: 28 em

- Môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng là môn học khó

nên học sinh dễ chán Trình độ nhận thức học sinh không đồng đều Một số họcsinh còn chậm, nhút nhát, kĩ năng quan sát, đặt câu còn hạn chế, chưa có thói quenđọc và tìm hiểu kĩ đề bài dẫn tới thường nhầm lẫn giữa các thể loại văn, chưa bámsát vào yêu cầu của đề bài để viết cho đúng và hay Kĩ năng diễn đạt bằng lời cònhạn chế Một số em tiếp thu bài một cách thụ động, ghi nhớ bài còn máy móc nênchóng quên, vì thế phải có phương pháp khắc sâu kiến thức

* Qua việc xem xét kết quả hai mặt giáo dục năm lớp ba và hai tuần dạy học,tôi đã ra bài khảo sát chất lượng đầu năm của riêng phân môn Tập làm văn Tôi ra

đề vừa sức với học sinh

Đề bài: Em hãy viết đoạn văn tả về bầu trời buổi sáng.

Qua quá trình coi và chấm, tôi đã thu được kết quả như sau:

Tổn

g số học

sinh

Điểm giỏi ( 9 - 10 )

Điểm khá ( 7 - 8 )

Điểm Trungbình ( 5 - 6 )

Điểm yếu ( Dưới 5 )

*Qua kết quả khảo sát và xem bài của học sinh, tôi thấy :

- Số bài điểm yếu: là do các em chưa nắm vững cách làm bài, chưa hiểu kĩthế nào là miêu tả

- Số bài đạt điểm trung bình: là do các em chưa nắm chắc cách làm bài, bàiviết lủng củng, chưa rõ ý, nhiều ý còn lặp lại nhiều lần Câu văn chưa rõ ràng Chưabiết dùng dấu chấm, dấu phẩy thích hợp

- Số bài đạt điểm khá, giỏi: Các em đã biết làm bài, biết quan sát, tìm ý, biếtphân tích đề, miêu tả theo yêu cầu của đề xong đôi chỗ viết vẫn còn chưa lôgic

* Qua kết quả bài khảo sát như vậy, tôi đã đi tìm hiểu và thấy được nguyênnhân chính dẫn đến kết quả trên:

- Tôi thấy đa số các em có thể làm bài tốt, trở thành học sinh khá giỏi Các

em cũng yêu thích phân môn Tập làm văn Nhưng do các em không suy nghĩ kĩ,ngại quan sát Khả năng quan sát và miêu tả của các em còn sơ sài, các em chưabiết sử dụng các giác quan để quan sát Khi quan sát còn chưa theo một trình tự nào

- Do một số em nhận thức còn chậm, gia đình còn gặp nhiều khó khăn nên

không quan tâm đến việc học của con em mình

- Do địa bàn xã Đỗ Động chủ yếu làm nông nghiệp, kinh tế còn chậm pháttriển nên một số bố mẹ các em phải đi làm ăn xa, để con lại cho ông bà trông nom.

* Từ các nguyên nhân trên, tôi đã nghiên cứu, tìm tòi hướng đi trong phươngpháp dạy học thực tế, gây hứng thú và lòng say mê yêu thích học môn Tiếng Việt,đặc biệt là phân môn Tập làm văn cho học sinh Đồng thời tôi đã tìm tòi các biệnpháp để thu hút các em và thu hút sự quan tâm của các gia đình tới việc học tập củacon em mình

Năm học 2013 – 2014 là năm học tiếp tục thực hiện Nghị quyết Đại hội XIcủa Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa,hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, thực hiện Nghị quyếtĐại hội Đảng bộ thành phố lần thứ XV Tiếp tục thực hiện các cuộc vận động “Học

tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, lồng ghép với cuộc vận động

"Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo" và các

cuộc vận động của ngành giáo dục Hà Nội; xây dựng phong trào thi đua “Xây dựng

trường học thân thiện, học sinh tích cực”.Tập trung đẩy mạnh đổi mới nội dung vàphương pháp dạy học, đánh giá kết quả học tập phù hợp với từng đối tượng và tâmsinh lý của học sinh tiểu học đảm bảo chuẩn kiến thức, kỹ năng; chú trọng giáo dục

đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh; tăng cường cơ hội tiếp cận giáo dục cho trẻ

em có hoàn cảnh khó khăn

Năm học 2013- 2014 vẫnlà năm học đang thực hiện giáo dục toàn diện chohọc sinh Học tập tốt ở tất cả các môn học trong chương trình vẫn được đề cao lên

hàng đầu Tiếp tục thực hiện cuộc vận động “hai không” với bốn nội dung Với

học sinh giỏi cần phải đạt điểm giỏi ở cả hai môn: Toán và Tiếng Việt Chính vìvậy, ngoài những sách vở đã mua từ đầu năm, tôi đã khuyến khích các em muathêm các loại sách tham khảo để nâng cao kiến thức

Sau khi nhận lớp, ổn định tổ chức, xem xét học lực chung và riêng mônTiếng Việt, đặc biệt là phân môn Tập làm văn của các em, tìm hiểu tình hình họctập của cả lớp qua hai cô giáo cũ, tôi đã sắp xếp vị trí chỗ ngồi cho các em theonhóm để phù hợp cho khả năng và trình độ của học sinh Từ đó nhằm phát huy,khích lệ trí thông minh, sáng tạo của từng em trong học tập Tôi phân công các emhọc khá giỏi giúp đỡ, kèm cặp các em học còn yếu, trung bình để cùng nhau tiếnbộ.

Cùng với những việc làm trên, tôi đã tiến hành một số biện pháp sau:

BIỆN PHÁP THỨ NHẤT

QUAN SÁT TÌM Ý

1 Sử dụng các giác quan để quan sát:

Dạy học sinh quan sát chính là dạy sử dụng các giác quan để tìm ra các đặcđiểm của sự vật Thường học sinh chỉ dùng mắt để quan sát, tôi hướng dẫn các emtập sử dụng thêm các giác quan khác để quan sát

+ Quan sát cái cặp, tôi yêu cầu học sinh dùng tay sờ vào cặp để phát hiện ra

độ sần sùi hay nhẵn bóng của da cặp, bật khoá chiếc cặp để nghe tiếng kêu củachiếc khoá (bằng tai)

2 Quan sát kĩ để tìm ra đặc điểm riêng của đối tượng.

Tôi luôn hướng cho học sinh tìm ra những đặc điểm riêng biệt của đồ vật,

cây cối, loài vật …

Ví dụ :

+ Nhận xét con gà trống ở nhà, em phải cố tìm ra mào của nó, lông của nó,thân hình nó … có gì khác với con gà ở hàng xóm?

+Dạy “Quan sát cây bút chì” không phải cho các em thấy được màu sắc, hìnhdáng của nó mà còn nhận ra những dòng chữ in trên vỏ và các đặc điểm khác như

có bị dính mực không? Có bị trầy không? Bị sứt không? … những đặc điểm ấy chỉriêng cây bút chì của em mới có

Quan sát trong văn miêu tả là làm cho học sinh cần phải nhận ra đặc điểmriêng biệt Đây là một điều hết sức quan trọng nên tôi luôn luôn rèn luyện và hướngdẫn cho học sinh nhận ra đặc điểm quan trọng đó Bởi đây là một điều bức xúc: họcsinh có thói quen làm văn rập khuôn theo mẫu Nếu như “tả con gà, tả cái cặp” …thì có 19 học sinh lớp tôi đều có bài làm gần giống nhau

Vì thế, khi dạy văn miêu tả, tôi luôn nhắc nhở, gợi ý để học sinh tìm ranhững nét riêng biệt, những tình cảm riêng biệt đối với đối tượng được tả Có thểnhững đặc điểm riêng đó đối với người khác là bình thường nhưng đối với riêng em

là đặc biệt vì nó gắn bó với em bằng một kỉ niệm, một sự kiện hoặc một niềm vui,nỗi buồn… nào đó

Ví dụ: "Tả cái bàn học ở nhà": Điều đặc biệt là mặt bàn để viết không phải hình chữ nhật như những cái bàn học khác Mặt bàn được khoét một vòng lượn đủ vừa em vào ngồi trên ghế

