Có thể khẳng định, từ khi tiến hànhcải cách chương trình Sách giáo khoa bậc THPT năm 2006 đến nay, nhiều giáo viên đã rất nỗ lực trong việc dạy - học, không ngừng nâng cao trình độ, đổi
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT LÊ LỢI THỌ XUÂN
TÊN ĐỀ TÀI
SỬ DỤNG MỘT SỐ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC GIÚP HỌC SINH HỆ THỐNG KIẾN THỨC VÀ ÔN TẬP MỘT SỐ TÁC
Trang 2A A PHẦN MỞ ĐẦU.
Lí do chọn đề tài.
Vào các năm gần đây, “Đổi mới phương pháp dạy học”, sử dụng “kĩ thuật dạy
học” là những cụm từ trở nên quá quen thuộc trong ngành giáo dục Nó là một đòi hỏi
cấp bách, một xu hướng tất yếu của các trường học Cùng với một số môn học khác,thực trạng dạy - học môn Văn được đề cập rất nhiều trên các phương tiện thông tin,trong đó đặc biệt nhấn mạnh tỉ lệ học sinh yếu ở bộ môn Văn ngày càng cao, kéo theokết quả không mấy khả quan trong các kỳ thi tốt nghiệp THPT và thi Đại học, Caođẳng
Vì vậy, vấn đề làm thế nào để có thể nâng cao kết quả học tập và ôn thi tốtnghiệp THPT, thi Đại học, Cao đẳng môn Ngữ Văn cho học sinh lớp 12 thật sự là vấn
đề thiết yếu và được quan tâm hàng đầu hiện nay Có thể khẳng định, từ khi tiến hànhcải cách chương trình Sách giáo khoa bậc THPT (năm 2006) đến nay, nhiều giáo viên
đã rất nỗ lực trong việc dạy - học, không ngừng nâng cao trình độ, đổi mới phươngpháp dạy học, cùng với sự hỗ trợ của các phương tiện công nghệ thông tin ngày cànghiện đại, để mang lại cho học sinh những cách học Văn lý thú, giúp các tiết học Vănđạt hiệu quả cao
Song việc học sinh không hứng thú với môn học, học yếu môn Văn, kết quả thicòn thấp, hiện vẫn đang là một tồn tại mà bất cứ ai quan tâm đến nền giáo dục củanước nhà cũng có thể thấy Khách quan mà nói, có điều đó một phần là do vẫn cógiáo viên chưa quan tâm đúng mức, chưa giúp đỡ kịp thời đối với học sinh trong quátrình dạy - học nên để các em có những lỗ hổng kiến thức cơ bản Một phần khôngnhỏ là do chính bản thân các em không thích học (kể cả không chịu học) các môn xãhội nói chung, môn Ngữ Văn nói riêng; kể cả việc có em không biết cách học như thếnào cho có hiệu quả nên dẫn đến kết quả học tập của các em ngày càng thấp so vớiyêu cầu và mặt bằng xã hội nói chung
Trang 3Từ thực tế trờn, vấn đề được quan tõm hiện nay là làm thế nào để cú thể nõng
cao chất lượng, kết quả học tập mụn Ngữ Văn núi riờng, cỏc mụn xó hội núi chungqua cỏc kỳ thi hàng năm Vấn đề trờn đó trở thành mục tiờu hàng đầu trong mọichương trỡnh nghị sự khi bàn về giỏo dục, nhất là năm học 2012 – 2013 này, cỏc emhọc sinh lớp 12 phải thi nhiều mụn khoa học xó hội trong kỳ thi tốt nghiệp THPT sắptới thỡ vấn đề trờn càng được cả xó hội quan tõm nhiều hơn
Khụng kể nguyờn nhõn do đõu, việc giỳp đỡ cỏc em học sinh lớp 12 học và ụntập thi tốt nghiệp THPT, thi Đại học, Cao đẳng mụn mụn Ngữ Văn đạt hiệu quả làviệc làm hết sức cần thiết, cần được nhà trường và đặc biệt là người giỏo viờn NgữVăn quan tõm nhiều nhất trong tỡnh hỡnh hiện nay
Đú là lớ do tụi chọn đề tài Sử dụng một số kĩ thuật dạy học tớch cực giỳp học sinh hệ thống kiến thức và ụn tập một số tỏc phẩm Ngữ Văn 12.
