Thực trạng phát hành và thanh toán thẻ tín dụng tại Ngân hàng Ngoại thương Việt nam từ 2000 đến nay.doc

Thực trạng phát hành và thanh toán thẻ tín dụng tại Ngân hàng Ngoại thương Việt nam từ 2000 đến nay

LỜI NÓI ĐẦU

Hơn một năm trước, trong lúc đang làm thủ tục check-out khỏi khách sạn

để về nước sau một chuyến công tác nước ngoài, tôi được cô nhân viên tiếp tân

lễ phép hỏi mượn ‘credit card’ (thẻ tín dụng) để thanh toán Ngạc nhiên vềphương thức này, tôi mang theo câu hỏi ngỏ về loại hình thanh toán không dùngtiền mặt về nước Đồng nghiệp trong cùng cơ quan và những người thuộc thế hệliền trước đều khẳng định với tôi tính ưu việt của loại hình thanh toán thẻ và

khuyến nghị ‘cậu nên gia nhập vào thế giới thẻ đi’ Họ bày ra trước mắt tôi

những điều hấp dẫn của việc dùng thẻ tín dụng để thanh toán các chi tiêu thôngthường của mình thay cho tiền mặt Những cái tên như VISA, MASTER,Diners’ Club, American Express, JBC đã dần khiến tôi quan tâm hơn

Từ nhận thức sơ bộ ban đầu rằng thẻ thanh toán là một trong những thànhtựu của ngành công nghiệp ngân hàng, với tham vọng muốn tìm hiểu rõ hơn vềthẻ thanh toán, đặc biệt là thẻ tín dụng quốc tế, để nhìn nhận được bản chất vàthực trạng của việc sử dụng thẻ tín dụng trong thanh toán thay cho tiền mặt.Đồng thời với mong muốn đi sâu tìm hiểu thực tế ứng dụng và phát triển dịch

vụ thẻ tại hệ thống ngân hàng Việt nam, đặc biệt là tại Ngân hàng Ngoại thươngViệt nam; được sự khuyến khích của thầy giáo Phan Anh Tuấn, giảng viên khoaKinh tế Ngoại thương, trường Đại học Ngoại thương, tôi mạnh dạn chọn đề tàicho luận văn này là:

‘ Thực trạng phát hành và thanh toán thẻ tín dụng tại

Ngân hàng Ngoại thương Việt nam từ 2000 đến nay’

Bố cục của luận văn ngoài Lời giới thiệu và Kết luận ra được chia làm bachương lớn:

 Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về thẻ thanh toán.

 Chương 2: Thực trạng hoạt động phát hành và thanh toán thẻ tại Ngân hàng Ngoại thương Việt nam.

 Chương 3: Một số giải pháp nhằm phát triển hoạt động phát hành và thanh toán thẻ tại ngân hàng Ngoại thương Việt nam.

Quá trình viết luận văn này chủ yếu dựa trên phương pháp nghiên cứuduy vật biện chứng lịch sử để nghiên cứu nội dung lý luận về thẻ qua đó làmsáng tỏ bản chất và lợi ích của thẻ tín dụng, thẻ thanh toán Bên cạnh đó luậnvăn sử dụng phương pháp tổng hợp và thống kê để tìm hiểu thực trạng pháthành và thanh toán thẻ tại Ngân hàng Ngoại thương Việt nam trong ba năm vừa

qua để rút ra những điểm mạnh, yếu của dịch vụ phát hành và thanh toán thẻ tạingân hàng này và phần nào đưa ra những gợi ý và kiến nghị cho việc nâng caochất lượng và mở rộng loại hình dịch vụ đa tiện ích này.

Để hoàn thành được luận văn này, tôi chân thành cảm ơn sự hướng dẫntận tình và khoa học của thầy giáo Phan Anh Tuấn, của các thầy cô trong khoaKinh tế Ngoại thương – Trường Đại học Ngoại thương – và của các cô, chú, cácbác cán bộ Phòng Thanh toán thẻ Ngân hàng Ngoại thương Việt nam Chânthành cám ơn sự giúp đỡ của Thư viện Ngân hàng Nhà nước Việt nam, Thưviện Viện kinh tế Thế giới, Thư viện điện tử của Ngân hàng Thế giới và của tậpthể các anh chị cán bộ Vụ Chiến lược phát triển Ngân hàng và Vụ Tín dụng –Ngân hàng Nhà nước Việt nam

CHƯƠNG I

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THẺ THANH TOÁN

I Khái niệm về thẻ thanh toán:

1 Định nghĩa:

Ngày nay, thẻ thanh toán – hay vẫn được hiểu một cách nôm na là tiềnđiện tử - là phương tiện thanh toán hiện đại và tiên tiến trên thế giới Thẻ thanhtoán ra đời và phát triển gắn liền với sự phát triển và ứng dụng công nghệ tinhọc trong ngân hàng

Thẻ thanh toán là phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt, do ngânhàng phát hành thẻ cấp cho khách hàng sử dụng để thanh toán tiền hàng hoádịch vụ hoặc để rút tiền mặt ở các máy rút tiền tự động hay tại các ngân hàngđại lý trong phạm vi số dư của tài khoản tiền gửi hoặc hạn mức tín dụng được

ký kết giữa ngân hàng phát hành thẻ và chủ thẻ Hoá đơn thanh toán thẻ chính làgiấy nhận nợ của chủ thẻ đối với cơ sở chấp nhận thẻ Cơ sở chấp nhận thẻ vàđơn vị cung ứng dịch vụ rút tiền mặt đòi tiền chủ thẻ thông qua ngân hàng pháthành thẻ và ngân hàng thanh toán thẻ

Như vậy, sẽ có 3 hoặc 4 thành viên tham gia vào một giao dịch thẻ: Chủthẻ (Khách hàng), cơ sở chấp nhận thẻ (nơi cung ứng hàng hoá dịch vụ), ngânhàng phát hành, ngân hàng thanh toán

2 Đặc điểm và cấu tạo thẻ:

2.1 Đặc điểm của thẻ:

mức tín dụng của thẻ nên thích hợp với hầu hết mọi đối tượng kháchhàng, từ những khách hàng có thu nhập thấp (thẻ thường) cho tới nhữngkhách hàng có thu nhập cao (thẻ vàng), khách hàng có nhu cầu rút tiềnmặt (thẻ rút tiền mặt), cho tới nhu cầu du lịch giải trí…, thẻ cung cấp chokhách hàng độ thoả dụng tối đa, thoả mãn nhu cầu của mọi đối tượngkhách hàng

cung cấp cho khách hàng sự tiện lợi mà không một phương tiện thanhtoán nào có thể mang lại được Đặc biệt đối với những người phải đi ranước ngoài đi công tác hay là đi du lịch, thẻ có thể giúp họ thanh toán ởgần như bất cứ nơi nào mà không cần phải mang theo tiền mặt hay séc dulịch, không phụ thuộc vào khối lượng tiền họ cần thanh toán Thẻ đượccoi là phương tiện thanh toán tốt nhất trong số các phương tiện thanh toánphục vụ tiêu dùng trong xã hội hiện đại và văn minh

Không tính đến những vấn nạn ăn cắp và làm giả thẻ thanh toán trên toàncầu hiện nay, có thể nói người sử dụng thẻ thanh toán rất yên tâm về sốtiền của mình trước nguy cơ bị mất cắp do móc túi hay trộm cắp Ngay

cả trong trường hợp thẻ bị lấy cắp, ngân hàng cũng bảo vệ tiền cho chủthẻ bằng số PIN, ảnh và chữ ký trên thẻ… nhằm tránh khả năng rút tiềncủa kẻ ăn trộm

Hơn thế nữa, hầu hết các giao dịch thẻ đều được thực hiện qua mạng kếtnối trực tuyến từ cơ sở chấp nhận thẻ hay điểm rút tiền mặt tới ngân hàngthanh toán, ngân hàng phát hành và các Tổ chức thẻ Quốc tế Do đó việcghi nợ, ghi có cho các chủ thể tham gia quy trình thanh toán được thựchiện một các tự động, dẫn đến việc quá trình thanh toán diễn ra rất dễdàng, tiện lợi và nhanh chóng

2.2 Cấu tạo của thẻ:

Các loại thẻ thường có đặc điểm chung là: được làm bằng Plastic, cókích thước theo tiêu chuẩn quốc tế là 5,5 cm  8,5 cm Thẻ thường dày từ 2-2,5

mm Trên thẻ có in các thông số nhận dạng như: nhãn hiệu thương mại của thẻ,tên và logo của nhà phát hành thẻ, số thẻ, tên chủ thẻ và ngày hiệu lực (ngàycuối cùng có hiệu lực)… và một số đặc tính khác tuỳ theo quy định của các Tổchức thẻ quốc tế hoặc Hiệp hội phát hành thẻ…

Mặt trước của thẻ:

của tổ chức phát hành thẻ Đây được xem như một đặc tính mang tính anninh nhằm chống giả mạo Ví dụ:

- VISA: Hình chữ nhật 3 mầu: xanh, trắng, vàng có chữ Visa chạy nganggiữa màu trắng, trên hình chữ nhật 3 mầu là hình chim bồ câu đang bay inchìm

- MASTERCARD: Có hình 2 hình tròn lồng nhau nằm ở góc dưới bên phải(một hình mầu da cam, một hình mầu đỏ) và dòng chữ Mastercard mầu trắngchạy ở giữa; trên hai hình tròn lồng nhau là hai nửa quả cầu lồng nhau inchìm

- JCB: Biểu tượng 3 mầu xanh công nhân, đỏ, xanh lá cây, có chữ JCB chạyngang giữa

- AMEX: Biểu tượng hình đầu người chiến binh

in lại trên hoá đơn khi chủ thẻ thanh toán bằng thẻ Tuỳ theo từng loại thẻ

mà chữ số khác nhau và cách cấu trúc theo nhóm cũng khác nhau

Tùy theo từng loại thẻ mà có thể ghi ngày hiệu lực cuối cùng của thẻhoặc ngày đầu tiên đến ngày cuối cùng được sử dụng thẻ

 Họ và tên chủ thẻ: In chữ nổi, là tên của cá nhân nếu là thẻ cá nhân, têncủa người được uỷ quyền sử dụng nếu là thẻ công ty Ngoài ra, có thẻ còn

có cả ảnh của chủ thẻ

ký hiệu an ninh kèm theo in phía sau của ngày hiệu lực Ví dụ: Thẻ Visa

có chữ V ( hoặc CV, PV, RV, GV ), thẻ MasterCard có chữ M và chữ Clồng vào nhau

Thẻ Amex còn in thêm số mật mã cho từng đợt phát hành

Mặt sau của thẻ:

tên chủ thẻ, ngân hàng phát hành

chấp nhận thẻ có thể đối chiếu chữ ký khi thực hiện thanh toán thẻ

3 Phân loại:

Đứng trên nhiều giác độ khác nhau để phân loại thì có thể chia thẻ thànhnhiều loại khác nhau

3.1 Phân loại theo công nghệ sản xuất: Có 3 loại

 Thẻ khắc chữ nổi: Là loại thẻ mà trên bề mặt thẻ được khắc nổi các thông

tin cần thiết Ngày nay, người ta không còn sử dụng loại thẻ này nữa vì

kỹ thuật của nó quá thô sơ, dễ bị lợi dụng, làm giả, mà kết hợp với những

kỹ thuật mới như băng từ hoặc chip thông minh

 Thẻ băng từ: Là loại thẻ được sản xuất dựa trên kỹ thuật những thông tin

của thẻ và chủ thẻ được mã hóa trên băng từ ở mặt sau của thẻ Thẻ nàyđược sử dụng phổ biến trong vòng 20 năm trở lại đây nhưng có thể bị lợidụng để lấy cắp tiền do có một số nhược điểm như: thông tin ghi trongthẻ hẹp và mang tính cố định nên không thể áp dụng kỹ thuật mã hoá antoàn, có thể đọc được dễ dàng bằng thiết bị gắn với máy vi tính

