Phân tích những ảnh hưởng tới việc thực thi pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt ở Việt Nam hiện nay

Phân tích những ảnh hưởng tới việc thực thi pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt ở Việt Nam hiện nay

LỜI MỞ ĐẦU

Thuế tiêu thụ đặc biệt là một khoản thuế gián thu đánh vào một số lạo hàng hóa , dịch vụ đặc biệt với mức thuế suất rất cao Với tốc độ tăng trưởng bình quân từ số thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt từ 12- 14% Thuế tiêu thụ đặc biệt đã và đang khảng định được vai trò to lớn của mình Nhưng làm như thế nào để việc thực thi pháp luật thế tiêu thụ đặc biệt đạt được hiệu quả? Những yếu tố nào đã tác động tới hoạt động thực thi đó? Để làm rõ vấn đề này em đã quyết định lựa

chọn bài tập số 12 : “Phân tích những ảnh hưởng tới việc thực thi pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt ở Việt Nam hiện nay” để hoàn thiện bài tập lớn của mình.

Kết cấu bài của em gồm 3 phần: Lời mở đầu, nội dung và kết luận Trong đó phần nội dung em chia làm 3 phần nhỏ

I) Lý luận chung

II) Các yếu tố ảnh hưởng tới việc thực thi pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt.

III) Một số ý kiến để hoàn thiện thực thi pháp luật thuê tiêu thụ đặc biệt.

Bài làm của em chắc chắn vẫn còn nhiều thiếu sót, em mong nhận được sự đóng góp của thầy cô để em có thể hoàn thiện bài tập của mình Em xin trân thành cảm ơn

Danh mục từ viết tắt

TTĐB: Tiêu thụ đặc biệt

NỘI DUNG

I) Lý luận chung.

1) khái niệm thuế tiêu thụ đặc biệt.

Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) là loại thuế tiêu dùng được áp dụng phổ

dùng đặc biệt, Thụy Ðiển gọi là thuế đặc biệt Đối với Việt Nam, tiền thân của thuế tiêu thụ đặc biệt hiện hành là thuế hàng hóa được ban hành năm 1974 Luật Thuế TTĐB ban hành lần đầu tiên vào năm 1990 Kể từ khi ban hành đến nay, Luật thuế TTĐB đã qua nhiều lần bổ sung sửa đổi cho phù hợp với chính sách kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước trong mỗi giai đoạn phát triển

Thuế tiêu thụ đặc biệt đánh vào một số loại hàng hóa dịch vụ đặc biệt, cần điều tiết mạnh nhằm hướng dẫn sản xuất và tiêu dùng đồng thời làm tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

Nhìn chung, các hàng hoá, dịch vụ chịu thuế TTĐB thường có các tính

chất sau:

- Một số hàng hoá, dịch vụ có giá bán cao ( xa xỉ).( Ô tô dưới 24 chỗ, tàu bay,

du thuyền )

- Hàng hóa không thiết yếu gây lãng phí (Hàng mã, vàng mã )

- Hàng hoá có thể có hại cho sức khoẻ, làm ảnh hưởng không tốt đến môi trường.( Thuốc lá, rượu, bia )

Việc quy định các hàng hóa, dịch vụ nào thuộc đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt tùy thuộc vào chính sách điều tiết của từng nước, xuất phát từ hoàn cảnh khách quan, chính sách điều tiết, hướng dẫn sản xuất tiêu dùng của Nhà nước, trong từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội cụ thể

2) Khái niệm thực thi pháp luật thuế tiêu thục đặc biệt

Thực thi pháp luật được hiểu chung nhất là hoạt động thực hiện và thi hành pháp luật Theo nghĩa hẹp thực thi pháp luật chỉ là hoạt động của riêng cơ quan quản lý nhà nước trong việc áp dung, thi hành pháp luật Nhưng cách hiểu

đó là phiến diện và chưa đầy đủ vì pháp luật là những chuẩn mực chung và bất

cứ ai trong xã hội phải tuân theo.Vì vậy thực thi pháp luật phải là hoạt động thực hiện và tuân theo pháp luật của tất cả mọi người

Đối với pháp luật thuế nói chung và pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt nói riêng việc thực thi pháp luật chia làm 2 nhóm hoạt thu(quản lý thuế) và hoạt

động đóng thuế tương ứng với 2 nhóm đối tượng đó là cơ quan nhà nước( chủ thể quyền lực) và chủ thể có nghĩa vụ nộp thuế( chủ thể mang nghĩa vụ)

3) Vai trò của hoạt động thực thi pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt.

Pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt là một trong những công cụ giúp Nhà nước thực hiện chính sách quản lý đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh và nhập khẩu hàng hóa dịch vụ giúp Nhà nước quản lý hoạt động nhập khẩu mặt hàng này Vì vậy, khi thuế tiêu thụ đặc biệt không được thực thi trên thực tế thì Nhà nước không thể xác định số lượng của các mặt hàng bị đánh thuế tiêu thụ đặc biệt trên thị trường Việt Nam hiện nay, điều này sẽ dẫn tới hậu quả là hành vi trốn thuế của các chủ thể có nghĩa vụ nộp thuế( nhất là đối với loại thuế có mức thuế suất cao như thuế tiêu thụ đặc biệt), gây khó khăn cho chủ thể quản lý thuế

Công bằng trong xã hội là điều mà bất kỳ quốc gia hay dân tộc nào đều hướng tới Nhưng với sự phát triển của kinh tế xã hội việc chênh lệch mức sống giữa các tầng lớp nhân dân ngày càng cao Những người có mức sống cao thường muốn sử dùng những mặt hàng xa xỉ hơn so vơi mức sống của người khác như ô

tô, máy bay, du thuyền Vì vậy thực thi pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt còn nhằm mục đích điều tiết thu nhập của các tầng lớp trong dân cư có thu nhập cao bằng cách áp dụng mức thuế cao đối với những mặt hàng đó Mặt khác, những mặt hàng là đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt còn là những mặt hàng có hàng tuy không phải xa xỉ nhưng có hại cho sức của người sử dụng và những người xung quanh nên hạn chế sử dụng như rượu, bia, thuốc lá Với mức thuế suất cao, người tiêu dùng đôi khi phải bỏ quan hoặc hạn chế tới mức thấp nhất việc sử dụng hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt vì không đủ khả năng chi trả hoặc cân nhắc về giá trị mang lại và giá trị bỏ ra Như vậy, việc thực thi thuế tiêu thụ đặc biệt còn có vai trò hướng dẫn tiêu dùng hợp lý

Cũng như các loại thuế khác, thuế tiêu thụ đặc biệt tạo nguồn Thu cho ngân sách Nhà nước Việc thực thi pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt còn có ý nghĩa trong việc đem lại nguồn thu ổn định cho Ngân sách nhà nước Đảm bảo cho việc

II) Các yếu tố ảnh hưởng tới việc thực thi pháp luật thuế tiêu thụ đặc

biệt.

1) Yếu tố khách quan

1.1- Yếu tố kinh tế

Ở nước ta, thuế TTĐB được Quốc hội khoá IX ban hành Luật Thuế TTĐB và

có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/1990 và đã qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với tình hình phát triển kinh tế xã hội của đất nước trong từng thời kỳ Trong đó những lần sửa đổi quan trọng vào các năm 1998, 2003 và 2005 Năm

2008, Luật thuế TTĐB (sửa đổi) được trình Quốc hội thông qua vào tháng 11/2008, có hiệu lực thi hành kể từ 01/04/2009 Như vậy, nhìn chung khung pháp

lý cho thuế tiêu thụ đặc biệt xuất hiện muộn hơn so với các nước trong khu vực

và trên thế giới

Nói chung nền kinh tế Việt Nam phát triển muộn hơn so với nhiều nước Trước đây khái niệm hàng hóa đặc biệt còn khá xa lạ Đối với thuế hàng hóa( được xem là tiền thân của thuế TTĐB) được quy định tại Quyết nghị 487-NQ/QHK4 quy định còn mang tính liệt kê, đánh cả vào những mặt hàng thiết yếu

do lúc đó kinh tế Việt Nam còn mang tính bao cấp, những kinh doanh ngoài Nhà nước đều không được khuyến khích Sau khi chuyển sang nền kinh tế thị trường Nhà nước chỉ đánh thuế TTĐB vào những mặt hàng không khuyến khích tiêu dùng nhằm khuyến kích phát triển kinh tế xã hội, bằng cách tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế trong xã hội Cùng với sự phát triển của kinh tế Việt Nam các mặt hàng bị đánh thuế liên tục được điều chỉnh để phù hợp với tình hình kinh tế mới

Các yếu tố kinh tế thay đổi làm cho hành vi thực thi pháp luật thuế TTĐB cúng thay đổi Khi các yếu tố kinh tế thay đổi sẽ có tác động tới việc thực hiện thuế TTĐB: Ví dụ: có nhiều loại mặt hàng, dịch vụ tương tự những mặt hàng bị đánh thuế TTĐB nhưng pháp luật chưa quy định, nên các doanh nghiệp sẽ trốn thuế bằng cách áp dụng các hàng hóa, dịch vụ mới này.Mặt khác, các mặt hàng

