lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay

lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay

Bé Gi¸o Dôc vµ §µo T¹o Bé T Ph¸p

Trêng §¹i Häc LuËt Hµ Néi

phÝ thÞ thanh tuyÒn

hc28d

§Ò tµi : Lèi sèng theo ph¸p luËt ë ViÖt Nam hiÖn nay

Chuyªn ngµnh : Lý LuËn chung vÒ Nhµ Níc vµ Ph¸p LuËt

tãm t¾t

Ngêi híng dÉn : TiÕn sÜ Lª V¬ng Long

Hµ Néi 2007

Lời cảm ơn

Em xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành nhất tới tiến sĩ Lê Vơng Long – ngời thầy đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ em hoàn thành luận văn này.

Em xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành nhất tới các thầy cô trong trờng

đặc biệt là các thầy cô khoa hành chính nhà nớc, thầy cô tổ bộ môn lý luận nhà nớc và pháp luật đã giảng dạy em trong suốt thời gian qua.

Em cũng xin bày tỏ lơi cảm ơn tới gia đình cũng nh bạn bè đã tạo điều kiện và giúp đỡ em hoàn thành luận văn.

Với điều kiện hạn chế về thời gian cũng nh kiến thức của bản thân em lên luân văn không thể tránh khỏi những sai xót kính mong sự chỉ bảo của các thầy cô cũng nh của các bạn sinh viên.

Em xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên thực hiện Phí Thị Thanh Tuyền

Lớp HC28D

Mục lục Lời nói đầu 5

Chơng 1: Những vấn đề lý luận chung về lối sống theo pháp luật ở việt nam 1 Khái niệm chung về lối sống 8

1.1 Khái niệm lối sống 9

1.2 Những đặc trng cơ bản của lối sống 14

1.3 Phân loại lối sống 17

2 Khái niệm chung về lối sống theo pháp luật 19

2.1 Định nghĩa lối sống theo pháp luật 19

2.2 Đặc trng cơ bản của lối sống theo pháp luật 22

2.3 Phân loại lối sống theo pháp luật 24

3 Nhận diện lối sống theo pháp luật ở Việt Nam 25

3.1 Lối sống theo pháp luật ở Việt Nam là lối sống xã hội chủ nghĩa đợc hình thành trên nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin, t tởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng Sản VN về Nhà nớc và pháp luật 25

3.2 Lối sống theo pháp luật ở Việt Nam đợc hình thành trên nền tảng chuẩn mực hệ thống pháp luật ở VN 27

3.3 Lối sống theo pháp luật ở Việt Nam phản ánh lẽ sống của con ngời VN, mang đậm tính dân tộc và chủ nghĩa yêu nớc sâu sắc phù hợp với từng giai đoạn cách mạng VN 28

3.4 Lối sống theo pháp luật ở Việt Nam mang tính mở 30

Kết luận chơng 1 31

Chơng 2: KháI quát Thực trạng và các giải pháp cơ bản để thúc đẩy quá trình xây dựng và phát triển lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay

1 Khái quát thực trạng lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay

1.1 Những tiền đề cơ bản để xây dựng lối sống theo pháp luật 32

1.2 Những tiêu chí cơ bản để khái quát thực trạng lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay 42

1.3 Một số đánh giá sơ bộ về lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay .57

2 Nguyên tắc và giải pháp để xây dựng, phát triển lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay 60

2.1 Coi trọng và quan tâm thực chất nhân tố con ngời trong sự nghiệp đổi mới xây dựng nhà nớc pháp quyền XHCN 60

2.2 Không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo đảm tạo lập tiền đề pháp lý cần thiết cho các hoạt động xã hội 61

2.3 Giải quyết tốt mối quan hệ giữa 3 yếu tố lao động – nghề nghiệp – việc làm, bảo đảm lợi ích cho mỗi ngời đều đợc bảo đảm 63

2.4 Nâng cao hiệu quả công tác tổ chức, hoàn thiện pháp luật và áp dụng pháp luật của các cơ quan nhà nớc và cá nhân có thẩm quyền 64

2.5 Thực hiện tốt hoạt động kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật 66

2.6 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhân dân 67

2.7 Xây dựng và nhân rộng các mẫu hình văn hóa pháp lí phù hợp với điều kiện thực tế của mỗi ngành, mỗi địa phơng 69

2.8 Nâng cao niềm tin pháp lý và thái độ tôn trọng, thực thi pháp luật đối với nhân dân 70

2.9 Nâng cao hiệu quả pháp luật, hài hoà hoá cơ chế điều chỉnh xã hội bằng các loại quy phạm xã hội khác 71

2.10 Phát huy bản chất, lối sống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc những giá trị văn minh của lối sống nhân loại 71

3 Một số kiến nghị 72

Kết luận chơng 2 73

Kết luận 74

Danh mục tài liệu tham khảo 76

Lời mở đầu

1.Tính cấp thiết của đề tài

"Sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật" là khẩu hiệu, là t tởng chỉ

đạo hành động của hàng triệu ngời dân Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới đất

n-ớc, xây dựng một nhà nớc pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, trong những năm gần đây cùng với những thay đổi tích cực của mọi mặt đời sống xã hội thì tình trạng xuống cấp về đạo đức, vi phạm pháp luật ngày càng tăng đã

và đang là mối quan tâm lo lắng hàng đầu của toàn xã hội Hiện tợng ngời dân phạm tội ngày càng tăng về số lợng, nghiêm trọng về tính chất và mức độ Chính

điều này đã ảnh hởng không chỉ về an ninh trật tự an toàn xã hội mà còn ảnh ởng tiêu cực đến cả nền văn hoá, truyền thống đạo đức dân tộc và hạnh phúc của mọi ngời dân trong xã hội

h-Một trong những nguyên nhân cơ bản và dễ thấy ở hầu hết các vụ vi phạm pháp luật hay phạm tội ở nớc ta hiện nay là còn thiếu tri thức pháp luật bởi sự hiểu biết pháp luật của họ còn thấp Thực tế cho thấy có nhiều trờng hợp khi sự

vụ xảy ra rồi mà đối tợng này không biết là mình đã làm gì, không thấy đợc rằng

đầu là tính bất hợp lý của hành vi đã thực hiện của mình Chính vì thế mà họ làm trái pháp luật cũng là điều dễ thấy, phải chăng một phần cũng là hậu quả của công tác giáo dục pháp luật ở nớc ta cha đợc quan tâm đúng mức thậm chí còn thả nổi trong thời gian qua Từ đó dẫn đến tình trạng ý thức pháp luật ở nớc ta còn quá thấp bởi tri thức pháp luật của họ còn quá ít ỏi nếu nh không muốn nói là không có gì Vì vậy việc xem xét, tìm hiểu, giáo dục pháp luật nâng cao ý thức pháp luật và xây dựng lối sống theo pháp luật là vô cùng quan trọng trong việc thực hiện "chiến lợc con ngời" của Đảng cũng nh khắc phục tình trạng hiểu biết pháp luật hay thái độ thờ ơ với pháp luật của mọi ngời dân

Nhận thức rõ vấn đề này, báo cáo chính trị của ban chấp hành Trung ơng

Đảng tại Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khoá VII đã chỉ rõ: "Tăng ờng giáo dục pháp luật, nâng cao hiểu biết và ý thức tôn trọng pháp luật, sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm cho pháp luật đợc thi hành một cách nghiêm minh, thống nhất và công bằng"

c-2 Tình hình nghiên cứu hiện nay.