 Thẻ thông minh: Đây là thế hệ mới nhất của thẻ, dựa trên kỹ thuật vi xử

lý tin học, một “chip” điện tử có cấu trúc hoạt động như một máy tínhđược gắn vào thẻ khiến cho thẻ có tính an toàn và bảo mật rất cao Tuyvậy, do là một công nghệ mới và có nhiều ưu điểm nên giá thành cao, hệthống máy móc chấp nhận loại thẻ này cũng đắt nên sử dụng còn chưaphổ biến như thẻ từ Việc phát hành và chấp nhận thanh toán loại thẻ nàymới chỉ phổ biến ở các nước phát triển dù các tổ chức thẻ quốc tế vẫnđang khuyến khích các ngân hàng thành viên đầu tư để phát hành và chấpnhận loại thẻ này nhằm làm giảm tỷ lệ rủi ro do giả mạo thẻ

3.2 Theo chủ thể phát hành:

 Thẻ do ngân hàng phát hành: Là loại thẻ do ngân hàng phát hành giúp

cho khách hàng sử dụng linh động tài khoản của mình tại ngân hàng hoặc

sử dụng số tiền do ngân hàng cấp tín dụng Đây là loại thẻ được sử dụngrộng rãi nhất hiện nay, không chỉ trong phạm vi một quốc gia mà còn trênphạm vi toàn cầu Ví dụ như: VISA, MASTERCARD, JCB …

 Thẻ do các tổ chức phi ngân hàng phát hành: Đó là các loại thẻ du lịch

giải trí của các tập đoàn kinh doanh lớn, hoặc cũng có thể là thẻ do cáccông ty xăng dầu, các cửa hiệu lớn phát hành…Ví dụ: Thẻ Dinners Club,Amex…

3.3 Theo tính chất thanh toán của thẻ:

 Thẻ tín dụng: Là loại thẻ được sử dụng phổ biến nhất, theo đó người chủ

thẻ được sử dụng một hạn mức tín dụng tuần hoàn để mua sắm hàng hoá,dịch vụ tại những cơ sở chấp nhận loại thẻ này Thẻ tín dụng thường dongân hàng phát hành và thường được quy định một hạn mức tín dụngnhất định trên cơ sở khả năng tài chính, tài sản thế chấp của chủ thẻ Chủthẻ chỉ được phép chi tiêu trong phạm vi hạn mức đã cho Chủ thẻ phảithanh toán cho Ngân hàng phát hành thẻ theo kỳ hàng tháng Lãi suất tíndụng tùy thuộc vào quy định của mỗi Ngân hàng phát hành Tính chất tíndụng của thẻ còn thẻ hiện ở việc chủ thẻ được ứng trước một hạn mứctiêu dùng mà không phải trả tiền ngay, chỉ thanh toán sau một kỳ hạnnhất định Thẻ tín dụng được coi là một công cụ tín dụng trong lĩnh vựccho vay tiêu dùng

 Thẻ ghi nợ: Với loại thẻ này, chủ thẻ có thể chi trả tiền hàng hoá, dịch vụ

dựa trên số dư tài khoản tiền gửi hoặc tài khoản vãng lai của mình tạingân hàng phát hành thẻ Thẻ thanh toán không có hạn mức tín dụng vì

nó phụ thuộc vào số dư hiện hữu trên tài khoản của chủ thẻ Số tiền chủthẻ chi tiêu sẽ được khấu trừ ngay vào tài khoản của chủ thẻ thông quanhững thiết bị điện tử đặt tại cơ sở chấp nhận thẻ Chủ thẻ cũng có thểđược ngân hàng cấp cho một mức thấu chi, tuỳ theo sự thoả thuận giữachủ thẻ và ngân hàng Đó là một khoản tín dụng ngắn hạn mà ngân hàngcấp cho chủ thẻ

Có 2 loại thẻ ghi nợ cơ bản:

trực tiếp từ thiết bị điện tử đặt tại cơ sở chấp nhận thẻ hoặc điểmrút tiền mặt tới Ngân hàng phát hành Giá trị những giao dịch đượckhấu trừ trực tiếp và lập tức vào tài khoản của chủ thẻ

của cơ sở chấp nhận thẻ và được chuyển đến Ngân hàng phát hànhmuộn hơn (không có kết nối trực tiếp vào thời điểm thanh toán).Giá trị những giao dịch sẽ được khấu trừ vào tài khoản của chủ thẻsau đó vài ngày

Ngoài 2 loại thẻ phổ biến nhất là thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ, còn một sốloại thẻ cũng được sử dụng rộng rãi cho một số mục đích nhất định như:

 Thẻ rút tiền mặt: dùng để rút tiền mặt từ tài khoản của chủ

thẻ tại các máy rút tiền tự động (ATM) hoặc tại ngân hàng và sửdụng các dịch vụ khác do máy ATM cung cấp (Ví dụ: kiểm tra số

dư, chuyển khoản, chi trả các khoản vay…) Với chức năng chuyêndùng để rút tiền, yêu cầu đặt ra với chủ thẻ là phải ký quỹ tiền vàotài khoản hoặc được ngân hàng cấp tín dụng thấu chi

 Thẻ lưu trữ giá trị: được phát hành bằng cách nộp một số

tiền nhất định để mua một thẻ, mỗi lần sử dụng thì số tiền trên thẻ

bị trừ dần Thẻ này thường được sử dụng để mua bán hàng hóa cógiá trị tương đối nhỏ như xăng dầu ở các trạm bán xăng tự động,gọi điện thoại, thanh toán phí cầu đường (thẻ điện thoại ở VN làmột ví dụ điển hình)

3.4 Theo phạm vi lãnh thổ

 Thẻ nội địa: Là thẻ được giới hạn sử dụng trong phạm vi một quốc gia do

vậy đồng tiền giao dịch phải là đồng bản tệ của nước đó Hoạt động củaloại thẻ này rất đơn giản, chỉ do một ngân hàng hoặc một tổ chức điềuhành từ việc phát hành, xử lý trung gian cho đến thanh toán Thẻ cónhược điểm là việc sử dụng chỉ giới hạn trong phạm vi một quốc gia vìvậy việc kinh doanh sẽ không có hiệu quả nếu số cơ sở chấp nhận thẻ ít

 Thẻ quốc tế: Thẻ sử dụng các loại ngoại tệ mạnh để thanh toán, được

chấp nhận trên phạm vi toàn cầu Thẻ được hỗ trợ quản lý trên toàn thếgiới bởi các tổ chức tài chính lớn như MASTERCARD, VISA… hoạtđộng thống nhất, đồng bộ Thẻ quốc tế rất được ưa chuộng vì tính an toàntiện lợi của nó

3.5 Theo mục đích và đối tượng sử dụng

 Thẻ kinh doanh: Là loại thẻ phát hành cho nhân viên của một công ty sử

dụng, nhằm giúp công ty quản lý chặt chẽ việc chi tiêu của các nhân viên

vì mục đích chung của công ty trong kinh doanh

 Thẻ du lịch và giải trí: Là loại thẻ được phát hành để phục vụ cho ngành

du lịch, giải trí

3.6 Theo hạn mức của thẻ

 Thẻ thường: Là một loại thẻ tín dụng nhưng mang tính phổ thông, phổ

biến, được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới

 Thẻ vàng: Là loại thẻ ưu hạng phù hợp với mức sống và nhu cầu tài chính

của khách hàng có thu nhập cao Thẻ được phát hành cho các đối tượng

có uy tín, có khả năng tài chính lành mạnh, nhu cầu chi tiêu lớn Điểmkhác biệt của thẻ vàng so với thẻ thường là hạn mức tín dụng lớn

Tóm lại: Mặc dù được phân chia thành nhiều loại khác nhau nhưng các loại

thẻ nói trên đều có một đặc điểm chung nhất là dùng để thanh toán tiền hànghoá dịch vụ nên được gọi chung là thẻ thanh toán Trên thực tế, loại thẻ tíndụng được sử dụng phổ biến và có quy trình phức tạp hơn cả Đề tài này sẽ

đi sâu nghiên cứu và làm rõ các vấn đề về thẻ tín dụng và nghiệp vụ pháthành, thanh toán thẻ tín dụng tại Ngân hàng Ngoại thương Việt nam

II Vai trò của thẻ thanh toán

Mặc dù ra đời sau các phương tiện thanh toán khác, nhưng thẻ thanh toánngày càng khẳng định vai trò của nó trong thanh toán nhờ vào những vai trò vàtính năng ưu việt của nó so với các phương tiện thanh toán khác

1 Đối với người sử dụng thẻ:

1.1 Sự linh hoạt và tiện lợi trong thanh toán ở trong và ngoài nước:

Tiện ích nổi bật cho người sử dụng thẻ là sự tiện lợi và tính linh hoạt hơnhẳn các phương tiện thanh toán khác Chủ thẻ có thể thực sự cảm nhận đượcđiều này khi đi du lịch hay công tác ở nước ngoài Thẻ thanh toán như Visa,MasterCard và trong phạm vi nhỏ hơn là Amex và Diners được chấp nhậntrên toàn thế giới Điều này có nghĩa là, khi dự định ra nước ngoài, thay vìphải chuẩn bị trước một lượng ngoại tệ hay séc du lịch, chủ thẻ có thể mangtheo thẻ thanh toán để thanh toán cho mọi nhu cầu chi tiêu của mình

1.2 Tiết kiệm thời gian mua, giá trị thanh toán cao hơn:

Thẻ thanh toán có nhiều tiện ích hơn tiền mặt hay séc du lịch cả trước, trong

và sau chuyến đi

Với séc du lịch, chủ thẻ phải dự định trước xem sẽ tiêu bao nhiêu và phảiđến ngân hàng làm thủ tục để mua séc trước chuyến đi, đồng thời thanh toántiền trước cho ngân hàng cùng với một khoản phí dù trên thực tế họ chưa hề

sử dụng séc này Khi trở về, nếu chưa sử dụng hết số tiền trên séc, hoặcngười có séc lại phải mất thời gian và chi phí để đến ngân hàng làm thủ tụcđổi lại từ séc thành tiền hoặc sẽ chấp nhận rủi ro về tỷ giá khi giữ séc đó lạicho lần sử dụng sau

Sử dụng thẻ thanh toán đơn giản hơn rất nhiều Chủ thẻ không cần lên kếhoạch chi tiêu trước, cũng không cần phải trả tiền truớc cho ngân hàng Sửdụng thẻ, chủ thẻ được phép chi tiêu trước, trả tiền sau Tài khoản của thẻchỉ bị ghi nợ khi nào chủ thẻ thực sự chi tiêu và thanh toán bằng thẻ Thêmnữa, tỷ giá khi bạn thanh toán bằng thẻ cũng thường có lợi hơn so với sửdụng tiền mặt hay séc du lịch Như vậy, không những giúp người sử dụngthẻ tiết kiệm tiền, thẻ còn giúp họ tiết tiệm thời gian mua hàng cũng như thờigian chờ làm các thủ tục với séc du lịch hay tiền mặt, hạn chế được rủi ro

1.3 Khoản tín dụng tự động, tức thời:

Khả năng mua hàng không bị gò bó là một tiện ích của thẻ thanh toán Dùviệc mua bán có được dự tính trước hay không thì thẻ thanh toán cũng là mộtnguồn tín dụng tự động giúp cho các chủ thẻ khỏi phải đến ngân hàng xinvay Thường thì người ta có tâm lý ngại đến ngân hàng làm thủ tục xin vay,

và họ sẽ đánh giá cao thẻ như là một khoản tín dụng ngắn hạn, thủ tục pháthành đơn giản (thậm chí có thẻ phát hành qua đường bưu điện) Hơn thế nữa,chủ thẻ chỉ phải thanh toán một phần nhỏ (hiện quy định là 20%) khi đếnhạn thanh toán (thường là một tháng), số còn lại chủ thẻ có thể trả sau