3 Phân chia đối tượng để quan sát:

Để quan sát một cây bàng, một cây đang ra hoa hay một con gà, một bứctranh … thì tôi hướng dẫn cho học sinh cần phải phân chia các đối tượng đó thànhtừng bộ phận rồi lần lượt quan sát các đối tượng đó Thông thường, có các sự phânchia đối với tả cảnh như phía trên, phía dưới, nửa phải, nửa trái, phần trung tâm,bên trong, bên ngoài… Tôi thường lấy những đoạn văn miêu tả trong các bài tậpđọc để minh hoạ cho học sinh tham khảo

Ví dụ: Bài tập đọc " Sầu riêng", đoạn văn tả hoa sầu riêng: "Hoa sầu riêng trổvào cuối năm Gió đưa hương thơm ngát như hương cau, hương bưởi tỏa khắp khuvườn Hoa đậu từng chùm, màu trắng ngà Cánh hoa nhỏ như vảy cá, hao hao giốngcánh sen con, lác đác vài nhụy li ti giữa những cánh hoa Mỗi cuống hoa ra mộttrái Nhìn trái sầu riêng lủng lẳng dưới cành trông giống những tổ kiến Mùa trái rộvào dạo tháng tư, tháng năm ta."

Tôi giảng cho học sinh hiểu được tác giả đã phân chia đối tượng để quan sát.Quan sát kĩ từng đối tượng thì khi viết bài mới hay, mới sinh động

4 Lựa chọn trình tự quan sát :

Tôi hướng dẫn học sinh lựa chọn trình tự quan sát thích hợp Tôi đưa ra chohọc sinh lựa chọn một số trình tự quan sát chung nhất:

*Trình tự không gian: Là quan sát từng bộ phận đến toàn bộ, quan sát từ

trái sang phải, từ trên xuống dưới… hoặc ngược lại

Ví dụ: Đề bài: "Tả cái cặp" Tôi luôn hướng dẫn học sinh quan sát đặc điểmchung của cái cặp rồi quan sát các bộ phận từ ngoài vào trong, cái cặp có hình gì? Màu gì? Có mấy ngăn? Mỗi ngăn dùng để làm gì?…

* Trình tự thời gian: Quan sát cảnh vật, cây cối… theo mùa trong năm

Quan sát sinh hoạt của con gà, con lợn… theo thời gian trong ngày: sáng, trưa,

chiều, tối

Ví dụ : "Tả cây bàng" Trần Nguyên Đào viết: "Trước ngõ nhà Long có câybàng, cây bàng cao, ngọn chấm mái nhà, tán xoà như chiếc ô Mùa hè, Long thíchngồi học dưới bóng rợp của chiếc ô xanh ấy Mùa thu, thỉnh thoảng một cơn giólướt qua làm vài chiếc lá bàng rụng xuống Long thường nhặt những chiếc lá vàngxuộm làm quạt phe phẩy hay kết thành chiếc mũ đội đầu Sang mùa đông, trời cànglạnh, lá bàng càng rụng nhiều cho người đem về đốt sưởi…"

* Nhưng dù quan sát ở trình tự nào đi nữa, tôi luôn nhắc cho học sinh tập trungvào từng bộ phận chủ yếu và trọng tâm

Ví dụ: Khi quan sát cây hoa phượng, các em cần tập trung quan sát vào hoa,

lá là những bộ phận chủ yếu và trọng tâm của cây hoa định tả

5 Thu nhận các nhận xét do quan sát mang lại:

Khi trình bày kết quả quan sát, tôi yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi bằngnhiều chi tiết cụ thể và sử dụng ngôn ngữ chính xác gợi hình ảnh

Ví dụ: Tả con đường từ nhà đến trường

- Giáo viên: Hai bên đường có gì?

- Học sinh: Hai bên đường có cây cối (Đây là sự quan sát hời hợt, sơ sài)

- Giáo viên: Em hãy quan sát cảnh vật hai bên đường?

