Thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế xã hội,chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nước ta

Lý luận về Kinh tế tư nhân.Trước hết chúng ta phải tìm hiểu khái niệm Kinh tế tư nhân, Kinh tế tưnhân là một loại hình kinh tế dựa trên sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất vớilao động của

MỤC LỤC

PHẦN MỞ BÀI 1

I Lý luận về Kinh tế tư nhân 2

II Vai trò của kinh tế tư nhân trong kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta 4

1 Nền kinh tế thị trường 4

2 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 6

3.Đánh giá sự cần thiết của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 9

4.Vai trò của nền kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định 15

hướng xã hội chủ nghĩa 15

4.1.Góp phần tăng trưởng kinh tế 15

4.1.1 Trên giác độ tổng cung 15

4.1.2 Trên giác độ tổng cầu 17

4.2 Tạo việc làm và xóa đói giảm nghèo 18

4.2.1 Tạo việc làm 18

4.2.2 Xoá đói giảm nghèo 19

4.3 Đóng góp và huy động các nguồn vốn trong xã hội ngân sách nhà nước 20

4.3.1 Huy động các nguồn vốn trong xã hội sử dụng vào sản xuất kinh doanh 20

4.3.2 Đóng góp phần lớn vào ngân sách nhà nước 21

4.4 Thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế xã hội,chuyển dịch cơ cấu kinh tế 21

4.4.1 Quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế 21

4.4.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế 23

III Phương hướng,giải pháp phát triển thành phần nền kinh tế tư 24

nhân ở nước ta 24

1 Phương hướng 24

1.1 Xác định đúng vai trò của kinh tế tư bản tư nhân, cải thiện nhận thức xã hội về thành phần kinh tế này 24

1.2 Chính phủ có sự phối hợp chặt chẽ với nhà kinh doanh 24

1.3 Đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục 25

1.4 Phát triển cơ sở hạ tầng và dịch vụ, chú trọng cung cấp thông tin và ứng dụng công nghệ thông tin 26

1.5 Nâng cao khả năng tiếp cận của doanh nghiệp tư nhân 26

1.6 Chú trọng phát triển các ngành phù hợp với điều kiện đất nước 27

2 Giải pháp 28

2.1 Hoàn thiện môi trường pháp lý, quản lý 28

2.2 Khuyến khích tư nhân đầu tư vào các ngành nghề thúc đẩy kinh tế phát triển theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá 29

2.2 Thiết lập các định chế hỗ trợ kinh tế tư bản tư nhân 29

PHẦÂN MỞ BÀI

Đối với mọi quốc gia, khu vực kinh tế tư nhân có vai trò hết sức quantrọng trong phát triển kinh tế của đất nước Đối với nước ta, mặc dù trong quátrình phát triển trải qua nhiều thăng trầm song bước vào thời kỳ đổi mới kinh

tế tư nhân đã khẳng định là một bộ phận cấu thành, có vị trí quá trình lâu dàicủa nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

Nền kinh tế của nước ta đang trong quá trìh đổi mới mạnh mẽ để vươntới nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước Trong sự đổi mới đó,kinh tế Nhà nước vẫn đóng vai trò chủ đạo, nhưng đóng góp cho qú trình pháttriển đó có sự tham gia tích cực của kinh tế tư nhân Kinh tế tư nhân với cácloại hình đa dạng, hoạt động linh hoạt góp phần giải quyết nhiều vấn đề bứcxúc của nền kinh tế mà kinh tế Nhà nước chỉ giải quyết được hạn hẹp Kinh tế

tư nhân làm đa dạng hoá nền kinh tế, đáp ứng các nhu cầu vốn rất lớn cả vềphía người tiêu dùng lẫn chủ sở hữu, tính đa dạng đó là ưu thế rất lớn để đưanền kinh tế từ sản xuất nhỏ đi lên sản xuất hàng hoá lớn như nước ta Kinh tế

tư nhân với phạm vi hoạt động rộng lớn trong các lĩnh vực nông nghiệp, côngnghiệp, giao thông vận tải cần có sự giúp đỡ, tạo điều kiện của Nhà nước.Nhận định vai trò của kinh tế tư nhân Nhà nước đã đổi mới có chế chính đểphát triển thành phần kinh tế này Trong những năm gần đây, nhờ quan điểmđổi mới tích cực với cơ chế tác động rõ ràng, dứt khoát đã thúc đẩy kinh tế tưnhân ngày càng phát triển

Với những hiểu biết còn nhiều hạn chế, trong phạm vi đề tài cho phép

em rất mong nhận được sự giúp đỡ, chỉ dẫn của thầy cô giáo về những sai sóttrong quá trình làm bài

Em xin chân thành cảm ơn!

I Lý luận về Kinh tế tư nhân.

