Phương pháp hệ thống kiến thức bằng cách lập bảng thống kê và sử dụng sơ đồ trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12

Biện pháp tiến hành ứng dụng phương pháp hệ thống kiến thức bằng cách lập bảng thống kê và sử dụng sơ đồ trong dạy học lịch sử lớp 12 3.1.. Tuy nhiên qua thời gian dài mặc dù bộ giáo dục

MỤC LỤC

I Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

2 Mục đích nghiên cứu

3 Đối tượng nghiên cứu

4 Phạm vi nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu

II Nội dung

1 Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu

1.1 Cơ sở lý luận 1.2 Cơ sở thực tiễn

2 Thực trạng vấn đề

2.1 Thuận lợi 2.2 Khó khăn

3 Biện pháp tiến hành ứng dụng phương pháp hệ thống kiến thức

bằng cách lập bảng thống kê và sử dụng sơ đồ trong dạy học lịch

sử lớp 12 3.1 Ứng dụng vào bài 20: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống

Thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)’’

3.2 Sử dụng bảng thống kê trong bài ôn tập tiết 34

4 Kết quả thực nghiệm

III Kết luận và kiến nghị

1 Kết luận

1.1 Về nội dung 1.2 Về mặt ý nghĩa và hiệu quả

2 Kiến nghị

I Mở đầu :

1 Lý do chọn đề tài

Môn lịch sử ngoài nhiệm vụ góp phần vào việc thực hiệ mục tiêu đào tạo

của trường THPT nói chung cung cấp kiến thức c¬ b¶n của KH Lịch sử Ngoài

ra, còn giáo dục những phẩm chất tốt đẹp của dân tộc, lòng yêu nước biết ơn

tiền nhân , hoài bão và ý chí xây dựng đất nước cho các thế hệ tiếp theo Đặc

biệt trong giai đoạn mở cửa hiện nay môn lịch sử còn đảm nhận trách nhiệm

bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Tuy nhiên qua thời gian dài mặc

dù bộ giáo dục đào tạo cũng như giáo viên lịch sử đã rất cố gắng trong việc cải

tiến, đổi mới phương pháp dạy học lịch sử nhưng do nhiều yếu tố nên rất hạn

chế trong tiếp thu kiến thức lịch sử của học sinh và khó khăn trong công tác

giảng dạy của giáo viên vì thế hiệu quả của dạy và học môn lịch sử chưa cao ở

các trường THPT

Việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tối đa tính chủ động

tích cực của học sinh qua hệ thống câu hỏi phát vấn theo phương pháp cũ kết

hợp với đồ dùng dạy học truyền thống ( Bản đồ - tranh ảnh – sơ đồ ) Tuy

nhiên hiện nay giới trẻ ít quan tâm đến môn lịch sử coi đó là môn phụ Mặt khác

sách giáo khoa lịch sử viết quá dài học sinh khó nhớ các sự kiện lịch sử Vì vậy

việc đổi mới phương pháp dạy học phải kết hợp với việc áp dụng các phương

pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học ngoài việc sử dụng

CNTT, kênh hình , tranh ảnh, bản đồ , biểu đồ lịch sử thì việc sử dụng bảng

thống kê và các sơ đồ góp phần củng cố kiến thức cơ bản cho học sinh

Việc áp dụng bảng thống kê vào giảng dạy là một trong những phương

pháp quan trọng để giáo viên vừa kết hợp phương pháp giáo dục truyền thống

vừa kết hợp ph¬ng ph¸p míi trong các bài dạy lịch sử để học sinh nắm vững

kiến thức một cách hệ thống không gây áp lực cho các em về môn học.Chỉ cần

thông qua các bảng thống kê và sơ đồ học sinh có thể nắm được kiến thức của

từng bài , từng chương mét cách có hệ thống giúp học sinh nắm vững kiến thức

Hoàng Thị Nguyên - Trường THPT Lê văn Hưu – Thanh Hoá

2

bài học, hiểu sâu hơn các sự kiện lịch sử nhằm gây hứng thú học tập cho học

sinh, đồng thời giúp các em có khả năng tư duy sáng tạo, hiểu biết một cách có

hệ thống về bộ môn lịch sử

Xuất phát từ lý do trên tôi chọn đề tài : “Phương pháp hệ thống kiến thức

bằng cách lập bảng thống kê và sử dụng sơ đồ trong dạy học lịch sử Việt Nam

lớp 12’’