1.4 Bảo vệ người tiêu dùng:

Ở các nước phát triển có luật tín dụng tiêu dùng (chẳng hạn như Luật tíndụng tiêu dùng ở Anh ban hành năm 1974), quy định khách hàng được bảo

vệ đối với những món hàng có giá trị từ 100-15.000 bảng Anh thanh toánbằng thẻ tín dụng Nếu món hàng đó không đủ tiêu chuẩn chất lượng thì chủthẻ có thẻ yêu cầu được ngân hàng phát hành thẻ bảo vệ, thậm chí có thểđược bồi thường Một số ngân hàng phát hành còn có chế độ bảo hiểm kèmtheo: có hàng hoá thay thế hàng bị mất cắp, hư hỏng hay thất lạc, trả tiền bảohiểm tai nạn hoặc tử vong đối với hàng hoá hay dịch vụ thanh toán bằng thẻthanh toán Hơn thế nữa, ngân hàng cũng có chế độ ưu đãi cho chủ thẻ khi sửdụng một số dịch vụ về sức khoẻ (ví dụ như PPP, BUPA ở Anh), câu lạc bộhoặc có chế độ thưởng điểm sau mỗi lần sử dụng thẻ và số điểm này có thểcộng dồn lại để đổi lấy một số hàng hoá khác

1.5 Rút tiền mặt:

Chủ thẻ có thể rút tiền mặt một cách nhanh chóng ở bất cứ nơi nào, vào bất

cứ lúc nào tại ngân hàng hoặc qua các máy rút tiền tự động (ATM) và sửdụng một số dịch vụ khác do máy ATM cung cấp như: trả nợ vay, chuyểnkhoản, xem số dư tài khoản…

1.6 Kiểm soát được chi tiêu:

Với sao kê hàng tháng do ngân hàng gửi đến chủ thẻ hoàn toàn có thể kiểmsoát được chi tiêu của mình trong tháng, đồng thời tính toán được phí và lãinếu trả cho mỗi khoản giao dịch

Giá cho tất cả những lợi ích mà thẻ mang lại là khoản phí thường niên màchủ thẻ phải chịu và tỷ lệ lãi nếu khoản chi tiêu không được trả ngân hàngđúng hạn, lãi suất này có thể cao ngang với lãi suất của một khoản vay thấuchi Tuy nhiên, với tất cả những lợi ích mà thẻ mang lại cho chủ thẻ thìkhoản phí này không đáng kể, có thể chấp nhận được

2 Đối với cơ sở chấp nhận thẻ: (CSCNT)

2.1 Đảm bảo chi trả:

Đối với người bán lẻ, thẻ thanh toán thuận lợi hơn so với séc Trường hợpkhách hàng muốn thanh toán bằng séc cho một món hàng có giá trị lớn hơnmức đảm bảo của tờ séc thì cửa hàng đứng trước sự lựa chọn khó khăn: hoặc

là chấp nhận thanh toán séc với số tiền lớn hơn hạn mức được đảm bảo vàchịu rủi ro nếu ngân hàng phát hành từ chối thanh toán hoặc sẽ không bánđược hàng, doanh số bán sẽ giảm Với thẻ thanh toán, CSCNT có thể yêntâm là đã được ghi có vào tài khoản ngay khi thông tin được truyền qua hệthống máy móc điện tử đến ngân hàng thanh toán Trường hợp phải xin cấpphép thì việc xin cấp phép từ ngân hàng phát hành cũng rất nhanh chóng vàđảm bảo qua các máy cấp phép tự động.

2.2 Tăng doanh số bán hàng hoá, dịch vụ và thu hút thêm khách hàng

Chấp nhận thanh toán thẻ là cung cấp cho khách hàng một phương tiện thanhtoán nhanh chóng, tiện lợi do vậy khả năng thu hút khách hàng sẽ tăng lên,doanh số cung ứng hàng hoá dịch vụ của CSCNT cũng tăng lên Thẻ thanhtoán tạo cho CSCNT một khả năng cạnh tranh lớn hơn so với các đối thủkhác Môi trường văn minh, hiện đại trong giao dịch, mua bán khi thanh toáthẻ là yếu tố quan trong để thu hút khách hàng., đặc biệt là khách du lịchnước ngoài, các nhà đầu tư

2.3 Nhanh chóng thu hồi vốn:

Khi dữ liệu về giao dịch thẻ được truyền đến ngân hàng hoặc CSCNT nộphoá đơn thanh toán thẻ cho ngân hàng thì tài khoản của CSCNT được ghi cóngay Số tiền này họ có thể sử dụng ngay vào mục đích quay vòng vốn hoặccác mục đích khác Nhanh chóng luân chuyển vốn là điểm thuận lợi hơn sovới séc, séc thường phải mất một thời gian nhất định mới được thanh toán

2.4 An toàn, bảo đảm:

Giao dịch thẻ được trả tiền ngay vào tài khoản của CSCNT , nhưng dù chưađược thanh toán ngay thì thanh toán thẻ cũng ít có nguy cơ bị mất cắp hơn làséc hay tiền mặt Một ngăn kéo đầy séc hay tiền mặt có giá trị lớn sẽ là mụctiêu của những nhân viên thiếu trung thực và kẻ trộm, nhưng cũng với một

số tiền như vậy được thể hiện trên hoá đơn thẻ thì sẽ chảng có ai quan tâmđến vì nó chẳng có ý nghĩa với ai khác ngoài CSCNT

2.5 Nhanh chóng giao dịch với khách hàng:

Khi giao dịch tiền mặt, việc đếm tiền, ghi chép sổ sách là rất phức tạp Còngiao dịch thẻ, với các thiết bị chuyển ngân điện tử tại điểm bán hàngEFTPOS (Electronic funds transfer at point of sale) được sử dụng ngày càngnhiều thì đơn giản, người ta chỉ việc đưa băng từ của thẻ qua thiết bị này,mọi thông tin trên thẻ được nhận dạng, giao dịch được thực hiện Hệ thốngEFTPOS giúp đẩy nhanh quá trình xử lý khi bán hàng, giúp CSCNT cungcấp cho nhà phát hành thẻ những thông tin về việc bán hàng mà không phải

xử lý thủ công trên giấy tờ

2.6 Giảm chi phí bán hàng

Thanh toán thẻ giúp CSCNT giảm đáng kể các chi phí cho việc đếm, bảoquản tiền, quản lý tài chính nhờ vậy cũng giảm được chi phí bán hàng

Điểm bất đồng giữa CSCNT và ngân hàng là về khoản phí mà CSCNT phảitrả cho ngân hàng Dù các máy móc thiết bị thanh toán thẻ được các ngânhàng cung cấp và bảo quản miễn phí, nhưng tuỳ theo quy định của ngânhàng phát hành, CSCNT vẫn phải chịu một khoản phí tính trên giá trị giaodịch: Khoảng 1,6% giá trị giao dịch đối với thẻ phát hành ở Anh, 3-4% đối

CSCNT cũng mang lại không ít lợi nhuận cho ngân hàng? (Ở Việt Nam thì

3 Đối với ngân hàng

Hơn ai hết, ngân hàng chính là người được hưởng lợi từ hoạt động pháthành và thanh toán thẻ Điều này thể hiện trên các mặt sau:

3.1 Lợi nhuận ngân hàng:

Lợi ích lớn nhất mà thẻ đem lại cho ngân hàng phát hành và thanh toán thẻ

là lợi nhuận Thu nhập từ thẻ mà ngân hàng có được là: phí CSCNT, phí sửdụng thẻ (phí thường niên) và lãi suất cho khoản tín dụng mà chủ thẻ chậmthanh toán Đó là chưa kể các khoản thu từ các dịch vụ ngân hàng và đầu tưkèm theo

Một yếu tố nữa có thể mang lại lợi nhuận cho ngân hàng từ thẻ đó là lòngtrung thành của khách hàng Một khi khách hàng đã có tài khoản hoặc thẻtại ngân hàng thì hiếm khi họ lại muốn chuyển sang một tổ chức đối thủkhác Lợi dụng tâm lý này của khách hàng, ngân hàng có thể tăng lãi suấttương đối cho khoản tín dụng thanh toán thẻ để tăng thêm lợi nhuận chongân hàng mà không sợ mất khách hàng đồng loạt

Ngoài ra, kinh doanh thẻ còn tạo ra sự “hỗ trợ chéo” rất có hiệu quả chongân hàng Tỷ lệ lợi nhuận tương đối cao từ kinh doanh thẻ có thể bù đắpcho những hoạt động kém sinh lời hơn của ngân hàng như kinh doanh trêntài khoản vãng lai (thường lãi suất thấp)

3.2 Dịch vụ toàn cầu:

Là thành viên của một tổ chức thẻ quốc tế như Visa hay MasterCard, mộtngân hàng dù là nhỏ nhất trên thế giới cũng có thể cho khách hàng mộtphương tiện thanh toán quốc tế có chất lượng như bất cứ đối thủ cạnh tranhlớn nào Ví dụ, mỗi ngày Fleming/Save&Prosper (một ngân hàng ở Anh)phải thanh toán các giao dịch bằng thẻ tín dụng với rất nhiều ngân hàng trêntoàn thế giới Nhờ mối quan hệ với các tổ chức thẻ quốc tế, ngân hàng nàychỉ phải thực hiện duy nhất một giao dịch thông qua tổ chức thẻ quốc tếVisa để trả tiền cho tất cả các khoản này, việc phân bổ tới các ngân hàngkhác có liên quan sẽ do Visa thực hiện Sau lợi nhuận, khả năng cung cấpdịch vụ toàn cầu là lợi ích lớn nhất cho ngân hàng, tạo điều kiện cho ngânhàng tham gia vào quá trình toàn cầu hoá, hội nhập với cộng đồng quốc tế

1 Ngu n: Th v Thanh toán th trên th gi i , T p chí Ngân h ng, tr 17-19, 5/2002 à nội ế giới’, Tạp chí Ngân hàng, tr 17-19, 5/2002 ới’, Tạp chí Ngân hàng, tr 17-19, 5/2002 ’, Tạp chí Ngân hàng, tr 17-19, 5/2002 ại học Ngoại thương Hà nội à nội

2 Ngu n: nh trên ư

3.3 Hiệu quả cao trong thanh toán:

Bằng việc khuyến khích khách hàng sử dụng thẻ, ngân hàng sẽ thực hiện sốgiao dịch séc, tiền mặt ít hơn Điều này mang lại cho ngân hàng nhiều lợiích: thực hiện số giao dịch ít hơn, những thông tin thường nhật được cungcấp bởi các tổ chức thẻ quốc tế Visa, MasterCard dưới hình thức điện tử làmcho việc ghi nợ tương ứng vào các tài khoản của khách hàng được nhanhhơn, đơn giản hơn… hoạt động của ngân hàng nhờ vậy cũng hiệu quả hơn

3.4 Đa dạng hoá các loại hình dịch vụ ngân hàng:

Thẻ thanh toán ra đời, làm phong phú thêm các dịch vụ ngân hàng, mangđến cho ngân hàng một phương tiện thanh toán đa tiện ích, thoả mãn tốt nhấtnhu cầu của khách hàng Không chỉ có vậy, ở các nước phát triển, phát triểndịch vụ phát hành và thanh toán thẻ ngân hàng có thêm cơ hội để phát triểncác dịch vụ khác song song như: đầu tư hoặc bảo hiểm cho các sản phẩm.Thông tin về các loại hình dịch vụ này sẽ được gửi đến cho khách hàng sửdụng thẻ cùng với sao kê hàng tháng của ngân hàng Theo thống kê, tại

3.5 Hiện đại hoá công nghệ ngân hàng:

Đưa thêm một loại hình thanh toán mới phục vụ khách hàng buộc ngân hàngphải không ngừng hoàn thiện: nâng cao trình độ, trang bị thêm trang thiết bị

kỹ thuật công nghệ để cung cấp cho khách hàng những điều kiện tốt nhấttrong thanh toán, đảm bảo uy tín, sự an toàn, hiệu quả trong hoạt động củangân hàng

3.6 Tăng nguồn vốn cho ngân hàng:

Nhờ thẻ thanh toán số lượng tiền gửi của khách hàng để thanh toán thẻ và sốlượng tài khoản của các CSCNT cũng tăng lên Với lượng giao dịch thẻtương đối lớn, các tài khoản này sẽ tạo cho ngân hàng một lượng vốn bằngtiền đáng kể, cũng có thể coi là một nguồn sinh lợi cho ngân hàng

Là một phương tiện thanh toán hiện đại, thuận tiện, lợi ích về mọi mặt đốivới nhiều lĩnh vực và nhiều đối tượng trong nền kinh tế, đặc biệt trong côngcuộc toàn cầu hoá Ngày nay, trên thế giới thanh toán bằng thẻ đã trở thành

xu thế tất yếu Ở các nước phát triển, trên 80% lưu chuyển hàng hoá, dịch vụ

trò của thẻ chắc chắn sẽ ngày càng được khẳng định và mở rộng

4 Đối với nền kinh tế - xã hội:

Nhờ những thành tựu rực rỡ trong lĩnh vực công nghệ thông tin những nămgần đây, công dụng của thẻ thanh toán ngày càng được phát triển và mởrộng Thẻ ngày càng thể hiện vai trò lớn của mình trong sự phát triển kinh tế– xã hội Điều này được thể hiện trên các mặt sau:

3 ‘Issueing card A big slump – A2CN9 ?’ – Financial Times, 11/2001.