được xem là xa xỉ như ô tô dưới 24 chỗ sẽ không phải là đối tượng của thuế TTĐB khi kinh tế tăng lên, đời sống cũng như cơ sở hạ tầng ở Việt Nam ngày càng đươc nâng cao…

1.2- Văn hóa – giáo dục

Bất cứ một quốc gia nào trên thế giới đều có pháp luật để đảm bảo trật tự xã hội Nhưng văn hóa để thực thi pháp luật ở mỗi quốc gia thì không như nhau Pháp luật nói chung và pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt nói riêng luôn có một hệ thống pháp chế để đảm bảo thi hành, nhưng hoạt động của các cơ quan công quyền nếu không có văn hóa, không tôn trọng pháp luật thì việc thực thi pháp luật chắc chắn không đúng Bên cạnh đó, nếu các chủ thể quyền lực này đã có văn hóa, ý thưc thực thi đúng pháp luật nhưng các chủ thể có nghĩa vụ không có văn hóa và ý thưc tôn trọng ý thức thực thi thuế sẽ dẫn tới hành vi trốn thuế, để thu được lợi nhuận cao hơn Hành vi trốn thuế tiêu thụ đặc biệt đồng nghĩa với không thực thi thuế đối với một số mặt hàng nhất định, cơ quan có quyền lực đôi khi không thể tìm ra do nhiều nguyên nhân khác nhau

Văn hóa bắt nguồn từ việc giáo dục, giáo dục ở đây mang ý nghĩa rộng tức là giáo dục ý thức của người dân ở gia đình, nhà trường và cả xã hội Đối với chủ thể có nghĩa vụ nộp thuế cần giáo dục họ nghĩa vụ tôn trọng pháp luật và muốn làm được điều đó thì trước hết cần giáo dục nhóm chủ thể mang quyền lực được vai trò của thuế tiêu thụ đặc biệt, giáo dục sự tôn trọng một cách thực sự chứ không phải là nỗi khiếp sợ về các chế tài xử lý

1.3- Hội nhập quốc tế

Trong xu hướng phát triển toàn cầu, Việt Nam đã gia nhập rất nhiếu sân chơi chung của quốc tế Trong đó, Việt Nam ra nhập WTO( tỏ chức thương mại thế giới) Bên cạnh những lợi ích đạt được như bình đẳng với các nước lớn hơn, được bảo vệ quyền lợi khi bị xâm phạm, việc ra nhập WTO cũng đặt ra đối với Việt Nam những thách thức và khó khăn mới trong việc thực thi pháp luật đang

tồn tại Đặc biệt với thuế tiêu thụ đặc biệt, Việt Nam đã có những hoạt động cụ thể như sau:

Để thực hiện các cam kết hội nhập, việc quy định lộ trình từng bước tăng thuế đối với một số mặt hàng như ô tô sản xuất lắp ráp trong nước (2004-2005), thuốc

lá, bia hơi (2006-2007) có ý nghĩa quan trọng đối với sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp Một mặt, bảo đảm thực hiện nguyên tắc không phân biệt đối

xử giữa hàng sản xuất trong nước với hàng nhập khẩu theo đúng các nguyên tắc của WTO Mặt khác, đã hạn chế những tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh mặt hàng thuốc lá, bia hơi khi phải thực hiện các cam kết hội nhập, giúp các doanh nghiệp có thời gian phục hồi và ổn định sản xuất, kinh doanh Đối với mặt hàng rượu: Theo cam kết, trong vòng 3 năm kể từ ngày gia nhập

Tổ chức thương mại Thế giới - WTO (tức là từ năm 2010), tại Việt Nam tất cả các loại rượu được chưng cất có nồng độ từ 20 độ cồn trở lên sẽ áp dụng một mức thuế tuyệt đối tính theo lít rượu cồn nguyên chất hoặc một mức thuế phần trăm

Đối với mặt hàng bia: Tương tự như rượu, theo cam kết, trong vòng 3 năm kể

từ khi gia nhập WTO, Việt Nam sẽ áp dụng một mức thuế suất phần trăm (%) chung đối với các loại bia, không phân biệt hình thức đóng gói bao bì

Vì vậy, việc thực thi pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2005 không còn phù hợp nữa Và Việt Nam đã có những điều chỉnh cần thiết để việc thực thi luật thuế tiêu thụ đặc biệt không vấp phải sự phản đối của thế giới bằng cách sửa đổi Luật thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2008 để phù hợp với hoàn cảnh mới, đảm bảo thực thi diễn ra phù hợp trong sân chơi chung toàn thế giới