B Nội dung của đề tài
1 CƠ SỞ Lí LUẬN
Chương trỡnh giỏo dục phổ thụng ban hành kốm theo Quyết định số 16/2006/
QĐ – BGDĐT ngày 5/6/2006 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đó nờu: “Phải phỏt huy tớnh
tớch cực, tự giỏc, chủ động, sỏng tạo của học sinh; phự hợp với đặc trưng mụn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương phỏp tự học, khả năng hợp tỏc; rốn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tỏc động đến tỡnh cảm, đem lại niềm vui, hứng thỳ và trỏch nhiệm học tập cho học sinh”.
Theo khảo sỏt mới nhất của PGS.TS Nguyễn Cụng Khanh trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cú một con số khiến cỏc nhà giỏo “giật mỡnh”: Gần 55% học sinh được
hỏi cho rằng mỡnh khụng thực sự hứng thỳ và khụng biết cỏch học tập mụn Văn.
Theo kết quả sơ bộ kỳ thi đại học năm 2012 cú gần 10.000 bài thi bị 0 điểm,trong đú mụn Văn chiếm phần khụng nhỏ Cũng sau kỳ thi đại học này, nhiều bàiphõn tớch, bỡnh giảng văn, thơ của cỏc sĩ tử đó khiến cỏc thầy, cụ giỏo trực tiếp làmcụng tỏc giảng dạy cũng như cỏc cỏn bộ trong ban chấm thi phải lờn tiếng trước cụngluận, rung một tiếng chuụng cảnh tỉnh bỏo hiệu về một thực tế: học sinh ngày càngcảm thụ cỏc ỏng văn hay, cỏc bài thơ truyền cảm bằng những tư duy xó hội học, theochủ nghĩa tự nhiờn nếu khụng muốn núi là thụ tục
Theo TS Nguyễn Thị Hồng Nam thỡ cú những lý do rất cơ bản để dẫn đến tỡnh
trạng trờn là: chương trỡnh quỏ thiờn về nhồi nhột kiến thức lý thuyết mà khụng chỳ
Trang 4trọng đến việc rèn luyện kỹ năng thực hành bài viết; chương trình quá nặng, bài quádài là một trong những nguyên nhân khiến giáo viên không thể sử dụng các biện phápdạy học tích cực như đàm thoại, thảo luận, cho học sinh thuyết minh, đóng kịch màphải "chạy" cho kịp bài, hết bài đúng thời gian chương trình Và một trong nhữngnguyên nhân dẫn đến thực trạng trên là học sinh không có phương pháp học tập khoahọc, không chịu đầu tư thời gian, công sức cho môn học và đặc biệt, không xác địnhđúng mục tiêu học tập bộ môn.
Vậy, làm thế nào để có thể phát huy được mọi đối tượng học sinh trong quátrình dạy - học, nhất là các em học yếu môn Ngữ Văn 12 để giúp các em đạt được kếtquả khả quan trong học tập và vượt qua được các kì thi cuối cấp?
Trong tài liệu: "Thiết kế bài học tác phẩm văn chương ở nhà trường phổ
thông", GS Phan Trọng Luận cũng nhấn mạnh: “Giờ học mới phải là một kết cấu logic chặt chẽ khoa học mà uyển chuyển linh hoạt, hệ thống đơn vị tình huống học tập được đặt ra từ bản thân tác phẩm phù hợp với sự tiếp nhận của học sinh Và song song tương ứng là một hệ thống việc làm, thao tác do giáo viên dự tính tổ chức để dẫn dắt từng cá thể học sinh tự chiếm lĩnh tác phẩm một cách hứng thú” Như vậy,
dù không phát biểu trực tiếp song ý kiến trên cũng đã nhấn mạnh sự dẫn dắt khéo léocủa giáo viên trong giờ học Ngữ Văn sao cho phù hợp với mọi đối tượng học sinh
như tác giả Nguyễn Kế Hào đã từng nhấn mạnh: "Dạy học theo phương pháp mới
phải đảm bảo tính đồng loạt, phát huy được mọi đối tượng".