4 Nh trên ư

4.1 Giảm khối lượng tiền mặt trong lưu thông

Là một phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt, vai trò đầu tiên của thẻ

là làm giảm khối lượng tiền mặt trong lưu thông Ở những nước phát triển,thanh toán tiêu dùng bằng thẻ chiếm tỉ trọng lớn nhất trong tổng số cácphương tiện thanh toán Nhờ vậy mà khối lượng cũng như áp lực tiền mặttrong lưu thông giảm đáng kể

4.2 Tăng nhanh khối lượng chu chuyển, thanh toán trong nền kinh tế

Hầu hết mọi giao dich thẻ trong phạm vi quốc gia hay toàn cầu đều đượcthực hiện và thanh toán trực tuyến (ONLINE) vì vậy tốc độ chu chuyển,thanh toán nhanh hơn nhiều so với những giao dịch qua các phương tiệnthanh toán khác như: séc, uỷ nhiệm thu, uỷ nhiệm chi… Thay vì thực hiệncác giao dịch trên giấy tờ, với giao dịch thẻ, mọi thông tin đều được xử lýqua hệ thống máy móc điện tử thuận tiện, nhanh chóng

4.3 Thực hiện chính sách quản lý vĩ mô của nhà nước

Trong thanh toán thẻ, các giao dịch đều nằm dưới sự kiểm soát của ngânhàng Nhờ đó các ngân hàng có thể dễ dàng kiểm soát được mọi giao dịch,tạo nền tảng cho công tác quản lý thuế của nhà nước, thực hiện chính sáchngoại hối quốc gia Thực tế hiện nay, mọi chế độ, chính sách liên quan đếnthẻ đều dựa trên chính sách quản lý ngoại hối của nhà nước

Sự tiện lợi mà thẻ mang lại cho người sự dụng, cơ sở chấp nhận thẻ, ngânhàng… khiến cho ngày càng có nhiều người ưa chuộng sử dụng thẻ, tăngcường chi tiêu bằng thẻ Điều này làm cho thẻ trở thành một công cụ hữuhiệu góp phần thực hiện biện pháp “kích cầu” của nhà nước Khuyến khíchphát hành, thanh toán thẻ cũng là khuyến khích tăng cầu tiêu dùng Điều nàycũng tạo nên một kênh cung ứng vốn hiệu quả của các ngân hàng thươngmại

4.5 Cải thiện môi trường văn minh thương mại, thu hút khách du lịch và đầu

tư nước ngoài

Thanh toán bằng thẻ là giảm bớt các giao dịch thủ công, tiếp cận với mộtphương tiện văn minh của thế giới do đó sẽ tạo ra một môi trường thươngmại văn minh, hiện đại hơn Đây cũng là một yếu tố thu hút khách du lịch,các nhà đầu tư nước ngoài

Bên cạnh việc đem lại lợi ích to lớn cho xã hội, thẻ được sử dụng ngày càngrộng rãi cũng là nhờ những tiện ích thiết thực mà nó đem lại cho những đốitượng liên quan trực tiếp: chủ thẻ, CSCNT, ngân hàng

III Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của thẻ thanh toán:

1 Thói quen tiêu dùng của người dân

Thói quen tiêu dùng của người dân có ảnh hưởng lớn đến sự phát triểncủa thẻ Thói quen tiêu dùng của người dân sẽ tạo ra một môi trường chothanh toán thẻ Một thị trường mà người dân vẫn chỉ có thói quen tiêu bằngtiền mặt sẽ không thể là một môi trường tốt để phát triển thị trường thẻ Chỉkhi việc thanh toán được thực hiện chủ yếu qua hệ thống ngân hàng thì thẻthanh toán mới thực sự phát huy hiệu quả sử dụng của nó

2 Trình độ dân trí

Trình độ dân trí thể hiện thông qua nhận thức của người dân về thẻ, mộtphương tiện thanh toán đa tiện ích từ đó có tiếp cận và có thói quen sử dụngthẻ Trình độ dân trí cao cũng đồng nghĩa với một nền kinh tế phát triển vềmọi mặt, tiếp cận với nền văn minh thế giới, ứng dụng những thành tựukhoa học kỹ thuật phục vụ con ngưòi

3 Thu nhập của người dùng thẻ

Thu nhập cao đồng nghĩa với mức sống cao hơn Khi đó, nhu cầu củacon người không chỉ đơn thuần là mua được hàng hoá mà phải mua bán với

độ thoả dụng tối đa Thẻ thanh toán sẽ đáp ứng nhu cầu này của họ Khi mứcsống được nâng cao, nhu cầu du lịch, giải trí của con người cũng cao hơn.Thẻ thanh toán là phương tiện hữu hiệu nhất đáp ứng nhu cầu này của họ.Mặt khác, chỉ có một mức thu nhập khá cao và ổn định mới có thể đáp ứngđược những điều kiện của ngân hàng khi phát hành thẻ Khi thu nhập thấp,

dù khách hàng có nhu cầu sử dụng thẻ, ngân hàng cũng khó có thể đáp ứngđược

4 Trình độ kỹ thuật công nghệ của ngân hàng

Thanh toán thẻ gắn liền với các máy móc thiết bị hiện đại Nếu hệ thốngmáy móc này có trục trặc thì sẽ gây ách tắc trong toàn hệ thống Vì vậy, đãđưa ra dịch vụ thẻ, ngân hàng phải đảm bảo một công nghệ thanh toán hiệnđại theo kịp yêu cầu của thế giới

Hơn nữa, chỉ khi có trình độ kỹ thuật cao thì việc vận hành, bảo dưỡng,duy trì hệ thống máy móc phục vụ phát hành, thanh toán thẻ mới có hiệuquả, giảm giá thành dịch vụ, từ đó thu hút thêm người sử dụng nó

5 Môi trường pháp lý:

Môi trường được xem là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự pháttriển của thẻ Một môi trường pháp lý hoàn thiện, chặt chẽ, đầy đủ hiệu lựcmới có thể đảm bảo cho quyền lợi của tất cả các bên tham gia phát hành,thanh toán, sử dụng thẻ

B NGHIỆP VỤ PHÁT HÀNH VÀ THANH TOÁN THẺ

* Một ngân hàng thanh toán có thể đồng thời là ngân hàng phát hành Khi chủ

thẻ chi tiêu tại một cơ sở chấp nhận thẻ của một NHTT đồng thời là NHPH, các chủ thể tham gia quy trình thanh toán chỉ gồm chủ thẻ, CSCNT và NH

Ngân hàng phát hành

Trong việc phát hành thẻ thanh toán quốc tế thì Ngân hàng phát hành phải

là thành viên chính thức của các Tổ chức thẻ quốc tế Để việc sử dụng thẻ manglại hiệu quả kinh tế cao, ngân hàng phát hành phải là ngân hàng có uy tín trongnước cũng như quốc tế

Ngân hàng phát hành cũng có thể là ngân hàng thanh toán

Ngân hàng thanh toán

Ngân hàng thanh toán là thành viên chính thức hoặc liên kết của tổ chứcthẻ quốc tế, hoặc những ngân hàng được ngân hàng phát hành uỷ quyền làmtrung gian thanh toán giữa chủ thẻ và ngân hàng phát hành Ngân hàng thanhtoán có trách nhiệm trả tiền cho các CSCNT đã cung cấp hàng hoá, dịch vụ chochủ thẻ, hoặc điểm ứng tiền mặt trước khi chủ thẻ thanh toán lại cho ngân hàngphát hành

Ngân hàng thanh toán cũng cung cấp và có trách nhiệm đối với nhữngmáy móc, thiết bị chuyên dùng và hoá đơn thanh toán cho các CSCNT

Cơ sở chấp nhận thẻ

CSCNT là các đơn vị cung ứng hàng hoá, dịch vụ chấp nhận thanh toánbằng thẻ CSCNT phải ký hợp đồng chấp nhận thanh toán thẻ với ngân hàngthanh toán và phải có tài khoản tại đó Nếu đủ điều kiện, CSCNT sẽ được cungcấp các máy móc, thiết bị, hoá đơn phục vụ thanh toán thẻ

Một số điều kiện để có thể trở thành CSCNT: Là các tổ chức, công ty, cánhân có kinh doanh hàng hoá hoặc cung cấp dịch vụ hợp pháp, có địa điểm kinhdoanh và hoạt động kinh doanh thuận lợi, cam kết tuân thủ mọi quy định, luật lệ

của Tổ chức thẻ quốc tế và ngân hàng, không nằm trong danh sách các CSCNT

có độ rủi ro cao hoặc “có vấn đề” về năng lực tài chính, khả năng trả nợ, tráchnhiệm thanh toán…

Ngân hàng đại lý

Là tổ chức trung gian được ủy quyền của Ngân hàng thanh toán để chấpnhận thanh toán thẻ hoặc xây dựng mạng lưới CSCNT Ngân hàng đại lý đóngvai trò như một CSCNT

Chủ thẻ

Là người được ngân hàng phát hành cho phép sử dụng thẻ, có hợp đồng

ký kết đầy đủ Chủ thẻ là người duy nhất được quyền sử dụng thẻ để thanh toántiền hàng hoá, dịch vụ tại CSCNT hoặc rút tiền mặt tại ngân hàng đại lý hoặcmáy ATM

Tổ chức thẻ Quốc tế

Là hiệp hội các tổ chức tài chính, tín dụng tham gia phát hành và thanhtoán thẻ quốc tế, hiện bao gồm: Tổ chức thẻ Visa, tổ chức thẻ Mastercard, công

ty thẻ American Express, công ty thẻ JCB

Mối liên hệ giữa các chủ thể của thẻ được thể hiện qua mô hình và chutrình của một giao dịch thanh toán hàng hoá dịch vụ hay rút tiền mặt Bắt đầu từchủ thẻ đến cơ sở chấp nhận thẻ hay ngân hàng đại lý, qua ngân hàng và tổ chứcthẻ Quốc tế cho đến khi chủ thẻ thanh toán cho NHPH về những khoản chi tiêucủa mình Chu trình này có tính khép kín và thống nhất, các chủ thể có mối liên

hệ chặt chẽ với nhau, qua đó hình thành lên một mạng lưới thanh toán thẻ rộngkhắp trên toàn thế giới và khách hàng có thể được phục vụ bất cứ đâu họ cần.Điều này cũng được thể hiện bởi quy mô mang tính toàn cầu của hệ thống thanhtoán thẻ Visa, MasterCard

