Đổi mới công tác quản lý cán bộ thuộc hệ thống Bảo hiểm xã hội thành phố Hà nội

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn nhấn mạnh pháttriển kinh tế phải đi đôi với việc giải quyết tốt những vấn đề xã hội, bởi lẽ pháttriển kinh tế phải là sự phát triển

LỜI MỞ ĐẦU

Xã hội ta là xã hội vì con người, đặt con người vào vị trí trung tâm củaphát triển kinh tế, xã hội và lấy việc nâng cao chất lượng cuộc sống con ngườilàm mục tiêu phục vụ

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn nhấn mạnh pháttriển kinh tế phải đi đôi với việc giải quyết tốt những vấn đề xã hội, bởi lẽ pháttriển kinh tế phải là sự phát triển bền vững dựa trên những yếu tố chính trị, kinh

tế, văn hóa, vừa giữ vững được ổn định kinh tế - xã hội, không có những xáotrộn, xung đột làm ảnh hưởng đến việc huy động các nguồn lực cho sự pháttriển Trong phát triển bền vững, yếu tố kinh tế và yếu tố xã hội quyện vào nhau,hòa nhập vào nhau Mục tiêu phát triển kinh tế phải bao gồm cả mục tiêu giảiquyết những vấn đề xã hội như giải quyết việc làm, xóa đói, giảm nghèo, đền ơnđáp nghĩa, Bảo hiểm xã hội (BHXH) nhằm thỏa mãn ngày càng tốt hơn nhucầu cơ bản của người dân, thực hiện công bằng xã hội Ngược lại, mục tiêu pháttriển xã hội cũng nhằm tăng động lực phát triển kinh tế Đó cũng là sự khác biệt

cơ bản về mục tiêu phát triển giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản Vớinhận thức đó, Đại hội VIII của Đảng đã đề ra những quan điểm chỉ đạo việchoạch định hệ thống chính sách xã hội, trong đó có chính sách BHXH

Hoạt động của BHXH có vai trò to lớn trong việc ổn định đời sống, giảmbớt những khó khăn trong cuộc sống của người lao động và các thành viên tronggia đình họ, đảm bảo thúc đẩy sản xuất, góp phần tăng năng suất lao động Cóthể nói hoạt động của BHXH mang tính nhân văn rất cao Dó đó, xã hội ngàycàng phát triển thì nhu cầu xã hội cần có sự an toàn trong cuộc sống càng cao, từ

đó các dịch vụ bảo hiểm cũng ngày càng phát triển Để ngành BHXH đáp ứngđược nhu cầu đa dạng của người dân, đặc biệt là người tham gia BHXH thuộccác tầng lớp, các thành phần kinh tế khác nhau thì đội ngũ cán bộ, công chứcngành BHXH phải đủ về số lượng và đảm bảo về chất lượng chuyên môn cũngnhư phẩm chất chính trị Đây là đòi hỏi khách quan và cũng là vinh dự của độingũ nhân lực của ngành Bởi cán bộ là nhân tố quyết định sự phát triển, hoànthiện của sự nghiệp ngành BHXH nói riêng và cũng là nhân tố quyết định sựthành bại của sự nghiệp cách mạng, vận mệnh của đất nước

Để làm sáng tỏ vấn đề này, tôi xin chọn đề tài: “ Đổi mới công tác quản lý cán

bộ thuộc hệ thống Bảo hiểm xã hội thành phố Hà nội”

Khóa luận được hoàn thành dựa trên cơ sở khai thác, thu thập, tổng hợp sốliệu của cơ quan BHXH thành phố Hà nội trong giai đoạn 2004 – 2008, đồngthời tham khảo thêm tài liệu có liên quan Quá trình nghiên cứu có sử dụngphương pháp thống kê, phương pháp phân tích tổng hợp nhằm đánh giá công tácquản lý cán bộ tại cơ quan Ngoài ra, đề tài còn đề xuất một số giải pháp cụ thể,

có tính khả thi nhằm đổi mới công tác này

Ngoài lời mở đầu và kết luận, đề tài này có ba phần chính:

Chương 1: Tổng quan về BHXH và khái quát một số vấn đề về công tác quản lý cán bộ thuộc hệ thống BHXH Việt Nam

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý cán bộ của BHXH TP Hà nội Chương 3: Một số kiến nghị nhằm đổi mới công tác quản lý cán bộ thuộc hệ thống BHXH TP Hà nội

Mặc dù đã cố gắng, song do hiểu biết và trình độ còn hạn chế nên bài viếtnày của tôi khó tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót nhất định Tôi rất mong

nhận được sự quan tâm chỉ bảo của giảng viên: Th.sỹ Nguyễn Thu Thủy , các

thầy cô trong khoa Quản trị kinh doanh, các cô chú, anh chị cán bộ, nhân viêntrong cơ quan BHXH TP Hà nội cũng như sự đóng góp ý kiến của các bạn sinhviên để đề tài được hoàn chỉnh hơn về mặt lý luận và tăng tính khả thi trong việc

áp dụng vào thực tiễn công tác quản lý cán bộ của cơ quan

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà nội, ngày 16/11/2008

CHƯƠNG 1

VÀ KHÁI QUÁT MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CÔNG TÁC

QUẢN LÝ CÁN BỘ THUỘC HỆ THỐNG BHXH VIỆT NAM

1.1.TỔNG QUAN VỀ BHXH

1.1.1.Sự cần thiết khách quan của Bảo hiểm xã hội.

BHXH là sự bảo vệ xã hội cho mọi thành viên của xã hội Trong cuộcsống mỗi người muốn tồn tại và phát triển trước hết phải ăn, mặc, ở và đi lại

Để thỏa mãn những nhu cầu tối thiểu đó người ta phải lao động làm ra nhữngsản phẩm cần thiết Khi sản phẩm làm ra ngày càng nhiều thì đời sống con ngườingày càng đầy đủ và hoàn thiện, xã hội ngày càng văn minh hơn Như vậy, việcthỏa mãn những nhu cầu sinh sống và phát triển của con người phụ thuộc vàochính khả năng lao động của họ Nhưng trong thực tế, không chỉ lúc nào conngười cũng gặp thuận lợi, có đủ thu nhập và mọi điều kiện sống bình thường.Trái lại, có rất nhiều trường hợp gặp khó khăn bất lợi ít nhiều phát sinh làm chongười ta bị giảm, mất thu nhập hoặc các điều kiện sinh sống khác Chẳng hạn,bất ngờ bị ốm đau hoặc tai nạn lao động, mất việc làm hoặc khi tuổi già khảnăng lao động và khả năng tự phục vụ suy giảm Khi rơi vào những trườnghợp này, các nhu cầu cần thiết trong cuộc sống không vì thế mà mất đi, trái lại

có cái còn tăng lên, thậm chí còn xuất hiện thêm một số nhu cầu mới như: cầnđược khám chữa bệnh và điều trị khi ốm đau, tai nạn thương tật nặng cần phải

có người chăm sóc nuôi dưỡng Bởi vậy, muốn tồn tại và ổn định cuộc sống, conngười và xã hội loài người phải tìm ra và thực tế đã tìm ra nhiều cách giải quyếtkhác nhau như: san sẻ, đùm bọc lẫn nhau trong nội bộ cộng đồng, đi vay đi xinhay dựa vào sự cứu trợ của Nhà nước Rõ ràng, những cách đó hoàn toàn thụđộng và không chắc chắn