Trước hết chúng ta phải tìm hiểu khái niệm Kinh tế tư nhân, Kinh tế tưnhân là một loại hình kinh tế dựa trên sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất vớilao động của bản thân người chủ sản xuất và lao động làm thuê hoặc hoàntoàn thuê lao động, có các quy mô khác nhau về vốn, lao đông, công nghệ kinh tế tư nhân hoạt động dưới các hình được phát triển mạnh mẽ quy mô,mức độ khác nhau

.Theo Văn kiện hội nghị lần thứ V ban chấp hành trung ương khóa IX,

“Kinh tế tư nhân gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân, hoạtđộng dưới hình thức hộ kinh doanh cá thể và các loại hình doanh nghiệp tưnhân”

Với khái niệm này khu vực Kinh tế tư nhân bao gồm những nội dungsau:

_ Về lĩnh vực sản xuất kinh doanh: kinh tế tư nhân bao gồm những hộgia đình hoặc doanh nghiệp tư nhân tham gia vào các hoạt động sản xuất kinhdoanh phi nông nghiệp như công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng, chếbiến nông lâm sản, du lịch, dịch vụ…

_ Về mô hình tổ chức: Kinh tế tư nhân gồm các hộ kinh doanh cá thể vàcác doanh nghiệp tư nhân (doanh nghiệp tư nhân bao gồm: doanh nghiệp tưnhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp doanh).Ngoài ra còn bao gồm cả phần đầu tư của tư nhân vào khu vực kinh tế nhànước, kinh tế tập thể, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài”

Qua khái niệm trên chúng ta có thể thấy được quy mô cũng như tầmquan trọng của kinh tể tư nhân, nó len lỏi trong mọi ngành nghề của xã hội,mọi gia đình có xu hướng kinh doanh nên những đóng góp của kinh tế tưnhân vào GDP của đất nước là không nhỏ, nó góp phần giải quyết công ănviệc làm, ổn định kinh tế, xã hội

Khi cách mạng tháng 10 kết thúc Lênin đã mời những nhà tư bản làmkinh tế giỏi ra giúp đất nước Xô Viết non trẻ xây dựng những chính sách về

kinh tế tư nhân để áp dụng vào thực tiễn Theo ông trong thời kì quá độ lênCNXH sự tồn tại của nền kinh tế nhiều thành phần là một tất yếu khách quanbởi trong nền kinh tế còn tồn tại nhiều quan hệ sở hữu khác nhau về tư liệusản xuất Đã có nhiều ý kiến không tán thành việc làm trên của Lênin nhưngnhững gì mà nước Nga đạt được trong công cuộc xây dựng đất nước đã là mộtminh chứng hùng hồn cho sự tồn tại cần thiết của kinh tế tư nhân.

Ở nước ta trước đây trong thời kì kinh tế bao cấp, kinh tế tư nhân khôngđược chú

trọng phát triển do những ác cảm in sâu trong nếp nghĩ, cái gì liên quanđến tư bản đều không tốt đẹp Từ khi đất nước mở của kinh tế tư nhân đã có

cơ hội để phát triển, từ chỗ chỉ được coi là kẻ lót đường, là một giải pháp tạmthời để giải quyết những mục tiêu cấp bách trước mắt thì ngày nay kinh tế tưnhân càng ngày càng khẳng định vai trò quan trọng của mình trong việc xâydựng kinh tế đất nước, một nhân tố quan trọng không thể thiếu khi xây dựngnền kinh tế nhiều thành phần đinh hướng XHCN ở nước ta Nghị quyết Đạihội Đảng IX đã khẳng định: “Khuyến khích phát triển kinh tế tư bản tư nhânrộng rãi trong các ngành nghề sản xuất, kinh doanh mà pháp luật không cấm.Tạo môi trường kinh doanh thuận lợi về chính sách pháp luật để kinh tế tưbản tư nhân phát triển len và những định hướng ưu tiên của Nhà nước, kể cảđầu tư ra nước ngoài, khuyến khích chuyển thành doanh nghiệp cổ phần, bán

cổ phiếu cho người lao động, liên doanh, liên kết với nhau, với kinh tế tập thể

và kinh tế Nhà nước, xây dựng quan hệ tốt giữa chủ doanh nghiệp và ngườilao động” Đảng và Nhà nước đã tạo nhiều điều kiện để kinh tế tư nhân có thểphát triển hơn nữa, phát triển đúng tầm, để nó trở thành một bộ phận kinh tếquan trọng nhằm giải quyết công ăn việc làm, ổn định kinh tế chính trị, xâydựng một nền kinh tế phát triển tạo cơ sở vật chất nhất định để tiến vào CNXH

Kinh tế tư bản tư nhân là thành phần kinh tế mà sản xuât kinh doanh dựatrên cơ sở chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất và bóc lộtsức lao động làm thuê nhưng nó là một thành phần kinh tế năng động, có

nhiều đóng góp cho nền kinh tế và giải quyết tốt các vấn đề xã hội nên sẽ làmột sai lầm nếu chúng ta bỏ qua thành phần kinh tế này.

Kinh tế tư nhân cũng tạo điều kiện tốt để thu hút vốn đầu tư từ nướcngoài, là một cơ sở quan trọng để hội nhập vào nền kinh tế thế giới, còn nhiềuđiều kiện để phát triển hơn nữa Trong nền kinh tế hiện nay, kinh tế tư nhâncũng góp phần làm cho TLSX, sức lao động được sử dụng tốt hơn, đời sốngvật chất và tinh thần được cải thiện… Sự tồn tại của kinh tế tư nhân trong nềnkinh tế quá độ là cần Thứ nhất, kinh tế thị trường

II Vai trò của kinh tế tư nhân trong kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta

1 Nền kinh tế thị trường

- Thế nào là nền kinh tế thị trường

Hiện nay hầu hết các quốc gia trên thế giới đều xây dựng và phát triểnkinh tế thị trường Vì vậy ta có thể thấy khái niệm kinh tế thị trường đã trởnên rất phổ biến Để hiểu được thế nào là kinh tế thị trường ta cần tìm hiểu vềkinh tế hàng hoá