2.Mục đích nghiên cứu

- Góp phần đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực chủ

động của học sinh

- Giúp học sinh thích học môn lịch sử và nâng cao vị thế môn lịch sử xứng

với vai trò vị trí của nó trong xã hội

- Giúp học sinh không cần tốn nhiều thời gian cho học thuộc mà vẫn nắm

kiến thức một cách hệ thống, nội dung của từng bài, từng chương trong

chương trình lịch sử Việt nam lớp 12

3.Đối tượng nghiên cứu

Là học sinh lớp 12 KHTN

4 Phạm vi nghiên cứu

- Áp dụng cho bài 20 : “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống Thực dân

Pháp kết thúc (1953-1954)” - lịch sử 12 KHTN

- Áp dụng cho tiết ôn tập và làm bài tập lịch sử tiết 34

- Giới hạn trong việc giúp học sinh rèn luyện kỹ năng lập sơ đồ, bảng thống

kê cả sự hỗ trợ của giáo viên

- Đề tài nghiên cứu được thực nghiệm hai lớp 12 KHTN : 12C6 và 12C7

- Lớp 12C6: sử dụng trong giảng dạy bảng thống kê và sử dụng sơ đồ trong

dạy học

- Lớp 12C7 Sử dụng phương pháp dạy học cổ truyền kết hơp sử dụng bản

đồ, sơ đồ tranh ảnh lịch sử với hệ thống câu hỏi phát vấn học sinh

- Thời gian áp dụng : cho hai lớp cuối học kỳ I và cuối học kỳ II

5 Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện bài viết này, tôi sử dụng một số phương pháp nghiên

cứu chủ yếu sau:

- Nghiên cứu lý thuyết

- Quan sát sư phạm.

- Thực nghiệm sư phạm

- Phương pháp thống kê.

II Nội dung :

1 Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu

1.1 Cơ sở lý luận:

Trong những năm qua khi thực hiện chương trình thay sách giáo khoa,

việc đổi mới phương pháp dạy học đã được nhiều người quan tâm và khẳng định

vai trò quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học trong việc nâng cao

chất lượng dạy học Bộ môn Lịch sử cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ

sở của khoa học lịch sử, nên đòi hỏi học sinh không chỉ nhớ mà còn phải hiểu và

vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống Cho nên, cùng với các môn học khác,

việc học tập Lịch sử đòi hỏi phát triển tư duy, thông minh, sáng tạo Đã có quan

niệm sai lầm cho rằng học Lịch sử chỉ cần học thuộc lòng sách giáo khoa, ghi

nhớ các sự kiện - hiện tượng lịch sử là đạt, không cần phải tư duy - động não,

không có bài tập thực hành,… Đây là một trong những nguyên nhân làm suy

giảm chất lượng môn học

Điều quan trọng nhất trong trong việc đổi mới phương pháp dạy học là

thầy dạy thế nào để học sinh động não, làm thay đổi chất lượng hoạt động trí tuệ

của học sinh, làm phát triển trí thông minh, trí sáng tạo của các em Hiện nay,

trong quá trình dạy học trên lớp, hoạt động trí tuệ chủ yếu của học sinh là ghi

nhớ và tái hiện Ở nhà, học sinh tự học dưới dạng học bài và làm bài…nhưng về

căn bản đã được hướng dẫn ở lớp, nên hoạt động trí tuệ của học sinh vẫn nặng

về rèn luyện trí nhớ và khả năng tái hiện Như vậy, rèn luyện năng lực tư duy,

khả năng tưởng tượng, sáng tạo phát triển trí tuệ, trí thông minh…của học sinh

nói chung, được xem là nhiệm vụ chủ yếu, nhiệm vụ quan trọng nhất của quá

trình dạy học hiện đại Vì vậy, then chốt của việc đổi mới phương pháp dạy học

là điều chỉnh mối quan hệ giữa tái hiện và sáng tạo, đến việc tăng cường các

phương pháp sáng tạo nhằm đổi mới tính chất hoạt động nhận thức của học sinh

trong quá trình dạy học

1.2 Cơ sở thực tiễn :

Hoàng Thị Nguyên - Trường THPT Lê văn Hưu – Thanh Hoá

4

Dạy học Lịch sử là dạy những sự gì đã xảy ra trong quá khứ, mỗi bài học

đều có rất nhiều sự kiện và khái niệm lịch sử học sinh phải nhớ và hiểu Trong

thực tế hiện nay, còn nhiều học sinh học tập một cách thụ động, chỉ đơn thuần là

nhớ kiến thức một cách máy móc mà chưa rèn luyện kỹ năng tư duy Học sinh

chỉ học bài nào biết bài đấy, nhớ các kiến thức lịch sử một cách rời rạc và rất

nhanh quên

Ngoài ra, do quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của môn lịch sử trong

