Báo cáo tóm tắt Luận vănHọc viện CTQG Hồ Chí Minh Viện Xã hội học và TLLĐ,QL - Luận văn thạc sỹ - Biến đổi mức sống hộ gia đình nông thôn vùng phụ cận Hà Nội - Học viên: Đỗ Văn Quân - Ng
Trang 1Báo cáo tóm tắt Luận văn
Học viện CTQG Hồ Chí Minh Viện Xã hội học và TLLĐ,QL
- Luận văn thạc sỹ
- Biến đổi mức sống hộ gia đình nông thôn vùng phụ cận Hà Nội
- Học viên: Đỗ Văn Quân
- Người hướng dẫn khoa học: TS Lê Ngọc Văn
1 Ý tưởng nghiên cứu của luận văn
-Cải thiện và nâng cao mức sống cho mọi gia đình là mục tiêu của sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nước
-Thành tựu về nâng cao mức sống cho nhân dân trong 20 năm đổi mới đất nước có ý nghĩa rất quan trọng
-Sự biến đổi nhanh chóng mức sống dân cư ở nước ta đang đặt ra hàng loạt vấn đề về lý luận và thực tiễn mà khoa học xã hội học cần phải làm sáng rõ
-Sự biến đổi mức sống hộ gia đình nông thôn vùng phụ cận Hà Nội có đặc trưng riêng và có ý nghĩa to lớn
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Tổng cục Thống kê: 1992 - 1993; 1997 - 1998; 2001- 2002 và 2003 -
2004
1 Đi sâu phân tích hiện tượng biến đổi mức sống dưới ảnh hưởng của quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá ở các khu vực đô thị lớn
2 Tập trung nghiên cứu và đưa ra các kiến giải về các khía cạnh phân tầng xã hội về mức sống trên diện mạo cả nước, ở ĐB sông Hồng và đô thị
Hà Nội
3 Phân tích vai trò tác động của học vấn và nghề nghiệp đến phân tầng
xã hội theo mức sống
Trang 24.Cỏc cụng trỡnh cú xu hướng quan tõm đến phõn tầng về mức sống hơn là sự biến đổi mức sống hộ gia đỡnh
3 Mục đớch và nhiệm vụ nghiờn cứu của luận văn
- Làm rừ cơ sở lý luận và những khỏi niệm cơ bản liờn quan đến chủ đề nghiờn cứu Vận dụng một số lý thuyết xó hội học vào nghiờn cứu
-Đỏnh giỏ thực trạng biến đổi mức sống trong cỏc hộ gia đỡnh
- Tỡm hiểu một số nhõn tố ảnh hưởng đến biến đổi mức sống của hộ gia đỡnh nụng thụn vựng phụ cận Hà Nội
- Đề xuất một số khuyến nghị nhằm nõng cao mức sống hộ gia đỡnh nụng thụn vựng phụ cận Hà Nội
4 Giả thuyết nghiờn cứu
1 Mức sống hộ gia đỡnh ở nụng thụn vựng phụ cận Hà Nội đang cú sự biến đổi nhanh chúng trong những năm gần đõy
2 Quỏ trỡnh biến đổi mức sống hộ gia đỡnh nụng thụn vựng phụ cận Hà Nội đang diễn ra đồng thời theo hai xu hướng cơ bản: nõng cao mức sống
và phõn tầng mức sống giữa cỏc hộ gia đỡnh
2.Học vấn, nghề nghiệp là những nhõn tố cú ảnh hưởng mạnh mẽ đến biến đổi mức sống hộ gia đỡnh
4 Muốn nõng cao mức sống cho cư dõn nụng thụn cần phải đẩy nhanh quỏ trỡnh chuyển đổi cơ cấu lao động- nghề nghiệp theo hướng đa dạng húa ngành nghề, phi nụng nghiệp húa và nõng cao chất lượng nguồn lao động
5 Khung phõn tớch
Đặc trưng nhân khẩu- xã hội của chủ hộ
và hộ gia đình
- Tuổi
- Học vấn
- Nghề nghiệp (Chủ hộ)
-Cơ cấu nghề nghiệp