Khi nền kinh tế hàng hóa phát triển, việc thuê mướn nhân công trở nênphổ biến Lúc đầu người chủ chỉ cam kết trả công lao động nhưng về sau đã phảicam kết cả việc đảm bảo cho người làm thuê một số thu nhập nhất định để họtrang trải những nhu cầu thiết yếu khi không may bị ốm đau, tai nạn, thai sản Trong thực tế, nhiều trường hợp trên không xảy ra và người chủ không phải trảmột đồng nào Nhưng cũng có khi xảy ra dồn dập buộc họ phải bỏ ra một lúcnhiều khoản tiền lớn mà họ ko mong muốn Vì thế, mâu thuẫn chủ - thợ phátsinh, giới thợ liên kết đấu tranh buộc giới chủ thực hiện cam kết Cuộc đấu tranhngày càng rộng lớn và có tác động đến nhiều mặt đời sống kinh tế xã hội Do

vậy, Nhà nước đã phải đứng ra can thiệp và điều chỉnh mâu thuẫn Sự can thiệpnày một mặt làm tăng được vai trò của Nhà nước, mặt khác buộc cả giới chủ vàthợ phải đóng góp một khoản tiền nhất định hàng tháng được tính toán chặt chẽdựa trên cơ sở xác xuất rủi ro xảy ra đối với người lao động làm thuê Số tiềnđóng góp của cả chủ và thợ trở thành một quỹ tiền tệ tập trung trên phạm viquốc gia Quỹ này được bổ sung từ ngân sách Nhà nước khi cần thiết nhằm đảmbảo cuộc sống cho người lao động khi gặp phải những rủi ro, biến cố bất lợi.Chính nhờ những mối quan hệ ràng buộc đó mà rủi ro, bất lợi của người laođộng được dàn trải, cuộc sống của người lao động và gia đình họ ngày càng đảmbảo được ổn định Giới chủ cũng thấy mình có lợi và được bảo vệ, sản suất kinhdoanh bình thường, tránh được những xáo trộn không cần thiết Vì vậy, nguồnquỹ tập trung được thiết lập ngày càng lớn và nhanh chóng Khả năng giải quyếtcác phát sinh lớn của quỹ ngày càng đảm bảo.

Tất cả những hoạt động với những mối quan hệ ràng buộc chặt chẽ trênđược thế giới quan niệm là Bảo hiểm xã hội đối với người lao động Như vậy,BHXH ra đời và phát triển là một tất yếu khách quan và ngày càng phát triểncùng với sự phát triển của mỗi quốc gia Mọi thành viên trong xã hội đều nhậnthấy cần thiết tham gia BHXH Nó trở thành quyền lợi và nhu cầu của người laođộng và được thừa nhận là một nhu cầu tất yếu khách quan

1.1.2.Quá trình phát triển của Bảo hiểm xã hội trên thế giới.

BHXH ra đời vào những năm giữa thế kỷ XIX, khi nền công nghiệp vàkinh tế hàng hóa đã bắt đầu phát triển mạnh mẽ ở các nước Châu Âu Trong giaiđoạn này, trước cục diện mới, giai cấp công nhân ngày càng đông, nhiều sức ép

về chính trị, xã hội lần lượt tác động, ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội của cácquốc gia Chính phủ các nước, nhất là các nước công nghiệp không thể khôngquan tâm đến tình cảnh của người lao động Họ buộc phải từng bước cải thiệnđiều kiện lao động, rút ngắn thời gian làm việc, có chế độ thích hợp hơn để tỏ ra

có chăm sóc đến đời sống của người lao động Điển hình là năm 1850, dười thờithủ tướng Bis – Mac, nhiều bang của nước Đức đã giúp các địa phương lập quỹBảo hiểm ốm đau, do các công nhân phải đóng tiền để được bảo hiểm Nguyêntắc bảo hiểm bắt buộc chính là bắt nguồn từ đây và người được bảo hiểm phảiđóng bảo hiểm

Chế độ ốm đau được phổ cập trong toàn nước Đức vào năm 1883, do các

bảo hiểm về rủi ro nghề nghiệp do các Hiệp hội chủ doanh nghiệp quản lý Năm

1889, lại xuất hiện các chế độ bảo hiểm tuổi già và bảo hiểm tàn tật do chínhquyền các tỉnh quản lý