Tiến sỹ Huỳnh Công Minh Giám Đốc Sở GD-ĐT Thành phố Hồ Chí Minh cho
rằng “Ưu điểm của bản đồ tư duy là sẽ đem đến cho học sinh những lợi ích cụ thể
trong quá trình học tập là nắm được nội dung cơ bản của bài học, hệ thống nội dung kiến thức và biểu thị bằng sơ đồ, ghi nhớ nội dung học tập một cách sâu sắc và bền vững”
Như vậy, sử dụng một số kĩ thuật dạy học như lập kế hoạch học tập hay sửdụng mô hình bản đồ tư duy hợp lí sẽ giúp cho học sinh rất nhiều trong việc nắmvững và khắc sâu kiến thức
2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
Cùng với những môn Khoa học Tự Nhiên, những môn Khoa Học xã hội cũng
có lượng kiến thức rất nhiều Làm thế nào để học sinh hệ thống kiến thức, nắm vữngkiến thức một cách khoa học, logic, tránh sự nhầm lẫn? Là một giáo viên đứng trênbục giảng tôi luôn trăn trở làm thế nào để giúp học sinh hệ thống kiến thức và ôn tậpmột cách tốt nhất? Đặc biệt là với đối tượng học sinh chỉ chú trọng các môn học tựnhiên, chủ yếu học khối A, B như trường THPT Lê Lợi Đối với bộ môn Ngữ văn,học sinh không những phải chăm học mà còn phải có phương pháp học phù hợp mới
có thể nắm vững kiến thức cơ bản
Trang 5Một thực trạng đáng lo ngại trong quá trình ôn tập là khi giáo viên hỏi bài, họcsinh đã nắm hầu hết kiến thức, nhưng khi kiểm tra lại thì học sinh đã quên hoặc có sựnhầm lẫn tai hại Nhầm lẫn kiến thức của giai đoạn văn học này sang giai đoạn vănhọc khác, tác giả này với tác giả khác, thậm chí từ nhân vật này sang nhân vật khác…
Khi sử dụng kỹ thuật dạy học lập kế hoạch để hệ thống hóa kiến thức và kĩthuật sơ đồ tư duy trong giảng dạy tôi nhận thấy học sinh hứng thú, tích cực hơn sovới các phương pháp khác Tuy nhiên, khi thực hiện những kỹ thuật dạy học này giáoviên cũng cần kết hợp nhuần nhuyễn nhiều phương pháp để khai thác triệt tác dụngcủa phương pháp dạy học tích cực
III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
3.1 Lập kế hoạch và xây dựng kế hoạch
3.1.1 Lập kế hoạch
Bộ môn Ngữ Văn nằm trong nhóm 3 môn thi bắt buộc trong kỳ thi tốt nghiệpTHPT hàng năm, bao gồm: Văn, Toán và Ngoại ngữ Đặc điểm này yêu cầu nhàtrường, giáo viên bộ môn và học sinh phải có kế hoạch chủ động chuẩn bị ngay từ đầunăm học
Giáo viên bộ môn lập kế hoạch dạy học trên cơ sở kế hoạch công tác chungcủa nhà trường và tổ chuyên môn để có sự thống nhất, đồng bộ trong giảng dạy Cụthể:
Kế hoạch (bản kế hoạch) là “toàn bộ những điều vạch ra một cách có hệ thống
về những công việc dự định làm trong một thời hạn nhất định, với mục tiêu, cách
thức, trình tự, thời gian tiến hành” ( Từ điển tiếng Việt, Viện Ngôn ngữ học, Nhà xuất
