Hoàn thiện phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở tỉnh Nghệ An

Tổ chức thực hiện thu, chi bảo hiểm xã hội Theo quy định hiện hành, Luật Bảo hiểm xã hội được Quốc hội thôngqua quy định về chế độ, chính sách BHXH; quyền và trách nhiệm của ngườilao độn

Tôi xin cam đoan Luận văn với đề tài: “Hoàn thiện phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở tỉnh Nghệ An” là công trình nghiên cứu của bản

thân, được xuất phát từ yêu cầu phát sinh trong công việc để hình thànhhướng nghiên cứu Các số liệu có nguồn gốc rõ ràng tuân thủ đúng nguyên tắc

và kết quả trình bày trong luận văn được thu thập trong quá trình nghiên cứu

là trung thực chưa từng được ai công bố trước đây

Nghệ An, ngày 25 tháng 3 năm 2013

Tác giả luận văn

Trần Thị Lam

DANH M C SỤC SƠ ĐỐ, BẢNG Ơ ĐỐ, BẢNG ĐỐ, BẢNG ẢNG, B NG

LỜI MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ VÀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ BẢO HIỂM XÃ HỘI 5

1.1 QUẢN LÝ BẢO HIỂM XÃ HỘI 5

1.1.1 Một số khái niệm 5

1.1.2 Nội dung quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội 10

1.2 PHÂN CẤP QUẢN LÝ THU, CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI 23

1.2.1 Khái niệm phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội 23

1.2.2 Nội dung phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở địa phương 25

1.3 NGUYÊN TẮC ĐÁNH GIÁ PHÂN CẤP QUẢN LÝ THU, CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI 32

1.3.1 Nguyên tắc hiệu quả trong phân cấp quản lý 32

1.3.2 Nguyên tắc hài hòa trong phân cấp quản lý 33

1.3.3 Nguyên tắc độc lập trong phân cấp quản lý 33

1.3.4 Nguyên tắc rõ ràng, minh bạch trong phân cấp quản lý thu chi bảo hiểm xã hội 34

1.3.5 Nguyên tắc công bằng 35

1.4 KHÓ KHĂN, THÁCH THỨC TRONG PHÂN CẤP QUẢN LÝ THU, CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI 35

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ THU, CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI Ở TỈNH NGHỆ AN 38

2.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI TỈNH NGHỆ AN VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH HỆ THỐNG TỔ CHỨC QUẢN LÝ BẢO HIỂM XÃ HỘI NGHỆ AN 38

2.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ THU, CHI BẢOHIỂM XÃ HỘI Ở TỈNH NGHỆ AN 71

2.3.1 Những thành công 71 2.3.2 Những hạn chế 72 2.3.3 Nguyên nhân của những thành công và hạn chế trong phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội 74 Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ THU, CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI Ở TỈNH NGHỆ AN 76

3.1 PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ THU, CHIBẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA TỈNH NGHỆ AN TRONG GIAI ĐOẠN TỚI 76

3.1.1 Mục tiêu và nhiệm vụ quản lý của bảo hiểm xã hội Việt Nam và bảo hiểm xã hội tỉnh Nghệ An trong giai đoạn tới 76 3.1.2 Phương hướng hoàn thiện phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở tỉnh Nghệ An 79

3.2 CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ THU, CHIBẢO HIỂM XÃ HỘI Ở TỈNH NGHỆ AN 81

hội của Bảo hiểm xã hội tỉnh, huyện 82

3.2.3 Hoàn thiện phân cấp quản lý bộ máy tổ chức và cán bộ quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở Bảo hiểm xã hội tỉnh, huyện 84

3.2.4 Các giải pháp khác 85

3.3 KIẾN NGHỊ 91

3.3.1 Kiến nghị với Quốc hội, Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan 92

3.3.2 Kiến nghị với Bảo hiểm xã hội Việt Nam 93

3.3.3 Kiến nghị với Tỉnh uỷ Nghệ An 93

3.3.4 Kiến nghị với Uỷ ban nhân dân tỉnh Nghệ An 94

KẾT LUẬN 95 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

BHXH : Bảo hiểm xã hội

BHYT : Bảo hiểm y tế

PTNT : Phát triển nông thôn TB&XH : Thương binh và xã hội UBND : Ủy ban nhân dân

Sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức bộ máy BHXH Nghệ An 42

BẢNG Bảng 2.1: Kết quả thu BHXH của tỉnh Nghệ An từ năm 2007 đến năm 2011 45

Bảng 2.2: Tổng hợp đối tượng hưởng chế độ BHXH dài hạn 51

từ năm 2007 đến năm 2011 51

Bảng 2.3: Tổng hợp kinh phí chi các chế độ BHXH dài hạn từ năm 2007 đến năm 2011 52

Bảng 2.4: Phân cấp quản lý đơn vị và đối tượng tham gia BHXH ở Nghệ An từ năm 2007 đến năm 2011 54

Bảng 2.5: Tiền thu BHXH theo phân cấp quản lý thu BHXH từ năm 2007 đến năm 2011 54

Bảng 2.6: Kết quả chi chế độ BHXH ngắn hạn theo phân cấp quản lý chi BHXH từ năm 2007 đến 2011 56

Bảng 2.7: Kết quả chi chế độ BHXH ngắn hạn theo phân cấp quản lý chi BHXH tại BHXH tỉnh, huyện năm 2011 56

Bảng 2.8: Kết quả giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo về BHXH từ năm 2007 đến năm 2011 61

Bảng 2.9: Chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức BHXH tỉnh 63

thời kỳ 2007-2011 63

Bảng 2.10: Chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức BHXH cấp huyện 63

thời kỳ 2007-2011 63

Bảng 2.11: Số đối tượng và số tiền thu BHXH của cán bộ xã, phường 67

từ năm 2007 đến năm 2011 67

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chính sách bảo hiểm xã hội là một trong những chính sách quan trọngtrong hệ thống chính sách an sinh xã hội của các quốc gia trên thế giới Nó làmột trong những công cụ hữu ích của Nhà nước trong việc thực hiện các mụctiêu tăng trưởng, ổn định và công bằng trong quản lý kinh tế vĩ mô

Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm tới lĩnh vực an sinh

xã hội nói chung và lĩnh vực bảo hiểm xã hội nói riêng Các chính sách bảohiểm xã hội luôn được đổi mới, phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội củađất nước, góp phần đảm bảo đời sống của người lao động, ổn định xã hội,thúc đẩy kinh tế phát triển Hệ thống tổ chức Bảo hiểm xã hội đã được xâydựng từ Trung ương đến địa phương trong cả nước

Bảo hiểm xã hội Nghệ An là một cơ quan thuộc hệ thống Bảo hiểm xãhội Việt Nam Bảo hiểm xã hội Nghệ An là cơ quan trực tiếp tổ chức thựchiện chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội đối với người lao động trên địa bàntỉnh Nghệ An Trong nhiều năm qua, việc thực hiện chế độ chính sách bảohiểm xã hội ở Nghệ An đã đạt được những thành công quan trọng Số đơn vị

sử dụng lao động và số người tham gia bảo hiểm xã hội không ngừng tănglên Đồng thời, nguồn thu bảo hiểm xã hội cũng có sự tăng trưởng khá, liêntục qua các năm Các chế độ bảo hiểm xã hội của người lao động được thựchiện khá tốt Lương hưu và các khoản trợ cấp bảo hiểm xã hội của các đốitượng hưởng bảo hiểm xã hội được chi trả đầy đủ, kịp thời và an toàn Cóđược kết quả đó không thể không nói đến những cố gắng lớn của ngành Bảohiểm xã hội Nghệ An trong việc đổi mới quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội, đẩymạnh việc phân cấp quản lý cho cấp huyện, nâng cao hiệu quả quản lý thu,chi bảo hiểm xã hội ở Nghệ An

Tuy nhiên, bên cạnh những thành công cơ bản, quản lý và phân cấpquản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở Nghệ An còn có những vấn đề cần quantâm Bảo hiểm xã hội cấp huyện được phân cấp quản lý mạnh song họ lạikhông được cung cấp đầy đủ các điều kiện để thực hiện sự phân cấp đó.Chẳng hạn, biên chế cán bộ, công chức bảo hiểm xã hội còn thiếu, cơ sởvật chất, điều kiện kỹ thuật còn khó khăn Điều đó đã dẫn đến tình trạngquá tải trong quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội tại cấp huyện Theo đó, việckhai thác tiềm năng của một tỉnh lớn như Nghệ An cho phát triển bảo hiểm

xã hội, phát triển kinh tế của tỉnh bị hạn chế Bên cạnh đó, do còn có nhữngđiểm chưa hợp lý, phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở Nghệ Anchưa tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người lao động tham gia bảo hiểm

xã hội và thụ hưởng các chế độ chính sách bảo hiểm xã hội, Trong khi

đó, Việt Nam đang hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới,thị trường lao động ngày càng phát triển, các quan hệ lao động càng trở nênphức tạp, người lao động và người sử dụng lao động phải đối mặt với nhiềurủi ro hơn Thực tế đó đòi hỏi quản lý và phân cấp quản lý thu, chi bảohiểm xã hội ở Việt Nam nói chung và ở Nghệ An nói riêng phải được tiếptục hoàn thiện và đổi mới mạnh hơn nữa Thực tế đó cũng đòi hỏi cần có sựnghiên cứu một cách có hệ thống vấn đề quản lý và phân cấp quản lý thu,chi bảo hiểm xã hội ở Nghệ An, nhằm tìm ra giải pháp hữu ích cho vấn đềnày, đáp ứng những yêu cầu mới mà thực tiễn đặt ra Đó cũng là lý do tôi

chọn vấn đề: "Hoàn thiện phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở tỉnh Nghệ An " làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình, với hy vọng góp một phần nhỏ

vào những nghiên cứu chung đó

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Mục đích của luận văn về mặt lý luận góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý

luận của quản lý và phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội Về mặt thựctiễn, giúp đánh giá thực trạng vấn đề này tại tỉnh Nghệ An Trên cơ sở đó,