Kinh tế hàng hoá là một kiểu tổ chức kinh tế xã hội mà trong đó sảnphẩm sản xuất ra để trao đổi , để bán trên thị trường Mục đích của sản xuấttrong kinh tế hàng hoá không phải để thoả mãn nhu cầu trực tiếp của ngườisản xuất ra sản phẩm mà nhằm để bán , tức là để thoả mãn nhu cầu của ngườimua đáp ứng nhu cầu của xã hội

Khi đã có được khái niệm về kinh tế hàng hoá ta có thể đưa ra địnhnghĩa về kinh tế thị trường một cách dễ hiểu hơn :

Kinh tế thị trường là trình độ phát triển cao của kinh tế hàng hoá , trong

đó toàn bộ các yếu tố đầu vào và đầu ra của sản xuất đều thông qua thị trường Hay nói một cách đơn giản kinh tế thị trường và kinh tế hàng hoá về cơ bản

có cùng nguồn gốc và bản chất nhưng khác nhau về trình độ phát triển Kinh

tế thị trường là một kiểu tổ chức kinh tế phản ánh trình độ phát triển nhất địnhcủa văn minh nhân loại Là một kiểu tổ chức kinh tế vừa là vấn đề của lực

lượng sản xuất,vừa là vấn đề của quan hệ sản xuất Phải đạt đến một trình độnhất định nào đó nền sản xuất xã hội mới thoát khỏi tình trạng tự cung tựcấp,mới có sản phẩm dư thừa để trao đổi Người sản xuất hàng hóa phải mangsản phẩm ra thị trường người mua và người bán trao đổi sản phẩm với nhautrên thị trường Vì thế kinh tế thị trường không chỉ là "công nghệ", là "phươngtiện" để phát triển kinh tế - xã hội, mà còn là những quan hệ kinh tế - xã hội,

nó không chỉ bao gồm các yếu tố của lực lượng sản xuất, mà còn cả một hệthống quan hệ sản xuất Như vậy, chứng tỏ không có và không thể có một nềnkinh tế thị trường chung chung, thuần túy, trừu tượng tách rời khỏi hình tháikinh tế - xã hội, tách rời khỏi chế độ chính trị - xã hội của một nước Do đó,

để phân biệt các nền kinh tế thị trường khác nhau, trước hết phải nói đến mụcđích chính trị, mục tiêu kinh tế - xã hội mà nhà nước và nhân dân lựa chọnlàm định hướng, chi phối sự vận động phát triển của nền kinh tế đó

- Tính chất chung của nền kinh tế thị trường

Khi nghiên cứu kinh tế thị trường ta có thể thấy những tính chấtchung mà

bất cứ nền kinh tế nào xây dựng theo nền kinh tế thị trường đều chứađựng

Trước hết kinh tế thị trường thừa nhận tính độc lập của chủ thể thịtrường là:

Cá nhân và xí nghiệp Điều này có nghĩa là họ tự có quyền tự chủ trongviệc ra các quyết định tiến hành kinh doanh hoặc đầu tư của mình không chịu

sự chi phối của bất kì mệnh lệnh của bất kì một cơ quan tổ chức nào Họđược hưởng lợi từ các hoạt động kinh doanh hợp pháp và có hiệu quả củamình Tuy nhiên điều đó cũng đồng nghĩa với việc họ sẽ tự gánh chịu rủi ro

từ các hoạt động đó mang lại

Thứ hai là phải xây dựng được hệ thống thị trường có tính cạnh tranh

cao.Nền kinh tế thị trượng đòi hỏi phải có sự tồn tại của chủ thể hành vi kinh

tế Các chủ thể này sẽ vì lợi ích bản thân mà cạnh tranh với nhau góp phần

thúc đẩy kinh tế phát triển Giá cả trên thị trường do chính thị trường quyếtđịnh dựa trên quan hệ cung cầu Đồng thời việc lưu chuyển hàng hoá đượctiến hành tự do và được tạo điều kiên thuận lợi

Thứ ba là có sự quản lý vĩ mô của nhà nước Đây là yêu cầu rất cầnthiết đối với nền kinh tế thị trường Bởi sự quản ký vĩ mô có tác dụng hướngdẫn giám sát hoạt động của các chủ thể kinh tế , hạn chế những khuyết tật củathị trường ; xây dựng hệ thống pháp luật nhằm tạo khuôn khổ cho hoạt độngkinh tế ; tôn trọng và thực hiện các thông lệ quốc tế , trong quan hệ kinh tếquốc tế

Thứ tư là hoạt động trong kinh tế thị trường đều do các quy luật thịtrường điều tiết Đó là các quy luật như quy luật giá trị , quy luật cung cầu

Nó góp phần tạo sự ổn định cân bằng cho các hoạt động trên thị trường

2 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực chất là kiểu tổchức nền kinh tế – xã hội vừa dựa trên những nguyên tắc và quy luật của kinh

tế thị trường, vừa dựa trên những nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xãhội Bởi vậy, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có hai nhómnhân tố cơ bản tồn tại trong nhau, kết hợp với nhau và bổ sung cho nhau Đó

là, nhóm nhân tố của kinh tế thị trường và nhóm nhân tố của xu hướng mớiđang vận động, đang phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa Trong đó,nhóm thứ nhất đóng vai trò "động lực" thúc đẩy sản xuất xã hội phát triểnnhanh, hiệu quả; nhóm thứ hai đóng vai trò "hướng dẫn", "chế định" sự vậnđộng của nền kinh tế theo những mục tiêu đã xác định, bổ sung những mặttích cực, hạn chế những mặt tiêu cực của thị trường, hoàn thiện mô hình chủnghĩa xã hội

Có thể nói rằng: kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước tavừa mang những đặc trưng chung của kinh tế thị trường, vừa mang tính đặc thù,

đó là định hướng xã hội chủ nghĩa Tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nền

kinh tế thị trường không phủ nhận các quy luật kinh tế thị trường, mà là cơ sở đểxác định sự khác nhau giữa kinh tế thị trường ở nước ta với các nước khác.