2) Yếu tố từ phía các cơ quan nhà nước

Dưới các tác động của kinh tế xã hội nêu trên, các cơ quan Nhà nước sẽ là người quyết đinh phương hướng thực thi cơ bản của pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt.Yếu tố tác động từ các cơ quan Nhà nước có thể được xem kim chỉ nam cho các hoạt động thự thi thuế tiêu thụ đặc biệt Nếu có các chủ trương và phương hướng phù hợp sẽ góp phần tích cực tới việc thực thi pháp luật thuế tiêu thụ đặc

biệt trên thực tế Và ngược lại, cũng có thể làm cho việc thực thi thuế khó được thực hiện và nếu được thực hiện cũng sẽ gặp phải sự phản đối lớn trong xã hội, dẫn tới việc không thực thi được hoặc thực thi không đúng, không đủ

2.1 - Chính sách

2.1.1- Đối tượng chịu thuế:

Danh mục các hàng hóa là đối tượng áp dụng thuế TTĐB 2005 ở Việt Nam chỉ đánh vào 8 nhóm hàng hóa và 5 nhóm dịch vụ.Con số này ít hơn một số nước trong khu vực như: Ở Thái Lan, thuế TTĐB đánh vào 15 nhóm hàng, ở Indonesia áp dụng cho 37 nhóm hàng Như vậy, nhìn vào phương diện số mặt hàng thì việc thực thi thuế tiêu thụ đặc biệt của Việt Nam có vẻ đơn giản hơn Nhưng trong quá trình thực thi, tổng kết của chính phủ việc thực hiện luật thuế tiêu thụ đặc biệt 2005 cho thấy đã tồn tại nhiều bất cập dẫn đến việc khó thực thi

và bỏ sót nhiều mặt hàng

Ví du: Tàu bay, du thuyền vì giá trị của nó lớn hơn ô tô mà lại không bị đánh thuế gây tâm lý ức chế cho những người mua ô tô Hay cùng là máy chơi điện tử jackpot thuộc đối tượng chịu thuế TTĐB Nhưng trong thực tế, ngoài chủng loại máy jackpot còn có các loại máy slot machines khác cũng đang được

sử dụng cho các trò chơi điện tử có thưởng Vì vậy nếu chỉ quy định máy jackpot thuộc đối tượng chịu thuế thì không bao quát được tất cả các loại trò chơi điện tử

có thưởng khác Điều này sẽ dẫn tới việc khi thực thi các doanh nghiệp kinh doanh trò chơi điện tử sẽ sử dụng máy slot nhằm không phải nộp thuế TTĐB

Vì vậy, luật thuế TTĐB 2008 đã quy định thêm một số mặt hàng là đối tượng áp thuế TTĐB Bao gồm 10 nhóm hàng hóa và 5 nhóm dịch vụ.Cụ thể như sau:

Đối với hành hóa:

a) Thuốc lá điếu, xì gà và chế phẩm khác từ cây thuốc lá dùng để hút, hít, nhai, ngửi, ngậm;

b) Rượu;

c) Bia;

d) Xe ô tô dưới 24 chỗ, kể cả xe ô tô vừa chở người, vừa chở hàng loại có

từ hai hàng ghế trở lên, có thiết kế vách ngăn cố định giữa khoang chở người và khoang chở hàng;

đ) Xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh có dung tích xi lanh trên 125cm 3 ; e) Tàu bay, du thuyền;

g) Xăng các loại, nap-ta (naphtha), chế phẩm tái hợp (reformade component) và các chế phẩm khác để pha chế xăng;

h) Điều hoà nhiệt độ công suất từ 90.000 BTU trở xuống;i) Bài lá;k) Vàng

mã, hàng mã.

Đối với dịch vụ:

a) Kinh doanh vũ trường;

b) Kinh doanh mát-xa (massage), ka-ra-ô-kê (karaoke);

c) Kinh doanh ca-si-nô (casino); trò chơi điện tử có thưởng bao gồm trò chơi bằng máy giắc-pót (jackpot), máy sờ-lot (slot) và các loại máy tương tự;

d) Kinh doanh đặt cược;

đ) Kinh doanh gôn (golf) bao gồm bán thẻ hội viên, vé chơi gôn;

e) Kinh doanh xổ số.