đề xuất các giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hộitrên địa bàn tỉnh Nghệ An

Để thực hiện mục đích trên luận văn có nhiệm vụ sau:

- Hệ thống hoá và làm rõ thêm cơ sở lý luận về quản lý và phân cấpquản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý và phân cấp quản lý thu, chibảo hiểm xã hội của tỉnh Nghệ An

- Đề xuất giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xãhội ở tỉnh Nghệ An nhằm đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là phân cấp quản lý thu, chi bảohiểm xã hội

Phạm vi nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu phân cấp quản lý thu,chi bảo hiểm xã hội ở tỉnh Nghệ An Về thời gian, luận văn nghiên cứu phâncấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở Nghệ An trong thời kỳ từ năm 1997đến nay, trong đó, trọng tâm nghiên cứu trong giai đoạn 2007 - 2011 Các sốliệu cập nhật đến năm 2011

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, ngoài các phương pháp duy vật biệnchứng, duy vật lịch sử là những phương pháp được sử dụng trong nghiên cứukhoa học nói chung, luận văn còn chú trọng sử dụng các phương pháp nghiêncứu lý thuyết và tổng kết thực tiễn; phương pháp phân tích, tổng hợp, diễndịch, quy nạp; phương pháp hệ thống, so sánh, điều tra, thống kê trên cơ sởcác số liệu tổng hợp, báo cáo, điều tra về tình hình kinh tế xã hội và hoạt độngbảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Nghệ An

5 Những đóng góp mới của luận văn

- Luận văn góp phần hệ thống hoá và làm sáng tỏ thêm những vấn đề lýluận cơ bản về quản lý và phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

- Làm rõ nội dung phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở cấp tỉnh.

- Đánh giá thực trạng phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở tỉnhNghệ An, chỉ rõ các kết quả, hạn chế và những nguyên nhân chủ yếu của thựctrạng đó

- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm

xã hội trong thời gian tới, trong đó, có đề xuất thực hiện phân cấp quản lý thu,chi bảo hiểm xã hội tới cấp xã, phường, thị trấn ở tỉnh Nghệ An

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,luận văn được kết cấu thành 03 chương:

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về quản lý và phân cấp quản lý bảo

hiểm xã hội

Chương 2: Thực trạng phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở tỉnh

Nghệ An

Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý và phân cấp

quản lý bảo hiểm xã hội ở tỉnh Nghệ An

7 Kết cấu của luận văn

Luận văn gồm 90 trang Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tàiliệu tham khảo và phụ lục Luận văn được kết cấu thành 03 chương, 10 tiết

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ VÀ PHÂN CẤP

QUẢN LÝ BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.1 QUẢN LÝ BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.1.1 Một số khái niệm

* Khái niệm quản lý bảo hiểm xã hội

Trước hết nói về khái niệm bảo hiểm xã hội Điều 3 Luật Bảo hiểm xãhội được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI thông

qua ngày 29/6/2006 đã xác định: "Bảo hiểm xã hội (BHXH) là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH" [33,

tr.10]

Như vậy, BHXH là một hình thức bảo vệ người lao động trên cơ sở sửdụng nguồn tiền đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và tàitrợ của Nhà nước để trợ cấp vật chất cho người đóng BHXH, trong trườnghợp họ bị giảm hoặc mất thu nhập, hoặc chết, theo quy định của pháp luật Dovậy, bảo hiểm xã hội có những đặc trưng cơ bản, đó là:

Thứ nhất, BHXH là sự bảo hiểm cho người lao động trong và sau quá

trình lao động

Thứ hai, các rủi ro của người lao động liên quan đến thu nhập của họ

như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, mất việc làm, giàyếu, chết Do những rủi ro này mà người lao động bị giảm hoặc mất nguồnthu nhập Họ cần phải có nguồn thu nhập khác bù vào để ổn định cuộc sống.Đây là đặc trưng cơ bản nhất của BHXH

Thứ ba, người lao động muốn được quyền hưởng trợ cấp BHXH phải

có nghĩa vụ đóng BHXH Người sử dụng lao động cũng phải có trách nhiệmđóng BHXH cho người lao động mà họ quản lý, thuê mướn, sử dụng Sựđóng góp đó gọi là sự đóng góp của các bên tham gia BHXH Nó hình thànhnên một quỹ tài chính gọi là quỹ BHXH Quỹ này dùng để chi trả các trợ cấpkhi có phát sinh các nhu cầu về hưởng chế độ bảo hiểm xã hội

Thứ tư, các hoạt động về BHXH được thực hiện trong khuôn khổ pháp

luật Các chế độ BHXH cũng do luật định Nhà nước bảo trợ các hoạt độngcủa BHXH

BHXH là hình thức bảo hiểm được thực hiện ở tất cả các quốc gia vàNhà nước ở tất cả các quốc gia đều tham gia quản lý BHXH Vậy quản lýBHXH là gì?

Quản lý BHXH có thể được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau.Trên cơ sở vận dụng khái niệm quản lý nói chung vào lĩnh vực BHXH, chúng

ta có thể xác định khái niệm quản lý BHXH như sau: Quản lý BHXH là sự tác động của cơ quan quản lý tới hoạt động BHXH nhằm thực hiện các mục tiêu xác định trong từng thời kỳ.

Cơ quan quản lý (chủ thể quản lý) của quản lý BHXH là cơ quanBHXH Việt Nam từ Trung ương đến địa phương Theo Nghị định số 19/CP,ngày 16/02/1995 của Chính phủ về việc thành lập BHXH Việt Nam, cơ quanquản lý BHXH ở cấp Trung ương là BHXH Việt Nam Ở địa phương, cơquan quản lý BHXH có BHXH tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương,BHXH huyện quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh Ở cấp xã, phường, thịtrấn không có cơ quan quản lý BHXH mà chỉ có Ban đại diện chi trả do cơquan quản lý BHXH huyện, quận, thị xã, thành phố ký hợp đồng uỷ quyềnquản lý kinh phí chi trả các chế độ BHXH cho các đối tượng thụ hưởng cácchế độ BHXH trên địa bàn xã, phường, thị trấn

Đối tượng quản lý BHXH là hoạt động BHXH, là các đối tượng thamgia và thụ hưởng các chế độ BHXH Đó là những người sử dụng lao động vàbản thân người lao động.

Mục tiêu quản lý BHXH là nhằm bảo vệ người lao động tránh hiểm họacủa công việc, góp phần bảo đảm ổn định và phát triển của cả xã hội

Cơ chế quản lý BHXH là các quy định về tổ chức thu, chi BHXH, quyđịnh về kiểm tra, kiểm soát việc thực hiện chế độ chính sách BHXH

* Phân biệt một số khái niệm

Quản lý nhà nước về BHXH là sự tác động của cơ quan Nhà nước tớilĩnh vực BHXH nhằm thực hiện các mục tiêu mà Nhà nước đặt ra trong từngthời kỳ nhất định

Quản lý BHXH và quản lý nhà nước về BHXH được phân biệt ở nămđiểm sau:

Thứ nhất, khác với chủ thể quản lý BHXH, chủ thể quản lý nhà nước

về BHXH gồm rất nhiều cơ quan như Quốc hội, Chính phủ, Bộ Lao độngThương binh và xã hội (TB&XH), các bộ và cơ quan ngang bộ liên quan đếnlĩnh vực BHXH, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh, huyện Chủ thể quản lýBHXH là cơ quan BHXH Ở Trung ương, BHXH Việt Nam đặt dưới sự chỉđạo trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ; sự quản lý nhà nước của Bộ Lao độngTB&XH và các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan, sự giám sát của tổchức công đoàn Ở địa phương, cơ quan quản lý BHXH chịu sự chỉ đạo trựctiếp theo ngành dọc của BHXH Việt Nam và sự quản lý nhà nước của UBNDcác cấp (tỉnh, huyện)

Thứ hai, đối tượng quản lý nhà nước về BHXH là lĩnh vực BHXH, còn

đối tượng quản lý BHXH là hoạt động BHXH, là những người tham gia vàthụ hưởng chế độ, chính sách BHXH Như vậy, có thể thấy rằng đối tượngquản lý nhà nước về BHXH có phạm vi rộng hơn nhiều so với đối tượng quản

lý BHXH Đối tượng quản lý BHXH và cơ quan BHXH cũng thuộc đối tượngquản lý nhà nước về BHXH

Thứ ba, mục tiêu quản lý nhà nước về BHXH là tạo dựng một cơ sở

pháp lý vững chắc, tạo lập sự công bằng, bình đẳng để mọi người lao độngtrong các thành phần kinh tế thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình khi thamgia quan hệ BHXH, thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, an toàn xãhội và ổn định chính trị Mục tiêu quản lý BHXH là xây dựng và hình thànhnguồn quỹ BHXH ổn định, vững chắc trên cơ sở đóng góp của các bên thamgia BHXH, đầu tư tăng trưởng phát triển quỹ BHXH; chi trả kịp thời trợ cấpBHXH cho các đối tượng thụ hưởng BHXH và phục vụ mục tiêu phát triểnkinh tế xã hội của đất nước

Thứ tư, cơ chế quản lý nhà nước về BHXH gồm các luật liên quan tới

BHXH, chiến lược, kế hoạch, chế độ chính sách BHXH Cơ chế quản lýBHXH là các quy định về tổ chức thu, chi BHXH, quy định về kiểm tra, kiểmsoát việc thu, chi BHXH

Thứ năm, nội dung quản lý nhà nước về BHXH gồm bảy nội dung chính:

i) Xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, chế độ, chính sách bảohiểm xã hội;

ii) Ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về bảohiểm xã hội;

iii) Tuyên truyền, phổ biến chế độ, chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội; iv) Thực hiện công tác thống kê, thông tin về bảo hiểm xã hội;

v) Tổ chức bộ máy thực hiện bảo hiểm xã hội; đào tạo bồi dưỡng nguồnnhân lực làm công tác bảo hiểm xã hội;

vi) Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo hiểm xã hội;giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội;

vii) Hợp tác quốc tế về bảo hiểm xã hội [33, tr.13]