Trong khoảng từ năm 1883 đến năm 1889, một hệ thống BHXH lớn đầutiên đã ra đời với sự tham gia bắt buộc của những người làm công ăn lương, theonguyên tắc người được hưởng bảo hiểm phải đóng phí bảo hiểm và ba thànhviên của xã hội là: người lao động, người sử dụng lao động, Nhà nước đều có vịtrí quan trọng trong việc quản lý hệ thống BHXH Từ đó nhiều nước đã sử dụng

cơ chế này trong hệ thống các chế độ BHXH của mình

Sáng kiến về BHXH của chính quyền Bis – Mac được nhiều nước Châu

Âu tiếp nhận Từ thập kỷ 30 của thế kỷ XX liên tiếp các nước Mỹ la tinh, Hoa

Kỳ, Canada đều áp dụng; từ sau đại chiến thế giới thứ II và sau khi giành đượcđộc lập, nhiều nước Châu Âu, Châu Á và vùng Caribe cũng lần lượt áp dụng cơchế BHXH tương tự Tuy vậy, cần nhấn mạnh rằng các nước áp dụng cơ chếBHXH chủ yếu là áp dụng các đặc trưng có sự đóng phí BHXH của nhữngngười được bảo hiểm Còn về chế độ phụ cấp cụ thể thì tùy mỗi nước, tùy theođiều kiện kinh tế xã hội cụ thể và truyền thống riêng của nước mình để thêm bớt,không máy móc, sao chép những chế độ đã có ở nước này, nước khác

Đến nay, luật BHXH được thực hiện ở rất nhiều nước và trở thành một bộphận quan trọng trong hoạt động của Liên hợp quốc Trong tuyên ngôn của Liênhợp quốc thông qua ngày 10/12/1948 có ghi: “ Tất cả mọi người với tư cách làthành viên của xã hội, có quyền hưởng BHXH Quyền đó đặt trên cơ sở sự thỏamãn các quyền về kinh tế, xã hội và văn hóa cần cho nhân cách và sự tự do pháttriển con người.”

1.1.3.Những nội dung cơ bản của Bảo hiểm xã hội.

1.1.3.1.Khái niệm và bản chất của Bảo hiểm xã hội.

BHXH là một trong những chính sách quan trọng của Đảng và Nhà nước.Chính sách BHXH được thể chế hóa và thực hiện theo luật BHXH là sự chia sẻrủi ro và nguồn quỹ nhằm bảo vệ người lao động khi họ bị mất hoặc suy giảmkhả năng lao động Như vậy, BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp mộtphần thu nhập đối với người lao động khi họ gặp phải những biến cố làm giảmhoặc mất khả năng lao động, mất việc làm trên cơ sở hình thành và sử dụng mộtquỹ tiền tệ tập trung nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động và gia đình họgóp phần bảo đảm an toàn xã hội

Chính vì vậy, đối tượng của BHXH chính là thu nhập của người lao động

bị biến động giảm hoặc mất đi do bị giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việclàm của những người lao động tham gia BHXH

Đối tượng tham gia BHXH là người lao động và người sử dụng lao động.Tuy vậy, tùy theo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của mỗi nước mà đốitượng này là tất cả hoặc một bộ phận người lao động nào đó Hầu hết các nướckhi mới có chính sách BHXH, đều thực hiện BHXH đối với các viên chức Nhànước, những người làm công hưởng lương Việt nam cũng không vượt ra khỏithực tế này, mặc dù biết rằng như vậy là không bình đẳng giữa tất cả nhữngngười lao động

Với cách hiểu như trên, bản chất của BHXH được thể hiện ở những nộidung chủ yếu sau:

- BHXH là nhu cầu khách quan, đa dạng và phức tạp của BHXH, nhất làtrong xã hội mà sản xuất hàng hóa hoạt động theo cơ chế thị trường, mối quan

hệ thuê mướn lao động phát triển đến một mức độ nào đó Kinh tế càng pháttriển thì BHXH càng đa dạng và hoàn thiện Vì thế có thể nói kinh tế là nền tảngcủa BHXH hay BHXH không vượt quá trạng thái kinh tế của mỗi nước

