MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÚP CHO VIỆC GIẢNG DẠY

Lý do khách quan: - Hiện nay tất cả các ngành nghề trong xã hội luôn luôn đổi mới không ngừng phát triển, để theo kịp sự phát triển xã hội trong đó có ngành giáo dục của chúng ta luôn lu

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1 Lý do khách quan:

- Hiện nay tất cả các ngành nghề trong xã hội luôn luôn đổi mới không ngừng phát triển, để theo kịp sự phát triển xã hội trong đó có ngành giáo dục của chúng

ta luôn luôn đổi mới về mọi phương diện, tìm tòi phương pháp để nâng cao chất lượng giáo dục nhằm mục đích “thầy dạy tốt trò học tốt”

nhận kiến thức từ một phía một cách thụ động – thì với phương pháp tích cực cũng như chương trình sách giáo khoa mới đã có tác động mạnh về việc nâng cao khả năng lĩnh hội kiến thức của học sinh giúp cả thầy và trò đều phải cố gắng trong hoạt động dạy và học

Cùng với môn khoa học khác, nhiệm vụ đặt lên vai người giáo viên giảng dạy môn Sinh học trong giai đoạn hiện nay là hết sức nặng nề: làm sao phải cung cấp thông tin mới nhất, cơ bản nhất, hiện đại nhất, và rèn cho họ sinh những kỹ năng thực hành, vận dụng cho học sinh, làm sao các em có thể vận dụng những kiến thức đó, kĩ năng đó vào thực tế cuộc sống của các em

2 Lý do chủ quan:

Xuất phát từ những thực tế của trường và của chương trình sinh học trung học

cơ sở:

- hiện nay tất các môn học đều có tầm quan trọng ngang nhau, nhưng trong tư tưởng của đa số học sinh các em vẫn cho rằng môn sinh học là môn phụ nên các

em học bài là để đối phó với kiểm tra và thi cử chứ các em chưa thật sự yêu thích đầu tư tìm hiểu môn học

- Chương trình sinh học 6 và 7 nội dung chủ yếu là nghiên cứu về các ngành thực vật, động vật, vốn rất gần gũi, quen thuộc với các em Nếu giáo viên chỉ truyền đạt kiến thức theo nội dung sách giáo khoa, không sử dụng phương tiên, thiết bị dạy học (dạy chay) thì quả thật là rất đơn điệu không thu hút hứng thú trong học tập của các em dẫn đến sự tiếp thu một cách hời hợt, máy móc kết quả không cao thậm chí không đạt mục tiêu bài học học sinh càng không có hứng thú với môn học

- Có phòng thực hành bộ môn nhưng số học sinh trong lớp lại đông 39 - 40 em/lớp Phương tiện thiết bị dạy và sử dụng trong thực hành còn hạn chế Nên các giờ thực hành phần lớn là do giáo viên tiến hành biểu diễn thí nghiệm nên chưa thực sự thu hút các em yêu thích hứng thu trong học tập môn sinh học

- Thực hiện đổi mới phương thức giảng dạy Giúp các em nhanh chóng thích ứng với phương pháp dạy học tích cực, thì việc tìm ra “một số phương pháp giúp cho việc giảng dạy môn sinh 6, 7 đạt hiệu quả” là rất quan trọng và cần thiết Những phương pháp đó góp phần giúp cho giáo viên tự tin là người tổ chức dẫn đường để các em chủ động tìm tòi lĩnh hội kiến thức, phát huy tính tu duy tích cực của các em và cũng giúp cho các em say mê hứng thú với môn học hơn

II NỘI DUNG ĐỀ TÀI:

Ngay từ năm đầu tiên thực hiện đổi mới phương pháp và thực hiện chương trình sách giáo khoa mới Tôi không khỏi lúng túng với số tranh ảnh và thiết bị thực hành ít ỏi, tôi luôn trăn trở làm thế nào đẻ đạt được cái đích của phương pháp mới là phát huy được tính tích cực của học sinh, kích thích tư duy độc lập, chủ động chiếm lĩnh tri thức của học sinh