Trình tự thanh toán có thể được trình bày qua sơ đồ sau

SƠ ĐỒ 01: QUY TRÌNH THANH TOÁN THẺ

Nguy n Th Thu Ph ễn Thị Thu Phương – A2CN9 ị Thu Phương – A2CN9 ương – A2CN9 ng A2CN9 – A2CN9

i h c Ngo i th ng H n i Đại học Ngoại thương Hà nội ọc Ngoại thương Hà nội ại học Ngoại thương Hà nội ương – A2CN9 à nội ội 16

CH TH Ủ THẺ Ẻ

NGÂN HÀNG THANH

CSCNT ho c ặc

NH ĐẠI LÝ I LÝ

NGÂN HÀNG PHÁT HÀNH

TỔ CHỨC THẺ QUỐC TẾ

3

7 8 9

10

(1) Chủ thẻ yêu cầu thanh toán hàng hoá, dịch vụ hoặc rút tiền mặt

bằng thẻ

Qua sơ đồ trên, ngân hàng thanh toán và ngân hàng phát hành thực hiệnnhững nghiệp vụ khác nhau Ngân hàng thanh toán xây dựng và quản lý mạnglưới cơ sở chấp nhận thẻ, tổng hợp những dữ liệu giao dịch do cơ sở chấp nhậnthẻ thực hiện để chuyển đòi ngân hàng phát hành thông qua trung gian là Tổchức thẻ Quốc tế Ngân hàng phát hành quản lý các chủ thẻ và chịu trách nhiệmthanh toán với ngân hàng thanh toán đối với những giao dịch do chủ thẻ củamình thực hiện

II Nghiệp vụ phát hành thẻ

1 Cơ sở pháp lý:

Việc phát hành thẻ phải dựa trên cơ sở luật quốc gia nơi thẻ được pháthành, cụ thể là các quy chế về phát hành thẻ do Ngân hàng trung ương hoặc cơquan quản lý tiền tệ của quốc gia đó ban hành Ngoài ra, việc phát hành thẻthanh toán quốc tế còn phải được sự đồng ý của tổ chức thẻ quốc tế thông quahợp đồng ký kết giữa ngân hàng phát hành với các tổ chức thẻ quốc tế, đồngthời tuân thủ các luật lệ và quy định hiện hành của các tổ chức thẻ quốc tế

Dựa trên các cơ sở này, mỗi ngân hàng phát hành sẽ có những quy chếriêng về phát hành thẻ do Ban Lãnh đạo ngân hàng phát hành quy định

2 Nguyên tắc phát hành

Thẻ tín dụng được phát hành dựa trên nguyên tắc cho vay ngắn hạn Cónghĩa là, khi chấp nhận phát hành thẻ tín dụng cho khách hàng, ngân hàng cungcấp cho họ một khoản tín dụng ngắn hạn với hạn mức nhất định mà chủ thẻđược phép sử dụng trong chu kỳ tín dụng Hạn mức tín dụng thẻ của khách hàngnằm trong tổng mức cho vay chung đối với khách hàng, tổng mức cho vay

chung này không được vượt quá giới hạn cho vay tối đa của ngân hàng đối vớimột khách hàng theo quy định của pháp luật.

Khi phát hành thẻ, một nguyên tắc quan trọng mà khách hàng phải tuânthủ là: khách hàng phải có đảm bảo với ngân hàng bằng thế chấp hoặc tín chấp

Nếu dựa vào tín chấp, ngân hàng sẽ xem xét khả năng trả nợ của khách hàng Còn thế chấp phải bằng tài sản có giá trị tương đương hoặc cao hơn hạn mức

tín dụng mà thẻ được cấp Tài sản thế chấp của khách hàng thường là tài khoản

cá nhân ở ngân hàng hoặc các khoản tiết kiệm có kỳ hạn

3 Quy trình phát hành

3.1 Hoạt động phát hành

Khi phát hành thẻ, ngân hàng phát hành phải tiến hành nhiều hoạt độngkhác nhau có liên quan như:

tế

thanh toán thông qua tổ chức thẻ quốc tế

III.2 Đối tượng phát hành và phạm vi sử dụng thẻ

Thông thường, thẻ tín dụng được phát hành cho các đối tượng cá nhân làngười bản xứ hoặc người nước ngoài có đầy đủ tư cách, quyền và nghĩa vụ côngdân (thường là từ 18 tuổi trở lên), sống và làm việc hợp pháp tại quốc gia pháthành thẻ, được các tổ chức nơi cá nhân công tác đứng ra yêu cầu NHTM cho cánhân sử dụng thẻ với trách nhiệm thanh toán của chính tổ chức đó (đối với thẻcông ty); nếu là thẻ cá nhân thì cá nhân đó phải có thu nhập ổn định hoặc phải

có tiền ký quỹ, chứng từ có giá dùng để thế chấp, cầm cố tại ngân hàng theo chế

độ tín dụng thẻ

Cá nhân, tổ chức có yêu cầu sử dụng thẻ phải hoàn tất bộ hồ sơ gồm:Giấy yêu cầu sử dụng thẻ cho cá nhân hoặc công ty, hợp đồng sử dụng thẻ, bảnsao chứng minh thư hoặc hộ chiếu, xác nhận của cơ quan về thu nhập và thờigian công tác, các giấy tờ về thế chấp và bảo lãnh khác

Chủ thẻ có thể sử dụng thẻ cho các mục đích sau:

ngân hàng phát hành, ngân hàng thanh toán, ngân hàng đại lý thanh toán ,máy rút tiền tự động ATM…

hạn mức tín dụng còn lại của thẻ và các thông tin khác có liên quan đếntài khoản, thanh toán chuyển khoản…

III.3 Các bước phát hành thẻ:

Quy trình phát hành thẻ gồm các bước như sau:

Bước 1: Khách hàng nộp hồ sơ yêu cầu phát hành thẻ.

Bước 2: Ngân hàng phát hành kiểm tra hồ sơ theo quy định

Trong một khoảng thời gian nhất định (thường không quá 5 ngày làm việc)

kể từ ngày nhận được bộ hồ sơ đầy đủ, ngân hàng phát hành có trách nhiệmthẩm định bộ hồ sơ và ra quyết định chấp nhận hoặc từ chối phát hành thẻ

Đối với những hồ sơ được chấp thuận, ngân hàng phát hành xác dịnh cácyếu tố sau:

III.4 Nghĩa vụ và quyền hạn của các bên

Khi hợp đồng cung cấp thẻ tín dụng giữa ngân hàng và chủ thẻ - trong đóquy định rõ quyền hạn và trách nhiệm của mỗi bên - được ký kết thì một thẻ tíndụng được phát hành và sử dụng Việc phát hành và sử dụng thẻ thoả mãn nhucầu, lợi ích của cả chủ thẻ và ngân hàng phát hành Vì vậy, mỗi bên đều phảithực hiện tốt nghĩa vụ và trách nhiệm của mình

Trong trường hợp ngân hàng phát hành phát hiện tài khoản của chủ thẻ bịlợi dụng hay số thẻ của khách hàng có liên quan đến the giả mạo, ngân hàng sẽyêu cầu khách hàng trả lại thẻ và lập hồ sơ phát hành thẻ khác cho khách hàng.Ngân hàng cũng có thể yêu cầu khách hàng ngừng sử dụng thẻ khi phát hiệnhiện ra sự vi phạm của chủ thẻ về chế độ tín dụng thẻ, gian lận trong sử dụngthẻ có thể gây tổn thất cho tài sản vốn của ngân hàng

Thời hạn hiệu lực của thẻ chỉ trong một số năm nhất định tuỳ từng loạithẻ, quy định của ngân hàng phát hành và yêu cầu của chủ thẻ Khi hết hạnthanh toán thẻ, trong vòng 10 ngày kể từ khi nhận được thông báo của ngân

hàng, chủ thẻ có trách nhiệm trả lời cho ngân hàng có tiếp tục sử dụng thẻ haykhông, nếu không, ngân hàng sẽ mặc nhiên coi là không sử dụng nữa.

Chủ thẻ có trách nhiệm thanh toán số dư nợ cuối kỳ vào ngày đáo hạn, ítnhất cũng phải thanh toán số tiền tối thiểu theo quy định, thường là 20% số dư

nợ (bao gồm dư kỳ trước và tổng số phát sinh trong kỳ)

Chủ thẻ cũng cần tuân thủ tuyệt đối các quy đinh, hướng dẫn và khuyếncáo của ngân hàng để việc sử dụng thẻ đạt hiệu quả cao nhất, an toàn, bí mật,tránh rủi ro

III Nghiệp vụ thanh toán thẻ:

a Cơ sở pháp lý:

Cũng giống như phát hành thẻ, việc thanh toán thẻ cũng phải dựa trênpháp luật, quy chế về thẻ của nước sở tại, của ngân hàng phát hành và tổ chứcthẻ quốc tế

b Quy trình cơ bản khi thực hiện thanh toán thẻ tín dụng:

Quy trình này có thể được cụ thể hóa thành các bước sau:

tiền mặt

Khi nhận được thẻ từ khách hàng, ngân hàng đại lý hoặc CSCNT phảikiểm tra tính hợp lệ của thẻ: Logo, biểu tượng của thẻ tín dụng quốc tế, băngchữ ký, ký hiệu đặc biệt, thời hạn hiệu lực, các yếu tố in nổi trên thẻ…

Sau khi kiểm tra tính hợp lệ của thẻ, CSCNT hoặc điểm ứng tiền mặt phảihoàn thành hoá đơn, đề ngày giao dịch, số tiền giao dịch, số cấp phép (nếu có),tên và số hiệu CSCNT, loại hàng hoá, dịch vụ cung ứng

Tiếp đó, CSCNT sẽ phải yêu cầu khách hàng ký vào hoá đơn (chữ ký trênhoá đơn phải khớp đúng với chữ ký ở băng sau của thẻ)

Hoá đơn thanh toán thẻ gồm 3 liên: 1 liên giao cho khách hàng giữ, 2 liêncòn lại CSCNT giữ lại

Trong trường hợp CSCNT và chủ thẻ thoả thuận huỷ bỏ một phần haytoàn bộ giao dịch đã thực hiện, CSCNT không được hoàn lại cho chủ thẻ bằngtiền mặt mà phải thực hiện giao dịch hoàn trả Đối với CSCNT có trang bị máyEDC (Electronic Draft Capture – Máy thanh toán tự động) thì có thể điều chỉnhhay huỷ bỏ toàn bộ giao dịch trước khi truyền dữ liệu

CSCNT phải liên hệ ngay với ngân hàng để xin cấp phép khi:

- Số tiền giao dịch bằng hoặc lớn hơn hạn mức thanh toán

- Có nghi ngờ thẻ giả hay chủ thẻ có vấn đề

Chỉ sau khi được ngân hàng phát hành hoặc Tổ chức thẻ Quốc tế chuẩn chigiao dịch bằng cách cung cấp số cấp phép thì CSCNT mới được thực hiện giaodịch.

Ở đây có sự phân biệt giữa CSCNT có sử dụng máy EDC (ElectronicDraft Capture ) và CSCNT không sử dụng máy này

in ra hoá đơn thanh toán thẻ sẽ do máy thực hiện kể cả việc xin cấpphép Dữ liệu về giao dịch sẽ được lưu giữ trên bộ nhớ của máy.Hàng ngày, CSCNT truyền dữ liệu thanh toán về ngân hàng thanhtoán Còn hoá đơn thanh toán EDC sẽ được tập hợp và chuyển chongân hàng thanh toán mỗi tuần

sách thẻ cấm lưu hành, xin cấp phép đều do CSCNT thực hiện sau

đó sẽ dùng máy cà tay để in ra hoá đơn thanh toán Hàng ngày,CSCNT sẽ tổng hợp toàn bộ hoá đơn phát sinh, lập bảng kê hoáđơn, giữ lại một liên lưu còn một liên gửi đến ngân hàng thanhtoán cùng bảng kê sau không quá 05 ngày kể từ ngày giao dịch

Căn cứ vào dữ liệu EDC hoặc hoá đơn thẻ nhận được, ngân hàng thanhtoán tiến hành tạm ứng tiền cho CSCNT trên cơ sở tổng giá trị giao dịch sau khi

đã trừ đi một khoản phí mà CSCNT phải thanh toán theo tỷ lệ đã quy định trênhợp đồng đại lý ký giữa ngân hàng và CSCNT

Cuối mỗi ngày, ngân hàng tổng hợp toàn bộ các giao dịch phát sinh từ thẻ

do ngân hàng khác phát hành và truyền dữ liệu cho Tổ chức thẻ quốc tế và nhận

dữ liệu thanh toán từ Tổ chức thẻ Quốc tế truyền về Dữ liệu này bao gồm tất cảnhững khoản mà Ngân hàng thanh toán được trả, những khoản phí phải trả cho

Tổ chức Thẻ Quốc tế, những giao dịch bị tra soát

Ngân hàng tiến hành thanh toán và cập nhật dữ liệu thanh toán vào hệthống quản lý thẻ Ngoài ra, các ngân hàng phải thanh toán các chi phí theo luậtđịnh của các Tổ chức thẻ quốc tế phát sinh trong quá trình hoạt động

Các bước trên được thể hiện từ (1) đến (6) trong sơ đồ 01 - Qui trình thanh toán thẻ.

c Thanh toán với chủ thẻ.