bản Khoa học xã hội – 1988 ) Nói cách khác, kế hoạch là chương trình hành động
trong tương lai hướng vào việc thực hiện một mục tiêu nào đó
Xét về phương diện học tập của HS, còn có thể hiểu :
Kế hoạch học tập bộ môn là thể hiện việc xác định những nội dung học tập,phương pháp học tập và mục tiêu cần đạt trong các kỳ thi với một giới hạn thời giannhất định dành cho bộ môn
3.1.2 Xây dựng kế hoạch:
Xây dựng kế hoạch (còn gọi là lập kế hoạch) là xác định các mục tiêu, các hoạtđộng và nguồn lực cần thiết để đạt tới mục tiêu một cách phù hợp với tình hình thựctiễn trong khoảng thời gian xác định
Xây dựng kế hoạch là làm rõ:
o Khả năng bản thân
o Mục tiêu đạt được trong tương lai
o Nội dung sẽ thực hiện
o Phương pháp thực hiện
o Đánh giá kết quả
Trang 6Xây dựng kế hoạch là hoạt động có ý thức của chủ thể để đưa ra các quyết định vềphương hướng của một hoạt động trước khi thực hiện, nhằm đảm bảo cho hoạt động
đó được tiến hành một cách hợp lý nhất và đạt đích mong muốn
3.1.2.1Về phía nhà trường và tổ chuyên môn:
-Phân công giảng dạy: những giáo viên có kinh nghiệm, có trách nhiệm và năng lực,
tâm huyết trong việc giảng dạy và ôn tập khối 12
-Nhà trường có kế hoạch tăng tiết từ đầu năm: 1 tiết/ tuần Tiến hành kiểm tra chungcác bài kiểm tra 2 tiết cho toàn khối 12 ngay từ đầu năm học với sự thống nhất trong
tổ chuyên môn về ma trận đề và nội dung trong từng bài kiểm tra
-Học sinh khối 12 học văn hóa sớm từ trong hè, đến cuối tháng 3 là hết chương trình.Khi có thông báo của Bộ Giáo dục Đào tạo về các môn thi tốt nghiệp, nhà trường tiếnhành xếp lịch ôn tập môn Ngữ Văn 5 tiết/ tuần (tháng 4, tháng 5 với thời gian từ 6 - 7tuần)
-Tổ bộ môn thảo luận, lập kế hoạch và thống nhất nội dung dạy học tăng tiết trongtừng tuần cho toàn khối; đề ra nội dung cụ thể cho từng tuần trong việc ôn thi tốtnghiệp Trong quá trình ôn tập, tiến hành ôn chương trình học kì II trước, sau đóquay lại ôn tiếp chương trình học kì I
3.1.2.2 Về phía giáo viên bộ môn:
- Ngay từ đầu năm, giáo viên bộ môn cần giới thiệu đến học sinh cấu trúc đề thi tốtnghiệp THPT để các em làm quen, chủ động về kiến thức và có cách giải quyết đề bàihiệu qủa nhất Cụ thể:
Đề thi tốt nghiệp THPT thường có hai phần với 3 câu hỏi:
A-Phần chung: (5,0đ):
1 - Câu hỏi giáo khoa (2,0 điểm): tái hiện kiến thức về giai đoạn văn học, tác giả, tác
phẩm văn học Việt Nam và tác giả, tác phẩm văn học nước ngoài.
2 - Đề nghị luận xã hội (3,0 điểm): Vận dụng kiến thức hiểu biết về xã hội và đời sống
để viết bài nghị luận xã hội ngắn (khoảng 400 từ) với hai dạng đề: Nghị luận về một
tư tưởng, đạo lí hoặc nghị luận về một hiện tượng đời sống.