Trong khi đó, chương trình sinh học 6 và 7 nghiên cứu về giới động vật và thực vật vô cùng phong phú, đa dang, đầy sự bí ẩn và lý thú, đôi khi có những thành tựu mời mà ta không nắm bắt được Đó là một hạn chế mà điều này sẽ dẫn đến sự thiệt thòi cho học sinh

Khi giảng bài, mỗi khi liên hệ thực tế là mỗi lần thực sự cuốn hút sự chú ý của các em - xuất phát từ những suy nghĩ đó tôi mạnh dạn góp nhặt vốn thông tin kiến thức ít ỏi có được khi học dưới mái trường sư phạm, kết hợp với việc cập nhật vốn kiến thức từ sách báo hàng ngày để thành lập một “kho tư liệu kiến thức” cho riêng mình để phục vụ cho mục đích giảng dạy

Sau đây là một số ví dụ:

Ví dụ 1: Tôi sử dụng thông tin trong mục “chuyện lạ trong thế giới thực vật”

của báo thiếu niên nhi đồng:

- Cây to nhất ở California - Mỹ có cây cù tùng khổng lồ ( tên khoa học là sequoiadendton giganteum) có lá màu xanh lục, vỏ màu nâu đỏ dày 60cm, chu

vi của thân cây là 28m, ước tính nặng 2500 tấn với số gỗ này người ta có thể làm được 5 tỉ que diêm

- Cây có chu vi lớn nhất: các nhà khoa học phát hiện cây Bao Báp có chu vi rộng đến 55m có thể che mưa nắng cho khoảng 30 người để liên hệ thực tế khi dạy bài “thân cây to ra do đâu” sinh 6

Ví dụ 2: Để trả lời thắc mắc của học sinh khi dạy bài “cấu tạo của phiến lá” –

sinh 6 Tôi sử dụng kiến thức:

- Ở mỗi cuống lá cây trinh nữ có một mô tế bào có màng mỏng “mọng nước” gọi là bóng lá bên trong chứa đầy nước Khi ta đụng tay vào lá cây, lá cây

bị chấn động nước ở trong tế bào phần dưới bọng lá lập tức chảy về hai bên phía trên, phần dưới lại xẹp như quả bóng xì hơi, phía trên lại như quả bóng bơm căng lên làm cho cuống lá cụp xuống khép lại

Ví dụ 3: Kiến thức về vai trò của thực vật rất nhiều, nhưng tôi chỉ đơn củ một –

hai ví dụ

+ Cây máu rồng (cây sáp): nhựa của nó đỏ như máu, được sử dụng rộng rãi trong y học và để nhuộm màu cho các loại rượu Ngoài ra còn lấy được chất bề mặt như kim loại dùng để chống ẩm, chống rỉ sét tốt nhất Thời cổ Ai Cập, người ta sử dụng trong kỹ thuật ướp xác(báo TNTP)

+ Củ ráy ngứa (ráy dại): mọc hoang ở bờ bụi, nơi rừng núi ẩm mát, trông hơi giống cây môn nhưng có độc, chạm vào đã thấy ngứa Đông y dùng củ làm cao dán mụn nhọt và chữa đựơc nhiều bệnh như: cảm mạo không ra mồ hôi, lở ngứa lâu ngày, đờm tắc nghẹn cổ, sốt rét, bị ong chích…(Lương y Vương Thừa Ân-Báo Phụ Nữ Việt Nam)  Để liên hệ thực tế khi dạy bài “Vai trò của thực vật đối với đời sống con người” – Sinh 6

Ví dụ 4: Để liên hệ thực tế khi dạy bài: “các loại quả” – sinh 6 Tôi sử dụng:

* Tư liệu của bác sỹ Hương Liên (Báo Phụ Nữ Việt Nam):

- Quả nho có nhiều vitamin và khoáng chất, là thức ăn dễ hấp thụ cho trẻ em, người thiếu máu, thần kinh suy nhược, lợi tiểu … Gần đây khoa học còn phát

hiện ăn nhiều nho có thể phòng ngừa bệnh ung thư.