Cho đến nay trong phạm vi cả nớc mới chỉ có các công trình nghiên cứu một

số vấn đề của xây dựng lối sống theo pháp luật Có thể kể tới một số công trình nghiên cứu nh: "Xây dựng lối sống có văn hoá trong tầng lớp thanh thiếu niên của thành phố Hồ Chí Minh" - Luận án tiễn sĩ triết học của tiến sĩ Đăng Quang

Thành; một phần bài giảng trong cuốn xây dựng nhà nớc pháp quyền xã hội của nghĩa của tiến sĩ khoa học Đào Trí úc hay các bài viết trong tạp chí nh bài "Xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật" của tác giả Nguyễn Khắc Bộ trong tạp

chí Dân chủ và Pháp luật số tháng 10/2006, “Xây dựng lối sống theo pháp luật – những vấn đề cần quan tâm” của tiến sĩ Lê Vơng Long trong tạp chí dân chủ

pháp luật số tháng 04/1997 Tuy nhiên, do vấn đề "lối sống theo pháp luật" là một vấn đề rộng lớn và phức tạp lên các công trình chỉ dừng lại ở những khía cạnh cơ bản của vấn đề

3 Mục đích nghiên cứu.

Hiện nay, việc tìm hiểu lối sống theo pháp luật đang đợc quan tâm và tiến hành thực hiện Vì vậy, với t cách là một sinh viên tôi mong muốn quan tâm, nghiên cứu vấn đề này thông qua luận văn tốt nghiệp: "Lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay"

Mục đích tổng quát của luận văn là nghiên cứu từ góc độ lí luận đến thực tiễn thực trạng và giải pháp đẩy nhanh quá trình xây dựng lối sống theo pháp luật

ở Việt Nam hiện nay.Về mặt lí luận góp phần làm rõ các khái niệm cũng nh các yếu tố cấu thành cơ bản của lối sống và lối sống theo pháp luật Về thực tiễn :

đánh giá thực trạng lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay thông qua đó đề xuất một số giải pháp cơ bản

4 Phơng pháp nghiên cứu phạm vi nghiên cứu.–

Trên cơ sở những kiến thức đã tiếp thu trong quá trình học tập tại trờng và với các phơng pháp nghiên cứu nh phơng pháp t duy biện chứng, phơng pháp duy vật lịch sử, phơng pháp phân tích, so sánh, tổng hợp Luận văn này sẽ cố gắng…làm rõ vấn đề "lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay" Song do tính chất phức tạp, rộng lớn và nhiều mặt của vấn đề không cho phép trong phạm vi bản luận văn tốt nghiệp xem xét đợc tất cả những khía cạnh của vấn đề Vì vậy, chúng

tôi chỉ tập trung đi sâu nghiên cứu các vấn đề sau: khái niệm lối sống, lối sống theo pháp luật, thực trạng lối sống theo pháp luật và một số giải pháp nhằm đẩy mạnh lối sống theo pháp luật.

5 ý nghĩa của việc nghiên cứu

Thông qua việc nghiên cứu sẽ giúp chúng ta có một cái nhìn chính xác,tổng quát hơn về lối sống theo pháp luật ở Việt Nam Từ đó có những phơng hớng cũng nh giải pháp đúng đắn và sát hợp hơn nhằm đẩy nhanh quá trính hình thành

và phát triển lối sống theo pháp luật ở nớc ta qua đó góp phần đẩy nhanh sự phát triển của nền kinh tế

6 Kết cấu của luận văn.

Ngoài phần mở đầu và kết luận thì luận văn bao gồm 2 chơng chính sau:Ch

ơng 1: Những vấn đề lý luận chung về lối sống theo pháp luật ở Việt Nam

Chơng 1: Những vấn đề lý luận chung về lối sống theo pháp luật ở việt nam.

1 kháI niệm chung về lối sống

1.1 Khái niệm lối sống

Từ lâu "lối sống đã trở thành đối tợng nghiên cứu của tâm lý học, giáo dục học, văn hoá học, và nó đ… ợc xem là một phạm trù cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử Trong tác phẩm Hệ t tởng Đức để làm rõ mối quan hệ giữa con ngời với hoàn cảnh, điều kiện sống của nó, Các Mác đã bổ sung vào khái niệm "phơng thức sản xuất", khái niệm “phơng thức sinh sống”: "Không nên nghiên cứu ph-

ơng thức sản xuất ấy đơn thuần theo khía cạnh nó là sự tái sản xuất ra đời sống thể xác của các cá nhân Mà hơn thế, nó là một phơng thức hoạt động nhất

định của những cá nhân ấy, một hình thức nhất định của hoạt động sống của

họ, một phơng thức sinh sống nhất định của họ"[1.tr 30] Luận điểm trên đây

th-ờng đợc các nhà nghiên cứu Mác xít dùng làm điểm xuất phát để nghiên cứu khái niệm "lối sống" Vào các thập niên 60 - 80 của thế kỷ XX, giới nghiên cứu của Liên Xô và các nớc xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu đã đa ra 50 định nghĩa tiêu biểu

về lối sống"

Nhìn chung các nhà nghiên cứu ở các nớc xã hội chủ nghĩa trớc đây, khi bàn

về khái niệm lối sống thờng nhấn mạnh vào tính chất xã hội chủ nghĩa và xác

định các tiêu chí của nó từ sự đối lập với lối sống t bản

ở Việt Nam khái niệm "lối sống" đợc xem xét với một góc nhìn tổng hợp trong đó có nói đến mối quan hệ giữa mặt chủ quan và khách quan, giữa hoạt

động sống và điều kiện sống của con ngời, giữa hoạt động sản xuất và những hoạt

đời sống: trong lao động và hởng thụ, trong quan hệ giữa con ngời với con

ng-ời, trong sinh hoạt tinh thần và văn hoá"[4 tr 190].

Xem lối sống nh những quan hệ xã hội, phó giáo s tiến sĩ Lê Nh Hoa cho rằng:

"Lối sống là tổng thể các quan hệ xã hội của con ngời với những hình thức

và đặc trng tiêu biểu cho mỗi dân tộc, quốc gia, vùng địa lý, nhóm xã hội trong những điều kiện lịch sử, kinh tế, xã hội và văn hoá cụ thể"[5 tr 10].