B-Phần riêng (5,0đ):
3-Đề nghị luận văn học (5,0 điểm): Vận dụng khả năng đọc – hiểu và kiến thức văn
học để viết bài nghị luận văn học, phân tích giá trị nội dung, nghệ thuật của bài thơ, đoạn thơ hoặc một tác phẩm văn xuôi (đặt mỗi tác phẩm trong từng giai đoạn lịch sử
cụ thể) Gồm:
a-Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ
b-Nghị luận về một tác phẩm, đoạn trích văn xuôi
Trong quá trình học trên lớp, học sinh cần phải được trang bị những kiến thức
cơ bản của môn học một cách đầy đủ, có hệ thống (theo Phân phối chương trình của
Bộ Giáo Dục - Đào tạo) thông qua sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên
Trang 7Đối với tác phẩm thơ: học sinh cần nắm vững giá trị nội dung, tư tưởng (ý ghĩa
văn bản) và những đặc sắc về nghệ thuật của đoạn thơ hoặc bài thơ
Đối với tác phẩm văn xuôi: học sinh cần nắm chắc tóm tắt tác phẩm; tìm các chi
tiết, sự việc, tình huống tiêu biểu để làm nổi bật giá trị nội dung và nghệ thuật của tácphẩm Hướng dẫn học sinh cách tìm hiểu, phân tích một nhân vật trong tác phẩm vănhọc
3.2 Kỹ thuật sử dụng sơ đồ tư duy:
3.2.1 Quy cách chung
Như đã nói ở trên, khối lượng kiến thức mà học sinh phải học mỗi ngày là rất
lớn (đặc biệt là học sinh lớp 12) nhưng quỹ thời gian và sức khỏe có giới hạn Mặt
khác, xã hội ngày càng đòi hỏi con người sáng tạo Vậy biện pháp nào giúp chúng tagiải quyết tình trạng này? Thực tế cho thấy, trong quá trình học tập khó ai có thể nhớ
kĩ từng chi tiết, nhớ nguyên văn một cuốn sách hoặc một bài học dài Có chăng là conngười có thể nhớ một sơ đồ, một hệ thống, một công thức chung nhất nào đó của bàihọc
Vấn đề đặt ra là, giáo viên cần cung cấp cho học sinh một phương pháp phùhợp để học sinh tự học, tự hệ thống kiến thức Sơ đồ tư duy sẽ đáp ứng tốt yêu cầutrên Muốn nắm vững, nhớ sâu, vận dụng sáng tạo học sinh phải cùng giáo viên tìmtòi, xây dựng hệ thống bài học Đã qua rồi thời kì đọc – chép, chiếu – chép, nhìn –chép…Vì vậy, giáo viên hướng dẫn cho học sinh cách thực hiện sơ đồ mô phỏng kiếnthức bài học Đồng thời, giúp học sinh tư duy, sáng tạo, tận dụng khả năng ghi nhớ vàhồi tưởng những kiến thức đã ghi nhớ Hay nói cách khác, học sinh có thể thể hiệnnội dung bài học theo cách của mình qua các từ khóa, từ chủ đề trung tâm đến các ýlớn đến các ý nhỏ Khác với cách ghi chép thông thường, ở cách sử dụng màu sắckích thích trí nhớ và sự hứng thú vì mỗi nhánh có một từ khóa kèm hình ảnh
Với một kĩ thuật hình họa có đường nét, có màu sắc có từ ngữ, hình ảnh đượcdựa trên sự tưởng tượng và kết nối, bản đồ tư duy giúp chúng ta tự do suy nghĩ và
phát huy tiềm năng sáng tạo của bộ não Học sinh không còn thụ động ngồi nghe giáo viên giảng bài rồi ghi bài một cách máy móc mà trái lại các em sáng tạo ra “tác
phẩm” của riêng mình qua sự định hướng, gợi ý của giáo viên Ngoài việc dùng bản
đồ tư duy trong dạy và học, bản đồ tư duy còn giúp học sinh nâng cao năng lực tựhọc, tự kiểm tra
Vì sao phải sử dụng Bản đồ tư duy trong việc dạy, học và hệ thống kiến thức?Bản đồ tư duy sẽ giúp chúng ta sáng tạo hơn, tiết kiệm thời gian hơn, ghi nhớ tốt hơn,
có thể nhìn thấy bức tranh tổng thể…Khi lập một bản đồ kiến thức, ngoài việc nhớ vàhiểu kiến thức mới còn giúp chúng ta nắm kiến thức sâu, kĩ hơn Dùng Bản đồ tư duy
để dạy, giáo viên sẽ có một định hướng rõ rệt, một kế hoạch cụ thể nắm vững và trìnhbày những nội dung cơ bản một cách đơn giản hơn để học sinh dễ hiểu, dễ nắm bắt
Trang 8được tính hệ thống và mối quan hệ của những tri thức mà không rơi vào những chitiết vụn vặt, thứ yếu hoặc không thấy rõ tính hệ thống của bài học.