- Phan Thiết (Việt Nam) là nơi trồng nhiều nho, người ta sử dụng nho để làm rượu vang Ở Pháp có rượu vang nho nổi tiếng, mùi vị thích hợp cho phụ nữ sử dụng vì nồng độ cồn nhẹ, uống với liều lượng thích hợp có tác dụng kích thích tiêu hoá tốt

- Vỏ lựu có tác dụng tẩy giun sán, vỏ cam quýt có tác dụng chữa ho…

* Miền Đông Nam Bộ (Việt Nam) cũng là vùng trồng được nhiều loại đặc sản như: sầu riêng, măng cụt,… Nên tôi sử dụng tư liệu của vụ Y Học Cổ Truyền (Bộ Y Tế):

+ Quả sầu riêng chín: cơm sầu riêng có nhiều chất đạm, chất béo, vitamin –

ăn có tác dụng bồi bổ sức khoẻ Lá, rễ, vỏ được dùng để chữa sốt, vàng da, viêm gan, tiêu chảy…

+ Vỏ măng cụt có tác dụng chữa tiêu chảy

Ví dụ 5: Tài liệu của Nguyễn Phúc Giác Hải:

- Thuỷ tức có khả năng tái sinh lại một cơ thể toàn vẹn chỉ từ một phần cơ thể tách ra Chính vì hiện tượng này mà các nhà viết kịch bản phim có thể mô phỏng con quỷ 9 đầu hoặc long xà 9 đầu Chặt mất cái đầu nào lập tức nó mọc lại cái đầu khác

 Liên hệ dạy kiến thức “Tái sinh ở thuỷ tức”- sinh 7

Ví dụ 6: tài liệu của Nguyễn Phúc Giác Hải- để liên hệ khi dạy bài “Giun

Đũa”-sinh 7

Nước ta là nước nông nghiệp, tham canh lúa nước, thâm canh hoa màu -thường dùng phân tưới rau

Hậu quả: tỉ lệ người nhiễm giun rất cao (trên 80%)

người ta đưa đến bệnh viện một người bị đau bụng đặc biệt bác sỹ quyết định cho mổ ruột Trong ruột có tới hàng ngàn con giun

Có những người giun bò ra cả lỗ mũi, có người nôn ra giun,ho ra giun Có những người giun bò ra cả lỗ tai, thập thò ở cả khoé mắt Trong cơ thể không có chỗ nào là không có: Gan, Lá Lách, Mật, thậm chí ngay cả ở trong óc nữa…

Ví dụ 7: Theo thông tin trên truyền hình (năm 2005):

- Rất nhiều người dân Nghệ An – Hà Tĩnh bị mắc bệnh sán lá gan Nguyên nhân

là người dân ở đây có thói quen ăn gỏi cá, ăn thực vật thuỷ sinh khi chưa nấu chín

Trên cơ thể cá hoặc động vật thuỷ sinh (cần nước, rau nhút, cải xoong…) Gỏi cá hoặc rau còn sống (hoặc tái) đã có sẵn ấu trùng sán lá gan , khi vào trong ruột người ấu trùng sán lá gan qua thành ruột theo máu đến ký sinh ở gan Hiện nay chưacó thuốc đặc trị bệnh sán lá gan

 Liên hệ phần nguyên nhân bị nhiễm sán lá gan, từ đó đưa ra biện pháp phòng chống bệnh sán lá gan Khi dạy bài: “Sán Lá Gan”- sinh 7

Ví dụ 8: Theo thông tin truyền hình Đồng Nai (tháng 03/2004)

Một số địa phương thuộc tỉnh Đồng Nai gặp nạn “châu chấu tre”: từng đàn, từng đàn châu chấu không rõ từ đâu bay đến, chúng gặp bụi tre nào, rừng tre nào là

xà xuống gặm sạch lá chỉ sau một đêm tất cả các bụi tre đều trơ trụi Trước đây cũng có một lần có hiện tượng như thế, người ta đã phun thuốc nhưng dường như không có hiệu quả

 Liên hệ để nhấn mạnh tác hại của châu chấu khi dạy bài:“Châu Chấu”–sinh 7

Ví dụ 9: Thông tin từ báo khoa học đời sống:

- Loài thằn lằn da báo sống ở vùng đất khô cằn thuộc bang california (Mỹ) có chiều dài cơ thể 75-125mm nặng 20,5 -37,5g có những đốm da lốm đốm như da báo nên được gọi là thằn lằn da báo, những đốm này là bộ phận dùng để điều chỉnh thân nhiệt, đốm sẫm hơn hấp thụ sức nóng vào buổi sáng sớm, nhạt đi khi

có nắng ấm để tránh rét thì chúng phải ngủ trong hang để vượt qua mùa đông  Liên hệ khi dạy kiến thức “sự thích nghi của động vật với môi trường đới nóng” – sinh 7

2 Làm và sử dụng đồ dùng dạy học:

Ví dụ 1: vì thiết bị thí nghiệm không đạt yêu cầu (chuông thuỷ tinh – chuông

nhựa quá nhỏ) không sử dụng được nên khi tìm hiểu kiến thức “ lá cây sử dụng những gì để chế tạo tinh bột” – sinh 6 Tôi thay thế chuông thuỷ tinh (chuông nhựa) bằng bịch linon lớn màu trắng

Cách sử dụng như sau:

- Đặt 2 chậu cây vào chỗ tối trong 2 ngày để tinh bột ở lá bị tiêu hết Sau đó đặt mỗi cây vào một chậu thuỷ tinh (có đánh dấu chậu A và chậu B), đổ khoảng 1-2cm nước ở đáy rồi úp 2 bịch linon vào hai chậu không để không khí bên ngoài lọt vào - chậu A đặt thêm cốc nước vôi trong để dung dịch này hút hết khí cacbonic trong bịch

- Đặt 2 chậu thí nghiệm ra chỗ có nắng gắt (nếu không có nắng gắt thì sử dụng bóng điện 500w) Sau khoảng 5- 6giờ ngắt lá của mỗi cây ở chậu A và B, đem lá này đun cách thuỷ với cồn để tẩy hết diệp lục, rửa lá với nước sạch, thử với dung dịch iốt loãng (thuốc thử tinh bột)

Kết quả:

+ Lá cây (lá thí nghiệm) trong chậu A: có màu nâu đỏ đặc trưng của dung dịch iốt

+ Lá cây (lá thí nghiệm) trong chậu B: có màu xanh tím đặc trưng

Qua phân tích điều kiện thí nghiệm và kết quả thí nghiệm Học sinh trả lời được câu hỏi đặt ra ở trên

Như vậy, không sử dụng được chuông thuỷ tinh (chuông nhựa) mà sử dụng bịch nilon thí nghiệm vẫn đạt kết quả tốt

Ví dụ 2: Trong ngành động vật có xương sống –sinh 7 Đối với việc giảng dạy

kiến thức về sự đa dạng của các lớp như: các lớp cá, lớp lưỡng cư, lớp bò sát, lớp chim, lớp thú.Vì tranh ảnh về động vật thuộc lớp này rất hạn chế nên tôi làm như sau:

Tôi sưu tầm tất cả các loại tranh ảnh về động vật và các tập tính của chúng rồi phân loại theo từng lớp kể trên Tranh ảnh có thể sưu tầm từ báo khoa học đời sống, báo thiếu nhi thậm chí có thể mua được ở nhà sách (ví dụ: Nhà sách Nguyễn Văn Cừ - TP Hồ Chí Minh) Hình ảnh động vật vừa to, đẹp lại hợp túi tiền Sau đó tôi tận dụng mặt sau của tấm lịch treo tường kích thước khoảng 68 x

45 cm

- Tờ thứ nhất dành cho lớp cá, tôi chia thành 2 phần: Lớp cá sụn số lượng loài ít ảnh sưu tầm cũng ít hơn nên tôi chừa phần nhỏ, còn lại dùng trang chí hình ảnh các loài thuộc lớp cá xương

- Dán ảnh xong tôi chú thích đầy đủ: tên lớp cá, tên từng loài (có thể cả nơi sinh sống)

- Tương tự, tờ thứ 2 tôi trang trí ảnh động vật thuộc lớp lưỡng cư, chú thích rõ ràng tên từng bộ phận, tên loài