Nhìn chung các khái niệm lối sống đều gặp nhau ở những điểm sau: một là xem lối sống là một dạng hoạt động sống của con ngời, hai là hoạt động sống này phụ thuộc chặt chẽ vào phơng thức sản xuất và điều kiện sống của con ngời, ba là

nó thể hiện đặc trng riêng của từng cộng đồng ngời

Nổi lên trong lối sống là hoạt động của con ngời Về thực chất, đó là cách thức con ngời ứng xử với thiên nhiên và với xã hội để bảo tồn và phát triển đời sống riêng của mình Vì vậy, khái niệm lối sống bao hàm cả 2 mặt khách quan lẫn chủ quan Mặt khách quan là điều kiện sống của con ngời, trong đó bao hàm những đặc điểm của một hình thái kinh tế xã hội nhất định mà cốt lõi là phơng thức sản xuất Mặt chủ quan là ý thức của con ngời trong sự lựa chọn cho mình một lối sống, dựa trên cơ sở của một lẽ sống, một thái độ sống cụ thể những mục tiêu mà con ngời đặt ra Vì vậy mà Phó giáo s, tiến sĩ Lê Nh Hoa cho rằng:

"Thuật ngữ lối sống có sự kết hợp biện chứng giữa yếu tố vật chất và yếu tố tinh thần, gắn với phơng thức sản xuất của xã hội, với chế độ chính trị, xã hội, với hình thái kinh tế xã hội"[6 tr 17].

Nếu hiểu lối sống tức phơng thức sinh sống, là những hình thức hoạt động sống của con ngời, thì phơng thức sản xuất là một mặt và là mặt cơ bản của lối sống Theo cách nói của C.Mác và Ănghen, phơng thức mà con ngời sản xuất ra những t liệu sinh hoạt không chỉ đơn thuần là sự "tái sản xuất ra sự tồn tại thể xác" của họ mà còn là một "hình thức nhất định của sự biểu hiện đời sống" của

họ một "phơng thức sinh sống nhất định" của họ Cái cơ bản trong sự biểu hiện

đời sống của con ngời, tức trong lối sống, là hoạt động sản xuất với 2 mối quan hệ: 1 - Quan hệ vật chất, thực tiễn với tự nhiên đợc xác định bởi trình độ của lực lợng sản xuất; 2 - Quan hệ xã hội mà cơ sở là tính chất của quan hệ sản xuất Vì vậy, xét đến cùng lối sống là do phơng thức sản xuất quyết định

Lối sống là do phơng thức sản xuất quyết định Tuy nhiên, trong cùng một phơng thức sản xuất, các giai cấp khác nhau có lối sống khác nhau Theo Từ điển chủ nghĩa cộng sản khoa học nguyên nhân của sự khác biệt ấy (thậm chí đối lập)

là cơ sở kinh tế: "Lối sống xã hội chủ nghĩa độc lập trực tiếp với lối sống t sản,

điều đó là do có sự khác nhau căn bản về cơ sở kinh tế"[2 tr 202].

Chế độ t hữu về t liệu sản xuất sản sinh ra sự bóc lột, sự phân chia xã hội thành những giai cấp đối kháng với những lối sống khác nhau; trong xã hội t sản

đó là tình trạng cạnh tranh ác liệt giữa ngời với ngời Chế độ công hữu xã hội chủ nghĩa từng bớc đợc thiết lập sẽ là cơ sở của lối sống hài hoà trong các mối quan

hệ giữa con ngời với tự nhiên, con ngời với xã hội

Ngoài phơng thức sản xuất ra, điều kiện sinh hoạt cũng có ảnh hởng không nhỏ đến lối sống Theo các tác giả của công trình "lối sống xã hội chủ nghĩa" trên cơ sở tồn tại của các điều kiện vật chất nhất định mà con ngời nảy sinh những nhu cầu và hứng thú khách quan Trong những mức độ khác nhau, chúng đợc phản ánh vào ý thức của họ nh là những động cơ tinh thần của hành động Khi hành động theo những động cơ này, con ngời thoả mãn những nhu cầu của mình,

đồng thời thay đổi cả điều kiện sống và chính bản thân

Tuy nhiên, điều kiện sinh hoạt theo nghĩa rộng là toàn bộ môi trờng xã hội Vì vậy, nếu coi lối sống bao hàm trong nó toàn bộ điều kiện sinh hoạt của con ngời tức là đã đồng nhất lối sống với xã hội nói chung và loại bỏ đi đặc thù của khái niệm này

Mặt khách quan của lối sống còn thể hiện ở những chuẩn giá trị xã hội Chuẩn giá trị xã hội là các giá trị cốt lõi đợc lựa chọn, xác định, đánh giá và cấu trúc theo những bậc thang nhất định nh những chuẩn mực chung cho đại đa số thành viên trong xã hội Giá trị xã hội đợc xếp theo từng nhóm và luôn mang tính lịch sử cụ thể Chuẩn giá trị xã hội là một nguyên tắc của khuôn mẫu ứng xử Theo các tác giả của "Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội" các chuẩn giá trị xã hội đợc hình thành, xác định trong quá trình cá nhân hoặc cộng đồng gia nhập vào các quan hệ xã hội với t cách chủ thể của các quan hệ xã hội đó Do đó "các chuẩn giá xã hội luôn luôn đóng vai trò chuẩn mực, trình độ bên trong của đạo đức và lối sống ở mỗi cá nhân và cộng đồng cũng nh đóng vai trò bản lề, nhất là trong chuyển hoá bảng giá trị xã hội ở những giai đoạn

biến đổi (hoặc biến động) trên những lĩnh vực cơ bản của xã hội hay của toàn xã hội"[7 tr 63].

Mặt chủ quan của lối sống nh đã nói, là ý thức của con ngời trong việc lựa chọn cho mình một lối sống, dựa trên cơ sở một lẽ sống, một thái độ sống cụ thể những mục tiêu mà con ngời đã đặt ra Mặt chủ quan này phụ thuộc rất nhiều vào nền văn hoá, vào thế giới quan lý tởng sống mà cá nhân tiếp thu đợc Nó làm…cho lối sống trở thành tự giác, vơn đến các giá trị, làm nên ý nghĩa của lối sống.Chính mặt chủ quan này làm cho lối sống của cá nhân, tầng lớp, giai cấp…

có sự khác nhau dẫu trong cùng một phơng thức sản xuất và cùng những điều kiện sống Từ đây có ý kiến cho rằng lối sống là cái xã hội trong cá nhân

Nếu quan niệm lối sống nh một hệ thống các đặc điểm cơ bản về hoạt động sống của con ngời thì rõ ràng lao động phải là hoạt động đầu tiên của lối sống Trong bất kỳ xã hội nào, những hình thức hoạt động sống chủ yếu của con ngời

đều là hoạt động lao động Lao động nh là phơng thức sinh sống Tính chất và trình độ của lao động quy định mối quan hệ giữa con ngời với tự nhiên và với xã hội Vì vậy, lối sống biểu hiện trớc hết trong lĩnh vực lao động, việc con ngời sử dụng thời gian lao động của mình

