Ở đây xin bàn một số vấn đề về vai trò của Mặt trận Tổ quốc ViệtNam trong chế độ chính trị nhà nước dân chủ - và việc sửa đổi, bổ sung,phát triển Hiến pháp năm 1992.. Vai trò của Mặt trậ
Trang 1Đề bài: Vai trò của Mặt trận tổ quốc VN trong việc bầu cử Đại biểu
Quốc Hội, bầu cử Đại biểu HĐND.
Họ và tên : Nguyễn Thu Giang
Mã SV : 11120992
Trang 2I.Vai trò của Mặt trận tổ quốc VN trong bộ máy nhà nuớc:
Trang 3Kể từ khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đến nay,nước ta đã có 4 bản Hiến pháp: Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp năm
1959, Hiến pháp năm 1960 và Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sungmột số điều năm 2001)
Hiến pháp năm 1992 là Hiến pháp của thời kỳ đầu đổi mới Đếnnay, đất nước ta đã có nhiều thay đổi trong bối cảnh quốc tế, có nhữngbiến đổi to lớn và sâu sắc Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳquá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung phát triển năm 2011) Chiến lượcphát triển kinh tế - xã hội 2011-2020, Báo cáo chính trị của Đại hội đạibiểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, trên cơ sở tổng kết sâu sắc thực tiễn
và lý luận 25 năm đổi mới, đã xác định rõ mục tiêu, định hướng pháttriển toàn diện, bền vững đất nước trong giai đoạn cách mạng mới nhằmxây dựng nước Việt Nam XHCN dân giàu nước mạnh, dân chủ, côngbằng văn minh Vì vậy cần phải nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung Hiến phápnăm 1992 cho phù hợp với yêu cầu tình hình mới
Trang 4Ở đây xin bàn một số vấn đề về vai trò của Mặt trận Tổ quốc ViệtNam trong chế độ chính trị nhà nước dân chủ - và việc sửa đổi, bổ sung,phát triển Hiến pháp năm 1992
1 Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa
Tư tưởng của Hồ Chí Minh về nền dân chủ XHCN và xây dựngmột nhà nước dân chủ thật sáng rõ, như Người khẳng định:
Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân
Sự nghiệp kháng chiến kiến quốc là công việc của dânChính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân cử raĐoàn thể từ xã đến Chính phủ do dân tổ chức nênNói tóm lại, mọi quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”1
Trang 5Trên nền tảng tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và quyền làm chủcủa nhân dân, thể hiện trong quan hệ giữa nhân dân với nhà nước, Hiếnpháp năm 1992 (sửa đổi năm 2001) đã quy định: “Nhà nước Cộng hoà
Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩacủa nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Tất cả quyền lực nhà nướcthuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân vớigiai cấp nông dân và đội ngũ trí thức
Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợpgiữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp,hành pháp, tư pháp (Điều 2 Hiến pháp năm 1992 sửa đổi năm 2001).Như thế, dân chủ XHCN là một hình thức chính trị - nhà nước của xãhội Trong đó con người là thành viên trong xã hội có đầy đủ tư cáchcông dân - tư cách làm chủ xã hội và như thế mọi công dân có quyềnlàm chủ nhà nước mà mình cử ra
Vị trí vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong chế độ chính trịlần đầu tiên được khẳng định trong Hiến pháp tại Điều 9, Hiến pháp năm1980: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam - bao gồm các chính đảng, Tổng
Trang 6Công đoàn Việt Nam, tổ chức Liên hiệp Nông dân tập thể Việt Nam,Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ ViệtNam và các thành viên khác của Mặt trận - là chỗ dựa vững chắc củanhà nước
Mặt trận phát huy truyền thống đoàn kết toàn dân, tăng cường sựnhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân, tham gia xây dựng vàcủng cố chính quyền nhân dân, giáo dục và động viên nhân dân đề cao ýthức làm chủ tập thể, ra sức thi đua xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ
Tổ quốc” Vị trí vai trò của Mặt trận còn được cụ thể trong các cơ quannhà nước, như điều 86 Hiến pháp 1986 quy định: “Mặt trận Tổ quốcViệt Nam có quyền trình dự án luật ra trước Quốc hội” Đối với Hộiđồng Bộ trưởng điều 106 quy định: “Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặttrận Tổ quốc Việt Nam và người phụ trách chính của các đoàn thể nhândân trong mặt trận được mời tham dự hội nghị Hội đồng Bộ trưởng khicần thiết” Đối với Hội đồng nhân dân: “Trong hoạt động của mình Hộiđồng nhân dân dựa vào sự cộng tác chặt chẽ của Mặt trận ” (điều 114)