Ngân hàng phát hành cập nhật thông tin về các giao dịch chi tiêu của chủthẻ phát sinh hàng ngày Những thông tin này có thể được gửi từ Tổ chức ThẻQuốc tế trong trường hợp Ngân hàng phát hành không phải là ngân hàng thanhtoán, hoặc trực tiếp từ CSCNT hay ngân hàng đại lý (khi NHPH đồng thời là

NHTT) Thông tin này bao gồm: Số thẻ, số tiền giao dịch, ngày giao dịch, sốcấp phép (nếu có), ký hiệu ngoại tệ, tên CSCNT

Đến ngày sao kê hàng tháng, ngân hàng phát hành tiến hành đối chiếu sốliệu các giao dịch phát sinh trong kỳ với các tài khoản thẻ của chủ thẻ Sau đó,ngân hàng gửi sao kê chi tiết cho chủ thẻ, yêu cầu thanh toán nợ Sao kê chi tiếtgồm:

quá hạn mức, phí tra soát…)

d Tra soát và bồi hoàn

Bước này chỉ phát sinh trong quá trình thanh toán khi mà nhà phát hànhhoặc chủ thẻ không chấp nhận thanh toán giao dịch và thực hiện khiếu nại hoặcđòi bồi hoàn Việc nhà phát hành thực hiện khiếu kiện giao dịch theo yêu cầucủa chủ thẻ (giao dịch chưa được cung ứng, số tiền giao dịch không đúng…)hoặc vì một lý do nào đó (CSCNT không xin cấp phép, thẻ nằm trong danh sáchthẻ cấm lưu hành, thẻ hết hạn…) thì gọi là quá trình tra soát và đòi bồi hoàn

Khi đó, ngân hàng phát hành yêu cầu tổ chức thẻ quốc tế ghi nợ cho ngânhàng thanh toán và gửi các thông tin liên quan cho ngân hàng thanh toán Ngânhàng thanh toán dựa vào các thông tin này để tiến hành tra soát đối với CSCNT

Trong khi tra soát, nếu lỗi thuộc về CSCNT thì ngân hàng thanh toán sẽđòi tiền từ CSCNT hoặc sẽ chấp nhận trả tiền nếu lỗi do ngân hàng thanh toán,hoặc sẽ tái xuất trình lại giao dịch cho NHPH khi có chứng cớ chứng minh giaodịch đòi bòi hoàn của NHPH là không có căn cứ

Nhận được tái xuất trình từ ngân hàng thanh toán, NHPH có thể chấpnhận hoặc tiếp tục đòi bồi hoàn lần hai Nếu vẫn tiếp tục không giải quyết đượcthì có thể đưa ra trọng tài để xử lý

IV Rủi ro trong kinh doanh thẻ

Trong kinh doanh, dù ở bất cứ lĩnh vực nào cũng có thể gặp phải rủi ro.Kinh doanh thẻ cũng không nằm ngoài quy luật đó Vấn đề quan trọng là cácngân hàng phải nghiên cứu, phân tích, từ đó hạn chế tối đa rủi ro có thể gặpphải

1 Các loại rủi ro thường gặp:

1.1 Đơn xin phát hành thẻ với thông tin giả mạo:

Do không thẩm định kỹ hồ sơ, ngân hàng phát hành thẻ cho khách hàng

mà không biết rằng thông tin trên dơn xin phát hành là giả mạo Trường hợpnày sẽ dẫn đến rủi ro tín dụng cho NHPH khi đến hạn thanh toán chủ thẻ khônghoặc không có khả năng thanh toán

1.2 Thẻ giả

Thẻ do các tổ chức tội phạm làm giả căn cứ vào các thông tin có được từcác giao dịch thẻ hoặc thông tin của thẻ bị mất cắp Thẻ giả được sử dụng tạo racác giao dịch giả mạo, gây tổn thất cho các ngân hàng mà chủ yếu là NHPH vìtheo quy định của Tổ chức thẻ quốc tế, NHPH chịu hoàn toàn trách nhiệm vớimọi giao dịch thẻ giả mạo có mã số của NHPH Đây là loại rủi ro nguy hiểm vàkhó quản lý vì có liên quan đến nhiều nguồn thông tin và nằm ngoài khả năngkiểm soát của NHPH

1.3 Thẻ mất cắp, thất lạc

Chủ thẻ bị mất cắp, thất lạc thẻ và bị người khác sử dụng trước khi chủthẻ kịp thông báo cho NHPH để có các biện pháp hạn chế sử dụng hoặc thu hồithẻ Thẻ này có thể bị các tổ chức tội phạm lợi dụng để in nổi và mã hoá lại thẻ

để thực hiện các giao dịch giả mạo

Rủi ro này có thể dẫn đến tổn thất cho cả chủ thẻ và NHPH, thườngchiếm tỷ lệ lớn nhất

1.4 Chủ thẻ không nhận được thẻ do NHPH gửi

NHPH gửi thẻ cho chủ thẻ bằng đường bưu điện nhưng thẻ bị thất lạchoặc bị đánh cắp trên đường gửi Thẻ bị sử dụng trong khi chủ thẻ chính thứclại không hay biết gì về việc thẻ đã được gửi cho mình Trường hợp này, rủi ro

sẽ do NHPH chịu

1.5 Tài khoản của chủ thẻ bị lợi dụng

Đến kỳ phát hành lại thẻ, NHPH nhận được thông báo thay đổi địa chỉcủa chủ thẻ Do không kiểm tra tính xác thực của thông báo đó, thẻ được gửi vềđịa chỉ mới không phải là địa chỉ của chủ thẻ đích thực, dẫn đến tài khoản củachủ thẻ bị lợi dụng Việc này sẽ chỉ được phát hiện khi chủ thẻ hỏi NHPH vềthẻ mới của mình hoặc khi nhận được sao kê thanh toán nợ cho những khoản

mà mình không hề chi tiêu Rủi ro này chủ thẻ và NHPH cùng phải chịu

1.6 Thẻ bị giả mạo để thanh toán qua thư, điện thoại

CSCNT cung cấp dịch vụ, hàng hoá theo yêu cầu của chủ thẻ qua thưhoặc điện thoại dựa vào các thông tin về chủ thẻ: loại thẻ, số thẻ, ngày hiệu lực,tên chủ thẻ… mà không biết rằng khách hàng đó có thể không phải là chủ thẻchính thức Khi giao dịch đó bị NHPH từ chối thanh toán thì CSCNT phải chịurủi ro

1.7 Nhân viên CSCNT giả mạo hoá đơn thanh toán thẻ

Khi thực hiện giao dịch, nhân viên CSCNT cố tình in ra nhiều bộ hoá đơnthanh toán cho một giao dịch nhưng chỉ đưa cho chủ thẻ ký vào một bộ hoáđơn Các hoá đơn còn lại sẽ bị giả mạo chữ ký của chủ thẻ để thu đòi tiền từngân hàng thanh toán

1.8 Tạo băng từ giả

Rủi ro xẩy ra là do các tổ chức tội phạm dùng các thiết bị chuyên dụngthu thập thông tin thẻ trên băng từ của thẻ thật Sau đó, chúng sử dụng các thiết

bị riêng để mã hoá và in tạo các băng từ trên thẻ giả và thực hiện các giao dịchgiả mạo Loại giả mạo dựa vào kỹ thuật cao này rất đang phát triển tại các nướctiến tiến gây ra thiệt hại cho chủ thẻ, NHPH, NHTT

1.9 Rủi ro khác

Khách hàng gian dối, họ cố tình sử dụng thẻ ở các điểm tiếp nhận thẻ khác nhauvới mức thanh toán thấp hơn hạn mức thanh toán nhưng tổng hạn mức lại caohơn hạn mức thanh toán cho phép Điều này chỉ được phát hiện khi ngân hàngthanh toán kiểm tra các hoá đơn do CSCNT gửi đến và ngân hàng có thể chịurủi ro khi chủ thẻ mất khả năng thanh toán

Chủ thẻ cũng có thể lợi dụng tính chất thanh toán toàn cầu của thẻ đểthông đồng với người khác, giao thẻ cho người đó sử dụng ở các nước khácnhau bằng chữ ký giả mạo của chủ thẻ và từ chối thanh toán khi bị ngân hàngphát hành đòi tiền

do không kịp thời cung cấp danh sách thẻ bị cấm lưu hành cho các CSCNT khicác giao dịch đã được CSCNT thực hiện

2 Quản lý rủi ro trong thanh toán thẻ

Để phòng ngừa và hạn chế rủi ro mỗi ngân hàng phát hành và thanh toánthẻ phải thực hiện đầy đủ và đúng như quy trình, chế độ phát hành và thanh toánthẻ Các quy định này được các ngân hàng ban hành dựa trên quy tắc tiêu chuẩncủa các Tổ chức thẻ quốc tế, quy định của mỗi quốc gia và tình hình thực tế ởtừng ngân hàng Ngoài ra, khi đã là thành viên chính thức của một tổ chức thẻquốc tế, các ngân hàng có điều kiện tham gia vào hệ thống xử lý, trao đổi thông

tin và quản lý rủi ro trên phạm vi toàn cầu thông qua một hệ thống mạng trựctuyến hoạt động có hiệu quả Đó là chưa kể đến các chương trình tập huấn, dịch

vụ hỗ trợ, đào tạo nghiệp vụ mà Tổ chức thẻ quốc tế thực hiện đối với các thànhviên của mình Nhưng vấn đề cốt yếu vẫn là ở quan điểm, nhận thức của từngngân hàng trong việc phòng ngừa và hạn chế rủi ro

- Tuân thủ các quy định về cho vay phát hành thẻ: thế chấp, bảo lãnh, cầm cố

- Thực hiện việc thẩm định khách hàng và CSCNT chính xác

- Thành lập trung tâm cấp phép cho chủ thẻ và CSCNT

- Phối hợp giữa các ngân hàng trong trao đổi, xử lý thông tin về thẻ

- Phối hợp với các cơ quan pháp luật trong nước và quốc tế trong phòng chốngtội phạm giả mạo thẻ

 Về phía khách hàng chủ thẻ:

- Tuân thủ các quy định trong hợp đồng sử dụng thẻ

- Nắm vững cách sử dụng thẻ, lưu hoá đơn, thanh toán sao kê, thủ tục khiếu nại,tranh chấp

- Thực hiện tốt việc bảo mật thẻ, liên hệ ngay với NHPH khi có mất mát, thấtlạc thẻ hay thay đổi về địa chỉ liên lạc

 Về phía khách hàng CSCNT:

- Tuân thủ các quy định về chấp nhận, thanh toán thẻ của ngân hàng

- Nắm vững: cách phân biệt thẻ thật, giả; cách sử dụng danh sách thẻ cấm lưuhành; thủ tục thanh toán với ngân hàng

- Thực hiên quy định về tra soát, khiếu nại, tranh chấp

- Quản lý, giáo dục đội ngũ nhân viên

C SỰ CẦN THIẾT PHÁT TRIỂN THẺ THANH TOÁN TẠI VIỆT NAM

Bối cảnh kinh tế, xã hội

Theo nhận định của Ngân hàng nhà nước Việt nam, dịch vụ ngân hàngbán lẻ ở Việt Nam hiện vẫn chưa phát triển Ngoài dịch vụ nhận tiền gửi tiết

kiệm dưới hình thức thủ công, hầu hết các dịch vụ khác từ rút tiền, thanh toánđến quản lý tài khoản, ủy thác đầu tư đều chưa phát triển hoặc chưa hìnhthành Trong khi đó, dịch vụ ngân hàng bán lẻ lại có ý nghĩa rất lớn đối với ViệtNam trên nhiều phương diện.