Bên cạnh lao động lối sống còn biểu hiện ra trong những lĩnh vực hoạt động khác của con ngời: sinh hoạt hàng ngày, hoạt động chính trị - xã hội, hoạt động giáo dục, hoạt động trong lĩnh vực văn hoá tinh thần, trong sử dụng thời gian rỗi những quan hệ qua lại giữa ngời với ngời tiêu biểu cho một xã hội nhất định những tập quán và những quy tắc xử xự đã ăn sâu vào đời sống hàng ngày,…Thực chất của những lĩnh vực này, từ hoạt động lao động đến hoạt động chính trị xã hội, quan hệ qua lại giữa ngời với ngời, trong các chế độ xã hội là khác nhau Điều này góp phần làm lên sự khác nhau căn bản giữa các lối sống, trong khi không loại trừ một vài nét chung, chẳng hạn trong các hình thức tổ chức lao động, trong các kiểu nhà ở, các phơng tiện thông tin liên lạc, Thật ra những…nét chung này cũng bắt nguồn từ trình độ phát triển của lực lợng sản xuất, của khoa học kỹ thuật - những nội dung liên quan đến cuộc cách mạng khoa học công nghệ - vốn cũng biểu hiện khác nhau trong những xã hội khác nhau

Nh vậy, để có thể đi đến một định nghĩa lối sống cần phải chú ý mấy điểm sau: 1 - Lối sống là một phơng thức sinh sống nhất định của con ngời mà mặt cơ

bản của nó là phơng thức sản xuất; 2 - Phơng thức sinh sống ấy là kết quả của sự tác động tích cực của con ngời vào điều kiện sống của mình trong mối quan hệ biện chứng giữa con ngời với hoàn cảnh; 3 - Lối sống là một thực thể xã hội với

hệ thống những chuẩn mực xã hội của mỗi cộng đồng nhất định mà cá nhân phải tuân theo

Nếu hiểu lối sống là cách thức con ngời bảo tồn và phát triển đời sống trong những điều kiện tự nhiên và xã hội nhất định thì có thể thấy thực chất của lối sống là kiểu quan hệ với nhiều cấp độ: quan hệ với tự nhiên và xã hội, quan hệ gia đình, làng xã, Tổ quốc, thực chất của mỗi loại quan hệ trong những điều…kiện sống nhất định sẽ làm nên đặc trng của từng lối sống: chinh phục hay lệ thuộc, bóc lột hay bình đẳng, đóng góp hay phụ thuộc, chính những nét đặc tr… -

ng này sẽ hình thành hệ thống chuẩn mực xã hội để lối sống vận hành theo, tạo nên sự khác biệt của lối sống trong từng cộng đồng và cá nhân

Từ những phân tích trên có thể đi đến một định nghĩa nh sau: Lối sống là tổng hoà những dạng hoạt động sống ổn định của cộng đồng (dân tộc, giai cấp, nhóm xã hội, ) và các cá nhân, đ… ợc vận hành theo những chuẩn giá trị xã hội nào đó trong sự thống nhất với các điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định

Để hiểu rõ hơn khái niệm lối sống, có thể tìm hiểu mối quan hệ giữa lối sống với các khái niệm có liên quan nh lẽ sống, nếp sống, mức sống, phong cách sống

"Lẽ sống" hay còn gọi là đạo lý sống, là hiểu hiện quan trọng nhất của lối sống Đây chính là t tởng giải thích cho mục đích của lối sống Lẽ sống đợc xem

là mặt ý thức của lối sống, phản ánh về nhận thức của con ngời về chính bản thân trong các mối quan hệ xã hội Lẽ sống là mặt tự giác của lối sống, đóng vai trò dẫn dắt, định hớng nhằm làm cho lối sống ổn định theo từng cá nhân nhóm hay giai cấp, dân tộc

"Mức sống" là một thuật ngữ kinh tế xã hội để đánh giá mặt vật chất của lối sống dựa trên chỉ số và sự đáp ứng các nhu cầu vật chất và tinh thần của cộng

đồng Thông thờng mức sống phản ánh trình độ của nền sản xuất vật chất trong những điều kiện lịch sử nhất định Những chỉ bảo của mức sống là hệ quả của sự phát triển của công cụ lao động, của năng suất sản xuất Xây dựng lối sống theo

pháp luật không thể không chú ý đến nâng cao mức sống cho cộng đồng Không thể có một lối sống văn minh lịch sự nếu nhà ở quá chật trội, điện thiếu, nớc thiếu, con ngời chen chúc nhau đi trên những đờng phố chật hẹp, dơ bẩn, Tuy…nhiên, cũng không nên coi mức sống là mặt quyết định đối với lối sống Sống đẹp cơ bản không phải là sống đầy đủ mà là lối sống có ý nghĩa đối với con ngời dới

sự dẫn dắt của những lẽ sống cao đẹp

"Nếp sống" là mặt ổn định của lối sống Đó là những hoạt động sống đã trở thành thói quen, thành phong tục, tập quán, thành quy ớc của cộng đồng Nếp sống cho thấy khả năng thích nghi và sức sáng tạo của con ngời trong những điều kiện sống cụ thể Nếp sống làm lên sự đa dạng của lối sống, giúp duy trì những kinh nghiệm sống mà loài ngời đã nhận thức đợc Theo giáo s Vũ Khiêu, nếp sống là "toàn bộ những thói quen đợc hình thành trong cuộc sống hàng ngày, những thói quen đã trở thành nếp trong sản xuất chiến đấu, trong quan hệ xã hội

và trong sinh hoạt riêng t của mỗi con ngời Những thói quen ấy đợc coi là tập quán"

"Phong cách sống" là hình thức biểu hiện của lối sống thông qua hoạt động

và những quan hệ xã hội làm lên nét riêng biệt trong lối sống của các cá nhân và các nhóm quan hệ xã hội

Nh vậy, có thể thấy lối sống là một phạm trù trung tâm mà sự biểu hiện của

nó trên các mặt cụ thể đã làm thành các phạm trù khác nhau Mặt ý thức của lối sống là lẽ sống, mặt ổn định của lối sống làm thành nếp sống, mặt trình độ của lối sống làm lên mức sống, chất lợng sống, mặt riêng biệt của lối sống làm thành phong cách sống Từ góc nhìn này, xây dựng lối sống theo pháp luật là tác động lên các mặt khác nhau của lối sống đạt đến những giá trị tốt đẹp, tạo nên hạnh phúc, khả năng phát triển của cá nhân và cộng đồng Cũng từ đây cho thấy xây dựng lối sống theo pháp luật là phải xây dựng nhiều yếu tố, nhiều mặt tạo nên tác

động tổng hợp hình thành lối sống theo những chuẩn mực đã định

1.2 Những đặc trng cơ bản của lối sống.

Lối sống của con ngời là kết quả hoạt động và tổ chức của con ngời trong quá trình thích nghi và biến đổi hoàn cảnh sống mà con ngời vừa là sản phẩm của hoàn cảnh, vừa là chủ thể sáng tạo ra hoàn cảnh sống của chính nó Tác động của phơng thức sản xuất (và những điều kiện sống khác) đối với lối sống bao giờ

cũng phải thông qua các hoạt động của chủ thể và mang dấu ấn khúc xạ bởi các chủ thể Lối sống phản án mối liên hệ biện chứng giữa cái phổ biến với cái đặc thù và cái đơn nhất, cho nên nội dung và phạm vi của nó rộng lớn và đa tầng, đa nghĩa.