- Mối quan hệ giữa các bên trong BHXH phát sinh trên cơ sở quan hệ laođộng và diễn ra giữa ba bên: Bên tham gia BHXH có thể chỉ là người lao độnghoặc cả người lao động và người sử dụng lao động Bên BHXH (bên nhậnnhiệm vụ BHXH) thông thường là cơ quan chuyên trách do Nhà nước lập ra vàbảo trợ Bên được BHXH là người lao động và gia đình họ khi có đủ các điềukiện cần thiết

- Những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làmtrong BHXH có thể là những rủi ro ngẫu nhiên trái với ý muốn chủ quan của conngười như: ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hoặc cũng có thể lànhững trường hợp xảy ra không hoàn toàn ngẫu nhiên như: tuổi già, thai sản đồng thời những biến cố đó có thể diễn ra cả trong và ngoài quá trình lao động

- Phần thu nhập của người lao động bị giảm hoặc mất đi khi gặp phảinhững biến cố, rủi ro sẽ được bù đắp hoặc thay thế từ một quỹ tiền tệ tập trungđược tồn tích lại Nguồn quỹ này do bên tham gia BHXH đóng góp là chủ yếu,ngoài ra còn có sự hỗ trợ từ phía Nhà nước

- Mục tiêu của BHXH là nhằm thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu củangười lao động trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu nhập, mất việc làm Mụctiêu này được tổ chức lao động quốc tế (ILO) cụ thể hóa như sau:

+ Đền bù cho người lao động những khoản thu nhập bị mất để đảm bảonhu cầu sinh sống thiết yếu của họ

xã hội có quyền hưởng BHXH, quyền đó được đặt trên cơ sở sự thỏa mãn cácquyền về kinh tế, xã hội và văn hóa, nhu cầu cho nhân cách và sự tự do pháttriển con người”

1.1.3.2 Chức năng của Bảo hiểm xã hội.

BHXH có những chức năng chủ yếu sau:

- Thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động tham giabảo hiểm khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do mất khả năng lao động hoặc mấtviệc làm Sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp này chắc chắn sẽ xảy ra vì suy chocùng, mất khả năng lao động sẽ đến với tất cả người lao động khi hết tuổi laođộng theo các điều kiện quy định của BHXH Còn mất việc làm và mất khả nănglao động tạm thời làm giảm hoặc mất thu nhập, người lao động cũng sẽ đượchưởng trợ cấp BHXH với mức hưởng phụ thuộc vào các điều kiện cần thiết, thờiđiểm và thời hạn được hưởng phải đúng quy định Đây là chức năng cơ bản nhấtcủa BHXH, nó quyết định nhiệm vụ, tính chất và cơ chế tổ chức hoạt động củaBHXH

- Tiến hành phân phối và phân phối lại thu nhập giữa những người thamgia BHXH Tham gia BHXH không chỉ có người lao động mà cả những người

sử dụng lao động Các bên tham gia đều phải đóng góp vào quỹ BHXH Quỹnày dùng để trợ cấp cho một số người lao động tham gia khi họ bị giảm hoặcmất thu nhập Số lượng những người này thường chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng

số những người tham gia đóng góp Như vậy, theo quy luật số đông bù số ít,BHXH thực hiện phân phối lại thu nhập theo cả chiều dọc và chiều ngang Phânphối lại giữa những người lao động có thu nhập cao và thấp, giữa những người

khỏe mạnh đang làm việc với những người ốm yếu phải nghỉ việc Thực hiệnchức năng này có nghĩa là BHXH góp phần thực hiện công bằng xã hội.