Ở nước ta, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về BHXH Bộ Laođộng TB&XH chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước

về BHXH Bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn củamình thực hiện quản lý nhà nước về BHXH UBND các cấp thực hiện quản lýnhà nước về BHXH trong phạm vi địa phương theo phân cấp của Chính phủ

Nội dung quản lý BHXH gồm: Quy định về tổ chức thu, chi BHXH;thực hiện việc tổ chức triển khai thu, chi BHXH; tổ chức kiểm tra, giám sátthu, chi BHXH; tuyên truyền giải thích chế độ, chính sách BHXH Nói cáchkhác, quản lý BHXH có nội dung chủ yếu là quản lý thu, chi BHXH

Như vậy, khái niệm quản lý nhà nước về BHXH là một khái niệm rấtrộng, bao trùm lĩnh vực BHXH của quốc gia Trong khi đó, khái niệm quản lýBHXH có phạm vi hẹp hơn, chỉ giới hạn trong hoạt động thu, chi BHXH đốivới các đối tượng tham gia và thụ hưởng chế độ chính sách BHXH

Cùng với việc phân biệt quản lý BHXH và quản lý nhà nước về BHXH,chúng ta cần phân biệt khái niệm chính sách BHXH và chế độ BHXH

Chính sách BHXH là những quy định chung của Nhà nước gồm nhữngchủ trương, những định hướng lớn về các vấn đề cơ bản của BHXH, như mụctiêu, đối tượng, phạm vi và chế độ trợ cấp, các nguồn đóng góp, cách thức tổchức thực hiện các chế độ BHXH" [32, tr.44]

Chế độ BHXH là những quy định cụ thể của pháp luật, về trách nhiệm

và quyền lợi của người tham gia BHXH, tuỳ theo tính chất, ý nghĩa của chế

độ bảo hiểm cụ thể, hiện áp dụng các chế độ bảo hiểm sau: chế độ ốm đau;chế độ trợ cấp thai sản; chế độ trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp;chế độ hưu trí; chế độ tử tuất Các chế độ trợ cấp nằm trong hệ thống phápluật BHXH [15, tr 45]

Ngoài các chế độ trên, hiện nay ở Việt Nam đang thực hiện một loại chế

độ trợ cấp BHXH gần giống trợ cấp tàn tật theo quy định tại Công ước 102 của

Tổ chức Lao động Quốc tế Đó là chế độ trợ cấp mất sức lao động theo Nghị định

số 236/HĐ`BT ngày 18/9/1985 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ)

1.1.2 Nội dung quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

1.1.2.1 Quy định về thu, chi bảo hiểm xã hội

* Quy định về thu bảo hiểm xã hội

Các đối tượng phải tham gia đóng BHXH bắt buộc bao gồm cả người

sử dụng lao động và bản thân người lao động

Người lao động tham gia BHXH bắt buộc là công dân Việt Nam, baogồm: người lao động làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thờihạn, hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ ba tháng trở lên; cán bộ, công chức,viên chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức; công nhân quốcphòng, công nhân công an làm việc trong các doanh nghiệp thuộc lực lượng

vũ trang; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩquan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân;người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân đội nhân dân, công

an nhân dân; hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân và hạ sĩ quan, chiến sĩcông an nhân dân phục vụ có thời hạn; người lao động làm việc có thời hạn ởnước ngoài mà trước đó đã đóng BHXH bắt buộc; phu nhân, phu quân trongthời gian hưởng chế độ phu nhân, phu quân tại các cơ quan Việt Nam ở nướcngoài mà trước đó đã tham gia BHXH bắt buộc; người lao động là xã viên, kể

cả cán bộ quản lý làm việc và hưởng tiền công theo hợp đồng lao động từ đủ

ba tháng trở lên trong hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã thành lập, hoạt độngtheo Luật Hợp tác xã

Người sử dụng lao động tham gia BHXH bắt buộc bao gồm: cơ quanNhà nước, đơn vị sự nghiệp của Nhà nước, cơ sở ngoài công lập hoạt độngtrong các lĩnh vực giáo dục đào tạo, văn hoá thể dục thể thao, khoa học côngnghệ, môi trường, xã hội, dân số gia đình, bảo vệ chăm sóc trẻ em và các đơn

vị sự nghiệp khác, đơn vị vũ trang nhân dân, các tổ chức chính trị, tổ chứcchính trị xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội khác; tổ chức, cánhân nước ngoài, tổ chức quốc tế hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam có sử dụnglao động là người Việt Nam; doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể, tổhợp tác và cá nhân có thuê mướn, sử dụng và trả công cho người lao động.

Việc quản lý đối tượng tham gia BHXH được thực hiện thông qua danhsách đăng ký đóng BHXH của các đơn vị sử dụng lao động Người lao động

đã đóng BHXH sẽ được cơ quan BHXH ghi nhận vào sổ BHXH để quản lýtheo dõi diễn biến quá trình đóng BHXH và xét duyệt, giải quyết các chế độBHXH cho người lao động khi có yêu cầu

Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội , Nghị định 152/2006/NĐ-CPngày 22/12/2006 của Chính phủ hướng dẫn một số điều của Luật Bảo hiểm xãhội về bảo hiểm xã hội bắt buộc, đối tượng tham gia BHXH bắt buộc thựchiện mức đóng BHXH như sau:

Người lao động đóng bằng 7% mức tiền lương, tiền công làm căn cứđóng BHXH; người sử dụng lao động đóng bằng 17% Tổng mức đóng gópvào quỹ BHXH bắt buộc của cả người lao động và người sử dụng lao động là24% (trong đó: 3% đóng góp vào quỹ ốm đau, thai sản; 1% vào quỹ tai nạnlao động, bệnh nghề nghiệp và 20% vào quỹ hưu trí, tử tuất)

Riêng đối với đối tượng hạ sỹ quan, binh sỹ quân đội nhân dân và hạ sỹquan, chiến sỹ công an nhân dân phục vụ có thời hạn, người sử dụng lao độngđóng BHXH cho đối tượng này bằng 21% mức lương tối thiểu chung (trongđó: 1% vào quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; 20% quỹ hưu trí, tử tuất)

Đối tượng tham gia BHXH tự nguyện đóng góp bằng 20% mức thunhập người lao động lựa chọn đóng BHXH

Tiền đóng BHXH của người lao động và quỹ lương được dùng để đóngBHXH của cơ quan, đơn vị được xác định trên cơ sở mức lương của từngngười lao động ở từng lĩnh vực công tác khác nhau Cụ thể:

- Đối với các cơ quan hành chính sự nghiệp, lực lượng vũ trang, tổchức Đảng, đoàn thể, hội quần chúng: Tiền lương tháng của người lao động

và quỹ tiền lương của các đơn vị sử dụng lao động để tính đóng BHXH là tiềnlương theo ngạch, bậc được xác định theo các quy định tại Nghị định152/2006/NĐ-CP ngày 22/12/2006 của Chính phủ của Uỷ ban Thường vụQuốc hội khoá XI; Quyết định số 128-QĐ/TW ngày 14/12/2004 của Ban Bíthư Trung ương Đảng và Nghị định số 204/2004/NĐ-CP ngày 14/12/2004 củaChính phủ

- Đối với các công ty Nhà nước: Tiền lương tháng của người lao động

và quỹ lương của đơn vị sử dụng lao động để tính đóng BHXH được xác địnhtheo thang bảng lương của Nhà nước quy định tại Nghị định số 205/2004/NĐ-

CP và Nghị định số 207/2004/NĐ-CP, ngày 14/12/2004 của Chính phủ

- Đối với người lao động làm trong các hợp tác xã: Tiền lương, tiền côngtháng đóng BHXH là mức tiền lương, tiền công được Đại hội xã viên xác địnhthông qua và phải đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về lao động

- Đối với người lao động thuộc các hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác và

cá nhân: Tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH do người sử dụng lao độngquản lý nhưng phải đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về lao động

- Đối với người quản lý doanh nghiệp là chủ sở hữu, giám đốc cácdoanh nghiệp tư nhân, chủ tịch hội đồng thành viên, chủ tịch công ty, thànhviên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, phó tổng giám đốc, giám đốc, phógiám đốc, kế toán trưởng, kiểm soát viên: Tiền lương, tiền công tháng đóngBHXH là mức tiền lương do điều lệ công ty quy định nhưng phải đăng ký với

cơ quan quản lý nhà nước về lao động

Đối với nguồn thu BHXH, Nhà nước quản lý tập trung thống nhất theochế độ tài chính của Nhà nước Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện để cơquan, tổ chức, cá nhân tham gia BHXH Nhà nước có chính sách ưu tiên đầu

tư quỹ BHXH và các biện pháp cần thiết khác để bảo toàn, tăng trưởng quỹ.Quỹ BHXH được Nhà nước bảo hộ, không bị phá sản Lương hưu, trợ cấpBHXH, tiền sinh lời của hoạt động đầu tư từ quỹ BHXH được miễn thuế Tất

cả mọi đóng góp của từng cá nhân, từng cơ quan, đơn vị đều phải chuyển hết

về BHXH Việt Nam để hình thành quỹ BHXH tập trung Để thực hiện thunộp BHXH, BHXH tỉnh, huyện có nhiệm vụ hướng dẫn các đơn vị sử dụnglao động lập danh sách số lao động đăng ký đóng BHXH, đăng ký quỹ lương

và số tiền đóng BHXH Định kỳ hàng tháng có trách nhiệm kiểm tra, đốichiếu, xác nhận việc đóng BHXH của từng lao động trong đơn vị và tiến hànhghi sổ BHXH Thực hiện việc tính lãi nộp chậm nếu đơn vị không đóngBHXH đúng thời gian