Xét trên giác độ kinh tế xã hội, dịch vụ ngân hàng bán lẻ sẽ là công cụquan trọng để thu hút vốn nhàn rỗi trong dân cư Điều này có ý nghĩa rất lớntrong điều kiện hiện nay của nước ta, khi mà lượng tiền mặt nhàn rỗi trong dân

cư còn quá lớn và nền kinh tế lại đang cần vốn để đầu tư phát triển

Dịch vụ ngân hàng bán lẻ nếu phát triển sẽ là nhân tố góp phần giảm chiphí giao dịch xã hội thông qua việc tiết kiệm chi phí và tiết kiệm thời gian cho

cả ngân hàng và người sư dụng Ngoài ra, thông qua việc mở rộng thêm nhiềudịch vụ với nhiều tiện ích mới, dịch vụ ngân hàng bán lẻ sẽ thêm nhiều công ănviệc làm, giảm bớt tỷ lệ thất nghiệp Đó là chưa kể đến việc dịch vụ ngân hàngbán lẻ với những tiện ích thanh toán không dùng tiền mặt sẽ cải thiện được môitrường tiêu dùng, xây dựng một nền văn minh thanh toán, từ đó góp phần tạo cơ

sở để Việt Nam hòa nhập với cộng đồng phát triển quốc tế

Xét trên giác độ tài chính và quản trị ngân hàng, các ngân hàng triển khaidịch vụ ngân hàng bán lẻ sẽ có điều kiện hạn chế phần nào rủi ro do các nhân tốbên ngoài vì dịch vụ ngân hàng bán lẻ là lĩnh vực ít chịu ảnh hưởng của chu kỳkinh tế so với các lĩnh vực khác

Với những lý do trên, việc phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ ở ViệtNam đã trở thành vấn đề tất yếu Nhưng đối với các ngân hàng thương mại, bắtđầu dịch vụ ngân hàng bán lẻ từ đâu, sử dụng công cụ thanh toán và phát triểnnhững tiện ích gì là điều hết sức quan trọng, cần phải được xem xét để triểnkhai thực hiện

Từ kinh nghiệm của các nước trên thế giới và thực tiễn ở Việt Nam, thờigian qua, có thể khẳng định thẻ là một công cụ thanh toán quan trọng trong pháttriển dịch vụ ngân hàng bán lẻ Thẻ có thể được sử dụng vào việc rút tiền, gửitiền, vay tiền, thanh toán hàng hóa dịch vụ hay chuyển khoản Thẻ cũng được

sử dụng cho nhiều dịch vụ phi thanh toán khác như xem số dư tài khoản, cácthông tin về khách hàng, ngân hàng… và hiện nay, các nhà khoa học đangnghiên cứu, triển khai ứng dụng thẻ thanh toán ra ngoài lĩnh vực tiền tệ và thanhtoán như sử dụng thẻ thay giấy tờ tùy thân

Cùng với yêu cầu của phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ, sự phát triểncủa thẻ còn là đòi hỏi tất yếu của xu hướng đa dạng hóa dịch vụ trong chiếnlược kinh doanh của các NHTM ở Việt Nam Tình hình phát triển tín dụngtrong thời gian gần đây gặp rất nhiều trở ngại ảnh hưởng đến doanh thu, lợinhuận và sự tăng trưởng của các ngân hàng Để khắc phục khó khăn này, cácngân hàng thương mại có xu hướng phát triển hoạt động kinh doanh dựa trên cơ

sở đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ với việc cung cấp cho khách hàng nhiềuchủng loại dịch vụ nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu, mong muốn của khách hàng

trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng và ngân hàng với mục tiêu giữ vững khách hàngtruyền thống đồng thời phát triển khách hàng mới Một trong những dịch vụ màcác NHTM Việt Nam đã và đang dần hoàn thiện là hoạt động phát hành và kinhdoanh thẻ - loại hình dịch vụ ngân hàng hiện đại.

Mở rộng dịch vụ ngân hàng trong khu vực dân cư là một chủ trương lớncủa Ngân hàng Nhà nước nhằm cải thiện tình hình thanh toán trong khu vựcnày, tạo thói quen sử dụng các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt,từng bước đổi mới tập quán sùng bái tiền mặt, phát triển thanh toán qua ngânhàng, góp phần thực thi tốt chính sách tiền tệ Mặt khác, về phía ngân hàng, chủtrương này cũng tạo ra một hình thức huy động vốn mới, tập trung lượng vốntiềm tàng trong khu vực dân cư để đầu tư và phát triển Hơn nữa, với sự pháttriển của của công nghệ thông tin và sự hội nhập kinh tế Việt nam vào nền kinh

tế khu vực và thế giới, trong thời gian gần đây càng thúc đẩy chúng ta phát triểnphương thức kinh doanh thẻ, một hoạt động thanh toán hiện đại, văn minh vànhiều triển vọng với khả năng phổ cập rộng rãi trong cộng đồng dân cư

Sự ra đời và phát triển thị trường thẻ ở Việt Nam

Việc chuyển sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo

cơ chế thị trường có sự quản lý vĩ mô của nhà nước theo định hướng xã hội chủnghĩa đã thúc đẩy mạnh mẽ các loại hình dịch vụ mới trong hoạt động ngânhàng, đáp ứng yêu cầu về tài chính ngân hàng cho mọi thành phần xã hội Kinhnghiệm cho thấy, kinh tế xã hội càng phát triển, tỷ lệ thanh toán dùng tiền mặt

sẽ giảm và tỷ lệ sử dụng các công cụ thanh toán phi tiền mặt, trong đó có thẻthanh toán ngày càng tăng lên ở Việt Nam, ngay từ những năm đầu đổi mớihoạt động ngân hàng và thực hiện 2 pháp lệnh ngân hàng, các ngân hàng trongnước đã tiếp cận với các nghiệp vụ về thẻ thanh toán Năm 1990, Ngân hàngNgoại thương Việt nam là ngân hàng đầu tiên của nước ta triển khai nghiệp vụthanh toán thẻ Tuy vậy vào thời điểm đó, NHNT Việt Nam chưa phải là thànhviên chính thức của một Tổ chức thẻ Quốc tế mà mới chỉ làm đại lý thanh toánthẻ cho các đối tác nước ngoài

Năm 1993, thẻ thanh toán Vietcombank Card được Ngân hàng Nhà nướccho phép triển khai tại NHNT Việt Nam Được phát hành dựa trên công nghệ

"Chip" (thẻ thông minh), nhưng loại thẻ này vẫn không phát triển do mức đầu

tư quá lớn cả về thẻ trắng và chi phí triển khai hệ thống máy đọc thẻ tại cácCSCNT Hơn nữa máy đọc thẻ do một hãng của Pháp (Bull) sản xuất khôngtheo tiêu chuẩn quốc tế nên chỉ có thể phát triển ở thị trường nội địa với tínhchất riêng lẻ Trong khi đó, thị trường thẻ lúc này ở Việt Nam còn quá mới mẻ,một mình NHNT không đủ sức đầu tư để phát triển cả một mạng lưới rộng lớnbao gồm phát hành và thanh toán thẻ

Đến năm 1995, theo sự chỉ đạo của NHNN, NHNT Việt Nam triển khai

dự án thẻ rút tiền tự động ATM Dự án này cũng không phát triển được do côngnghệ và hạ tầng cơ sở ngân hàng hiện tại chưa phát triển theo kịp, mặc dù tiềmnăng thị trường tương đối lớn

Cũng vào thời kỳ này, các Tổ chức thẻ Quốc tế bắt đầu chú ý đến thịtrường Việt Nam đầy tiềm năng với hơn 70 triệu dân.

Từ 1990- 1996, mức tăng trưởng doanh số thanh toán thẻ ở Việt Nam rấtlớn, trung bình khoảng 200%/ năm Đến 1995, sau khi Hoa Kỳ bãi bỏ lệnh cấmvận thì nhiều ngân hàng trong nước và nước ngoài có chi nhánh tại Việt nam đãbắt đầu quan tâm đến loại hình dịch vụ mới mẻ này Thị trường thanh toán thẻ ởViệt Nam sôi động hẳn lên, NHNT không còn giữ vai trò độc tôn nữa mà cóthêm gần chục ngân hàng thương mại cũng tham gia vào hoạt động kinh doanhthẻ

Tháng 4/1995 có 4 ngân hàng thương mại Việt Nam được kết nạp làthành viên chính thức của Tổ chức thẻ Quốc tế MasterCard là: NHNT Việt Nam(Vietcombank), NHTMCP Á Châu (ACB), NHTMCP Xuất nhập khẩu(EXIMBANK) và ngân hàng FirstVina Bank

Năm 1996 có 2 ngân hàng trở thành thành viên chính thức của Tổ chứcthẻ Quốc tế Visa là Vietcombank và ACB Tiếp đó 2 ngân hàng này với tư cách

là thành viên chính thức của cả MasterCard và Visa đã bắt đầu triển khai nghiệp

vụ phát hành thẻ tín dụng quốc tế và thực hiện thanh toán trực tiếp (On-line) vớicác Tổ chức thẻ Quốc tế này Từ đó ngày càng có nhiều ngân hàng tham gia vàothị trường này Ngoài các NHTM Việt Nam còn có các chi nhánh NH nướcngoài như UOB, Hong Kong Bank, ANZ Bank Vì là một thị trường có sứchấp dẫn cao nên sự cạnh tranh giữa các ngân hàng diễn ra rất sôi động

Trong những năm qua, doanh số thanh toán thẻ tại Việt Nam đã đạt gần

240 triệu USD/năm Doanh số sử dụng thẻ tín dụng quốc tế do các NHTM Việt

các nước trong khu vực và cũng chỉ chiếm tỷ trọng không đáng kể trong tổngdoanh số thanh toán không dùng tiền mặt Số lượng thẻ phát hành và đối tượng

sử dụng thẻ của các NHTMVN thời gian qua có gia tăng (200- 300%/năm)nhưng so với tiềm năng còn hạn chế

Năm 2002, doanh số sử dụng thẻ do các NHTM Việt Nam phát hành xấp

xỉ 230 tỷ VND nhưng các giao dịch chi tiêu chủ yếu là ở nước ngoài, còn doanh

cũng là một tỷ lệ tương đối khả quan so với những năm đầu với con số chỉ vỏnvẹn 10% Việc sử dụng thẻ để thanh toán hàng hóa dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn

từ 80- 90% còn rút tiền mặt chỉ chiếm trên 10%

Tính đến 3/2003, số lượng thẻ do 2 NHTM Việt Nam (NHNT Việt nam

và NHTM Cổ phần ACB) phát hành khoảng gần 16,500 cái, cả Visa và

30 đơn vị cung ứng hàng hóa dịch vụ chấp nhận thanh toán thẻ gồm một sốkhách sạn nhà hàng lớn chuyên phục vụ khách nước ngoài Với sự cố gắng của