-Số lao động -Học vấn của lao động -Các ưu thế khác
( hộ gia đình)
Điều kiện kinh tế-xã hội của cộng
đồng
Bối
cảnh
đất
nước
đổi
mới
và
phát
triển
Biến đổi mức sống hộ gia đình nông thôn vùng phụ cận Hà Nội
Trang 36 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
- Dựa trên quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước về CHN, HĐH, đô thị hoá và nông dân, nông nghiệp và nông thôn
- Vận dụng một số lý thuyết xã hội học vào nghiên cứu trong luận văn
- Phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp
- Phương pháp phỏng vấn ankét
- Phương pháp phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm
- Phương pháp quan sát
7 Đóng góp của luận văn
Đóng góp về mặt khoa học
-Vận dông một số lý thuyết xã hội học để giải thích sự biến đổi mức sống của hộ gia đình
-Đưa ra một số luận cứ khoa học cho việc cần thiết phải hoạch định chính sách phát triển kinh tế-xã hội riêng cho khu vực phụ cận ven đô
Đóng góp về mặt thực tiễn
Møc chi tiªu nghi/tµi TiÖn
s¶n
TiÕp cËn gi¸o dôc
TiÕp cËn y tÕ TiÕp cËn
v¨n ho¸
Møc
thu
nhËp
Trang 4- Có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các địa phương vùng phụ cận Hà Nội
- Có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong học tập, nghiên cứu và giảng dạy những vấn đề liên quan
8 Kết cấu của luận văn
- Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham, luận văn gồm 3 chương với 8 tiết
-Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
-Chương 2: Thực trạng biến đổi mức sống hộ gia đình nông thôn vùng
phụ cận Hà Nội giai đoạn 2001-2005
- Chương 3: Xu hướng biến đổi mức sống và một số kiến nghị nhằm
tăng giàu giảm nghèo, nâng cao mức sống hộ gia đình nông thôn vùng phụ cận Hà Nội
9 Các khái niệm cơ bản được sử dụng trong luận văn
-Khái niệm mức sống
-Khái niệm biến đổi mức sống
-Phân tầng xã hội
-Phân tầng xã hội về mức sống
-Hé gia đình
-Khái niệm nông thôn vùng phụ cận Hà Nội
10 Một số lý thuyết xã hội học và quan điểm, CS của Đảng, Nhà nước
-Lý thuyết cơ cấu - chức năng
-Lý thuyết biến đổi xã hội
-Thuyết phân công lao động xã hội
-Quan điểm và chính sách của Đảng và Nhà nước về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn
-Quan điểm và chính sách của Đảng và Nhà nước ta về đô thị hóa
Trang 5-Quan điểm và chính sách của Đảng và Nhà nước về phân tầng xã hội
và xóa đói giàu nghèo
-Quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước ta phát triển kinh tế hộ
11 Đặc điểm địa lý, kinh tế - xã hội của xã Tân Hội và Thọ Xuân
- Đặc điểm địa lý, kinh tế-xã hội của xã Tân Hội
-Đặc điểm địa lý, kinh tế-xã hội của xã Thọ Xuân
- Đặc điểm địa lý, kinh tế-xã hội của các làmg-xã vùng phụ cận Hà Nội
12 Biến đổi về mức thu nhập hộ gia đình
Ngành nghề mang lại thu
nhập cho hé gia đình
Mức thu nhập năm 2001 (đơn vị triệu đồng)
Mức thu nhập năm
2005 (đơn vị triệu đồng)