3.2.2 Quy trình lập bản đồ tư duy:
Trước hết, chúng ta bắt đầu bằng từ trung tâm với hình ảnh của chủ đề Sau đó,nối các nhánh chính (cấp một) đến hình ảnh trung tâm, nối các nhánh cấp hai đến cácnhánh cấp một…bằng các đường kẻ (luôn sử dụng màu sắc vì màu sắc cũng có tácdụng kích thích não như hình ảnh) Các đường kẻ càng gần hình ảnh trung tâm càngđược tô đậm hơn, dày hơn Khi chúng ta nối các đường với nhau, chúng ta có thể hiểu
và nhớ nhiều hơn do bộ não chúng ta làm việc bằng sự liên tưởng (Các đường ở cùngmột cấp độ phải có cùng màu sắc)
- Lưu ý: Mỗi từ hoặc ý nên đứng độc lập và được nằm trên một đường kẻ Nên dùng
đường kẻ cong thay vì các đường thẳng vì các đường cong được tổ chức rõ ràng sẽthu hút được sự chú ý của mắt nhiều hơn Ngoài ra cần bố trí thông tin đều quanhhình ảnh trung tâm
Hiện nay đã có rất nhiều phần mềm hỗ trợ vẽ bản đồ tư duy trên máy tính Khihọc sinh học trên lớp, chúng ta chỉ cần hướng dẫn cách vẽ sơ đồ Các em chỉ cần dùngbút màu, giấy A4 …
- Ví dụ: Khi học bài Người lái đò sông Đà của nhà văn Nguyễn Tuân
+ Với phương pháp đặt câu hỏi phát vấn hoặc nêu vấn và giải quyết vấn đề, chúng ta
có thể tìm hiểu từng nội dung theo các đoạn văn bản ở sách giáo khoa
Giáo viên có thể dùng câu hỏi: Đoạn văn “Hùng vĩ của Sông Đà….vừa tắt phụt đènđiện” miêu tả đá bờ sông như thế nào? Tác giả đã dùng nghệ thuật gì để khắc họahình ảnh đó? Hình ảnh đó còn giúp em hình dung ra điều gì?
Có thể nói, khi giáo viên đặt câu hỏi thì học sinh tìm các chi tiết từ văn bản ở sáchgiáo khoa (hoặc học sinh đã soạn trước ở nhà) rồi trả lời câu hỏi
+ Với phương pháp dùng Bản đồ tư duy, giáo viên cũng có thể phát huy tính tích cựccủa học sinh bằng cách sử dụng các câu hỏi, đồng thời giúp học sinh nhớ kĩ và liêntưởng đến nội dung bài học mà không cần ghi chép quá nhiều Cũng với đoạn văntrên, chúng ta có thể dùng câu hỏi: Đoạn văn “Hùng vĩ của Sông Đà….vừa tắt phụtđèn điện” miêu tả hình ảnh gì của sông Đà? Hãy tìm một từ miêu tả hình ảnh ấy? Từhọc sinh tìm được sẽ là “đá bờ sông” Từ đó học sinh có thể tự tìm những chi tiếtmiêu tả đá bờ sông và triển khai theo các cấp độ
Chúng ta có thể vận dụng Bản đồ tư duy vào hỗ trợ dạy học kiến thức mới,củng cố kiến thức sau mỗi tiết học, ôn tập hoặc hệ thống hóa kiến thức sau mỗichương, mỗi kì…Trong bài viết này tôi muốn đề cập đến vấn đề giúp học sinh hệthống hóa kiến thức bằng Bản đồ tư duy
Trang 9IV TIẾN TRÌNH THỰC HIỆN.