đời sống xã hội Một số học sinh và phụ huynh có thái độ xem thường bộ môn

lịch sử, coi đó là môn học phụ, môn học thuộc lòng, không cần đầu tư công sức

nhiều, dẫn đến hậu quả học sinh không nắm đựơc những sự kiện lịch sử cơ bản,

nhớ sai, nhầm lẫn kiến thức lịch sử là hiện tượng khá phổ biến trong thực tế ở

nhiều trường

Trong điều kiện hiện nay, việc giảng dạy và học tập bộ môn lịch sử vẫn

còn nhiều bất cập như: Chương trình sách giáo khoa khá nặng nề, quá tải về kết

cấu các nội dung, về thời lượng của chương trình Chương trình còn nặng về lí

thuyết mà rất ít số tiết thực hành và ôn tập ( điển hình là Sử 12 ) Trong mỗi bài

dạy lại có quá nhiều sự kiện làm cho học sinh ít hứng thú học lịch sử vì khó

nhớ , khó thuộc

Qua nhiều năm giảng dạy lịch sử , bản thân tôi luôn trăn trở để tìm ra

những phương pháp giúp học sinh hứng thú học tập bộ môn hơn và đạt kết quả

cao hơn Một trong những phương pháp có hiệu quả tôi đã thực hiện gây hứng

thú học tập cho học sinh giúp các em hệ thống kiến thức để dễ nhớ và hiểu sâu

về bản chất sự kiện lịch sử bằng cách lập bảng thống kê và sử dụng các sơ đồ

Đây là một phương pháp dễ ứng dụng trong mọi hoàn cảnh, điều kiện phù hợp

đặc biệt mang lại hiệu quả cao nếu có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.Trên cơ

sở đó, bản thân tôi đã chọn đề tài : “Phương pháp hệ thống kiến thức bằng cách

lập bảng thống kê và sử dụng sơ đồ trong dạy học lịch sử Việt nam lớp 12’’

2 Thực trạng của vấn đề :

a/ Thuận lợi:

- Đối với Giáo viên: Đội ngũ giáo viên nhiệt tình, tận tâm trong giảng dạy.Nhiều

giáo viên có kinh nghiệm nên qua công tác dự giờ, thao giảng đã đóng góp ý

kiến giúp cho các thành viên trong tổ có nhiều kinh nghiệm quý báu trong giảng

Nhà trường đã có phòng bộ môn và các loại tranh ảnh, bản đồ, lược đồ, sơ đồ…

Nhà trường có phòng máy chiếu riêng, hiện đại, có kết nối mạng Internet

- Đối với học sinh: Đa số học sinh có ý thức học tập, được trang bị đầy đủ sách

giáo khoa và đồ dùng học tập cần thiết

b/ Khó khăn khi thực hiện đề tài:

- Hơn 95% học sinh trường THPT Lê văn Hưu học khối A, vì vậy môn lịch sử bị

coi là môn phụ ít được học sinh chú ý học tập nếu giáo viên dạy lịch sử không

tìm phương pháp mới thì chắc chắn hiệu quả dạy và học môn lịch sử khó đạt kết

quả như mong muốn

- Đa số học sinh vẫn còn thói quen học thuộc lòng, học vẹt, không nắm sâu

được kiến thức vì thế sẽ mau quên kiến thức cũ

- Mặc dù đã cải cách chương trình giảng dạy nhưng vẫn còn một số bài quá dài,

kiến thức dàn trải dẫn đến tình trạng “quá tải” kiến thức đối với cả giáo viên

truyền thụ lẫn việc lĩnh hội kiến thức của học sinh

- Học sinh ngại học lịch sử

3 Biện pháp tiến hành ứng dụng phương pháp hệ thống kiến thức bằng

cách lập bảng thống kê và sử dụng sơ đồ trong dạy học lịch sử Việt nam lớp

12.