Tính định hướng xã hội chủ nghĩa nền kinh tế thị trường ở nước ta thểhiện trước hết ở việc xác định nội dung các mục tiêu chiến lược phát triển

kinh tế thị trường và đặc trưng xã hội của nền kinh tế thị trường.Như trên đã

phân tích, trong nhiều đặc tính có thể dùng làm tiêu thức để phân biệt nềnkinh tế thị trường này với nền kinh tế thị trường khác, phải nói đến mục đíchchính trị, mục tiêu kinh tế – xã hội mà nhà nước và nhân dân đã lựa chọn làmđịnh hướng chi phối sự vận động của nền kinh tế Trong Cương lĩnh xây dựngđất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng ta đã xác định: "Xãhội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội:

- Do nhân dân lao động làm chủ

- Có một nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại

và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu

- Có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

- Con người được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, bất công, làm theonăng lực, hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điềukiện phát triển toàn diện cá nhân

- Các dân tộc trong nước bình đẳng, đoàn kết và giúp đỡ nhau cùng tiếnbộ

- Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân tất cả các nước trên thếgiới"(1)

Cương lĩnh cũng xác định rõ mục tiêu tổng quát phải đạt tới khi kết thúcthời kỳ quá độ là "xây dựng xong về cơ bản những cơ sở kinh tế của chủnghĩa xã hội, với kiến trúc thượng tầng về chính trị và tư tưởng, văn hóa phùhợp, làm cho nước ta trở thành một nước xã hội chủ nghĩa phồn vinh"(2)

Với những định hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta nêu trên, thìmục tiêu hàng đầu phát triển kinh tế thị trường ở nước ta được xác định là giảiphóng và phát triển lực lượng sản xuất, phát triển nền kinh tế, động viên mọi

nguồn lực trong nước và ngoài nước để xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuậtcủa chủ nghĩa xã hội tạo ra sự phát triển năng động, hiệu quả cao của nền kinh

tế, trên cơ sở đó, cải thiện từng bước đời sống của nhân dân, từng bước thựchiện sự công bằng, bình đẳng và lành mạnh các quan hệ xã hội Từ đó sẽ khắcphục được tình trạng tự túc tự cấp của nền kinh tế, thúc đẩy phân công laođộng xã hội phát triển, mở rộng ngành nghề, tạo việc làm cho người lao động

Áp dụng khoa học, công nghệ, kỹ thuật mới vào sản xuất nhằm tăng năng suấtlao động xã hội, tăng số lượng, chủng loại và chất lượng hàng hóa, dịch vụ.Thúc đẩy tích tụ, tập trung sản xuất, mở rộng giao lưu kinh tế giữa các địaphương, các vùng lãnh thổ, với các nước trên thế giới Động viên mọi nguồnlực trong nước và tranh thủ các nguồn lực bên ngoài Phát huy tinh thần năngđộng, sáng tạo của mỗi người lao động, mỗi đơn vị kinh tế, tạo ra sự pháttriển năng động, hiệu quả cao của nền kinh tế, tạo ra tốc độ tăng trưởng kinh

tế cao và bền vững Đưa nước ta thoát khỏi tình trạng một nước nghèo và kémphát triển, thực hiện được mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,dân chủ, văn minh Vì vậy, có thể nói, phát triển kinh tế thị trường ở nước ta

là "đòn xeo"để phát triển kinh tế nhanh và bền vững, là phương tiện để thựchiện xã hội hóa xã hội chủ nghĩa nền sản xuất, tiến hành công nghiệp hóa,hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân, xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật của chủnghĩa xã hội

Sự thành công của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là

ở chỗ đem thành quả của tăng trưởng kinh tế cao đến với mọi người bằngcách không ngừng nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm tốt các vấn đề xã hội

và công bằng, bình đẳng trong xã hội Chủ trương của Đảng ta là tăng trưởngkinh tế phải gắn liền với bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từngbước phát triển Thực hiện tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh coi sản xuất

và đời sống nhân dân như nước với thuyền, "nước đẩy thuyền lên", tăngtrưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội, động viên, khuyếnkhích làm giàu hợp pháp gắn liền với xóa đói, giảm nghèo