Trang 7“Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được mời tham dự hội nghị Uỷban nhân dân khi cần thiết”
Bổ sung và phát triển vị trí vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam,trong chế độ chính trị Hiến pháp năm 1992, tại điều 9 quy định: “Mặttrận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên là cơ sở chính trị củachính quyền nhân dân Mặt trận phát huy truyền thống đoàn kết toàndân, tăng cường sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân, thamgia, xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân cùng nhà nước chăm lo
và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân, động viên nhân dân thực hiệnquyền làm chủ, nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp và pháp luật, giám sáthoạt động của cơ quan nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ, viên chứcnhà nước ” Đối với Quốc hội: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có quyềntrình dự án luật ra trước Quốc hội (Điều 87) Tại điều 125 quy định Chủtịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là người đứng đầu các đoàn thể nhândân ở địa phương được mời tham dự các kỳ họp của Hội đồng nhân dân
và được mời tham dự hội nghị Uỷ ban nhân dân cùng cấp khi bàn cácvấn đề có liên quan”
Trang 8Trong các văn kiện chủ yếu, quan trọng của Đảng đều nhấn mạnh:Phát huy dân chủ gắn liền với những nội dung xây dựng Đảng, xây dựng
và tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước Gần đây nhất,Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương khoá X,Đảng ta coi công tác xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị vàphát huy dân chủ xã hội là một trong những nhiệm vụ và giải pháp lớncần tiếp tục tập trung chỉ đạo để thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội
X của Đảng Theo cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dânlàm chủ, Đảng đoàn Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đãchủ động trình Bộ Chính trị đề án: “Về giám sát và phản biện xã hội củaMặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân”.Sau khi xem xét Đề án này Bộ Chính trị đã có những kết luận, chỉ đạohết sức quan trọng:
“Một là, Ban Tổ chức Trung ương chủ trì, phối hợp với Đảng đoànMặt trận Tổ quốc Việt Nam, các ban đảng có liên quan xây dựng vănbản hướng dẫn để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xãhội thực hiện nhiệm vụ giám sát và phản biện xã hội đối với các tổ chức
Trang 9đảng về việc hoạch định đường lối, chủ trương chính sách, quyết địnhlớn của Đảng kể cả đối với công tác tổ chức và cán bộ, trình Bộ Chínhtrị xem xét quyết định.
Hai là, hằng năm, trong chương trình làm việc liên tịch giữa ĐoànChủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với Uỷ banThường vụ Quốc hội, Thường trực Chính phủ, cần xác định nội dung,chương trình giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc ViệtNam, các tổ chức chính trị, xã hội đối với hoạt động của Quốc hội,Chính phủ Trên cơ sở đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chứcchính trị xã hội tổ chức thực hiện
Ba là, Đảng đoàn Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chủ trì, phối hợp vớiBan Cán sự đảng Chính phủ, Đảng đoàn Quốc hội lãnh đạo, chỉ đạochuẩn bị tiến hành tổng kết 10 năm thi hành Luật Mặt trận Tổ quốc ViệtNam Qua đó, đề xuất những nội dung cần sửa đổi, bổ sung cho phù hợpvới nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong thời kỳ mới, trong
đó có nội dung về giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốcViệt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân theo tinh thần Nghị
Trang 10quyết Đại hội X của Đảng”2 Như trên, có thể khẳng định vai trò to lớncủa Mặt trận và Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội vànhân dân trong việc tạo dựng và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa ởViệt Nam hiện nay.