3.1 Ưng dụng vào bài 20: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống Thực dân

Pháp kết thúc (1953-1954)”

CÁCH THỨC THỰC HIÊN:

- Để hiểu phần thứ nhất" Âm mưu của Pháp-Mĩ ở Đông Dương: Kế hoạch

Nava Trước hết tôi trình bày về hoàn cảnh, nội dung, biện pháp của kế

hoạch Nava (Chủ yếu sử dụng tranh ảnh, lược đồ)

- Sang phần thứ II: "Cuộc tiến công chiến lược Đông -Xuân 1953-1954 và

chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954" tôi sử dụng bảng tóm tắt các sự kiện của

cuộc tiến công chiến lược đông xuân 1953-1954 kết hợp với bản đồ " Cuộc tiến

công chiến lược Đông -Xuân 1953-1954"

Bảng tóm tắt phải được chuẩn bị kĩ trước khi đến lớp

Bảng thống kê sự kiện cuộc tiến công chiến lược Đông- Xuân 1953-1954

Cuộc tiến công chiến lược Đông- Xuân 1953-1954

Hoàng Thị Nguyên - Trường THPT Lê văn Hưu – Thanh Hoá

6

Thời gian 10/12/1953 Đầu tháng

12/1953

Cuối tháng 1/1954

Đầu tháng 2/1954

Hướng

tiến công

của quân

ta

Thị xã Lai Châu

Trung Lào Thượng Lào Bắc Tây

Nguyên

Nơi địch

phân tán

và tập

trung binh

lực

Điện Biên Phủ( Trở thành

nơi tập trung

binh lực thứ 2

của Pháp sau đồng bằng Bắc Bộ)

Xê-nô ( Trở

thành nơi tập trung binh

lực thứ 3 của

Pháp

Luông phabang và Mường Sài

(Trở thành nơi tập trung binh lực thứ

4 của Pháp)

Plâyku( Trở

thành nơi tập trung binh lực

thứ 5 của

Pháp)

Ý nghĩa bảng tóm tắt:

- Về giáo dưỡng:

+ Qua bảng tóm tắt giúp học sinh hiểu được chủ trương của ta trong cuộc tiến

công chiến lược đông xuân 1953-1954 , thấy được kết quả mà ta đạt được

thông qua cuộc tiến công đó: Phân tán được lược lượng của địch từ một nơi

là Đồng Bằng Bắc Bộ thành 5 nơi tập trung binh lực

+ Học sinh hiểu được âm mưu, thủ đoạn của Pháp, Mĩ trong việc thực hiện

kế hoạch Nava

- Về giáo dục:

Giúp học sinh có thái độ căm ghét đối với các mưu đồ, thủ đoạn của bọn

thực dân xâm lược, đồng thời thấy được sự nhạy bén của Đảng trong đường

lối chỉ đạo thực hiện tiến công địch, thấy được tinh thần đoàn kết chiến đấu

của liên quân Việt- Lào trong cuộc kháng chiến chống Pháp

-Về kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng lập bảng tóm tắt, ghi nhớ, phân tích các sự

kiện, rút ra kết luận

Giảng đến phần "diễn biến chiến dịch Điện Biên Phủ "thì chủ yếu dùng bản

đồ " Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ"

Kết hợp với sử dụng bản đồ thì tôi sử dụng bảng thống kê tóm tắt toàn bộ

diễn biến của chiến dịch

Bảng thống kờ tóm tắt diễn biến của chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ.

Thời gian Địa điểm tấn công Kết quả

Đợt

1(13-17/3/1954)

Cứ điểm Him Lam, đồi Độc Lập, Bản kéo

Giải phóng phân khu phía Bắc, tiêu diệt 2 tiểu đoàn Đợt

2(30/3-26/4/1954)

Phía đông Mường Thanh, đồi A1, C1

Mỗi bên chiếm 1/2 quả đồi A1, khép chặt vòng vây

Đợt 3(1-7/5/1954) Trung tâm Mường Thanh,

Hồng Cúm

Tiêu diệt tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ

Ý nghĩa bảng tóm tắt:

-Về giáo dưỡng:

Qua bảng tóm tắt giúp học sinh nắm được kiến thức cơ bản về toàn bộ tiến

trình diễn biến của chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954

- Về giáo dục:

Giúp học sinh nhận thức được về tinh thần sáng tạo, dũng cảm của quân đội

và nhân dân ta trong chiến đấu chống lại những loại hình phương tiện chiến

tranh hiện đại của Pháp, Mĩ

- Về kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng lập bảng tóm tắt, ghi nhớ, phân tích của sự

kiện, rút ra kết luận

Đến phần "ý nghĩa lịch sử chiến thắng Điện Biên Phủ" ta dùng sơ đồ , sơ đồ

cần phải được thiết kế trước ở nhà để tiện cho giảng dạy

Sơ đồ ý nghĩa lịch sử chiến thắng Điện Biên Phủ

Hoàng Thị Nguyên - Trường THPT Lê văn Hưu – Thanh Hoá

8

Ý nghĩa lịch sử chiến thắng Điện Biên Phủ

Trong nước

Thế giới

(1) Đây là thắng lợi lớn nhất trong

kháng chiến chống Pháp, làm thất

bại ý chí xâm lược của kẻ thù.Buộc

chúng phải kí hiệp định Giơnevơ

(2) Giải phóng miền Bắc, tạo điều kiện

đưa miền Bắc tiến lên CNXH

(3) Ghi thêm một trang sử oanh liệt vào

truyền thống đấu tranh chống ngoại

xâm

(1) Cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc của nhân dân các nước thuộc địa và phụ thuộc

(2) Đánh bại chủ nghĩa thực dân cũ Pháp và âm mưu kéo dài và mở rộng chiến tranh của Mĩ

(3) Chứng minh một chân lí của thời đại: Một dân tộc đất không rộng, người không đông, nhưng nếu biết đoàn kết dưới sự lãnh đạo của một đảng Macxit thì có thể đánh bại một nước đế quốc to lớn

Ý nghĩa sơ đồ:

 Về giáo dưỡng: Qua sơ đồ , giúp học sinh nắm được những nét cơ bản về ý

nghĩa lịch sử của chiến thắng Điện Biên Phủ đối với trong nước cũng như

quốc tế

 Về giáo dục: Giúp học sinh về niềm tự hào dân tộc sâu sắc, biết ơn các thế hệ

cha anh đi trước đó hy sinh vỡ nền hòa bình, độc lập của dân tộc

 Về kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng vẽ sơ đồ, phân tích, nhận xét.

Khi giảng đến phần thứ III: Hiệp định Giơnevơ 1954 về chấm dứt chiến tranh

và lập lại hòa bình ở Đông dương, giáo viên phân tích rõ hoàn cảnh dẫn đến kí

kết hiệp định Qua việc phân tích đó giúp cho các em hiểu rõ hơn về bản chất

ngoan cố của Pháp, về cuộc chiến tranh gian khổ và anh dũng của dân tộc ta trên

mặt trận quân sự, chính trị thắng lợi vang dội mới có thể buộc địch chấp nhận kí

hiệp định Giơnevơ

Khi giảng về phần "Nội dung hiệp định Giơnevơ", giáo viên chuẩn bị trước ở

nhà về sơ đồ nội dung hiệp định Giơnevơ để giảng cho thuận tiện Sơ đồ này

được trình bày như sau: Sơ đồ nội dung hiệp định Giơnevơ

Ý nghĩa sơ đồ

 Về giáo dưỡng: Qua sơ đồ, giúp học sinh nắm được:

Hoàng Thị Nguyên - Trường THPT Lê văn Hưu – Thanh Hoá

10

Hiệp định Giơnevơ

Các nước

tham dự hội

nghị cam

kết tôn

trọng các

quyền dân

tộc cơ bản

của ba nước

Đông

Dương

cam kết

không can

thiệp vào

công việc

nội bộ của

ba nước

Các bên tham chiến ngừng bắn, lập lại hòa bình trên toàn Đông Dương

Di chuyển quân, tập kết

ở hai vùng: Ở Việt Nam lấy

vĩ tuyến 17 làm giới tuyến quân sự tạm thời ;Ở Lào tập kết ở Phôngxalivà Sầm nưa;

Campuchia khôngcó vùng tập kết

Cấm đưa quân đội, vũ khí, nhân viên quân

sự của các nước ngoài vào Đông Dương, các nước Đông Dương không tham gia vào các liên minh quân sự

Việt Nam tiến tới thống nhất đất nước bằng cuộc tổng tuyển cử

tự do trong cả nước được tổ chức vào tháng 7/1956

Trách nhiệm thi hành hiệp định thuộc

về những người

kí hiệp định Giơnev ơ