1.GIỚI THIỆU PHÂN PHỐI CHƯƠNG TRÌNH THEO QUY ĐỊNH – CƠ
SỞ CỦA VIỆC LẬP KẾ HOẠCH HỌC TẬP BỘ MÔN
HỌC KÌ I Tiết 1,2 Khái quát văn học Việt Nam từ CM tháng Tám 1945 đến hết thế kỉ XX Tiết 3 Nghị luận về một tư tưởng đạo lí
Tiết 4 Tuyên ngôn Độc lập (phần một: Tác giả)
Tiết 5 Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt
Tiết 6 Bài viết số 1: Nghị luận xã hội
Tiết 7,8 Tuyên ngôn Độc lập (phần hai: Tác phẩm )
Tiết 10,11 Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao sáng trong văn nghệ của dân tộc
Tiết 13 Nghị luận về một hiện tượng đời sống
Tiết 14 Phong cách ngôn ngữ khoa học
Tiết 15 Trả bài viết số 1, Bài viết số 2 Nghị luận xã hội (bài làm ở nhà)
Tiết 16,17 Thông điệp nhân ngày thế giới phòng chống AIDS, 1-12-2003
Tiết 18 Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ
Tiết 19,20 Tây Tiến
Tiết 21 Nghị luận về một ý kiến bàn về văn học
Tiết 22 Việt Bắc (phần một: tác giả)
Tiết 23, 30 Luật thơ
Tiết 25,26 Việt Bắc (Phần 2: Tác phẩm)
Tiết 27 Phát biểu theo chủ đề
Tiết 28,29 Đất Nước (trích trường ca Mặt đường khát vọng - Nguyễn Khoa Điềm)
Tiết 31 Thực hành một số phép tu từ ngữ âm
Tiết 32,33 Bài viết số 3: Nghị luận văn học
Tiết 36 Thực hành một số phép tu từ cú pháp
Tiết 37,38 Sóng
Tiết 39 Luyện tập vận dụng kết hợp các phương thức biểu đạt trong bài văn nghị luận
Tiết 40,41 Đàn ghi ta của Lor-ca
Tiết 42 Luyện tập vận dụng kết hợp các thao tác lập luận
Tiết 43,44 Quá trình văn học và phong cách văn học
Tiết 45 Trả bài viết số 3
Tiết 46,47 Người lái đò Sông Đà (trích)
Tiết 48 Chữa lỗi lập luận trong văn nghị luận
Tiết 49,50 Ai đã đặt tên cho dòng sông (trích)
Tiết 52 Thực hành chữa lỗi lập luận trong văn nghị luận
Tiết 53,54 Bài viết số 4
HỌC KÌ II
Tiết 55,56 Vợ chồng A Phủ (trích)
Trang 10Tiết 57,58 Bài viết số 5: Nghị luận văn học
Tiết 60,61,62 Vợ nhặt
Tiết 63 Nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi
Tiết 64,65,66 Rừng xà nu
Tiết 67,68 Những đứa con trong gia đình
Tiết 69 Trả bài viết số 5 - Bài viết số 6: Nghị luận văn học (học sinh làm ở nhà)
Tiết 70,71 Chiếc thuyền ngoài xa
Tiết 72 Thực hành về hàm ý
Tiết 76,77 Thuốc
Tiết 78 Rèn luyện kĩ năng mở bài, kết bài trong bài văn nghị luận
Tiết 79,80 Số phận con người (trích)
Tiết 82,83 Ông già và biển cả (trích)
Tiết 84 Diễn đạt trong văn nghị luận
Tiết 85,86,87 Hồn Trương Ba, da hàng thịt (trích)
Tiết 89,90 Nhìn về vốn văn hóa dân tộc
Tiết 91 Phát biểu tự do
Tiết 92,93 Phong cách ngôn ngữ hành chính
Tiết 94 Văn bản tổng kết
Tiết 95,96 Tổng kết phần Tiếng Việt: Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ
Tiết 97 Ôn tập phần Làm văn
Tiết 98,99 Giá trị văn học và tiếp nhận văn học
Tiết 101,102 Ôn tập phần văn học
2 HƯỚNG DẪN HỌC SINH LẬP KẾ HOẠCH HỌC TẬP BỘ MÔN NGỮ
Ai đã đặt tên cho dòng sông?)