5 Ngu n: Phòng qu n lý th NHNTVN, 6/2002 ản lý thẻ NHNTVN, 6/2002

6 Nh trên ư

7Ngu n: Phòng Phân tích v t ng h p NHNTVN, 6/2002 à nội ổng hợp – NHNTVN, 6/2002 ợp – NHNTVN, 6/2002 – A2CN9

các NHTM, đến nay mạng lưới chấp nhận thanh toán thẻ đã lên tới khoảng

5000 điểm nhưng vẫn chủ yếu là loại hình khách sạn, nhà hàng và các cửa hàng

có khả năng tiếp cận với đối tượng là khách du lịch, doanh nhân nước ngoài vàoViệt Nam

Gần đây, mạng lưới CSCNT được NHTM mở rộng cả về số lượng và cácloại hình chấp nhận thẻ Ngoài các loại hình cơ sở chấp nhận và thanh toán thẻtruyền thống như khách sạn, nhà hàng… các đại lý bán vé máy bay, công ty dulịch, các cửa hàng bán lẻ, siêu thị… cũng tham gia vào mạng lưới chấp nhậnthẻ Tuy vậy, mạng lưới chấp nhận thẻ tại Việt Nam hiện nay chưa đa dạng vàphát triển để phục vụ cho chủ thẻ là người Việt Nam do đó cũng có ảnh hưởngđến việc mở rộng sử dụng thanh toán thẻ tại Việt Nam Thời kỳ đầu hoạt độngthẻ, để chiếm thị phần, các ngân hàng nước ngoài với lợi thế về chi phí tiếp thịquảng cáo lớn, công nghệ phát triển, đầu tư lớn hiểu biết nhiều về nghiệp vụthẻ…đã thi nhau hạ phí thanh toán thẻ thu từ CSCNT Điều này làm giảm đáng

kể lợi nhuận của các NH thậm chí có thể gây thua lỗ nếu không có sự ra đời củaHiệp hội các NH thanh toán thẻ Việt Nam vào tháng 8/1996 với 6 thành viên:VCB, ACB, Eximbank, FirstVina Bank, NH Sài Gòn công thương và ANZ Saukhi ra đời, hiệp hội đã ấn định mức phí tối thiểu cho các NHTM cùng áp dụngđối với các CSCNT tại Việt Nam, làm cho thị trường thẻ Việt Nam đi vào cuộccạnh tranh lành mạnh Đây là một hành động được các tổ chức thẻ quốc tế đánhgiá cao

Điểm nổi bật trong thanh toán thẻ những năm gần đây là việc đầu tư côngnghệ, thực hiện tự động hoá quy trình chấp nhận và thanh toán thẻ của cácTHTM nhẳm giảm thiểu rủi ro và giảm bớt thời gian thực hiện giao dịch Trước

1996, các CSCNT hầu hết sử dụng máy thanh toán thẻ thủ công (máy cà imprinter) thì hiện nay đã có hơn 55% số CSCNT được trang bị máy thanh toánthẻ tự động (CAT, EDC), số lượng giao dịch thẻ xử lý tự động đã chiếm gần

Ở các nước phát triển và tiên tiến trên thế giới, hầu như mọi công dân ở

độ tuổi lao động ăn lương đều có và sử dụng thẻ tín dụng Vì vậy, hầu hết mọigiao dịch hàng ngày đều thực hiện bằng thẻ Ví dụ như đặt mua báo, chi trả tiềnđiện nước, mua vé,…

Do nhu cầu cao về thẻ tín dụng nên hầu hết các ngân hàng thương mại ởcác nước này đều phát hành thẻ Hạn mức tín dụng cấp cho khách hàng căn cứhoàn toàn vào mức thu nhập của họ và ngân hàng có thể dễ dàng quản lý nguồn

8 Nh trên ư

thu nhập của chủ thẻ do lương được thanh toán qua hệ thống ngân hàng, ngânhàng lại có một hệ thống thông tin đầy đủ về chủ thẻ, với sự bảo vệ của một môitrường pháp luật hoàn thiện.

Ngày nay, hệ thống thẻ tín dụng trải rộng khắp nơi trên thế giới Việcthanh toán bằng thẻ tín dụng có thể được thực hiện tại bất cứ nước nào trên thếgiới là nhờ vào mạng toàn cầu của các Tổ chức thẻ quốc tế như Visa,MasterCard hay chi nhánh của các công ty thẻ JCB, AMEX… Thẻ tín dụng đặcbiệt tiện dụng khi đi công tác du lịch nước ngoài và là một hình thức thanh toánkhông thể thiếu được khi mạng Internet và hình thức thương mại điện tử pháttriển

Tuy nhiên, nạn ăn cắp tiền từ thẻ tín dụng ngày càng tinh vi và phổ biếnhơn cũng đang là một vấn đề đau đầu của các nhà kinh doanh thẻ Chỉ riêngnăm 1999, Mastercard thống kê có trên 200 tỷ USD giao dịch bất hợp lệ quathẻ tín dụng Do đó, cùng với quá trình phát triển thẻ tín dụng, vấn đề an toàncho sử dụng thẻ tín dụng cũng là vấn đề được quan tâm trên toàn thế giới

Là một thành viên của Tổ chức thẻ Thế giới, Việt nam cũng rất tích cựcphát huy những mặt mạnh của loại hình thanh toán này và góp phần ngăn chặnnhững mặt tiêu cực của việc phát hành và thanh toán thẻ trên thế giới Ngânhàng Ngoại thương Việt nam là ngân hàng đi tiên phong trong lĩnh vực này và

đã gặt hái được những thành công nhất định

Nguy n Th Thu Ph ễn Thị Thu Phương – A2CN9 ị Thu Phương – A2CN9 ương – A2CN9 ng A2CN9 – A2CN9 Đại học Ngoại thương Hà nội ọc Ngoại thương Hà nội ại học Ngoại thương Hà nội ương – A2CN9 à nội ội

* Nói chung, NHNT Việt Nam tham gia vào hoạt động kinh doanh thẻngay từ đầu đã gặp nhiều điều kiện thuận lợi cả về con người, trang bị kỹ thuậtcũng như môi trường kinh doanh Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế ViệtNam đang trong quá trình đổi mới, thẻ tín dụng mới chỉ là một ý niệm trong dânchúng và chưa phổ biến thì NHNT cũng gặp không ít khó khăn.

1.2 Khó khăn.

Thứ nhất, phải kể đến khó khăn trong cạnh tranh của NHNT Dù là một

ngân hàng lớn ở Việt Nam nhưng so với trên thị trường quốc tế thì NHNT vẫnchưa đủ sức cạnh tranh về mọi mặt Về kinh nghiệm chuyên môn, NHNT đangtừng bước hoàn thiện quy trình nghiệp vụ vể thẻ Trong khi đó, các ngân hàngnước ngoài đã có vài chục năm kinh doanh trên lĩnh vực này Hơn nữa, cácngân hàng nước ngoài có ưu thế về tài chính, công nghệ, máy móc thiết bị vềthẻ lại sẵn sàng đầu tư mạnh để chiếm lĩnh thị trường Còn NHNT, việc đầu tưquá lớn cho việc mua sắm trang thiết bị phục vụ cho ngành công nghiệp thẻ sẽ

có thể ảnh hưởng đến các hoạt động khác của ngân hàng Vì lý do này nênnhiều khách hàng có khuynh hướng tin cậy các ngân hàng nước ngoài hơn, và

do đó đã gây không ít khó khăn cho NHNT trong ngành dịch vụ này

Thứ hai, đó là sự nhận thức và hiểu biết của đông đảo người Việt Nam

về thẻ và các tiện ích của thẻ chưa cao Trong dân cư vẫn tồn tại phổ biến thóiquen sử dụng tiền mặt, hệ thống tài khoản cá nhân kém phát triển Người dâncòn xa lạ với việc giao dịch với ngân hàng và dịch vụ mà NH cung cấp

Thêm nữa, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam còn thấp so vớicác nước trong khu vực và trên thế giới (>500USD/người/năm) Đa phần ngườidân quan niệm thẻ là sản phẩm công nghệ cao, dành cho khách hàng có thunhập cao Điều này gây ra không ít khó khăn cho các NHTM Việt Nam nóichung và NHNT Việt Nam nói riêng khi phát triển dịch vụ thẻ

Thứ ba, phát triển dịch vụ thẻ, NHNT phải chấp nhận những khó khăn và

rủi ro do hành lang pháp lý cho hoạt động phát hành và thanh toán thẻ chưahoàn thiện Mặc dầu thẻ đã có mặt trên thị trường Việt Nam từ những năm 90nhưng tới mãi đến tận 19/10/1999 Thống đốc NHNN Việt Nam mới ban hànhquy chế phát hành, thanh toán, sử dụng thẻ tín dụng và chỉ là tạm thời, còn cácquy định liên quan đến hạn mức tín dụng, lãi suất tín dụng, các mức phí áp dụngcho thẻ tín dụng chưa đầy đủ, thống nhất Trong bộ luật hình sự chưa có quyđịnh tội danh và khung hình phạt cho những vi phạm trong lĩnh vực thanh toánthẻ tín dụng quốc tế Đây là thiệt thòi và khó khăn cho NHNT trong hoạt độngkinh doanh đặc biệt khi có tranh chấp, khởi kiện hay phòng chống tội phạm lừađảo về thẻ

Đứng trước những thuận lợi và khó khăn trên đây, NHNT Việt Nam đãhoạt động trong lĩnh vực phát hành thẻ ra sao và đạt được những kết quả nhưthế nào Điều này sẽ được làm rõ trong phần tiếp sau đây

2 Thực trạng hoạt động phát hành thẻ tín dụng tại NHNT

Mọi hoạt động liên quan đến phát hành, sử dụng và thanh toán thẻ tạiNHNT đều phải tuân thủ theo quyết định số 72 QĐ/NHNT/QLT của TổngGiám đốc NHNT VN ban hành ngày 21/08/2001 Kèm theo quyết định này là

“Hướng dẫn quy trình nghiệp vụ phát hành, sử dụng và thanh toán thẻ”

2.1 Các loại thẻ tín dụng do NHNT phát hành:

Thẻ tín dụng do NHNT Việt Nam phát hành gồm có 2 loại

* Thẻ cá nhân: Được phát hành cho các cá nhân có nhu cầu và đáp ứng

đầy đủ điều kiện phát hành thẻ Chủ thẻ chịu trách nhiệm thanh toán các chi tiêu

về thẻ bằng nguồn tiền của bản thân minh Thẻ cá nhân có hai loại là thẻ chính

* Thẻ công ty: Được phát hành cho các cá nhân thuộc một tổ chức, công

ty đứng tên xin phát hành thẻ và uỷ quyền cho cá nhân đó sử dụng thẻ Tổ chức,công ty xin phát hành chịu trách nhiệm thanh toán cho các khoản chi tiêu thẻbằng nguồn tiền của tổ chức, công ty đó đồng thời phải nêu rõ việc uỷ quyền sửdụng trong đơn xin phát hành thẻ

Trong 2 loại thẻ trên, tùy theo hạn mức tín dụng bằng VND mà NHNTcấp cho chủ thẻ sử dụng trong một chu kỳ tín dụng có thể chia thành 2 hạng thẻkhác nhau

- Thẻ vàng: Có hạn mức tín dụng cao, tối đa 120.000.000VND và tốithiểu 60.000.000VND

- Thẻ chuẩn: Có hạn mức tín dụng thấp hơn mức tối thiểu của thẻ vàng,

Hạn mức tín dụng có thể thay đổi theo quy định của Tổng Giám đốcNHNT Việt Nam

2.2 Các quy định liên quan đến phát hành thẻ của NHNT:

- Đối tượng và điều kiện phát hành thẻ tín dụng:

+ Cá nhân được tổ chức, công ty uỷ quyền+ Cá nhân có uy tín

+ Cá nhân có thế chấp, cầm cố, ký quỹ + Cá nhân là cán bộ NHNT

+ Các đối tượng được bảo lãnhTrong số này, NHNT cũng chia ra làm các loại khách hàng

11 Ngu n: Phòng Phân tích v T ng h p NHNTVN, 6/2002 à nội ổng hợp – NHNTVN, 6/2002 ợp – NHNTVN, 6/2002 – A2CN9