Ở nước ta, trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa, Nhà nước chủ động giải quyết ngay từ đầu mối quan hệ giữa tăngtrưởng với bảo đảm an sinh và công bằng xã hội Bởi vấn đề bảo đảm xã hội,công bằng, bình đẳng trong xã hội không chỉ là "phương tiện" để phát triển

mà còn là mục tiêu của chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa

Bởi vậy, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta có

ba điểm rất cơ bản là: lấy chế độ công hữu những tư liệu sản xuất chủ yếu làmnền tảng và kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo nền kinh tế quốc dân; kếthợp nhiều hình thức phân phối, trong đó phân phối chủ yếu theo kết quả laođộng và hiệu quả kinh tế, thực hiện tốt các chính sách xã hội; Nhà nước xãhội chủ nghĩa là Nhà nước của dân, do dân, vì dân thực hiện chức năng quản

lý nền kinh tế thị trường dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

3.Đánh giá sự cần thiết của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa là một xu hướng tất yếu, một chủ trương đúng đắn và nhất quán củaĐảng ta Điều này thể hiện ở chỗ, thứ nhất, với trình độ phát triển như hiệnnay của lực lượng sản xuất ở nước ta, sự tồn tại của kinh tế tư nhân vẫn là nhucầu khách quan, thứ hai, kinh tế tư nhân đã và đang tiếp tục chứng tỏ vai tròđộng lực của nó đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước, thứ ba, sựphát triển của kinh tế tư nhân trong hơn 20 năm đổi mới vừa qua đã đóng gópkhông nhỏ vào việc giải quyết các vấn đề kinh tế và xã hội của đất nước Tấtnhiên, kinh tế tư nhân chỉ phát triển đúng hướng khi Đảng và Nhà nước cóchính sách và biện pháp quản lý phù hợp, không làm mất động lực phát triểncủa nó, nhưng cũng không để nó vận động một cách tự phát

Trong thời đại ngày nay, bất cứ một nền sản xuất xã hội nào muốn đạthiệu quả tăng trưởng cao đều phải thực hiện nền kinh tế thị trường Công cuộcđổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo đã đạt được nhiều thành tựu tolớn Một trong những nguyên nhân cơ bản tạo nên sự phát triển của nền kinh

tế nước ta là đã khơi dậy được tiềm năng của các thành phần kinh tế thôngqua chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần, trong đó kinh tế tư nhân

có vai trò quan trọng và tiếp tục được khuyến khích phát triển theo địnhhướng xã hội chủ nghĩa

Lý luận của ‘chủ nghĩa Mác – Lênin đã khẳng định sự tồn tại của kinh tế

tư nhân là một tất yếu khách quan trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

và việc cải tạo thành phần kinh tế này là một trong những nhiệm vụ kinh tế cơbản, lâu dài của cả thời kỳ quá độ Thực tiễn cho thấy, việc phát triển kinh tế

tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một chủtrương đúng đắn và nhất quán của Đảng ta dựa trên cơ sỏ khoa học, phù hợpvới quy luật kinh tế khách quan, là sự vận dụng một cách sáng tác chủ nghĩaMác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện lịch sử cụ thể của đấtnước Chủ trương đó của Đảng và Nhà nước ta được đại đa số nhân dân đồngtiền ủng hộ Tuy nhiên, hiện vẫn còn một số kiến chưa thống nhất với quanđiểm trên thậm chí còn nhận thức không đúng về vai trò của kinh tế tư nhântrong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hoặc phủ nhận vaitrò chủ đạo của thành phần kinh tế Nhà nước Họ cho rằng, việc phân chia cácthành phần kinh tế (kinh tế Nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế cá thể và tiểuchủ, kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế tư bản Nhà nước, kinh tế có vốn đầu tưnước ngoài) theo tiêu chí quan hệ sản xuất sẽ dẫn đến sự phân biệt đối xử theohướng cạnh tranh bất bình đẳng giữa các thành phần kinh tế Bởi vậy, theo họ,thay vì phân chia theo tiêu chí quan hệ sản xuất, cần phân chia theo các tiêuchí nhỏ, vừa và lớn thì mới tạo ra sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tếtrong nền kinh tế quốc dân

Cho đến nay, đã có nhiều cách xác định về cơ cấu và các giai đoạn pháttriển của kinh tế tư nhân Sau Cách mạng Tháng Mười Nga thành công(1917), V.I.Lênin đã chỉ ra kết cấu kinh tế tư nhân của nước Nga lúc bấy giờbao gồm kinh tế nông dân kiểu gia trưởng, kinh tế sản xuất hàng hoá nhỏ,kinh tế tư bản tư nhân Ở nước ta, kể từ khi đổi mới đến nay, trong các văn

kiện Đại hội, Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định đường lối phát triểnnền kinh tế nhiều thành phần, trong đó có kinh tế tư nhân Về nhận thức,chúng ta thừa nhận kinh tế tư nhân là thành phần kinh tế dựa trên chế độ sởhữu tư nhân về tư liệu sản xuất, với lao động của các chủ thể kinh tế và laođộng làm thuê, bao gồm: kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân TạiĐại hội lần thứ X, Đảng ta tiếp tục khẳng định thành phần kinh tế tư nhân baogồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân.

Có thể nói, với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất mà nhân loạiđạt được như hiện nay, việc theo đuổi lợi ích thiết thân của bản thân conngười vẫn chưa thể mất đi, do đó, nó đòi hỏi phải hình thành một cơ chế vừa

có thể kích thích con người, vừa có thể thực hiện mục tiêu xã hội Đó chính là

cơ chế thị trường cùng với sự tồn tại khách quan của các hình thức sở hữu đadạng, trong đó, sở hữu tư nhân và tương ứng với nó là thành phần kinh tế tưnhân được coi là động lực quan trọng của sự phát triển