Để thu nhận và quản lý số tiền thu nộp BHXH của các cơ quan, đơn vị,

cơ quan BHXH tỉnh, huyện được mở hai tài khoản Một là, tài khoản chuyênthu tại hệ thống Kho bạc Nhà nước tỉnh, huyện để giao dịch tiền thu nộpBHXH của các đơn vị hành chính sự nghiệp và một số đơn vị doanh nghiệp

có mở tài khoản thanh toán tại Kho bạc tỉnh, huyện Hai là, tài khoản tiền gửitại Ngân hàng Nông nghiệp &PTNT tỉnh, huyện để thanh toán giao dịch tiềnthu BHXH của các doanh nghiệp và các đơn vị khác Vào các ngày 10, 25hàng tháng và 31/12 hàng năm, BHXH cấp huyện phải chuyển hết số tiền cótrong hai tài khoản chuyên thu về tài khoản chuyên thu của BHXH tỉnh Định

kỳ hàng tháng, vào các ngày 10, 20 và ngày cuối tháng, BHXH tỉnh phảichuyển hết số tiền có trong hai tài khoản chuyên thu về tài khoản chuyên thucủa BHXH Việt Nam, không được sử dụng tiền thu để chi cho bất cứ côngviệc gì

Do tính chất đặc thù trong tổ chức hoạt động, các cơ quan thuộc lựclượng vũ trang đóng trên địa bàn tỉnh, huyện như Quân đội (Ban Chỉ huyQuân sự), Công an sẽ do Bộ Quốc phòng và Bộ Công an thực hiện việc thunộp BHXH tập trung và chuyển cho cơ quan BHXH Việt Nam Các đơn vịnày có trách nhiệm ghi sổ BHXH về thời gian, mức đóng góp để làm căn cứgiải quyết các chế độ BHXH cho người lao động.

* Quy định về chi bảo hiểm xã hội

Đối tượng chi BHXH có thể là chính bản thân người lao động, cũng cóthể là những thân nhân ruột thịt của người lao động (bố, mẹ, vợ chồng, con)trực tiếp phải nuôi dưỡng Đối tượng có thể được hưởng trợ cấp một lần hoặctrợ cấp hàng tháng nhiều hay ít, tuỳ thuộc mức độ đóng góp (thời gian đónggóp và tiền lương làm căn cứ đóng góp), các điều kiện lao động và biến cố rủi

ro mà người lao động mắc phải

Về kinh phí chi trả các chế độ BHXH, các đối tượng đã hưởng BHXH từ01/01/1995 trở về trước được chi trả chế độ từ nguồn ngân sách nhà nước Cácđối tượng thụ hưởng BHXH được xét duyệt sau ngày 01/01/1995 được chi trảchế độ từ nguồn quỹ BHXH Cơ quan BHXH quản lý kinh phí và thực hiện chitrả các chế độ BHXH hàng tháng cho các đối tượng hưởng chế độ hưu trí, trợcấp mất sức lao động, trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, trợ cấp phục

vụ người bị tai nạn lao động, trợ cấp tuất, trợ cấp theo Quyết định TTg, ngày 04/8/2000 của Thủ tướng Chính phủ; thực hiện trả các chế độ mộtlần, bao gồm: trợ cấp tuất một lần trong các trường hợp khi người hưởng lươnghưu, hưởng trợ cấp mất sức lao động, người hưởng trợ cấp hàng tháng đã nghỉviệc chết; trợ cấp mai táng khi người hưởng lương hưu, trợ cấp mất sức laođộng, trợ cấp theo Quyết định 91/2000/QĐ-TTg, công nhân cao su, tai nạn laođộng và bệnh nghề nghiệp hàng tháng chết; thực hiện quản lý kinh phí chi trả các

91/2000/QĐ-chế độ ốm đau, thai sản, phục hồi sức khoẻ sau khi ốm đau cho người lao độngđang làm việc tại các đơn vị sử dụng lao động có tham gia BHXH.

Để quản lý, điều hành và kiểm soát chặt chẽ nguồn kinh phí, BHXHtỉnh được mở tài khoản chuyên chi tại Ngân hàng Nông nghiệp &PTNT tỉnh,tiếp nhận kinh phí do BHXH Việt Nam cấp để chi trả cho đối tượng doBHXH tỉnh trực tiếp quản lý và cấp cho BHXH cấp huyện chi trả cho các đốitượng hưởng BHXH do BHXH cấp huyện trực tiếp quản lý BHXH cấphuyện cũng được mở tài khoản chuyên chi tại Ngân hàng Nông nghiệp

&PTNT cấp huyện để tiếp nhận kinh phí do BHXH tỉnh chuyển về và để chitrả cho đối tượng mà mình quản lý

Khoản kinh phí trong tài khoản trên không được sử dụng vào bất cứmục đích nào khác, ngoài việc chi trả các chế độ BHXH Những quy định nàygiúp các đơn vị dự toán cấp trên kiểm tra việc sử dụng nguồn kinh phí trongtài khoản của đơn vị cấp dưới thuận lợi hơn

Để đảm bảo việc sử dụng hiệu quả nguồn quỹ BHXH, chi trả đầy đủ,kịp thời cho các đối tượng thụ hưởng chế độ BHXH, đồng thời không gây tồnđọng quỹ quá lớn tại các đơn vị dự toán cấp 2 (BHXH tỉnh) và cấp 3 (BHXHcấp huyện), việc dự toán phải được thực hiện tốt, sát với nhu cầu chi cho đốitượng ở địa phương

Về phương thức chi trả các chế độ BHXH, các đơn vị dự toán cấp 2 vàcấp 3 lựa chọn các phương thức chi trả cho phù hợp với đặc điểm cụ thể củatừng địa phương nhằm đảm bảo được nguyên tắc chi trả đúng chế độ, đầy đủ,kịp thời, chính xác và an toàn

Hiện nay, có hai phương thức chi trả đang được áp dụng là chi trả trựctiếp và chi trả gián tiếp Phương thức chi trả trực tiếp là việc cán bộ, côngchức, viên chức của hệ thống BHXH chi trả trực tiếp cho người được hưởngcác chế độ BHXH Phương thức chi trả gián tiếp là việc cơ quan BHXH các

cấp uỷ quyền cho các đơn vị sử dụng lao động, các Ban đại diện chi trảphường, xã, thị trấn (sau đây gọi chung là Ban đại diện chi trả xã, phường)hoặc hệ thống Ngân hàng cung ứng dịch vụ tài khoản thẻ (ATM) chi trả chongười được hưởng các chế độ BHXH

1.1.2.2 Tổ chức thực hiện thu, chi bảo hiểm xã hội

Theo quy định hiện hành, Luật Bảo hiểm xã hội được Quốc hội thôngqua quy định về chế độ, chính sách BHXH; quyền và trách nhiệm của ngườilao động, của cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia BHXH; tổ chức BHXH; quỹBHXH; thủ tục thực hiện BHXH và quản lý nhà nước về BHXH BHXH ViệtNam ban hành các mẫu hồ sơ hưởng BHXH, giấy chứng nhận hưu trí, giấychứng nhận trợ cấp BHXH hàng tháng; ban hành quy định về hồ sơ và quytrình giải quyết các chế độ BHXH; ban hành các quy định quản lý nội bộ;đảm bảo các điều kiện vật chất thiết yếu phục vụ cho hoạt động bộ máy, đồngthời hướng dẫn, chỉ đạo, kiểm tra BHXH cấp dưới tổ chức thực hiện

Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, BHXH tỉnh có tránh nhiệm

tổ chức hướng dẫn các đơn vị sử dụng lao động tổ chức thực hiện thu, chiBHXH theo phân cấp quản lý; chỉ đạo, hướng dẫn BHXH cấp huyện tổ chứcthu BHXH và thực hiện các chế độ BHXH cho người lao động trên địa bàn,thông qua việc ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể; ban hành các quyđịnh phân cấp quản lý cho các cơ quan đơn vị trực thuộc; quy định cụ thể,giao trách nhiệm rõ ràng trong việc quản lý thu, chi BHXH cho các đơn vịtrực thuộc; tích cực cải cách thủ tục hành chính; ứng dụng công nghệ tin họctrong các hoạt động nghiệp vụ; phối hợp chặt chẽ với UBND các cấp, các sở,ngành, đơn vị liên quan để chỉ đạo, kiểm tra việc thực hiện chế độ chính sáchBHXH trên địa bàn tỉnh

BHXH cấp huyện căn cứ vào chức năng nhiệm vụ và hướng dẫn củaBHXH tỉnh, hướng dẫn các đơn vị sử dụng lao động thu nộp BHXH và thực

hiện các chế độ chính sách cho người lao động trên địa bàn; phối hợp chặt chẽvới UBND xã, phường để thu BHXH của cán bộ chuyên trách và công chứccấp xã; chỉ đạo, kiểm tra các Ban đại diện chi trả xã, phường trong việc cấpphát lương hưu và trợ cấp BHXH cho các đối tượng trên địa bàn xã, phường

Để đảm bảo chế độ, chính sách BHXH được thực hiện theo quy địnhcủa pháp luật, BHXH Việt Nam, BHXH tỉnh, huyện có trách nhiệm tuyêntruyền chế độ, chính sách BHXH nhằm nâng cao nhận thức của chủ sử dụnglao động và người lao động về quyền lợi và trách nhiệm của mình về BHXH

Hiện nay, Báo BHXH, Tạp chí BHXH là cơ quan ngôn luận của BHXHViệt Nam, là phương tiện thực hiện công tác thông tin, tuyên truyền về chính sáchBHXH, đưa chính sách BHXH của Đảng, Nhà nước đi vào thực tế cuộc sống

1.1.2.3 Kiểm tra, kiểm soát thu, chi bảo hiểm xã hội

Kiểm tra, kiểm soát thu, chi BHXH là một trong những nội dung quantrọng của quản lý BHXH Kiểm tra, kiểm soát trong quản lý BHXH gồm:thanh tra, kiểm tra của các cơ quan chức năng như Thanh tra Nhà nước, Kiểmtoán Nhà nước, Thanh tra lao động, kiểm tra của tổ chức Đảng, tổ chức côngđoàn, hoạt động kiểm tra giám sát của các Đoàn Đại biểu quốc hội, Hội đồngnhân dân các cấp, kiểm tra của cơ quan BHXH và kiểm tra liên ngành

Đối tượng kiểm tra, kiểm soát bao gồm việc trích nộp BHXH của cácđơn vị sử dụng lao động, hồ sơ tài liệu liên quan đến quá trình đóng và thụhưởng BHXH của người lao động; việc chi trả chế độ BHXH tại các xã, phườngcủa Ban đại diện chi trả các xã, phường; việc quản lý và các hoạt động nghiệp vụtrong nội bộ ngành BHXH (BHXH cấp trên kiểm tra BHXH cấp dưới)

Hàng năm, BHXH tỉnh thực hiện các cuộc kiểm tra tại BHXH cấp huyện

và tại các đơn vị sử dụng lao động, các Ban đại diện chi trả xã, phường trongviệc thực hiện các quyền và trách nhiệm của cơ quan BHXH cấp dưới; quyền

và trách nhiệm của đơn vị sử dụng lao động; quyền và trách nhiệm của ngườilao động trong quá trình tham gia và hưởng BHXH theo quy định pháp luật.