13 Biến đổi về mức chi tiêu của hộ gia đình.
Nghề nghiệp Năm 2001(triệu đồng) Năm 2005(triệu đồng)
14 Biến đổi về nhà ở của hộ gia đình
Loại nhà Xây trước năm 2001(tỷ lệ Xây sau năm 2001(tỷ lệ
Trang 6%) %)
15 Biến đổi về sử dụng nguồn nước
Nguồn nước sử dụng Năm 2001 về trước(tỷ
lệ %)
Từ năm 2001 trở lại đây(tỷ lệ %)
16 Biến đổi về sử dụng nhà vệ sinh
Loại nhà vệ sinh Năm 2001 về trước(tỷ
lệ %)
Từ năm 2001 trở lại đây(tỷ lệ %)
17 Biến đổi về sử dụng nhà bếp
Loại bếp đun Năm 2001 về
trước(tỷ lệ%)
Từ năm 2001 trở lại đây(tỷ lệ %)
18 Biến đổi về cơ hội tiếp cận dịch vụ giáo dục của hộ gia đình(tỷ lệ%)
Trang 7Nội dung biến đổi về giáo dục Tăng lên Không
thay đổi
Giảm xuống
Không rõ
1.Thời gian giúp con em học bài 53,5 32,3 7,7 6,5
2 Mức độ liên lạc với nhà trường 47,7 39,4 9,7 3,2
3 Mức chi phí học tập của con em 70,3 21,3 3,9 4,5
4 Nhận thức về vai trò của học tập 73,5 21,3 1,3 3,9
5 Thành tích học tập của con em 62,6 27,1 5,2 5,2
6 Nhu cầu của gia đình về giáo dục 75,5 17,4 1,3 5,8
19 Biến đổi về cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế của hộ gia đình(tỷ lệ %)
Loại hình dịch vụ y tế Năm 2001 về trước Từ năm 2001 trở lại đây
20 Biến đổi về mức độ hưởng thụ văn hoá tinh thần của hộ gia đình(tỷ lệ %)
Nội dung tiếp cận văn hoá tinh thần Tăng lên Như cò Giảm đi
Thăm bạn bè, người thân, hàng xóm 17,9 75,6 6,5
21 Nhóm nhân tố về đặc trưng nhân khẩu - xã hội của chủ hộ gia đình
-Nghề nghiệp của chủ hộ với mức độ biến đổi mức sống hộ gia đình
Trang 8-Độ tuổi của chủ hộ với mức độ biến đổi mức sống hộ gia đình
-Trình độ học vấn của chủ hộ với biến đổi mức sống của hộ gia đình
22 Nhóm nhân tố về đặc trưng nhân khẩu-xã hội của hộ gia đình
-Nhân tố đặc trưng về số lượng nhân khẩu của hộ gia đình
-Nhân tố đặc trưng số lao động có việc làm tạo thu nhập của hộ gia đình -Nhóm nhân tố về vị trí chỗ ở, quan hệ xã hội của hộ gia đình