Để xác định đúng đặc trng cơ bản của lối sống cần coi trọng các hoạt động lao động nhằm sản xuất ra mọi của cải vật chất và tinh thần Bởi lẽ đây là hoạt

động chủ yếu có tính sống còn đối với đời sống con ngời và là hoạt động sáng tạo nhờ sự kết hợp hài hoà giữa hoạt động cơ bắp và hoạt động trí tuệ, để "hoạt động sống là hoạt động thực sự có tình ngời của cá nhân, những thành viên tích cực của xã hội, biết đau khổ, cảm giác, suy nghĩ và hoạt động nh con ngời"

Cần phải có quan điểm liên ngành: Xã hội học, triết học, văn hoá học để hiểu những hàm nghĩa sau đây của khái niệm lối sống Lối sống mang một số đặc trng cơ bản sau:

1.2.1 Lối sống luôn luôn bộc lộ thông qua hành vi và đợc đo bằng thớc

đo các chuẩn giá trị xã hội.

Lối sống của con ngời luôn đợc bộc lộ thông qua một hay nhiều hành vi cụ thể Con ngời muốn sống cũng nh muốn tồn tại thì phải hành động, để hành động thì không còn cách nào khác phải thực hiện một hay nhiều hành vi nhất định Chính thông qua hành vi đó con ngời sẽ bộc lộ nhân cách, bản chất, cũng nh lối sống, phong cách sống của bản thân họ Cùng với sự phát triển của xã hội nếu hành vi của cá nhân là đúng đắn, là phù hợp với xã hội thì hành vi cá nhân, lối sống cá nhân đó sẽ đợc xã hội thừa nhận và đơng nhiên trở thành lối sống của

đông đảo mọi ngời trong xã hội

Lối sống là tổng hòa những tính chất cơ bản nhất của các mối quan hệ giữa vật chất và tinh thần, cá nhân và xã hội, dân tộc và quốc tế, cho nên các đặc điểm của lối sống đợc thể hiện qua toàn bộ các hình thức hoạt động sống của con ngời trong phạm vi 1 hình thái kinh tế xã hội Tuy nhiên đặc trng bản chất của lối sống trực tiếp gắn với hệ thống giá trị tinh thần, văn hoá của con ngời và luôn luôn đợc

đo bằng thớc đo là các chuẩn giá trị xã hội Chuẩn giá trị xã hội chính là cơ sở

đầu tiên, quan trọng để đánh giá lối sống của một xã hội nhất định

1.2.2 Lối sống chịu sự quy định của phơng thức sản xuất và toàn bộ điều kiện sống của con ngời.

Lối sống đợc hình thành trên một phơng thức sản xuất của một xã hội nhất

định do vậy luôn chịu sự chi phối của phơng thức sản xuất đó Sự quy định của phơng thức sản xuất phải thông qua hoạt động của chủ thể và mang dấu ấn khúc xạ bởi các chủ thể mà các chủ thể đó chính không ai khác là con ngời hoặc các cộng đồng ngời với t cách vừa là sản phẩm của hoàn cảnh, vừa là chủ thể sáng tạo

ra hoàn cảnh Do đó lối sống có tính chất tơng đối độc lập so với sự phát triển của cơ sở hạ tầng, xã hội Nó có thể gây ảnh hởng tích cực hoặc tiêu cực đối với ph-

ơng thức sản xuất và những điều kiện khác quy định nó

1.2.3 Lối sống có tính linh hoạt và cơ động cao.

Mỗi lối sống đều có tính đặc trng riêng về nội dung và hình thức thể hiện

Có lối sống chung cho một xã hội, một quốc gia, một vùng địa - văn hoá nhng cũng có lối sống riêng cho mỗi dân tộc, mỗi giai cấp, mỗi giai tầng xã hội cũng

nh của mỗi gia đình, cá nhân Mỗi lối sống có chung đặc trng về nội dung nhng

đặc trng về hình thức của nó thì lại biểu hiện rất sống động và phong phú Khái niệm lối sống là kết quả của mối liên hệ biện chứng giữa cái phổ biến với cái đặc thù và cái đơn nhất theo một bảng giá trị xã hội nào đó

Lối sống mang tính linh hoạt cao, nó không tồn tại một cách độc lập hoàn toàn mà trong sự độc lập của chúng luôn có sự liên hệ tác động lẫn nhau thậm chí

đến một lúc nào đó chúng có thể chuyển hoá cho nhau Điều này đợc minh chứng rất rõ thông qua 2 loại lối sống cơ bản trong xã hội nhất đó là lối sống cá nhân và lối sống xã hội Nhìn bề ngoài tởng nh 2 loại lối sống này độc lập hoàn toàn với nhau nhng thực ra chúng lại có quan hệ qua lại, gắn bó với nhau Lối sống cá nhân đợc hình thành chính là cơ sở tiền đề quan trọng cho việc hình thành lối sống xã hội và đến một thời điểm nào đó khi lối sống xã hội không còn phù hợp nữa thì nó sẽ trở thành lối sống cá nhân và dần dần lối sống này sẽ bị triệt tiêu để hình thành một lối sống cá nhân mới làm tiền đề cho việc hình thành một lối sống xã hội mới Nh vậy lối sống luôn có tính linh hoạt và cơ động rất cao

Để nắm đợc bản chất của lối sống (vốn có tính mở và cơ động xã hội cao) khi xem xét toàn bộ các hình thức hoạt động sống của con ngời cần coi trọng đặc biệt hoạt động lao động - sản xuất, các giá trị vật chất, tinh thần Bởi lẽ đây là hình thức hoạt động nền tảng để con ngời bồi dỡng tính ngời và bản chất con ngời

- xã hội, và khi xem xét toàn bộ các quan hệ xã hội của con ngời cần xuất phát từ

việc tìm hiểu các quan hệ giai cấp vì đây là quan hệ cơ bản đóng vai trò bản lề cho sự phân định và tổng hoá các quan hệ xã hội trong bản chất hiện thực - lịch

sử của con ngời

1.2.4 Lối sống của con ngời mang tính cá nhân và tính xã hội.

Lối sống của con ngời đợc biểu hiện thông qua mỗi hành vi cụ thể của con ngời, mỗi con ngời có một hành vi khác nhau do vậy hình thành một lối sống khác nhau Nếu xét trên phạm vi rộng của một quốc gia với nhiều dân tộc khác nhau cũng hình thành những lối sống khác nhau, Việt Nam là một minh chứng

điển hình nhất với khoảng 54 dân tộc khác nhau cùng sinh sống trên một lãnh thổ nhất định cho phép hình thành những lối sống khác nhau tạo nên sự đa dạng của lối sống Còn trên phạm vi rộng lớn nhất đó là toàn thế giới thì điều này lại càng

rõ nét hơn, với mỗi một quốc gia khác nhau cho ta một lối sống khác nhau Từ sự phân tích trên cho ta thấy một đặc điểm quan trọng của lối sống đó là lối sống con ngời luôn mang tính cá nhân sâu sắc