Quyền của người lao động khi tham gia BHXH là được cấp sổBHXH; được nhận lương hưu và trợ cấp BHXH đầy đủ, kịp thời khi có yêucầu; được yêu cầu người sử dụng lao động và tổ chức BHXH cung cấpthông tin về BHXH theo quy định của Luật BHXH; thực hiện quyền khiếunại, tố cáo về BHXH Đồng thời, người lao động phải thực hiện đầy đủtrách nhiệm của mình khi tham gia BHXH: đóng BHXH đầy đủ, kịp thời;thực hiện nghiêm túc quy định về việc lập hồ sơ BHXH và bảo quản sổBHXH theo đúng quy định

Quyền của người sử dụng lao động là từ chối thực hiện những yêu cầukhông đúng quy định của pháp luật về BHXH và có quyền khiếu nại, tố cáo

về BHXH Mặt khác, đơn vị sử dụng lao động phải thực hiện đầy đủ tráchnhiệm của mình là đóng BHXH cho người lao động theo quy định của Luật

BHXH; bảo quản sổ BHXH của người lao động trong thời gian người lao

động làm việc; lập hồ sơ để người lao động được cấp sổ, đóng và hưởngBHXH; trả trợ cấp BHXH cho người lao động; cung cấp tài liệu, thông tinliên quan theo yêu cầu của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền [ 33, tr.17-18]

Việc xử lý vi phạm pháp luật về BHXH trước đây được thực hiện căn

cứ vào Nghị định 135/2007/NĐ-CP ngày16/8/2007 và hiện nay thực hiệntheo Nghị định 86/2010/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạmhành chính trong lĩnh vực BHXH Các hành vi vi phạm pháp luật về BHXHcủa chủ sử dụng lao động được quy định trong Nghị định này đó là hành vikhông đóng BHXH cho toàn bộ số người lao động thuộc diện tham giaBHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp; đóng BHXH không đủ số người thuộcdiện tham gia BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp; đóng BHXH, bảo hiểmthất nghiệp không đúng thời gian quy định; đóng BHXH, bảo hiểm thất

nghiệp không đúng mức quy định; xác nhận không đúng thời gian và mứcđóng BHXH cho người lao động Hành vi không làm thủ tục (lập hồ sơ hoặcvăn bản) để: đề nghị cơ quan bảo hiểm xã hội giải quyết chế độ hưu trí trước

30 ngày, tính đến ngày người lao động đủ điều kiện nghỉ việc hưởng hưu trí;

đề nghị cơ quan bảo hiểm xã hội giải quyết chế độ tai nạn lao động, bệnhnghề nghiệp sau 30 ngày, kể từ ngày nhận đủ giấy tờ hợp lệ của người lao

động; Hành vi chậm trả: chế độ ốm đau, thai sản, trợ cấp dưỡng sức, phục hồi

sức khỏe sau ốm đau, thai sản sau 3 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ giấy tờhợp lệ của người lao động; chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp sau 15ngày, kể từ ngày nhận được quyết định chi trả của cơ quan bảo hiểm xã hội;Hành vi không trả các chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động

(trợ cấp ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp…); Hành vi

không lập hồ sơ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệptrong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày giao kết hợp đồng lao động, hợp đồng làm

việc hoặc tuyển dụng; Hành vi không trả sổ bảo hiểm xã hội đúng thời hạn cho người lao động khi người lao động không còn làm việc; Hành vi vi phạm

trách nhiệm bảo quản sổ bảo hiểm xã hội trong thời gian người lao động làmviệc dẫn đến mất mát, hư hỏng, sửa chữa, tẩy xóa

Các hành vi vi phạm pháp luật về BHXH của người lao động là khôngđóng, chậm đóng BHXH bắt buộc hoặc thoả thuận với chủ sử dụng lao độngkhông nộp BHXH bắt buộc; Hành vi kê khai không đúng sự thật hoặc sửachữa, tẩy xóa những nội dung có liên quan đến việc hưởng bảo hiểm xã hội

bắt buộc, bảo hiểm xã hội tự nguyện, bảo hiểm thất nghiệp; Hành vi làm giả

hồ sơ để hưởng chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm xã hội tự nguyện,bảo hiểm thất nghiệp mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; Hành vikhông cung cấp thông tin hoặc cung cấp thông tin sai lệch cho người sử dụnglao động, tổ chức bảo hiểm xã hội, cơ quan quản lý nhà nước khi có yêu cầu

1.1.2.4 Tổ chức bộ máy quản lý bảo hiểm xã hội

Để triển khai thực hiện chính sách BHXH theo Điều lệ BHXH, ngày16/2/1995, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 19/CP thành lập BHXH ViệtNam trên cơ sở thống nhất các tổ chức BHXH ở Trung ương và địa phương

do ngành Lao động-Thương binh & Xã hội và Tổng Liên đoàn Lao động ViệtNam đang quản lý

Thực hiện Quyết định số 20/2002/QĐ-TTg, ngày 24/01/2002 của Thủtướng Chính phủ về việc chuyển Bảo hiểm y tế Việt Nam về BHXH ViệtNam, ngày 06/12/2002, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 100/2002/NĐ-

CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của BHXHViệt Nam

Chính phủ thành lập Hội đồng quản lý BHXH Việt Nam bao gồm đạidiện của Bộ Lao động-TBXH, Bộ Tài chính, Tổng Liên đoàn Lao động ViệtNam, Bộ Y tế, Phòng Thương mại công nghiệp Việt Nam, Liên minh Hợp tác

xã Việt Nam và BHXH Việt Nam để giúp Thủ tướng Chính phủ quản lý, chỉđạo giám sát hoạt động của tổ chức BHXH

Hội đồng quản lý Bảo hiểm xã hội Việt Nam có nhiệm vụ như sau

- Thẩm định kế hoạch hoạt động hàng năm, giám sát, kiểm tra thựchiện kế hoạch của tổ chức BHXH

- Quyết định hình thức đầu tư quỹ BHXH theo đề nghị của tổ chức BHXH

- Kiến nghị với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xây dựng, bổ sungchế độ, chính sách, pháp luật về BHXH, chiến lược phát triển của ngành, kiệntoàn hệ thống tổ chức của BHXH, cơ chế quản lý và sử dụng quỹ BHXH

- Đề nghị Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức cácchức danh lãnh đạo của tổ chức BHXH [33, tr.66]

Bảo hiểm xã hội Việt Nam, là đơn vị sự nghiệp thuộc Chính phủ cóchức năng thực hiện các chế độ chính sách BHXH và quản lý sử dụng các quỹ

BHXH theo quy định của pháp luật BHXH Việt Nam được tổ chức và quản

lý theo hệ thống dọc, tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương ỞTrung ương là BHXH Việt Nam; ở tỉnh, thành phố là BHXH tỉnh, thành phố;

ở huyện, thị xã, thành phố là BHXH huyện, thị xã, thành phố

Nhiệm vụ và quyền hạn của Bảo hiểm xã hội Việt Nam như sau:

- Xây dựng trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chiến lược phát triểnngành BHXH và kế hoạch năm năm về thực hiện chính sách BHXH; đề ánbảo tồn và tăng trưởng quỹ BHXH

- Chỉ đạo và tổ chức thực hiện chính sách BHXH; thu các khoản đóngBHXH bắt buộc và tự nguyện; chi các khoản trợ cấp về BHXH cho đối tượngtham gia BHXH đầy đủ, thuận tiện, đúng thời hạn theo quy định

cơ chế tài chính và tổ chức thực hiện sau khi được phê duyệt

- Ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện việc giải quyết chế độBHXH và nghiệp vụ thu, chi BHXH theo thẩm quyền

- Kiểm tra việc thu chi BHXH đối với các cơ quan đơn vị, kiến nghị với

cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và cơ quan quản lý cấp trên của đơn vị sửdụng lao động để xử lý những hành vi vi phạm pháp luật về BHXH

- Từ chối việc chi trả các chế độ BHXH khi đối tượng tham gia BHXHkhông đủ điều kiện hưởng hoặc khi không có căn cứ pháp lý về các hành vigiả mạo, khai man hồ sơ để hưởng BHXH

- Bồi thường mọi khoản thu, chi sai quy định của pháp luật về chế độBHXH cho đối tượng tham gia BHXH

- Giải quyết khiếu nại tố cáo của tổ chức và cá nhân về việc thực hiệnchính sách BHXH.