Trong cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa
xã hội (2011): Một trong 8 phương hướng cơ bản là: “Xây dựng nền dânchủ xã hội chủ nghĩa, thực hiện đại đoàn kết dân tộc, tăng cường và mởrộng Mặt trận thống nhất” Trong một chế độ chính trị dân chủ với bayếu tố cấu thành “xã hội, quốc gia, dân tộc”, “dân chủ XHCN” là bảnchất của chế độ ta, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đấtnước Xây dựng từng bước hoàn thiện nền dân chủ XHCN, bảo đảm dânchủ được thực hiện trong thực tế cuộc sống ở mỗi cấp, trên tất cả cáclĩnh vực Dân chủ gắn liền với kỷ luật, kỷ cương và phải được thể chếhóa bằng pháp luật, được pháp luật bảo đảm” Trong chế độ dân chủ đó,Đảng ta khẳng định: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể nhândân có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết dân tộc, xâydựng và bảo vệ Tổ quốc ”3
Trang 11“Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liênhiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức
xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, cácdân tộc, tôn giáo và người Việt Nam định cư ở nước ngoài Mặt trận Tổquốc Việt Nam là một bộ phận của hệ thống chính trị, là cơ sở chính trịcủa chính quyền nhân dân Đảng Cộng sản Việt Nam vừa là thành viênvừa là người lãnh đạo Mặt trận ”4
Với vị thế của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nên trên, Mặt trận cùngvới Nhà nước là chủ thể đại diện của nhân dân đối với mọi quyền lựctrong nước Cộng hòa XHCN Việt Nam Vì vậy vị trí, vai trò của Mặttrận Tổ quốc Việt Nam trong chế độ chính trị cần được thừa nhận, quyđịnh trong sửa đổi bổ sung Hiến pháp mới - Hiến pháp của thời kỳ quá
độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Làm cơ sở pháp lý “gốc” cho việchoàn thiện Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các luật có liên quan đếnMặt trận
2 Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong kiểm soát quyềnlực nhà nước
Trang 12Tìm hiểu khái niệm “Kiểm soát quyền lực nhà nước” là nội dungtiếp cận trực tiếp, góp phần luận giải vai trò của Mặt trận Tổ quốc ViệtNam, các tổ chức chính trị - xã hội trong kiểm soát quyền lực nhà nước.
“Kiểm soát” được giải nghĩa là: “1 Kiểm tra, xem xét nhằm ngăn ngừanhững sai phạm các quy định; 2 Đặt trong phạm vi quyền hành và tráchnhiệm dưới sự kiểm soát của cơ quan chủ quản”5 Nếu đặt trong phạm viquyền hành và trách nhiệm thì có thể nói nhân dân là chủ thể kiểm soátnhà nước của mình Một số ý kiến cho rằng “Kiểm soát quyền lực nhànước” chủ yếu là để hạn chế phạm vi quyền lực nhà nước (TS Trịnh ThịXuyên - 2008) hoặc có tác giả bàn đến “Sự hạn chế quyền lực nhà nước”(PGS.TS Nguyễn Đăng Dung - 2005) Vấn đề kiểm kê, kiểm soát đãđược V.I Lênin bàn nhiều trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ởLiên Xô (cũ) (V.I Lênin, Bàn về kiểm kê, kiểm soát, Nxb CTQG, H,1998) Theo Lênin nếu không kiểm kê, kiểm soát được nhà nước và xãhội, đặc biệt là kiểm kê, kiểm soát về kinh tế thì không thể có chủ nghĩa
xã hội được Hồ Chí Minh đã dạy rằng, lãnh đạo phải gắn với kiểm soát.Bằng bút danh X.Y.Z, Hồ Chủ tịch viết tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”vào tháng 10-1947 Người dạy cán bộ, đảng viên cách lãnh đạo và kiểm
Trang 13soát như sau: “Muốn chống bệnh quan liêu; bệnh bàn giấy; muốn biếtcác nghị quyết có được thi hành không; thi hành có đúng không; muốnbiết ai ra sức làm; ai làm qua chuyện, chỉ có một cách là khéo kiểm soát.