+ Làm văn: Rèn luyện kỹ năng làm văn nghị luận xã hội (về một hiện tượngđời sống và một tư tưởng đạo lý), kỹ năng làm văn nghị luận văn học (về một bàithơ, đoạn thơ )
+ Tiếng Việt: Giữ gìn sự trong sáng của TV và phong cách ngôn ngữ, phép tu
Trang 11+ Làm văn : Rèn luyện kỹ năng phân tích tác phẩm, đoạn trích văn xuôi, kỹnăng phân tích nhân vật.
+ Tiếng Việt : Hàm ý, phong cách ngôn ngữ hành chính
Đối với những HS có hướng thi đại học Khối C, D : Nội dung ôn tập phải bao gồm cả
chương trình văn học lớp 11 Cách làm bài cho dạng đề thi đại học
3 MỘT SỐ MINH HOẠ CỤ THỂ
3.1 Tác phẩm Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân
Lớp 12, học sinh được tiếp cận tác phẩm Người lái đò sông Đà - Vẫn lối viết tàihoa nghệ sĩ, song đối tượng không còn thuộc tầng lớp đài các “vang bóng một thời”nữa mà là những người lao động bình thường – chất “vàng mười của Tây Bắc” Đểtôn lên vẻ đẹp của người lao động trên sông nước, Nguyễn Tuân đã xây dựng thànhcông hình tượng con sông Đà với hai nét tính cách nổi bật Khi giáo viên triển khaitiết học, bằng phương pháp này hay phương pháp khác, học sinh cũng nắm đượcnhững nội dung cơ bản của bài học Khi tiến hành ôn tập hoặc hệ thống hóa kiến thức,giáo viên yêu cầu học sinh lên bảng triển khai theo sơ đồ tư duy Có thể kèm theo câuhỏi giúp học sinh định hướng đúng các ý chính cần trả lời
Ví dụ: Trong tùy bút Người lái đò sông Đà, Nguyễn Tuân đã xây dựng những hìnhtượng nhân vật nào? Hình tượng nhân vật ấy được thể hiện ra sao? Nhóm 1 trình bàyhình tượng con sông Đà, nhóm 2 trình bày hình tượng người lái đò
Con sông Đà trên trang viết của Nguyễn Tuân hiện lên như một “nhân vật” với hainét tính cách trái ngược
Người lái đò đã chinh phục được con sông hung bạo dữ dằn nhờ sự ngoan cường,dũng cảm và kinh nghiệm sông nước
Sau khi 2 nhóm trình bày lên bảng, giáo viên gọi học sinh dưới lớp nhận xét, bổsung để hoàn thiện Bản đồ tư duy về kiến thức bài học đó
Như đã giới thiệu ở trên, chúng ta cũng có thể dùng cách chia nhỏ nội dung bàihọc để học sinh nắm vững kiến thức từng phần Ví dụ như cũng yêu cầu học sinh vẽBản đồ tư duy tái hiện hai hình tượng cơ bản trong tác phẩm Người lái đò sông Đà,nhưng giáo viên yêu cầu 4 nhóm làm việc độc lập:
+ Nhóm 1: tái hiện hình tượng con sông Đà hung bạo, dữ dằn
+ Nhóm 2: tái hiện hình tượng con sông Đà thơ mộng, trữ tình
+ Nhóm 3: tái hiện hình tượng ông lái đò với sự ngoan cường dũng cảm và kinhnghiệm sông nước
+ Nhóm 4: tái hiện hình tượng ông lái đò với vẻ đẹp bình dị và tài hoa
Lưu ý: Mỗi học sinh trong nhóm phải có trách nhiệm hoàn thiện một nhánh của Bản
đồ tư duy