- Góp phần kích thích người lao động hăng hái lao động sản xuất nâng caonăng suất lao động cá nhân và năng suất lao động xã hội Khi khỏe mạnh thamgia lao động sản xuất, người lao động được chủ sử dụng lao động trả lương hoặctiền công Khi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động hoặc khi về già đã có BHXHtrợ cấp thay thế nguồn thu nhập bị mất Vì thế cuộc sống của họ và gia đình họluôn được đảm bảo ổn định và có chỗ dựa Do đó, người lao động luôn yên tâm,gắn bó tận tình với công việc, với nơi làm việc Từ đó, họ rất tích cực lao độngsản xuất, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả kinh tế Chức năng này biểuhiện như một đòn bẩy kinh tế kích thích người lao động nâng cao năng suất laođộng cá nhân và kéo theo là năng suất lao động xã hội

- Gắn lợi ích giữa người lao động với người sử dụng lao động, giữa ngườilao động với xã hội Trong thực tế lao động sản xuất, người lao động và người

sử dụng lao động vốn có những mâu thuẫn nội tại, khách quan về tiền lương,tiền công, thời gian lao động Thông qua BHXH, những mâu thuẫn đó sẽ đượcđiều hòa và giải quyết Đặc biệt, cả hai giới này đều thấy nhờ có BHXH màmình có lợi và được bảo vệ Từ đó làm cho họ hiểu nhau hơn và gắn bó lợi íchđược với nhau Đối với Nhà nước và xã hội, chi cho BHXH là cách thức phảichi ít nhất và có hiệu quả nhất nhưng vẫn giải quyết được khó khăn về đời sốngcho người lao động và gia đình họ, góp phần làm cho sản xuất ổn định, kinh tế,chính trị và xã hội được phát triển và an toàn hơn

1.1.3.3 Tính chất của Bảo hiểm xã hội.

BHXH gắn liền với đời sống của người lao động, vì vậy nó có một số tínhchất cơ bản sau:

- Tính tất yếu khách quan trong đời sống xã hội

Trong quá trình lao động sản xuất, người lao động có thể gặp nhiều biến

cố, rủi ro Khi đó người sử dụng lao động cũng rơi vào tình cảnh khó khănkhông kém như: sản xuất kinh doanh bị gián đoạn, vấn đề tuyển dụng lao động

và hợp đồng lao động luôn phải đặt ra để thay thế Sản xuất càng phát triển,những rủi ro đối với người lao động và những khó khăn đối với người sử dụnglao động càng nhiều và trở nên phức tạp, dẫn đến mối quan hệ chủ - thợ ngàycàng căng thẳng Để giải quyết vấn đề này, Nhà nước phải đứng ra can thiệp

thông qua BHXH Và như vậy, BHXH ra đời hoàn toàn mang tính khách quantrong đời sống kinh tế xã hội của mỗi nước.

- BHXH có tính ngẫu nhiên, phát sinh không đồng đều theo thời gian vàkhông gian Tính chất này thể hiện rất rõ ở những nội dung cơ bản của BHXH

Từ thời điểm hình thành và triển khai, đến mức đóng góp của các bên tham gia

để hình thành quỹ BHXH Từ những rủi ro phát sinh ngẫu nhiên theo thời gian

và không gian đến mức trợ cấp BHXH theo từng chế độ cho người lao động

- BHXH vừa có tính kinh tế, vừa có tính xã hội, đồng thời còn có tínhdịch vụ

+ Tính kinh tế:

Tính kinh tế thể hiện rõ nhất là ở chỗ, Quỹ BHXH muốn được hình thành,bảo toàn và tăng trưởng phải có sự đóng góp của các bên tham gia và phải đượcquản lý chặt chẽ, sử dụng đúng mục đích Mức đóng góp của các bên phải đượctính toán rất cụ thể dựa trên xác suất phát sinh thiệt hại của tập hợp người laođộng tham gia BHXH Quỹ BHXH chủ yếu dùng để trợ cấp cho người lao động

là không đáng kể, nhưng quyền lợi nhận được là rất lớn khi gặp rủi ro Đối vớingười sử dụng lao động, việc tham gia đóng góp vào quỹ BHXH là để bảo hiểmcho người lao động mà mình sử dụng Xét tren góc độ kinh tế, họ cũng có lợi vìkhông phải bỏ ra một khoản tiền lớn để trang trải cho những người lao động bịmất hoặc giảm khả năng lao động Với Nhà nước, BHXH góp phần làm giảmgánh nặng cho ngân sách đồng thời quỹ BHXH còn là nguồn đầu tư đáng kể chonền kinh tế quốc dân