Mặt khác con ngời luôn tồn tại trong một xã hội nhất định, luôn chịu sự chi phối bởi các quy luật xã hội, bởi sự phát triển của xã hội.Bởi vậy bên cạnh tính cá nhân sâu sắc lối sống của con ngời còn mang tính xã hội Con đờng để nắm bắt nội dung và phạm vi của khái niệm lối sống là tìm hiểu các hoạt động xã hội (hành vi ứng xử) cách thức hình thành và định hình các khuôn mẫu ứng xử và các vai trò xã hội của chúng cũng nh mối quan hệ qua lại giữa chúng trong quá trình hình thành một thể chế xã hội Khuôn mẫu ứng xử và thể chế xã hội là những cấp

độ khác nhau của các dạng hoạt động sống điển hình và ổn định của con ngời và xã hội Tổng hoà các khuôn mẫu ứng xử và các thể chế xã hội nào đó trong toàn

bộ các điều kiện xã hội cụ thể chính là nội dung và phạm vi xã hội của lối sống.Lối sống của con ngời luôn mang tính cá nhân và tính xã hội sâu sắc

1.2.5 Lối sống của con ngời là một bộ phận của văn hoá và luôn mang tính chất văn hoá sâu rộng.

Lối sống nội dung đều mang tính chất văn hoá, vì việc biểu tợng hoá thế giới tự nhiên và xã hội thành thế giới của những biểu trng văn hoá trong nhận thức tình cảm và hoạt động của con ngời là đặc thù của xã hội loài ngời (so với thế giới động vật) Khái niệm lối sống sẽ không đợc tiếp cận triệt để và hệ thống nếu không tìm hiểu ý nghĩa biểu tợng - giá trị văn hoá từ các hoạt động xã hội,

quá trình xã hội, quan hệ xã hội cho đến khuôn mẫu ứng xử và thiết chế xã hội Không xác định đợc các giá trị văn hoá của chúng thì không xác định đợc mối dây liên hệ của chúng cũng nh cơ chế vận hành của chúng vì sự vận hành đó đều tuân theo một bảng giá trị xã hội nào đó.

Nh vậy, lối sống của con ngời luôn mang tính chất văn hoá và có mối quan

hệ chặt chẽ với nhau

1.3 Phân loại lối sống.

Xuất phát từ tính chất của khái niệm lối sống là rất rộng và phức tạp vì vậy ngời ta thờng sử dụng những tiêu chí khác nhau để phân tách lối sống ra để thuận lợi hơn trong quá trình nghiên cứu Do có nhiều tiêu chí khác nhau để phân loại lối sống, mỗi tiêu chí cho ta những loại lối sống khác nhau Vì vậy, ở đây chúng tôi chỉ nêu một số tiêu chí cơ bản nhất để phân loại lối sống

1.3.1 Dựa vào chủ thể của lối sống.

Dựa vào tiêu chí chủ thể của lối sống thì ta có thể chia lối sống thành: lối sống cá nhân và lối sống tập thể hay lối sống xã hội

Lối sống xã hội là tổng thể các hoạt động xã hội đợc hình thành dựa trên các chuẩn mực xã hội và tính lặp đi lặp lại, tái diễn Xã hội - một thực thể tập hợp các thành viên trong môí quan hệ đa chiều, tất yếu, vì vậy lối sống bao giờ cũng mang tính cá thể - tự nhiên và đặc tính cộng đồng Lối sống xã hội chi phối lối sống cá nhân Ngợc lại, lối sống của các thành viên trong xã hội sẽ làm đa sắc thái lối sống xã hội, khi mà các hoạt động của họ đợc phổ cập hoá

Lối sống cá nhân biểu hiện nhân cách cá nhân, nhu cầu và những giá trị xã hội mà cá nhân đó nhận thấy cần thiết Nhu cầu cá nhân (cả vật chất lẫn tinh thần) xuất hiện và tồn tại khách quan đợc coi là yếu tố khởi nguyên lối sống cá nhân Những nhu cầu cá nhân chính đáng, hợp pháp luôn gắn với các hoạt động sáng tạo, tích cực, luôn vơn tới những giá trị của tự do, dân chủ và công bằng Ngợc lại, có những nhu cầu cá nhân sẽ làm triệt tiêu những đặc điểm trên, gây hậu quả xấu cho bản thân và xã hội Ngoài ra lối sống cá nhân còn phụ thuộc vào nhận thức của cá nhân, môi trờng xã hội cũng nh địa vị xã hội của cá nhân đó.Quá trình đấu tranh giữa cái "tôi" và cái "chúng ta" là quá trình hình thành

và hội nhập lối sống cá nhân với lối sống của cộng đồng Điều này càng có ý nghĩa thực tế hơn khi chúng ta giải quyết hài hoà các loại lợi ích cá nhân - tập thể

- nhà nớc và xã hội Nh vậy việc hài hoà hoá các nhu cầu lợi ích cá nhân là con ờng đa đến sự thống nhất về bản chất lối sống xã hội trong điều kiện tồn tại giai cấp, tồn tại sự khác biệt nhất định.

đ-1.3.2 Dựa vào không gian hình thành lối sống.

Xuất phát từ không gian hình thành lối sống thì lối sống chia thành: lối sống

đô thị (thành thị) và lối sống nông thôn

Lối sống đô thị (hay lối sống thành thị) là tổng hoà những nét cơ bản đặc

tr-ng cho phơtr-ng thức hoạt độtr-ng sốtr-ng, lao độtr-ng và sinh hoạt của dân c đô thị đợc hình thành dới ảnh hởng trực tiếp của môi trờng và xã hội thành thị Ngợc lại với lối sống đô thị thì lối sống nông thôn cũng là tổng hoà những nét cơ bản đặc trng cho một phơng thức hoạt động sống, lao động và sinh hoạt của cộng đồng dân cnông thôn, hình thành dới ảnh hởng trực tiếp của môi trởng xã hội nông thôn Các

điều kiện địa lý - tự nhiên, môi trờng kinh tế - xã hội, loại hình nghề nghiệp, địa bàn c trú nông thôn, văn hoá nông thôn là những yếu tố quy định các đặc điểm giao tiếp, ứng xử, nếp nghĩ, phong cách sống, lao động và sinh hoạt của dân c nông thôn từ đó tạo nên những nét đặc thù của lối sống nông thôn

Mặc dù hình thành trong 2 không gian khác nhau tuy nhiên chúng lại luôn thống nhất với nhau bởi xét cho đến cùng chủ thể trong 2 không gian đó hớng tới

đều là con ngời hơn nữa dù là nông thôn hay thành thị thì chúng luôn tồn tại trong một thể thống nhất là một quốc gia nhất định Vì vậy mà lối sống nông thôn hay thành thị luôn có mối quan hệ qua lại, bổ sung cho nhau và trong xu h-ớng phát triển của thời đại ngày nay một trong những yêu cầu đặt ra là phải xoá

bỏ ranh giới giữa lối sống nông thôn và lối sống thành thị hình thành một lối sống chung thống nhất và chắc chắn rằng trong lối sống chung này sẽ chứa những

đặc điểm tiến bộ của cả lối sống nông thôn và lối sống thành thị

1.3.3 Dựa theo các chuẩn mực cấu thành lối sống.

Nếu dựa trên các hệ chuẩn mực lớn thì lối sống đợc phân chia thành 2 loại cơ bản sau: lối sống có văn hoá và lối sống theo pháp luật

Lối sống có văn hóa là lối sống đợc hình thành trên chuẩn mực giá trị của văn hoá Lối sống có văn hoá hiện nay mà chúng ta đang xây dựng là lối sống xây dựng trên cơ sở của một nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

Lối sống theo pháp luật là lối sống đợc xây dựng trên cơ sở chuẩn mực cơ bản là pháp luật Pháp luật chính là một hệ chuẩn mực rất cơ bản để chúng ta có thể xây dựng đợc lối sống theo pháp luật.