- Tờ thứ 3: Tôi trang trí hình ảnh động vật thuộc lớp bò sát và cả hình ảnh về tổ tiên của chúng (khủng long) có chú thích đầy đủ

- Tương tự với lớp chim và lớp thú, tôi cũng có cách trang trí như vậy Tuy nhiên đối với 2 lớp này, số lượng loài lớn, phân chia thành các bộ phận cũng nhiều nên tôi chỉ trang trí một số hình ảnh về một số bộ đại diện được giới thiệu trong chương trình sách giáo khoa sinh 7 kèm theo một số hình ảnh về tập tính làm tổ (của chim), đào hang (của thú)

III KẾT QUẢ:

Qua 4 năm sưu tầm tích luỹ, tôi đã góp nhặt cho mình chút thông tin bổ ích liên quan đến kiến thức giảng dạy và một số phương tiện thiết thực phục vụ cho việc giảng dạy Qua 2 năm sử dụng vào bài giảng, tôi đạt được kết quả rất khả quan, tiết học rất sinh động, học trò càng say mê hứng thú với môn sinh học Bằng thông tin và hình ảnh liên quan đến bài học, tôi đã đưa các em từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, các em chăm chú hơn, chủ động hơn trong việc tìm tòi, lĩnh hội kiến thức

Sau đây là kết quả kiểm tra việc yêu thích môn sinh học của một số lớp mà tôi có và không sử dụng tư liệu và đồ dùng dạy học cần thiết vào bài giảng:

môn sinh học

%

Không thích môn sinh học

%

7A2

38 41

76,3 85,4

23,7 14,6 Không sử

dụng

6A8 7A5

39 40

35,9 50

64,1 50

Kết quả thi cuối năm của các lớp đó:

Bình %

Yếu %

dụng 7A2 41 12,2 39 48,8 0 Không sử

dụng

6A8 7A5

39 40

0 7,5

15,4 25

76,9 55

7,7 12,5

IV K ẾT LUẬN :

Như vậy, việc tìm ra phương pháp như trên để giúp cho việc giảng dạy môn sinh học 6, 7 thật là hợp lý và đúng đắn Các em học sinh đã hứng thú với môn học hơn, yêu thích môn học hơn và có kết quả học tập khả quan hơn

Trên đây là chút kinh nghiệm nhỏ mà tôi đã học được từ thầy cô của mình từ những ngày còn học dưới mái trường Cao đảng Sư Phạm Đồng thời đó cũng là chút kinh nghiệm nhỏ mà tôi đã rút ra từ thực tiễn giảng dạy của mình

Được sự phân công giảng dạy môn sinh học 6,7 theo đúng nguyện vọng, được

sự quan tâm của BCH nhà trường, các thầy cô trong tổ khoa học tự nhiên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong giảng dạy bản thân tôi cũng có cố gắng nhiều trong việc đầu tư tìm ra phương pháp thích hợp góp phần hạn chế những khó khăn trong khi giảng dạy chương trình mới, giúp các em hứng thú, tự giác, chủ động tìm tòi, lĩnh hội kiến thức dưới sự dẫn dắt của các thầy cô, tạo cho các em sự yêu thích môn học và phấn đấu đạt kết quả tốt

Vì vậy tôi tin rằng phương pháp trên cũng sẽ giúp cho môn học đạt hiệu quả cao nếu chúng ta áp dụng trong việc giảng dạy môn sinh học 8 và 9 ở trường trung học cơ sở

Trên đây chỉ là chút kinh nghiệm của bản thân tôi, chắc chắn rằng còn nhiều thiếu sót, tôi mong các đồng chí đồng nghiệp nhận xét, góp ý, bổ sung thêm để tôi áp dụng phương pháp hỗ trợ này một cách linh hoạt hơn, hiệu quả hơn nhằm góp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ của một giáo viên hết lòng vì đàn em thân yêu

An Bình, ngày 15 tháng 3 năm 2008

Người thực hiện

Nguyễn Thị Hồng

NHẬN XÉT VÀ ĐÁNH GIÁ CỦA BAN GIÁM KHẢO

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

…………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………