+ Tính dịch vụ:

Tính xã hội của BHXH luôn gắn chặt với tính dịch vụ của nó Khi nềnkinh tế - xã hội ngày càng phát triển thì tính dịch vụ và tính chất xã hội hóa củaBHXH cũng ngày càng cao

Hiện nay, BHXH mới chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu của lựclượng lao động Đa số đông người lao động là người lao động nông nghiệp, tự

tạo việc làm Những người này cũng cần sự bảo vệ của hệ thống BHXH Vì vậy,việc mở rộng phạm vi BHXH là hết sức cần thiết để BHXH thực sự đáp ứngđược nhu cầu của tất cả người lao động.

1.1.3.4 Các chế độ Bảo hiểm xã hội trên thế giới.

Theo khuyến nghị của Tổ chức lao động quốc tế (ILO), Quỹ BHXH được

sử dụng để trợ cấp cho các đối tượng tham gia BHXH, nhằm ổn định cuộc sốngcho bản thân và gia đình họ, khi đối tượng tham gia BHXH gặp rủi ro Thực chất

là trợ cấp cho 9 chế độ mà tổ chức này đã nêu lên trong Công ước 102 tháng 6năm 1952 tại Giơnevơ:

đó ở mức độ khác nhau, nhưng ít nhất phải thực hiện được 3 chế độ Trong đó, ítnhất phải có một trong năm chế độ: (3); (4); (5); (8); (9) Mỗi chế độ trong hệthống trên khi xây dựng đều dựa trên những cơ sở kinh tế - xã hội; tài chính; thunhập; tiền lương Đồng thời, tùy từng chế độ khi xây dựng còn phải tính đến cácyếu tố sinh học, tuổi thọ bình quân của quốc gia; nhu cầu dinh dưỡng; xác suất

tử vong

1.1.3.5 Những quan điểm cơ bản về BHXH

Khi thực hiện BHXH, các nước đều phải lựa chọn hình thức, cơ chế vàmức độ thỏa mãn các nhu cầu BHXH phù hợp với tập quán, khả năng trang trải

và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của nước mình Đồng thời, phải nhậnthức thống nhất các quan điểm về BHXH sau đây:

a Chính sách BHXH là một bộ phận cấu thành và là bộ phận quan trọng nhất trong chính sách BHXH.

Mục đích chủ yếu của chính sách này nhằm đảm bảo đời sống cho ngườilao động và gia đình họ, khi người lao động bị giảm hoặc mất thu nhập do bịgiảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm Ở nước ta, BHXH nằm trong

hệ thống các chính sách xã hội của Đảng và Nhà nước Thực chất đây là mộttrong những loại chính sách đối với con người nhằm đáp ứng một trong nhữngquyền và nhu cầu hiển nhiên của con người, nhu cầu an toàn về việc làm, antoàn lao động, an toàn xã hội Chính sách BHXH còn thể hiện trình độ văn minh,tiềm lực và sức mạnh kinh tế, khả năng tổ chức và quản lý của mỗi quốc gia.Trong một chừng mực nhất định, nó còn thể hiện tính ưu việt của một chế độ xãhội Nếu tổ chức và thực hiện tốt chính sách BHXH sẽ là động lực to lớn pháthuy tiềm năng sáng tạo của người lao động trong quá trình phát triển kinh tế - xãhội của đất nước

b Người sử dụng lao động phải có nghĩa vụ và trách nhiệm BHXH cho người lao động.