- Lưu trữ hồ sơ đối tượng tham gia và hưởng BHXH

- Tổ chức nghiên cứu ứng dụng khoa học; ứng dụng công nghệ thôngtin trong quản lý, điều hành hoạt động BHXH

- Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ và thực hiện côngtác tuyên truyền, phổ biến chính sách về BHXH

- Thực hiện hợp tác quốc tế về BHXH

- Chủ trì, phối hợp với các cơ quan Nhà nước có liên quan, các tổ chứcchính trị xã hội ở Trung ương và địa phương, các bên tham gia BHXH để giảiquyết các vấn đề có liên quan đến việc thực hiện chế độ chính sách BHXH

- Quản lý công chức viên chức, tài chính, tài sản và thực hiện chế độbáo cáo với Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các cơ quan Nhà nước cóthẩm quyền

- Nhiệm vụ, quyền hạn của Bảo hiểm xã hội tỉnh như sau

+ Tổ chức xét duyệt hồ sơ, giải quyết chính sách chế độ BHXH, cấpcác loại sổ, thẻ BHXH

+Tổ chức thực hiện các khoản đóng góp BHXH bắt buộc và tự nguyện.+Tổ chức quản lý và phát triển đối tượng tham gia BHXH

+ Tổ chức quản lý, lưu giữ hồ sơ các đối tượng hưởng BHXH

+ Tổ chức thực hiện chi trả các chế độ BHXH cho các đối tượng đúngquy định

+ Thực hiện quản lý, sử dụng các nguồn kinh phí, chế độ kế toán thống

kê theo quy định của Nhà nước và BHXH Việt Nam

+ Kiểm tra thực hiện chế độ thu, chi BHXH đối với các tổ chức sửdụng lao động, cá nhân Kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước cấp trên, cơquan pháp luật để xử lý những hành vi vi phạm pháp luật về BHXH

+ Giải quyết khiếu nại tố cáo của tổ chức và cá nhân theo thẩm quyền.+ Tổ chức bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ BHXH trên địa bàn.+ Tổ chức thông tin, tuyên truyền về BHXH.

+ Tổ chức ứng dụng khoa học; ứng dụng công nghệ thông tin trongquản lý, điều hành hoạt động

+ Quản lý tổ chức, biên chế, cán bộ, công chức, viên chức tài chính vàtài sản thuộc BHXH tỉnh theo phân cấp quản lý của BHXH Việt Nam

- Nhiệm vụ, quyền hạn của Bảo hiểm xã hội huyện, thị xã, thành phố như sau

+ Xây dựng chương trình kế hoạch công tác năm trình Giám đốcBHXH tỉnh phê duyệt và tổ chức thực hiện

+ Hướng dẫn đơn vị sử dụng lao động lập danh sách tham gia BHXH;đôn đốc, theo dõi việc thu nộp BHXH của các đơn vị trên địa bàn huyện hoặctrực tiếp thu theo phân cấp của BHXH tỉnh

+ Tiếp nhận kinh phí, danh sách và tổ chức chi trả cho các đối tượng thụhưởng các chế độ BHXH do BHXH chuyển đến theo phân cấp Theo dõi việc thayđổi địa chỉ danh sách tăng giảm đối tượng hưởng chế độ trong quá trình chi trả

+ Tiếp nhận đơn thư khiếu nại, tố cáo về BHXH để giải quyết theothẩm quyền hoặc báo cáo BHXH tỉnh xem xét giải quyết

+ Tổ chức ký kết hợp đồng trách nhiệm và quản lý mạng lưới chi trảBHXH ở xã, phường

+ Thực hiện công tác tuyên truyền về BHXH

+ Quản lý công chức viên chức, tài chính và tài sản theo quy định phâncấp của BHXH tỉnh

1.2 PHÂN CẤP QUẢN LÝ THU, CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.2.1 Khái niệm phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

Có thể nói, phân cấp quản lý hiện đang được áp dụng khá phổ biếntrong các hệ thống quản lý lớn, nhỏ ở nhiều ngành, lĩnh vực và ở nhiều quốc

gia Khi đề cập tới phân cấp quản lý của cơ quan Nhà nước ở phạm vi quốcgia, các tác giả cuốn" Xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam" đã đưa ra khái niệm phân cấp quản lýnhư sau:

Phân cấp quản lý là việc tái cơ cấu hay tổ chức lại thẩm quyền để tạo ramột hệ thống cùng chịu trách nhiệm giữa các cơ quan Nhà nước ở cấp Trungương và các cấp địa phương, qua đó, tăng cường chất lượng và hiệu quả toàndiện của hệ thống quản lý, nâng cao thẩm quyền và năng lực của các cấp chínhquyền địa phương [1, tr.29]

Tuy nhiên, nếu xem xét phân cấp quản lý nói chung, chúng ta có thểhiểu rằng phân cấp là việc tái cơ cấu hay tổ chức lại thẩm quyền để tạo ra một

hệ thống cùng chịu trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý các cấp, nhằm nângcao hiệu quả quản lý

Vận dụng khái niệm phân cấp quản lý của tác giả trên vào quản lý thu,

chi BHXH, chúng ta có thể xác định phân cấp quản lý thu, chi BHXH là việc tái cơ cấu hay tổ chức lại thẩm quyền để tạo ra một hệ thống cùng chịu trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý BHXH các cấp (Trung ương, tỉnh/thành phố, huyện/quận/thị xã) nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thu, chi BHXH.

Thực chất của phân cấp quản lý thu, chi BHXH là việc chia sẻ quyềnlực của cấp trên cho cấp dưới, là việc phân định phạm vi trách nhiệm, quyềnhạn của cơ quan quản lý BHXH các cấp Phân cấp quản lý nói chung và phâncấp quản lý thu, chi BHXH nói riêng chính là sự vận dụng nguyên tắc tậptrung trong quản lý Phân cấp quản lý thu, chi BHXH là phương thức đảm bảo

sự tham gia đông đảo của các thành viên, của cộng đồng vào quá trình raquyết định quản lý Việc cho phép các thành viên, các chủ thể quản lý ở cấpdưới tự giải quyết những nhu cầu có tính ưu tiên của mình sẽ nâng cao hiệu

quả quản lý, hình thành được bộ máy quản lý cởi mở, thân thiện và gần dânhơn Phân cấp quản lý cho phép phá vỡ tính cứng nhắc của sự tập trung quyềnlực, đảm bảo sự linh hoạt, mềm dẻo, sát thực tiễn của các quyết định quản lý,theo đó, các chế độ, chính sách BHXH của Nhà nước được thực hiện có hiệuquả hơn.

Phân cấp quản lý thu, chi BHXH được xem xét ở nhiều góc độ khác nhau.Nếu căn cứ vào các khâu của chu trình quản lý có thể có phân cấp quản

lý trong lập kế hoạch, thu, chi BHXH, phân cấp trong tổ chức thực hiện thu,chi BHXH, phân cấp trong kiểm tra, kiểm soát hoạt động thu, chi BHXH

Phân cấp quản lý thu, chi BHXH cũng có thể được thực hiện ở hai giaiđoạn của hoạt động BHXH đó là phân cấp quản lý thu BHXH và phân cấpquản lý chi BHXH

Nếu xét về tầm quản lý, có thể có phân cấp quản lý thu, chi BHXH ởcấp Trung ương và địa phương (phân định thẩm quyền quản lý giữa BHXHViệt Nam và BHXH ở địa phương)

Phân cấp quản lý thu, chi BHXH còn có thể được thể hiện ở phân cấp

về phạm vi thẩm quyền ra quyết định quản lý thu, chi BHXH, phân cấp về tổchức bộ máy, biên chế, phân cấp về kiểm tra xử lý các vấn đề nảy sinh trongquá trình quản lý thu, chi BHXH Cách tiếp cận về phân cấp quản lý thu chiBHXH này sẽ được sử dụng trong đề tài

1.2.2 Nội dung phân cấp quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội ở địa phương

1.2.2.1 Phân cấp về thẩm quyền quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội

* Phân cấp về thẩm quyền quản lý thu bảo hiểm xã hội

Quyết định 902/QĐ-BHXH ngày 22/6/2007 của Tổng giám đốc BHXHViệt Nam về việc ban hành quy định quản lý thu theo Luật BHXH và Quyếtđịnh 1111/QĐ-BHXH ngày 25/10/2011 của Tổng giám đốc BHXH Việt Nam

về việc ban hành quy định quản lý thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; quản lý

sổ bảo hiểm xã hội, thẻ bảo hiểm y tế đã xác định phân cấp về thẩm quyềnquản lý thu BHXH cho BHXH tỉnh, huyện.

Theo quy định này, BHXH tỉnh có thẩm quyền trong việc xây dựngquản lý cơ sở dữ liệu liên quan đến người lao động tham gia BHXH trên địabàn; xây dựng kế hoạch thu báo cáo BHXH Việt Nam trước ngày 15/11 hàngnăm và thực hiện phân bổ dự toán thu BHXH cho BHXH cấp huyện sau khiđược BHXH Việt Nam giao dự toán; hướng dẫn, kiểm tra tình hình thực hiệncông tác thu, cấp sổ, thẻ theo phân cấp quản lý và quyết toán số tiền thuBHXH đối với BHXH cấp huyện theo định kỳ quý, 6 tháng, năm và quyếttoán với BHXH Việt Nam; quản lý tiền thu theo chế độ tài chính hiện hành;hàng quý, có trách nhiệm quyết toán số tiền 2% của đơn vị sử dụng lao động

do BHXH tỉnh trực tiếp quản lý thu được giữ lại; thực hiện việc tính lãi đốivới các đơn vị, cá nhân nộp chậm; thực hiện công tác tuyên truyền để nângcao nhận thức cho cá nhân, tập thể, đơn vị về BHXH

Đối với cấp huyện, BHXH huyện có thẩm quyền trong lập kế hoạch thunộp BHXH trên địa bàn báo cáo BHXH tỉnh trước ngày 05/11 hàng năm; tổchức, hướng dẫn, thực hiện thu nộp và mở rộng đối tượng tham gia BHXHcho các đơn vị, tổ chức, cá nhân trên địa bàn huyện; quản lý tiền thu theo chế

độ tài chính hiện hành; thực hiện việc tính lãi đối với các đơn vị, cá nhân nộpchậm; hàng quý, có trách nhiệm quyết toán số tiền 2% của đơn vị sử dụng laođộng do BHXH huyện trực tiếp quản lý thu được giữ lại; hướng dẫn các cánhân, đơn vị, tổ chức thực hiện ghi tờ khai cấp sổ BHXH và thực hiện ghichép theo dõi quá trình đóng BHXH của các cá nhân, đơn vị; thực hiện côngtác tuyên truyền để nâng cao nhận thức cho các cá nhân, tập thể, đơn vị vềbảo hiểm xã hội