Kiểm soát khéo, bao nhiêu khuyết điểm lòi ra hết, hơn nữa kiểmtra khéo, về sau khuyết điểm nhất định bớt đi
Song muốn kiểm soát có kết quả tốt, phải có hai điều: Một là việckiểm soát phải có hệ thống, phải thường làm Hai là người đi kiểm soátphải là những người rất có uy tín” Hồ Chí Minh dạy cách kiểm soát rấtngắn gọn, dễ hiểu: “Kiểm soát có hai cách: Một cách là từ trên xuống,tức là người lãnh đạo kiểm soát kết quả công việc của cán bộ mình Mộtcách nữa là từ dưới lên Tức là quần chúng và cán bộ kiểm soát sự sailầm của người lãnh đạo và bày tỏ cái cách sửa chữa sự sai lầm đó, cáchnày là cách tốt nhất để kiểm soát các nhân viên”6
Đã hơn 60 năm qua, đến nay những lời dạy của Bác vẫn cònnguyên giá trị lý luận và giá trị thực tiễn, mang tính thời sự Quần chúngnhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước Vì vậy, khi nói nhân dân
Trang 14kiểm soát quyền lực nhà nước là bao hàm toàn bộ hoạt động có ý thứccủa nhân dân trong việc theo dõi, xem xét, kiểm tra, giám sát và phảnbiện đối với đời sống nhà nước, tức là đối với hoạt động lao động quyềnlực của nhà nước, cả trong hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp
Khái quát lại, kiểm soát quyền lực nhà nước của nhân dân là việcthực hiện quyền làm chủ của nhân dân bằng cả hai hình thức dân chủ đạidiện và dân chủ trực tiếp Đảng Cộng sản Việt Nam vừa là lực lượnglãnh đạo nhà nước và xã hội vừa là chủ thể kiểm soát quyền lực nhànước vừa là đối tượng chịu sự kiểm soát của nhân dân Nhà nước tổchức thực hiện quyền lực nhà nước do nhân dân giao phó, nhà nước vừa
là chủ thể kiểm soát quyền lực nhà nước (tự kiểm soát) vừa là đối tượngcủa sự kiểm soát của nhân dân Nhân dân kiểm soát quyền lực nhà nước,bao hàm cả giám sát và phản biện, tham gia vào quản lý nhà nước nhằmxây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hạn chế quyền lựcnhà nước Phản biện xã hội là xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước; thamgia vào việc hoạch định đường lối, chủ trương chính sách, quyết địnhlớn của Đảng; phản biện các dự án sửa đổi bổ sung Hiến pháp, luật và
Trang 15pháp lệnh cũng như các văn bản quy phạm pháp luật khác Giám sát hoạtđộng của Đảng, hoạt động của Nhà nước, của cán bộ công chức trongviệc thực hiện đường lối chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật củaNhà nước Thực chất giám sát là chống các bệnh quan liêu, cửa quyền,lạm quyền, mất dân chủ và tham nhũng của đội ngũ cán bộ, công chức,viên chức Những bệnh này phần nhiều là hậu quả của những hành vi viphạm Hiến pháp và pháp luật mà ra Với vị trí và thành phần của Mặttrận cho thấy Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội
có vai trò hết sức quan trọng trong thực hiện kiểm soát một cách hệthống thường xuyên và bằng pháp luật đối với quyền lực nhà nước
3 Một số kiến nghị sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992 và phápluật liên quan tới Mặt trận
Có thể nêu những định hướng hoàn thiện pháp luật bảo đảm vai tròcủa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội trong chế
độ chính trị trong pháp luật như sau:
Trang 16Một là, sửa đổi điều 2 Hiến pháp sửa đổi năm 2002, giữ nguyêntoàn văn điều 2 này, bổ sung từ “và giám sát” Cụ thể: “Quyền lực nhànước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp và giám sát giữa các cơquan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tưpháp”.
Hai là, sửa đổi điều 9 Hiến pháp năm 1992 như sau:
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp
tự nguyện của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội
và các cá nhân tiêu biểu trong giai cấp, tầng lớp xã hội, các dân tộc, tôngiáo và người Việt Nam định cư ở nước ngoài Thực hiện đại đoàn kếttoàn dân tộc trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đại diện, bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, chăm lo lợi ích của giaicấp công nhân, giai cấp nông dân, đội ngũ tri thức và nhân dân các dântộc
Ba là, hoàn thiện pháp luật về bầu cử Trong đó đổi mới Luật bầu
cử đại biểu Quốc hội, Luật bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp;
Trang 17quy định cụ thể việc cử tri bầu trực tiếp chủ tịch Uỷ ban nhân dân ởnhững cấp chính quyền không có Hội đồng nhân dân.
Bốn là, sửa đổi Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 1999, trong
đó bổ sung nội dung về giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổquốc Việt Nam đối với Đảng và Nhà nước Quy định cụ thể mối quan hệgiữa các cơ quan của Mặt trận Tổ quốc các cấp đối với các thành viêncủa Mặt trận, thể hiện rõ cơ chế hoạt động và phương pháp hiệp thươngtrong bầu cử và trong giám sát và phản biện xã hội
Năm là, xây dựng Luật về Hội (mới) phù hợp với điều kiện hiệnnay nhằm bảo đảm quyền lập hội theo quy định của Bộ luật dân sự năm
2005 và để thay thế Sắc lệnh số 102/SL/L004 ngày 20-5-1957 ban hànhluật quy định quyền lập hội và thay thế Nghị định 88/2003/NĐ-CP,trong đó cần quy định quyền và nhiệm vụ giám sát và phản biện xã hộicủa các Hội (các tổ chức xã hội, các tổ chức xã hội nghề nghiệp) và quyđịnh các quyền tự do dân chủ khác của công dân phù hợp với tính chấtcủa các Hội