Người sử dụng lao động thực chất là các tổ chức, các doanh nghiệp và các

cá nhân có thuê mướn lao động Họ phải có nghĩa vụ đóng góp vào quỹ BHXH

và có trách nhiệm thực hiện đầy đủ các chế độ BHXH đối với người lao động

mà mình sử dụng theo đúng luật pháp quy định Người sử dụng lao động muốn

ổn định và phát triển sản xuất kinh doanh thì ngoài việc phải chăm lo đầu tư để

có máy móc thiết bị hiện đại, công nghệ tiên tiến còn phải chăm lo tay nghề vàđời sống cho người lao động mà mình sử dụng Khi người lao động làm việcbình thường thì phải trả lương thỏa đáng cho họ Khi họ gặp phải rủi ro, bị ốmđau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, trong đó có rất nhiều trường hợp gắnvới quá trình lao động với những điều kiện lao động cụ thể của doanh nghiệp thìphải có trách nhiệm BHXH cho họ Chỉ có như vậy, người lao động mới yêntâm, tích cực lao động sản xuất, phát huy sáng kiến cải tiến kỹ thuật góp phầnnâng cao năng suất lao động và tăng hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp

c Người lao động được bình đẳng về nghĩa vụ và quyền lợi đối với BHXH, không phân biệt nam, nữ, dân tộc, tôn giáo, nghề nghiệp

Điều đó có nghĩa là mọi người lao động trong xã hội đều được hưởngBHXH như Tuyên ngôn nhân quyền đã nêu, đồng thời bình đẳng về nghĩa vụđóng góp và quyền lợi trợ cấp BHXH Người lao động khi gặp rủi ro khôngmong muốn và không phải hoàn toàn hay trực tiếp do lỗi của người khác thìtrước hết đó là rủi ro của bản thân Vì thế, nếu muốn BHXH tức là muốn nhiều

người khác hỗ trợ cho mình là dàn trải rủi ro của mình cho nhiều người khác thì

tự mình phải gánh chịu trực tiếp và trước hết Điều đó có nghĩa là bản thânngười lao động phải có trách nhiệm tham gia BHXH để tự bảo hiểm cho mình

Tuy nhiên, nghĩa vụ và quyền lợi của người lao động về BHXH còn tùythuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội, vào các mối quan hệ kinh tế, chính trị, xãhội và lịch sử của mỗi quốc gia Nhìn chung, khỉ sản xuất phát triển, kinh tế tăngtrưởng, chính trị, xã hội ổn định thì người lao động tham gia và được hưởng trợcấp BHXH ngày càng đông

d Mức trợ cấp BHXH phụ thuộc vào các yếu tố:

+ Tình trạng mất khả năng lao động

+ Tiền lương lúc đang đi làm

+ Tuổi thọ bình quân của người lao động

+ Điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ

Tuy nhiên, về nguyên tắc mức trợ cấp BHXH phải thấp hơn mức lươngđang đi làm, nhưng thấp nhất cũng phải đảm bảo mức sống tối thiểu

e Nhà nước quản lý thống nhất chính sách BHXH, tổ chức bộ máy thực hiện chính sách BHXH.

Bởi vì, BHXH là một bộ phận cấu thành các chính sách, nó vừa là nhân tố

ổn định, vừa là nhân tố động lực phát triển kinh tế - xã hội Cho nên, vai trò củaNhà nước là rất quan trọng Thực tế đã chỉ rõ, nếu không có sự can thiệp củaNhà nước, nếu không có sự quản lý vĩ mô của Nhà nước thì mối quan hệ giữangười lao động và người sử dụng lao động sẽ không được duy trì bền vững, mốiquan hệ ba bên trong BHXH sẽ bị phá vỡ

Hơn nữa, BHXH được thực hiện thông qua một quy trình, từ việc hoạchđịnh chính sách, đảm bảo vật chất đến việc xét trợ cấp Vì vậy, Nhà nước quản

lý toàn bộ quy trình này, hay có những giới hạn về mức độ và phạm vi

Trước hết, phải khẳng định rằng việc hoạch định chính sách BHXH làkhâu đầu tiên và quan trọng nhất Sự quản lý của Nhà nước về vấn đề này thểhiện ở việc xây dựng các dự án luật, các văn bản pháp quy về BHXH và banhành thực hiện chính sách

Đối với việc đảm bảo vật chất cho BHXH thì vai trò của Nhà nước phụthuộc vào chính sách BHXH do Nhà nước quy định Có những mô hình về bảođảm vật chất cho BHXH do ngân sách Nhà nước cung cấp thì vai trò quản lý