* Phân cấp về thẩm quyền quản lý chi bảo hiểm xã hội

Quyết định số 488/QĐ-BHXH ngày 31/5/2012 (thay thế Quyết định845/QĐ-BHXH ngày 18/6/2007) của Tổng giám đốc BHXH Việt Nam về việcban hành Quy định quản lý, chi trả các chế độ BHXH, thẩm quyền của BHXHtỉnh, huyện trong quản lý chi BHXH được quy định rất cụ thể

BHXH tỉnh có trách nhiệm lập dự toán chi BHXH hàng năm báo cáoBHXH Việt Nam và thực hiện hướng dẫn, phân bổ dự toán chi BHXH choBHXH cấp huyện sau khi được BHXH Việt Nam phê duyệt; cấp phát kinhphí và lập danh sách chi trả cho các đối tượng để BHXH cấp huyện tổ chứcchi trả, đồng thời định kỳ xét duyệt quyết toán chi cho BHXH cấp huyện; trựctiếp chi trả, quyết toán chi chế độ ốm đau, thai sản, dưỡng sức phục hồi sứckhoẻ cho các đơn vị sử dụng lao động do BHXH tỉnh trực tiếp quản lý thu;thực hiện nghiêm túc chế độ kế toán, báo cáo thống kê, lưu trữ chứng từ đúngquy định, đảm bảo chi trả đầy đủ, kịp thời cho người lao động; tạm dừng chitrả chế độ khi đối tượng xuất cảnh trái phép, bị toà án tuyên bố mất tích hoặcđang chấp hành phạt tù nhưng không được hưởng án treo; thu hồi số tiền đốitượng hưởng sai khi có kết luận của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

BHXH cấp huyện có trách nhiệm lập dự toán chi BHXH cho các đốitượng hưởng BHXH trên địa bàn huyện báo cáo BHXH tỉnh; tổ chức xétduyệt chi trả chế độ ốm đau, thai sản, dưỡng sức phục hồi sức khoẻ cho cácđơn vị trực tiếp quản lý thu theo phân cấp; thực hiện chi trả trực tiếp hoặc kýkết hợp đồng chi trả với Ban đại diện chi trả xã, phường để tổ chức chi trả chocác đối tượng thụ hưởng và thực hiện quyết toán chi BHXH cho các đốitượng hưởng BHXH trên địa bàn; tạm dừng chi trả chế độ khi đối tượng xuấtcảnh trái phép, bị toà án tuyên bố mất tích hoặc đang chấp hành phạt tù nhưngkhông được hưởng án treo; thu hồi số tiền đối tượng hưởng sai khi có kết luận

của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền; thực hiện nghiêm túc việc ghi chép sổsách kế toán và báo cáo tài chính với BHXH tỉnh theo quy định.

Ban đại diện chi trả xã, phường được uỷ quyền quản lý chi BHXH cótrách nhiệm nhận tiền mặt do BHXH huyện cấp ứng từ Ngân hàng Nôngnghiệp & PTNT cấp huyện, vận chuyển về các điểm chi trả để cấp phát chocác đối tượng thụ hưởng trên địa bàn xã, phường; chi trả cho đối tượng thụhưởng theo danh sách chi trả do BHXH tỉnh lập; thực hiện việc báo cáo tăng,giảm và thu hồi những khoản đã chi sai chế độ cho các đối tượng thụ hưởng;thực hiện báo cáo quyết toán kinh phí với BHXH huyện

1.2.2.2 Phân cấp về kiểm tra, kiểm soát thu, chi bảo hiểm xã hội

Quyết định số 3592/QĐ-BHXH, ngày 27/12/2006 và Quyết định số3591/QĐ-BHXH, ngày 27/12/2006 của Tổng giám đốc BHXH Việt Nam vềviệc ban hành Quy định công tác kiểm tra và giải quyết khiếu nại tố cáo củaBHXH Việt Nam đã xác định Công tác kiểm tra, kiểm soát nhằm giúp Tổnggiám đốc BHXH Việt Nam trong việc quản lý thực hiện chế độ chính sách,quản lỹ quỹ BHXH theo quy định của pháp luật BHXH tỉnh có nhiệm vụkiểm tra và phối hợp với các tổ chức thanh tra, kiểm tra khác để kiểm tra cáchoạt động về BHXH trong phạm vi quyền hạn được giao

Theo quy định này, việc phân cấp công tác kiểm tra và giải quyết khiếunại, tố cáo được quy định như sau:

BHXH tỉnh có thẩm quyền kiểm tra việc thực hiện thu, chi BHXH củaBHXH cấp huyện; kiểm tra các tổ chức, cá nhân, đơn vị tham gia và thụhưởng các chế độ BHXH trong phạm vi tỉnh Giám đốc BHXH tỉnh là người

có thẩm quyền ra quyết định kiểm tra, quyết định xử lý sau kiểm tra

Giám đốc BHXH tỉnh có thẩm quyền giải quyết tố cáo hành vi vi phạmpháp luật, hành vi vi phạm quy định về nhiệm vụ, công vụ của người bị tố cáothuộc thẩm quyền quản lý của BHXH tỉnh; có thẩm quyền giải quyết khiếu

nại lần đầu đối với quyết định, hành vi về BHXH của mình và của cán bộ,công chức do mình quản lý trực tiếp và giải quyết những khiếu nại mà Giámđốc BHXH huyện đã giải quyết nhưng còn khiếu nại.

Trưởng phòng kiểm tra của BHXH tỉnh có trách nhiệm phối hợp vớicác ban, phòng nghiệp vụ để xây dựng chương trình công tác kiểm tra hàngnăm; trình người có thẩm quyền ra quyết định kiểm tra; tổ chức thực hiệnkiểm tra; đôn đốc, theo dõi việc kiểm tra nội bộ, việc tự kiểm tra tại các đơn

vị sử dụng lao động, việc thực hiện xử lý sau kiểm tra, kiến nghị việc phúc trakhi thấy cần thiết

BHXH cấp huyện có thẩm quyền giải quyết các khiếu nại lần đầu đốivới quyết định, hành vi về BHXH của mình, của cán bộ, công chức do mìnhquản lý trực tiếp Trường hợp không thuộc thẩm quyền thì hướng dẫn ngườikhiếu nại gửi đơn khiếu nại lần đầu đến BHXH tỉnh

Như vậy, theo quy định, BHXH cấp huyện chưa được giao thẩm quyềnkiểm tra việc thực hiện thu, chi BHXH của các tổ chức, cá nhân, đơn vị thamgia và thụ hưởng chế độ chính sách BHXH, đại diện chi trả xã, phường; chưađược giao thẩm quyền giải quyết đơn thư tố cáo

1.2.2.3 Phân cấp về quản lý bộ máy tổ chức và cán bộ bảo hiểm xã hội

Quyết định 4857/QĐ-BHXH ngày 21/10/2008 về chức năng, nhiệm vụ,quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bảo hiểm xã hội địa phương do Tổng Giámđốc Bảo hiểm Xã hội Việt Nam ban hành đã quy định, đứng đầu cơ quanBHXH tỉnh là Giám đốc BHXH tỉnh Giám đốc quản lý điều hành theo chế độthủ trưởng, giúp việc Giám đốc có các Phó giám đốc Ban Giám đốc BHXHtỉnh trực tiếp quản lý điều hành các trưởng phòng chức năng Các trưởngphòng chức năng có các phó trưởng phòng giúp việc Họ là những người quản

lý trực tiếp các nhân viên, cán bộ, công chức thuộc mỗi phòng chức năng thựchiện các nhiệm vụ được giao theo từng lĩnh vực chuyên môn nghiệp vụ theo

quy định của Tổng giám đốc BHXH Việt Nam và giúp Giám đốc BHXH tỉnhtrên những lĩnh vực đó.

Ở cấp huyện, Giám đốc BHXH huyện quản lý cơ quan cũng theo chế

độ thủ trưởng Giám đốc BHXH huyện cùng các Phó giám đốc (những ngườigiúp việc cho Giám đốc) quản lý công chức viên chức thực hiện chức năng,nhiệm vụ của BHXH huyện Dưới quyền quản lý của Giám đốc BHXH huyệnchỉ có các công chức, viên chức, không có cấp quản lý trực thuộc

Về phân cấp quản lý cán bộ, Quyết định 4856/QĐ-BHXH ngày21/10/2008 về phân cấp và chế độ quản lý đối với cán bộ, công chức, viênchức hệ thống Bảo hiểm xã hội Việt Nam do Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hộiViệt Nam ban hành quy định như sau:

Đối với công chức, viên chức trong biên chế khung và lao động hợpđồng theo Nghị định 68/2000/NĐ-CP, Tổng giám đốc BHXH Việt Namthống nhất quản lý Trưởng ban, Phó trưởng ban của BHXH Việt Nam; Tổngbiên tập, Phó tổng biên tập Báo BHXH, Tổng biên tập, Phó tổng biên tập Tạpchí BHXH; Trưởng phòng, Phó trưởng phòng trực thuộc các ban của BHXHViệt Nam; Giám đốc, Phó giám đốc BHXH tỉnh; Giám đốc, Phó giám đốcBHXH huyện; Trưởng phòng, Phó trưởng phòng chức năng thuộc BHXHtỉnh; công chức ngạch chuyên viên chính và cán bộ, công chức thuộc cơ quanBHXH Việt Nam; kế toán trưởng các đơn vị dự toán cấp II (BHXH tỉnh), cấpIII (BHXH cấp huyện) Giám đốc BHXH tỉnh được phân cấp quản lý chứcdanh còn lại