-Đặc trưng về diện tích đất đai trong sản xuất nông nghiệp
- Đặc trưng về loại nghề nghiệp có ưu thế của hộ gia đình
23 Nhóm nhân tố nguồn lực từ cộng đồng và chính sách của Nhà nước
-Vai trò cuả đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị cấp cơ sở
-Vai trò của Nhà nước qua hệ thống CS phát triển kinh KT-XH
-Nghề nghiệp truyền thống của cộng đồng
-Đặc trưng về văn hoá truyền thống của cộng đồng
-Đặc trưng về vị trí địa lý đất đai của cộng đồng
-Đặc trưng về hạ tầng cơ sở vật chất của cộng đồng
24 Xu hướng biến đổi mức sống hộ gia đình nông thôn vùng phụ cận Hà Nội
-Nâng cao mức sống, tăng giàu, giảm nghèo sẽ tiếp tục được đẩy tới
-Phân tầng xã hội về mức sống giữa các hộ gia đình vẫn tiếp tục doãng ra
-Đô thị hoá về lối sống ngày càng được thể hiện rõ
25 Các khuyến nghị ở cấp độ cá nhân, hộ gia đình.
-Các hé gia đình của khu vực cần mạnh dạn thực hiện quá trình chuyên môn hoá trong phân công lao động của gia đình mình
-Cần đẩy mạnh việc phát huy tinh thần của dòng họ, các tổ chức nhóm không chính thức
-Cần mạnh dạn hơn trong hướng phát triển đa dạng hoá ngành nghề trong các hoạt động kinh tế
Trang 9-Cần mạnh dạn hơn trong việc chuyển đổi cơ cấu ngành nghề sản xuất
26 Các khuyến nghị ở cấp độ cộng đồng dân cư
-Cần phải tăng cường vai trò, năng lực lãnh đạo quản lý phát triển kinh
tế xã hội cho đội ngũ cán bộ xã
-Cần phát huy vai trò của các hợp tác xã trên địa bàn trong việc hỗ trợ đầu vào và đầu ra trong sản xuất kinh doanh của các hộ gia đình
-Cần đẩy mạnh xây dựng và phát triển đa dạng hoá các hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh phù hợp với năng lực và nhu cầu của hộ gia đình -Cần quan tâm hơn đến việc tạo lập môi trường thuận lợi cho quá trình chuyển giao KH-CN
-Quan tâm hơn nữa đến việc đầu tư phát triển hạ tầng cơ sở của ở các cộng đồng dân cư một cách đồng bộ
-TÝch cực tuyên truyền vận động người dân quan tâm theo dõi các vấn
đề liên quan đến chính sách phát triển KT-XH của Đảng và Nhà qua các phương tiện TTĐC và loa truyền thanh
-Cần hướng vào sản xuất các mặt hàng nông nghiệp chất lượng cao, sạch và an toàn phục vụ cho nhu cầu của thị trường Hà Nội
-Cần đẩy mạnh việc tuyên truyền chính sách khuyến khích các hộ gia đình làm giàu không hạn chế của Nhà nước
-Cần phải quan tâm hơn rất nhiều đến việc đầu tư cho giáo dục và đào tạo nghề cho các thế hệ trẻ để có thể đáp ứng được các yêu cầu của thị trường lao động
-Phát huy hơn nữa những yếu tố văn hoá truyền thống vào trong quá trình phát triển kinh tế-xã hội của quê hương
27 Các khuyến nghị ở cấp độ vĩ mô về chính sách
-Cần thiết phải hoạch định và thực thi chính sách kinh tế-xã hội cho khu vực nông thôn vùng phụ cận các đô thị lớn
Trang 10-Trong xây dựng quy hoạch phát triển KT-XH chính quyền địa phương cần phải quán triệt tinh thần quy hoạch tổng thể của Trung ương đến năm
2010 ở khu vực
-Chính quyền các tỉnh có khu vực giáp danh với Hà Nội cần chủ động hợp tác chặt chẽ hơn với thủ đô Hà Nội trong việc thực hoạch định và thực thi một số chính sách kinh tế-xã hội của Hà Nội
-Đẩy mạnh hoạch định và thực thi chính sách hướng các dịch vụ về y
tế, giáo dục và văn hoá tới nhóm hộ gia đình có thu nhập thấp trong xã hội, trong đó có khu vực nông thôn
-Thúc đẩy chính sách phát triển kinh tế hộ gia đình theo hướng nâng
cao năng lực thị trường, tạo ra nguồn vốn, chuyển giao KH-CN, bảo hiểm cho sản xuất kinh doanh nông nghiệp
- Cần xây dựng, điều chỉnh và hoàn thiện hệ thống chính sách phát triển kinh tế -xã hội ở khu vực nông thôn theo hướng tạo ra bước ngoặt căn bản
có tính chất đột phá
28 Kết luận
-Kết quả nghiên cứu cho thấy tính đúng đắn của các giả thuyết đặt ra ban đầu của luận văn
-Xu hướng chủ yếu là nâng cao mức thu nhập, chi tiêu, các tài sản tiện nghi sinh hoạt, cơ hội tiếp cận các dịch vụ về giáo dục, y tế và văn hoá tinh thần của các hộ gia đình
-Muốn thúc đẩy mức sống hộ gia đình nông thôn vùng phụ cận Hà Nội lên một tầm cao mới cần phải chú ý đặt trong mối quan hệ vận động phát triển với đô thị Hà Nội
-Hé gia đình nào, cộng đồng làng - xã nào có sự chuyển ngành nghề
từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp càng nhanh thì có tốc độ biến đổi mức sống càng cao, sự tăng giàu giảm nghèo càng lớn
Trang 11-Thực hiện mục tiêu phát triển nền nông nghiệp phục vụ đô thị, nông nghiệp sạch và nông nghiệp sinh thái Đồng thời, phát triển theo hướng buôn bán dịch vụ là chính hoặc tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp là chính
Xin cảm ơn!