Lối sống có văn hoá và lối sống theo pháp luật luôn có mối quan hệ tơng hỗ lẫn nhau Xây dựng thành công lối sống có văn hoá sẽ là tiền đề quan trọng giúp cho việc xây dựng lối sống theo pháp luật diễn ra thuận lợi hơn, nhanh chóng hơn Ngợc lại, khi lối sống theo pháp luật đợc hình thành sẽ nâng cao văn hoá của mỗi ngời góp phần giúp cho con ngời sống có văn hoá hơn

Trong giai đoạn hiện nay khi mà Việt Nam đang phấn đấu xây dựng Nhà

n-ớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa thì vấn đề xây dựng lối sống có văn hoá đặc biệt

là xây dựng lối sống theo pháp luật càng không đợc xem nhẹ và cần phải xem đó

là vấn đề quan tâm hàng đầu của Đảng và Nhà nớc ta

Ngoài những tiêu chí phân loại trên còn có rất nhiều tiêu chí khác nữa để phân loại lối sống nh theo phơng thức sản xuất có lối sống t bản và lối sống xã hội chủ nghĩa hay theo tính chất của mỗi loại chủ thể có lối sống bao dung vị tha với lối sống thực dụng, ích kỷ, chạy theo đồng tiền, hay căn cứ vào độ tuổi, tầng lớp cũng cho ta các loại lối sống khác nhau

2 kháI niệm chung về lối sống theo pháp luật

Nh chúng ta đã biết mỗi loại hình lối sống đều dựa trên các chuẩn mực nhất

định Khi pháp luật đợc coi là một chuẩn mực cơ bản thì lúc đó sống theo pháp luật cũng hình thành và sống theo pháp luật cũng là lối sống cơ bản nhất Vậy pháp luật là gì? Pháp luật có vai trò hay tác động nh thế nào đến lối sống cũng

nh đời sống của con ngời? Và lối sống theo pháp luật là gì?

2.1 Định nghĩa lối sống theo pháp luật

Đây là một vấn đề rất khó bởi xuất phát từ định nghĩa lối sống là một vấn đề rất phức tạp thật khó để có thể đa ra một định nghĩa chính xác thế nào là lối sống theo pháp luật Tuy nhiên dựa trên cơ sở những vấn đề mà chúng tôi đã phân tích

về lối sống ở trên, chúng ta có thể hiểu lối sống theo pháp luật là lối sống đợc hình thành trên chuẩn mực giá trị cơ bản nhất và quan trọng nhất là pháp luật.Lập luận trên cũng cho ta thấy lối sống theo pháp luật là một phạm trù có tính xã hội - lịch sử nhất định, nó sẽ chuyển hoá và hoàn thiện dần thành lối sống cộng đồng khi không còn Nhà nớc và pháp luật Không phải mọi hành vi xã hội

đều phải chịu và đợc điều chỉnh bằng pháp luật nhng mọi hành vi khi có pháp luật điều chỉnh đều đợc kiểm soát, đánh giá là hợp pháp hoặc bất hợp pháp Nh vậy, thực chất đòi hỏi của lối sống theo pháp luật là mong muốn các chủ thể xác lập các hành vi hợp pháp và không xác lập các hành vi mà pháp luật ngăn cấm hoặc không cho phép trong bất kỳ điều kiện, hoàn cảnh nào.

Sống theo pháp luật phù hợp với lối sống công nghiệp, giải phóng năng lực trí tuệ và khả năng sáng tạo của con ngời Trong chủ nghĩa xã hội, sống theo pháp luật là đòi hỏi khách quan xuất phát từ tính tổ chức cao của một xã hội văn minh, dân chủ, đa dạng hoá các quan hệ xã hội Sống theo pháp luật phù hợp với trạng thái pháp chế, là biểu hiện sinh động nhất của thực tiễn xây dựng nhà nớc pháp quyền hiện nay Xét về mặt bản chất sống theo pháp luật không tách dời nội dung củng cố nền dân chủ, tăng cờng pháp chế, nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nớc, phát huy quyền lực nhân dân, bảo đảm công bằng xã hội Khi nói tới sống theo pháp luật, ta thấy có hai loại chủ thể cơ bản có quan hệ hữu cơ với nhau là con ngời (cá nhân) và Nhà nớc Con ngời tiến hành các hoạt động tạo ra nội dung vật chất của lối sống Nhà nớc ban hành ra pháp luật tạo lập hành lang pháp lý cho hoạt động xã hội và kiểm soát đánh giá nó Con ngời với t cách là công dân trong Nhà nớc thì sống theo pháp luật là bổn phận, là nghĩa vụ đồng thời là trách nhiệm của mọi ngời dân trong xã hội

Sống theo pháp luật đòi hỏi mọi hành vi, hành động phải phù hợp với pháp luật trong môi trờng bình đẳng về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm Pháp luật luôn mang tính khách quan nghĩa là bên cạnh phản ánh ý chí của chủ thể sáng tạo ra luật nhng ý chí đó luôn luôn phải phù hợp với các quy luật vận động của xã hội Vì vậy mà pháp luật luôn mang tính công bằng, bình đẳng cho các chủ thể trong các mối quan hệ với pháp luật Xuất phát từ thuộc tính quan trọng này của pháp luật vì vậy sống theo pháp luật cũng đòi hỏi mọi hành động của các chủ thể phải luôn phù hợp với pháp luật trong một môi trờng bình đẳng về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm

Nếu nh ở phần lối sống chúng ta đã tìm hiểu lối sống trong cả hai mặt khách quan và chủ quan Mặt khách quan của lối sống chính là phơng thức sản xuất còn mặt chủ quan của nó chính là ý thức của con ngời thì sang lối sống theo pháp luật cũng tồn tại 2 mặt: mặt khách quan của lối sống theo pháp luật cũng chính là phơng

thức sản xuất còn mặt chủ quan của nó thì không phải là ý thức chung chung của con ngời mà cụ thể hơn chính là ý thức pháp luật của con ngời.