Trên cơ sở biên chế khung được giao, BHXH Việt Nam giao chỉ tiêubiên chế cho BHXH cấp tỉnh dựa vào số phòng chức năng trực thuộc, số đơn

vị trực thuộc, số đơn vị hành chính cấp huyện, số đối tượng tham gia vàhưởng BHXH, vị trí địa lý, Trên cơ sở tổng biên chế được giao, BHXH cấptỉnh có nhiệm vụ phân bổ cho BHXH cấp huyện quản lý sử dụng

Về tuyển dụng vào biên chế khung, BHXH Việt Nam thực hiện thôngqua kỳ thi tuyển theo quy định của Pháp lệnh cán bộ công chức Khi tiếp nhậncông chức trong biên chế nhà nước thuộc diện Tổng giám đốc BHXH ViệtNam quản lý, Giám đốc BHXH tỉnh được ra quyết định tiếp nhận sau khi có ýkiến phê duyệt của BHXH Việt Nam Việc tiếp nhận các chức danh còn lại,Giám đốc BHXH tỉnh chủ động quyết định kể cả việc ký hợp đồng với ngườilao động để đảm nhiệm các chức danh bảo vệ, lái xe, tạp vụ theo Nghị định68/2000/NĐ-CP

Việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, điều động, biệt phái, thuyên chuyển đốivới các chức danh Giám đốc, Phó giám đốc BHXH tỉnh; kế toán trưởng cácđơn vị dự toán cấp II do Tổng giám đốc trực tiếp quyết định Đối với các chứcdanh công chức viên chức còn lại nhưng thuộc diện BHXH Việt Nam quản lý,Giám đốc BHXH tỉnh quyết định khi có văn bản phê duyệt của Tổng giámđốc BHXH Việt Nam Các chức danh còn lại do Giám đốc BHXH tỉnh trựctiếp quyết định

Về nâng bậc lương, bổ nhiệm ngạch công chức, BHXH Việt Nam thựchiện việc bổ nhiệm vào ngạch công chức, nâng bậc lương trước thời hạn chocán bộ công chức toàn ngành; thực hiện nâng bậc lương định kỳ đối với cácchức danh Giám đốc, Phó giám đốc BHXH tỉnh Đối với các chức danh cònlại Tổng giám đốc BHXH Việt Nam uỷ quyền cho Giám đốc BHXH tỉnh thựchiện trên cơ sở đề nghị của BHXH cấp huyện, các phòng chức năng

Về thực hiện các chế độ BHXH đối với cán bộ, công chức ngànhBHXH, Tổng giám đốc BHXH Việt Nam trực tiếp thông báo và ra quyết địnhnghỉ việc và hưởng chế độ BHXH cho cán bộ công chức toàn ngành; trực tiếp

ra quyết định thực hiện chế độ BHXH đối với các chức danh Giám đốc, Phógiám đốc BHXH tỉnh Việc thực hiện chế độ BHXH đối với các chức danh

còn lại uỷ quyền cho Giám đốc BHXH tỉnh trên cơ sở hồ sơ lý lịch BHXHtỉnh đang quản lý.

Đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ ngành BHXH, Tổng giámđốc BHXH Việt Nam quyết định cử đi đào tạo hệ cao học và nghiên cứu sinhđối với công chức viên chức toàn ngành; quyết định cử đi đào tạo, bồi dưỡngchương trình quản lý nhà nước ngạch chuyên viên cao cấp đối với các chứcdanh từ cấp ban, lãnh đạo BHXH cấp tỉnh trở lên Việc quyết định cử cán bộ

đi bồi dưõng lý luận chính trị, quản lý nhà nước chương trình chuyên viên,chuyên viên chính, học đại học, cao đẳng được Tổng giám đốc uỷ quyền choGiám đốc BHXH tỉnh thực hiện

Về đánh giá công chức hàng năm, Tổng giám đốc trực tiếp đánh giá,nhận xét đối với các chức danh Giám đốc, Phó giám đốc BHXH tỉnh Việcnhận xét, đánh giá các chức danh còn lại do Giám đốc BHXH tỉnh thực hiện

Như vậy theo quy định hiện hành, Tổng giám đốc BHXH Việt Namquy định cơ cấu tổ chức của BHXH cấp tỉnh, huyện; quản lý toàn diện độingũ cán bộ công chức thuộc hệ thống BHXH Việt Nam; quyết định biên chếcủa BHXH tỉnh

Tổng giám đốc BHXH Việt Nam uỷ quyền cho Giám đốc BHXH tỉnhthực hiện một số nội dung quản lý và phân bổ biên chế cho BHXH cấp huyện

Giám đốc BHXH cấp huyện được Giám đốc BHXH tỉnh uỷ quyền thực hiệnmột số nội dung quản lý và trực tiếp quản lý, sử dụng đội ngũ cán bộ công chức đểđảm bảo thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ công tác được giao theo chức năng

1.3 NGUYÊN TẮC ĐÁNH GIÁ PHÂN CẤP QUẢN LÝ THU, CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.3.1 Nguyên tắc hiệu quả trong phân cấp quản lý

Để đánh giá phân cấp quản lý thu chi bảo hiểm xã hội dựa trên nguyêntắc hiệu quả, đòi hỏi việc nào, cấp nào sát thực tế hơn, giải quyết kịp thời và

phục vụ tốt hơn các yêu cầu của tổ chức và đối tượng quản lý thì giao cho cấp đóquản lý, thực hiện Cấp trên chỉ quản lý những việc mà cấp dưới không quản lýđược, không thực hiện được hoặc quản lý, thực hiện không hiệu quả.

Ở cấp quản lý càng cao, phạm vi mà chủ thể quản lý bao quát càngrộng, đối tượng càng xa chủ thể quản lý những quyết định, tác động của chủthể quản lý càng khó chính xác, dễ bị quan liêu, không kịp thời

Việc phân cấp quản lý cho cấp dưới không chỉ khắc phục được nhữnghạn chế trên mà còn giảm bớt áp lực công việc cho chủ thể quản lý cấp trên,bảo đảm các mục tiêu được thực hiện một cách tốt nhất

1.3.2 Nguyên tắc hài hòa trong phân cấp quản lý

Sự hài hòa trong phân cấp quản lý đòi hỏi các nội dung phân cấpquản lý phải phù hợp với nhau, không mâu thuẫn chồng chéo nhau Phâncấp quản lý lập kế hoạch thu, chi BHXH phải phù hợp với phân cấp tổ chứcthực hiện và phù hợp với phân cấp kiểm tra, kiểm soát quản lý thu, chiBHXH Phân cấp quản lý thu, chi BHXH phải phù hợp với phân cấp quản

lý tổ chức bộ máy quản lý BHXH Tổ chức quản lý BHXH được tổ chứcthành một hệ thống gồm nhiều cấp, mỗi cấp có nhiệm vụ quyền hạn nhấtđịnh Nguồn quỹ BHXH là nguồn tài chính được hình thành chủ yếu từ sựđóng góp của người lao động và chủ sử dụng lao động để đảm bảo thựchiện các chế độ chính sách BHXH theo quy định của pháp luật nên cũngphải được tổ chức cho phù hợp với cơ cấu tổ chức của chủ thể quản lý, sửdụng Bên cạnh đó, việc phân cấp quản lý thu, chi BHXH cũng cần chú ýtới quan hệ giữa quản lý theo ngành và quản lý nhà nước của UBND cáccấp, đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng trong việc tổ chức thực hiện

1.3.3 Nguyên tắc độc lập trong phân cấp quản lý

Dựa trên tiêu chí này, có thể đánh giá phân cấp quản lý thu chi bảohiểm xã hội theo nguyên tắc đảm bảo quản lý tập trung thống nhất nguồn quỹ

BHXH ở cấp Trung ương đồng thời bảo đảm tính độc lập tương đối của cấpđịa phương (tỉnh, huyện) trong quản lý thu, chi BHXH.

Đây thực chất là một hình thái của nguyên tắc tập trung dân chủ trongphân cấp quản lý thu, chi BHXH Cơ sở của nguyên tắc này xuất phát từ vị tríquan trọng của cấp Trung ương trong việc quản lý, điều hành, đầu tư tăngtrưởng, đảm bảo an toàn quỹ và đảm bảo nguồn chi BHXH cho các đối tượngtrên toàn quốc Việc tạo cho cấp tỉnh, huyện có sự độc lập tương đối là rất cầnthiết nhằm phát huy tính chủ động sáng tạo của các địa phương trong việc khaithác, phát triển đối tượng, nguồn thu và thực hiện kịp thời chế độ chính sáchBHXH, gắn trực tiếp với quyền lợi của người lao động Mức độ độc lập của cấptỉnh, huyện còn được thể hiện ở chỗ được giao cho những quyền hạn nhất địnhtrong việc xây dựng các biện pháp quản lý, điều hành hoạt động thu, chi BHXHcủa cấp mình, chỉ chịu sự ràng buộc vào cấp trên ở những vấn đề có tính nguyêntắc, quy định, định hướng lớn để không ảnh hưởng mục tiêu chung Cần tránh sựcan thiệp quá sâu của cấp trên vào các hoạt động, điều hành của cấp dưới

1.3.4 Nguyên tắc rõ ràng, minh bạch trong phân cấp quản lý thu chi bảo hiểm

xã hội

Để đánh giá tình hình phân cấp quản lý thu chi dựa trên nguyên tắc nàyđòi hỏi phải phân định cụ thể việc khai thác mở rộng đối tượng quản lý nguồnthu BHXH và thực hiện nhiệm vụ chi BHXH của từng cấp; làm rõ nguồn thuBHXH và chi BHXH nào thuộc thẩm quyền quản lý toàn diện của cấp Trungương, nguồn thu và nhiệm vụ chi nào giao cho cấp ở địa phương quản lý và tổchức thực hiện Từ đó làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm của từng cấp, tạo điềukiện để các cấp chủ động thực hiện nhiệm vụ trên địa bàn, hạn chế tình trạngtrông chờ, ỷ lại cấp trên

Việc phân cấp không rõ ràng sẽ dẫn đến trùng lắp, chồng chéo trongthực hiện nhiệm vụ thu chi BHXH, gây thất thoát, lãng phí