Nếu so sánh, đối chiếu với các hình thức sở hữu khác, thì phải thừa nhậnrằng, trong nền kinh tế thị trường, sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất là hìnhthức sở hữu phù hợp hơn cả Trong hình thức sở hữu đó, mục đích của sảnxuất hàng hoá không phải là sản xuất ra giá trị sử dụng, mà thông qua sảnxuất giá trị sử dụng để thực hiện giá trị của hàng hoá và từ đó, đạt được lợinhuận Để làm được điều này, trước hết phải xác định rõ quan hệ hàng hoá,sau đó mới xác định quan hệ lợi ích được thực hiện trong hàng hoá Do hànghoá được sản xuất ra từ các tư liệu sản xuất, nên muốn xác định quan hệ hànghoá thì phải xác định được các quan hệ sản xuất để sản xuất ra hàng hoá đó.Quan hệ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất cơ bản đã đáp ứng được yêu cầunày, bởi một đặc trưng chủ yếu của nền kinh tế thị trường là thừa nhận lợi ích

cá nhân và dựa trên cơ cấu quyền tài sản phân tán Thực tế cho thấy, nếukhông có sự giao dịch, chuyển nhượng tài sản giữa các doanh nghiệp, giữacác cá nhân sản xuất hàng hoá, thì cũng không có cạnh tranh về giá cả và thị

trường theo đúng nghĩa của nó, do vậy, cũng không có nền kinh tế thị trườngthực sự.

Bên cạnh sự phù hợp với quan hệ sở hữu tư nhân, kinh tế thị trường cũng

có vai trò hết sức cần thiết và có khả năng thực hiện được trong chủ nghĩa xãhội, mặc dù ở đó, chế độ công hữu về tư liệu sản xuất giữ vai trò chủ đạo.Trình độ lực lượng sản xuất, xét đến cùng, bao giờ cũng quy định trình độphát triển của con người Khi thừa nhận kinh tế thị trường là cần thiết đối vớiquá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, thì cũng có nghĩa là phải thừa nhận sựtồn tại tất yếu của kinh tế tư nhân trong chủ nghĩa xã hội Đó còn là sự thừanhận một động lực quan trọng không thể thiếu trong quá trình phát triển nềnkinh tế xã hội chủ nghĩa

Đường lối đổi mới của Đảng ta bắt đầu từ Đại hội VI và được hoàn thiệnđần qua các kỳ Đại hội tiếp theo Về kinh tế, tại Đại hội IX, Đảng Cộng sảnViệt Nam khẳng định “chủ trương thực hiện nhất quán và lâu dài chính sáchphát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thịtrường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đóchính là nền kinh tế thị trường đinh hướng xã hội chủ nghĩa” (1)

Trong quátrình đổi mới đó, nhận thức của Đảng về vị trí, vai trò của các thành phần kinh

tế, đặc biệt là kinh tế tư nhân đã có sự thay đổi căn bản so với trước đây Thực

tế cho thấy, kinh tế tư nhân ngày càng chứng tỏ vai trò của nó, trở thành mộtđối chứng hiện thực năng động để các khu vực kinh tế khác phấn đấu vươnlên, tự đổi mới, tự hoàn thiện và nâng cao hiệu quả trong nền kinh tế thịtrường Kinh tế tư nhân được coi là một trong những bộ phận cấu thành quantrọng của nền kinh tế quốc dân, được đối xử và hoạt động bình đẳng như cáckhu vực kinh tế khác Theo số liệu thống kê, về giá trị công nghiệp, năm

2005, kinh tế tư nhân chiếm tỷ trọng hơn 37% GDP Tại Đại hội X, Đảng takhẳng định rằng, “Kinh tế tư nhân có vai trò quan trọng, là một trong nhữngđộng lực của nền kinh tế” (2)

Việc đổi mới nhận thức về vị trí và vai trò của

kinh tế tư nhân như trên thể hiện sự đánh giá một cách khách quan và khoahọc hơn về khu vực kinh tế này.

Sự phát triển của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa là sản phẩm gắn liền với chủ trương đúng đắn của Đảng vềphát triển nền kinh tế nhiều thành phần Những thành tựu kinh tế quan trọngđạt được qua 20 năm đổi mới đất nước là bằng chứng minh động, xác nhậnmột cách thuyết phục sự khởi sắc của nền kinh tế nói chung và triển vọngtiềm tàng của kinh tế tư nhân nói riêng Bởi vậy, có thể nói, đối với nước ta,phát triển kinh tế tư nhân là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, lâu dài trong tiếntrình xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa Đây có thể coi là một trong những nhiệm vụ quan trọng của công cuộcđổi mới của đất nước trong những năm sắp tới

Sự phát triển của kinh tế tư nhân đã đóng góp quan trọng vào sự pháttriển chung của toàn bộ nền kinh tế xã hội, như huy động được nhiều nguồnvốn đầu tư với số lượng lớn vào sản xuất kinh doanh, góp phần nâng cao sứcsản xuất của xã hội, tạo thêm nhiều việc làm mới vừa làm tăng của cải vậtchất cho xã hội, vừa làm giảm áp lực giải quyết việc làm cho người lao động,thúc đẩy sự hình thành và phát triển các loại thị trường, làm tăng sức cạnhtranh của hàng hoá sản xuất trong nước, tạo ra sự cạnh tranh bình đẳng giữacác thành phần kinh tế trong hoạt động sản xuất và kinh doanh, vừa góp phầntạo nên tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, vừa tham gia giải quyết nhiều vấn đề

xã hội… Sự biến đổi của quan hệ sở hữu khiến quan hệ quản lý và phân phốicũng thay đổi, do vậy, quan hệ sản xuất trở nên linh hoạt và phù hợp với trình

độ phát triển của lực lượng sản xuất vốn còn thấp và phát triển không đềugiữa các vùng, ngành trong cả nước Nhờ vậy, đã khơi dậy và phát huy đượctiềm năng về vốn, đất đai, lao động, kinh nghiệm sản xuất của các tầng lớpnhân dân vào công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Chính vìnhững lý do đó, chúng ta có thể khẳng định rằng, sự phát triển của kinh tế tư

nhân đã đóng góp quan trọng vào việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và chuyểndịch cơ cấu nền kinh tế quốc dân theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hoá.