2.1.2 Thuế suất

Thuế suất đối với các hàng hóa bị áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt là cao từ 10- 70% Trong đó mặt hàng bị đánh thuế cao nhất là vàng mã, hàng mã 70% Trước đây mức thuế xuất cao nhất 100%năm 1998, 80% năm 2003, 75% năm

2005 Như vậy, mức thuế suất thuế TTĐB đang giảm dần, điều này góp phần quan trọng trong việc thực thi trong thực tế Một mặt, nó phù hợp với xu hướng hợp nhập thế giới của Việt Nam Mặt khác, nhận được ủng hộ của các doanh nghiệp trong nước cũng như nước ngoài dẫn đến việc luật được tôn trọng hơn và

ý thức tuân theo pháp luật thuế TTĐB, giúp việc thực thi thuế TTĐB diễn ra

nhanh chóng và hạn chế được hành vi trốn thuế Nhưng mức thuế suất vẫn phải đảm bảo được mục đích hướng dẫn tiêu dùng mà Nhà nước đã đề ra Cân bằng lợi ích xã hội và lợi ích cá nhân

2.1.3 Phương pháp tính thuế

Phương pháp tính thuế TTĐB 2008 được quy định tại Điều 6 Luật

thuế TTĐB : “Đối với hàng hóa, dịch vụ dùng để trao đổi hoặc tiêu dùng nội bộ,

biếu, tặng cho là giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt của hàng hóa, dịch vụ cùng loại hoặc tương đương tại thời điểm phát sinh các hoạt động này

Giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt đối với hàng hóa, dịch vụ quy định tại Điều này bao gồm cả khoản thu thêm, được thu (nếu có) mà cơ sở kinh doanh được hưởng

Giá tính thuế được tính bằng Đồng Việt Nam Trường hợp người nộp thuế có doanh thu bằng ngoại tệ thì phải quy đổi ngoại tệ ra Đồng Việt Nam theo tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng do Ngân hàng nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm phát sinh doanh thu để xác định giá tính thuế.

Chính phủ quy định cụ thể Điều này.”

Nghị định 26/2009/NĐ-CP ngày 16 tháng 3 năm 2009 về quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật thuế TTĐB quy định chi tiết việc tính thuế TTĐB như sau:

“1.Đối với hàng hoá sản xuất trong nước, giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt

được xác định như sau:

Giá bán chưa có thuế giá trị gia tăng Giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt = ──────────────────────

1 + Thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt

Trong đó, giá bán chưa có thuế GTGT được xác định theo quy định của pháp luật về thuế GTGT…

2 Đối với hàng nhập khẩu, giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt được xác định như sau:

Giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt = Giá tính thuế nhập khẩu + Thuế nhập khẩu….

3 Đối với hàng hoá chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, giá tính thuế không loại trừ giá trị vỏ bao bì, vỏ chai….

4 Đối với hàng hoá gia công thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt là giá bán hàng hoá của cơ sở giao gia công bán ra hoặc giá bán của sản phẩm cùng loại hoặc tương đương tại thời điểm bán.

5 Đối với hàng hoá sản xuất dưới hình thức hợp tác kinh doanh giữa cơ

sở sản xuất và cơ sở sở hữu thương hiệu (nhãn hiệu) hàng hoá, công nghệ sản xuất thì giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt là giá bán ra của cơ sở sở hữu thương hiệu hàng hoá, công nghệ sản xuất.

6 Đối với hàng hóa bán theo phương thức trả góp, trả chậm, giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt là giá bán của hàng hóa bán theo phương thức trả tiền một lần, không bao gồm khoản lãi trả góp, lãi trả chậm.

7 Đối với dịch vụ, giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt là giá cung ứng dịch vụ của cơ sở kinh doanh dịch vụ bán ra…

8 Đối với hàng hóa, dịch vụ dùng để trao đổi, tiêu dùng nội bộ, biếu, tặng, cho, khuyến mại giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt là giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt của hàng hóa, dịch vụ cùng loại hoặc tương đương tại thời điểm phát sinh hoạt động trao đổi, tiêu dùng nội bộ, biếu, tặng, khuyến mại các hàng hoá, dịch

vụ này.

9 Giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt đối với hàng hóa, dịch vụ quy định tại Điều này bao gồm cả khoản thu thêm tính ngoài giá bán hàng hóa, giá cung ứng dịch vụ (nếu có) mà cơ sở sản xuất, kinh doanh được hưởng…”

Có thể xem đây là hành lang pháp lý quan trọng nhất để tiến hành việc thực thi pháp luật thuế TTĐB Đây cũng là một điểm rất tiến bộ của luật thuế TTĐB 2008 Các cơ quan quyền lực sẽ dựa vào các quy định này để thực thi luật chính xác, tránh việc bỏ sót các trường hợp hoặc việc không tuân thủ của các