- Học sinh: Hai bên đường có nhiều cây cối, mấy chú chim kêu ríu rít trêncành (Câu trả lời có chi tiết hơn nhưng chưa hay, chua cụ thể)

Tôi gợi ý học sinh trả lời cụ thể và chi tiết hơn: "Hai bên đường cây cối xanhtươi, chúng nghiêng mình như cùng em tiếp bước Mấy chú chim đậu trên cành hótríu rít nghe vui tai làm sao!"

Đồng thời, tôi cũng không quên rèn sự tinh tế khi quan sát Đó là nhận ra đặcđiểm ít người nhìn thấy Tôi minh họa bằng những đoạn văn hay vào tiết lập dàn ýhoặc trả bài viết

Ví dụ: Nằm trong nhà, nghe tiếng lá rơi ngoài thềm, Trần Đăng Khoa mới

mười tuổi đã phát hiện “Tiếng rơi rất khẽ như là rơi êm”.

Nhìn bà nội, em Thanh Nhàn (Hà Nội) thì nhận xét: “Hai má bà hóp lại, thái

dương hơi nhô, tay chân có chổ bắt đầu xương xẩu, nổi gân xanh…”

Quan sát giàn mướp, em Hoàng Anh viết: "Bà em bắc giàn mướp trên mặt

ao Cái giàn trên mặt ao soi bóng xuống làn nước lấp lánh hoa vàng"

6 Sử dụng tranh, ảnh trong văn miêu tả:

Đối với thể loại văn miêu tả đồ vật, tôi chủ yếu cho học sinh quan sát, nghiêncứu trong giờ học là mẫu vật thật như cái cặp, quyển sách, quyển vở, chiếc bút

máy, bút chì, cái thước kẻ, cây hoa giấy, cây hoa nhựa, con lợn nhựa, con gấubông, búp bê, …

Tuy nhiên, nhiều đối tượng cần miêu tả không thể cho học sinh quan sát trựctiếp tại lớp, mà cho học sinh phải tự quan sát tại gia đình, ngoài xã hội ( con lợn,con trâu, con ngan, cây chuối đang có buồng, con đường làng, vườn rau, …) Song,đối tượng quan sát ngoài xã hội không có hình ảnh cho học sinh quan sát tại lớp thìgiáo viên cũng gặp phải những khó khăn nhất định

Vì vậy, khi hướng dẫn tại lớp, tôi thường căn cứ vào những đặc điểm chungcủa đối tượng mà gợi mở, dẫn dắt học sinh Nhưng để gợi mở dẫn dắt có hiệu quảthì phải sử dụng tranh, ảnh giúp học sinh nhớ lại những điều quan sát từ trường, giađình, xã hội Đó chính là cơ sở để cho các em suy nghĩ, phân tích, tổng hợp lại cácđặc điểm của sự vật và rèn luyện làm bài tập làm văn

Việc sử dụng tranh, ảnh cho tiết tập làm văn cũng hết sức công phu Tranh,ảnh phải đảm bảo các vật thể mà học sinh đã quan sát tại gia đình, ngoài xã hội Cónhư vậy, việc sử dụng tranh, ảnh mới đem lại hiệu quả

Ví dụ :

* Để minh hoạ cho bài văn "tả con mèo" tôi cần phải sưu tầm được hình ảnhnhiều loại mèo khác nhau để giới thiệu cho học sinh: mèo mướp, mèo đen, mèovàng, mèo tam thể … và những hình ảnh hoạt động khác nhau như: mèo đang rìnhchuột, mèo đang vồ mồi, mèo mẹ đang đùa với mèo con…

* Để minh họa cho bài văn "tả cây chuối" tôi cần phải sưu tầm được tranhảnh về cây chuối như: Một vườn chuối, một bụi chuối, một cây chuối có buồng,hoa chuối, quả chuối khi còn xanh, quả chuối khi chín, nộm hoa chuối, dầu chuối,mứt chuối

Có như vậy, từ những điều mà tôi dẫn dắt học sinh quan sát ở lớp, đối chiếuvới điều mà các em quan sát tại nhà, ngoài xã hội, các em cân nhắc lựa chọn tìnhtiết diễn đạt thành bài văn