Sự xuất hiện ngày càng nhiều chủ thể sản xuất, kinh doanh thuộc khuvực kinh tế tư nhân trong tất cả các lĩnh vực, các ngành sản xuất, kinh doanh

đã đẩy lùi dần tình trạng độc quyền, làm cho sản xuất hàng hoá phát triển, thịtrường được mở rộng, các quy luật kinh tế thị trường phát huy được tác dụngđẩy lùi cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp vốn đã ăn sâu trong tiềmthức xã hội Thông qua việc phát triển kinh tế tư nhân mà quyền làm chủ củanhân dân, trước hết là quyền làm chủ về kinh tế được phát huy Trong Nghịquyết Đại hội lần thứ IX, Đảng ta khẳng định: tiếp tục thực hiện nhất quánchủ trương phát triển mạnh các thành phần kinh tế, xoá bỏ mọi sự phân biệtđối xử theo hình thức sở hữu, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh bình đẳng,minh bạch, thông thoáng và thuận lợi hơn, ổn định chính sách, bảo đảm quyềncủa mọi người dân được tự do kinh doanh trong những ngành, nghề mà phápluật không cấm

Như chúng ta đã biết, lý luận của chủ nghĩa Mác chỉ nhấn mạnh việc xoá

bỏ chế độ tư hữu, chứ không phải xóa bỏ mọi hình thức sở hữu thực tế củamỗi cá nhân trong xã hội Trong xã hội có giai cấp, ý thức về quyền sở hữu làthuộc tính của mỗi con người, con người chỉ cảm thấy thực sự có động cơ khi

họ hoạt động “cho mình”, tức là vì lợi ích, trước hết là lợi ích kinh tế củachính bản thân, sau đó mới vì các mục đích khác Do đó, quyền sở hữu đượccoi là một trong những quyền tự nhiên của trong con người trong xã hội cógiai cấp

Từ những lý giải trên đây, chúng ta có thể đi đến một số nhận định sau:

- Trong xã hội có giai cấp, sở hữu tư nhân và kinh tế tư nhân luôn mang

nó một động lực mạnh mẽ – động lực cá nhân, một thuộc tính tồn tại lâuđài với đời sống con người và xã hội loài người

- Sự xuất hiện và phát triển của kinh tế tư nhân là một tất yếu, kháchquan

trong tiến trình phát triển của xã hội loài người Nó đang tiếp tục pháthuy tác đụng trong thời đại ngày nay và sẽ còn tồn tại lâu dài trong thời kỳquá độ lên chủ nghĩa xã hội.

- Trong xã hội có giai cấp và trong nền kinh tế thị trường hiện nay, sự pháttriển của lực lượng sản xuất không thế tách rời sự phát triển hài hoà giữahai khu vực kinh tế cơ bản: kinh tế Nhà nước và kinh tế tư nhân Kinh tế Nhànước và kinh tế tư nhân luôn gắn bó chặt chẽ, mật thiết với nhau, tạo điềukiện để cùng tồn tại và phát triển Ở nước ta hiện nay, trong mối quan hệ giữakinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo,quyết định bản chất và định hướng cho sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế,còn kinh tế tư nhân là “chỗ dựa thiết yếu”, “có vai trò quan trọng, là mộttrong những động lực của nền kinh tế” Sở dĩ kinh tế tư nhân có vai trò nhưvậy là vì những lý do sau đây

4.Vai trò của nền kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

4.1.1 Trên giác độ tổng cung

Kinh tế tư bản tư nhân cung cấp cho xã hội sản phẩm vật chất và dịch vụ

để thoả mãn nhu cầu về đời sống , nhu cầu cho quá trình tái sản xuất của xãhội Với ưu thế nổi trội của khu vực kinh tế tư bản tư nhân : suất đầu tư thấp ,

dễ chuyển đổi phương hướng sản xuất cho phù hợp với nhu cầu của thị trường, quy mô nhỏ phù hợp với năng lực quản lý của các hộ gia đình , nên đã thuhút được đông đảo các tầng lớp dân cư Tốc độ tăng trưởng của khu vực kinh

tế tư bản tư nhân khá ổn định

Khu vực kinh tế tư bản tư nhân có tốc độ phát triển và tốc độ tăng củacác năm từ 2005đến 2010 nền kinh tế nước nhà chịu khủng hoảng chung củanền kinh tế thế giới.Tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm thời kỳ 2005 –

2010 của cả nước 6,9% ; của khu vực kinh tế tư bản tư nhân là 7,2% Năm

2010 , tốc độ tăng trưởng của khu vực kinh tế tư bản tư nhân tăng nhanh hơn

nhịp độ tăng GDPcủa toàn bộ nền kinh tế tới 1,5%(nếu tính theo giá hiệnhành ) và năm 20010 tốc độ tăng trưởng GDP trong khu vực kinh tế ư nhântăng so với năm 2009 là 7,24%.

Tỷ trọng khu vực kinh tế tư bản tư nhân trong toàn nền kinh tế khôngnhững không được cải thiện mà còn suy giảm nhẹ , chủ yếu do trong nhữngnăm cuối thập kỷ 90 , nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài

đi vào hoạt động và làm thay đổi cơ cấu toàn bộ nền kinh tế

Số lượng doanh nghiệp trong khu vực kinh tế tư bản tư nhân tăngnhanh, và chiếm số lượng lớn trong tổng số doanh nghiệp của cả nước thểhiên qua bảng sau:

S doanh nghi p có t i th i i m 1/1/2009 ố doanh nghiệp có tại thời điểm 1/1/2009 ệp có tại thời điểm 1/1/2009 ại thời điểm 1/1/2009 ời điểm 1/1/2009 điểm 1/1/2009 ểm 1/1/2009

Năm 2007

Năm 2008

Năm 2009

- Tổng số doanh nghiệp

+ Doanh nghiệp nhà nước

+ Doanh nghiệp ngoài quốc doanh, trong đó:

- Hợp tác xã

- Doanh nghiệp tư nhân

+ Công ty tư nhân

+ Công ty cổ phần

+ Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

49.7625.53142.702

3.18728.22610.4898001.529

59.0575.06753.993

3.61430.55716.1891.6361.997

69.8925.03364.555

4.11233.51423.5873.0382.304Trong khu vực kinh tế tư bản tư nhân , tốc độ tăng trưởng bình quânhàng năm của các doanh nghiệp tư nhân khả dĩ hơn cả: chung khu vực kinh tế

tư bản tư nhân 7,2% (trong đó doanh nghiệp tư nhân 8,5% ; Cty TNHH ; Cty

cổ phần 6,1% ; hộ cá thể 7,2%)

4.1.2 Trên giác độ tổng cầu

Theo tính toán của các nhà thống kê , để tăng trưởng 1% GDP của ViệtNam cần tăng trưởng tiêu dùng 2,1 đến 2,2% (kể cả tiêu dùng cho sản xuất vàtiêu dùng cho đời sống ) Khu vực kinh tế tư bản tư nhân phát triển sẽ làmtổng cầu tăng nhanh , thực hiện được chủ trương kích cầu của Nhà nước do

mở rộng sản xuất làm cho nhu cầu các yếu tố đầu vào gia tăng , đồng thời thunhập của người lao động tăng do sản xuất phát triển và số lao động được huyđộng vào làm tăng thêm Đây chủ yếu là tầng lớp có thu nhập thấp nên tỷ lệtiêu dùng cận biên (MPC) lớn , tỷ lệ tiêt kiêm cận biên (MPS)nhỏ hơn so vớitầng lớp có thu nhập cao

Trong những năm gần đây khu vực kinh tế tư bản tư nhân tăng rất nhanh

về mặt số lượng , nhiều doanh nghiệp được hình thành vì thế việc sản xuấthàng hoá với nhiều mặt hàng trở nên rất đa dạng và phong phú Việc tiêu

dùng của người dân cũng như của các doanh nghiệp tăng nhanh rõ rệt , doanhnghiệp thì cần sử dụng nhiều nguyên vật liệu cho quá trình sản xuất , ngườitiêu dùng do nhu cầu đời sống ngày càng cao , kèm theo mặt hàng trở nênphong phú đa dạng cho nên mức tiêu dùng của toàn xã hội tăng rất nhanh vìthế xét trên giác độ tổng cầu thì khu vực kinh té tư nhân đã đóng vai trò rấtquan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

4.2.1 Tạo việc làm.

Từ năm 1996 đến nay , số lao động làm việc trong khu vực kinh tế tư

bản tư nhân chỉ giảm trong năm 1997 , còn lại đều tăng

Thời điểm 31-12-2000 số lượng lao động trong khu vực kinh tế tư bản

tư nhân là 4.643.844 người , chiếm 12%tổng số lao động xã hội ,bằng 1,3 lầntổng số việc làm trong khu vực kinh tế nhà nước Lao động của hộ kinh doanh

cá thể là 3.802.057 người , của các doanh nghiệp tư nhân là 841.787 người

Sự gia tăng của các doanh nghiệp tỷ lệ thuận với sự gia tăng về số lượnglao động phù hợp với trình độ kỹ thuật của lao động , việc sử dụng lao độngtại chỗ của khu vực kinh tế tư bản tư nhân đã giảm bớt khâu giải quyết nơi ăn

ở , các điều kiện cơ sở hạ tầng khác như phương tiện giao thông , trường họctrạm xá… , tình trạng thất nghiệp dã giảm dần

Trong 5 năm 2005-2010 lao động trong khu vực kinh tế tư bản tư nhântăng thêm 978.681 người (tăng 20,4%) Trong đó số lao động trong các doangnghiệp tư nhân tăng thêm 587.459 người (tăng 237,57%); số lao động ở hộkinh doanh cá thể tăng thêm 392.222 người (tăng 8,29%) Số lao động quathực tế khảo sát ở hộ kinh doanh cá thể lớn hơn nhiều so với số đăng ký vìnhiều hộ gia đình chủ yếu sử dụng số lao động trong dòng họ , lao động mangtính thời vụ và lao động nông nhàn không thể hiện trong báo cáo thống kê.Tình hình thu hút lao động trong những năm qua thể hiện rất rõ rệt qua bảng :

Tình hình thu hút lao động trongkhu vực kinh tế tư bản tư nhân trong những năm qua.