Nh vậy, dù có xem xét lối sống theo pháp luật ở những góc cạnh nào khác thì tựu trung lại lối sống theo pháp luật chính là lối sống đợc hình thành trên chuẩn mực cơ bản và quan trọng nhất là pháp luật

2.2 Những đặc trng cơ bản của lối sống theo pháp luật.

Xuất phát từ những đặc thù cơ bản của lối sống, lối sống theo pháp luật sẽ mang một số đặc trng cơ bản sau:

2.2.1 Lối sống theo pháp luật phải đợc xây dựng trên chuẩn mực cơ bản

và quan trọng nhất là một hệ thống pháp luật.

Đây là một đặc trng cơ bản và quan trọng nhất và có lẽ cũng rất đặc thù của lối sống theo pháp luật Trong lối sống theo pháp luật thì hệ thống pháp luật có 1 vai trò cực kỳ quan trọng Bởi chỉ khi có đợc một hệ thống pháp luật thì chúng ta mới biết về hệ thống pháp luật đó và có biết về pháp luật chúng ta mới có thể h-ớng lối sống của mỗi ngời dân trong xã hội theo một chuẩn mực nhất định chính

là pháp luật Bởi vậy, pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng Vai trò quan trọng của pháp luật có thể ví nh một chiếc "bản đồ", bạn muốn đi bất cứ nơi đâu hay tìm một vị trí nào đó trong khi mọi ngời xung quanh đều không biết vị trí mà bạn tìm Thì lúc này theo tôi cách tốt nhất bạn lên làm là xem một cái "bản đồ" vì bản

đồ sẽ cho bạn phơng hớng đúng nhất mà bạn muốn tìm Nh vậy trong xây dựng lối sống theo pháp luật thì pháp luật chính là một tấm "bản đồ" chỉ phơng hớng cho chúng ta cần phải xây dựng lối sống nh thế nào để có thể trở thành lối sống theo pháp luật

2.2.2 Lối sống theo pháp luật đợc xây dựng trên cơ sở một phơng thức sản xuất của một giai cấp nhất định.

Đây cũng là một đặc trng không kém phần quan trọng của lối sống theo pháp luật Nếu nh đối với lối sống phơng thức sản xuất giữ vai trò quy định, thì

đối với lối sống theo pháp luật phơng thức sản xuất cũng giữ một vai trò tơng đối

Nh vậy tại sao lối sống theo pháp luật phải đợc xây dựng trên một phơng thức sản xuất nhất định ?

Nh chúng ta đã biết lối sống theo pháp luật đợc xây trên nền tảng là lối sống

và theo chuẩn mực pháp luật Trong khi đó cả 2 yếu tố cấu thành lối sống theo

pháp luật là lối sống và pháp luật đều hình thành trên cơ sở một phơng thức sản xuất nhất định Mỗi phơng thức sản xuất sẽ cho chúng ta một lối sống và một hệ thống pháp luật phù hợp Vì vậy, mà lối sống theo pháp luật cũng phải đợc xây dựng trên cơ sở phơng thức sản xuất của một giai cấp trong một giai đoạn nhất

Và mức độ đó là sâu hay nông? Đây là vấn đề quan trọng đặc biệt đối với xây dựng lối sống theo pháp luật ở Việt Nam

Chính hoạt động áp dụng và thực hiện pháp luật có hiệu quả giúp cho ngời dân hiểu đợc tầm quan trọng và tính hiệu quả của pháp luật từ đó ngời dân sẽ tìm cách để pháp luật đi vào cuộc sống của họ một cách tự nguyện nh vậy chính là lúc lối sống theo pháp luật hình thành Ngợc lại nếu áp dụng và thực hiện pháp luật không mang lại hiệu quả sẽ làm cho ngời dân cảm thấy pháp luật nh là một cái gì đó quá xa đối với họ và họ dờng nh không với tới nh vậy vô hình chung làm pháp luật xa dời nhân dân, gây nhiều khó khăn trong hình thành lối sống theo pháp luật

2.2.4 Lối sống theo pháp luật phải đợc xây dựng trên cơ sở ý thức pháp luật cao.

Nếu nh ý thức là mặt chủ quan của lối sống thì ý thức pháp luật sẽ là mặt chủ quan của lối sống theo pháp luật ý thức pháp luật là một hình thái của ý thức xã hội, phản ánh những điều kiện, những nhu cầu điều chỉnh và quá trình

điều chỉnh bằng pháp luật đối với các quan hệ xã hội ý thức pháp luật giúp cho

ta khả năng nhận thức, đánh giá về đời sống pháp luật Nh vậy, ý thức pháp luật

có vai trò đặc biệt quan trọng trong lối sống theo pháp luật Lối sống theo pháp luật chỉ đợc hình thành chừng nào con ngời ý thức đợc vai trò to lớn của pháp luật

và đa pháp luật đi vào cuộc sống một cách tự nhiên điều đó không gì khác chính

là một ý thức pháp luật cao ý thức pháp luật và lối sống theo pháp luật luôn luôn

có mối quan hệ khăng khít với nhau, hỗ trợ lẫn nhau Một hệ ý thức pháp luật cao

sẽ giúp cho lối sống theo pháp luật hình thành nhanh chóng và dễ dàng hơn đồng thời ngợc lại khi lối sống theo pháp luật hình thành thì cũng phản ánh một ý thức pháp luật cao trong xã hội Tóm lại, lối sống theo pháp luật phải đợc xây dựng trên cơ sở ý thức pháp luật cao

Trên đây là những đặc trng cơ bản nhất của lối sống theo pháp luật Những

đặc trng trên sẽ là cơ sở để chúng ta đánh giá thực trạng cũng nh nêu lên một số giải pháp trong xây dựng lối sống theo pháp luật ở Việt Nam

2.3 Phân loại lối sống theo pháp luật.

Cũng nh lối sống, lối sống theo pháp luật là một vấn đề phức tạp vì vậy mà

để phân loại chúng có rất nhiều các tiêu chí khác nhau Dới đây chúng tôi chỉ dám xin trình bày một vài tiêu chí điển hình để phân loại lối sống theo pháp luật

Đó là một vài tiêu chí sau:

2.3.1 Dựa theo tính chất của lối sống theo pháp luật

Theo tiêu chí trên lối sống theo pháp luật bao gồm 2 loại cơ bản đó là: lối sống theo pháp luật tích cực và lối sống theo pháp luật tiêu cực

Lối sống theo pháp luật tích cực là lối sống đợc hiểu theo đúng nghĩa Theo lối sống này con ngời luôn mang trong mình một tâm niệm là sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật Đây là loại lối sống mà chúng ta luôn phấn đấu để

đạt đợc trong quá trình xây dựng một lối sống mới

Lối sống theo pháp luật tiêu cực là loại lối sống mà bề ngoài thì dờng nh ta không nhìn thấy tính chất vi phạm pháp luật nhng thực chất đã có sự chốn tránh, lẩn tránh các quy định của pháp luật Đây là lối sống mà hiện nay vẫn còn tồn tại trong một bộ phận không nhỏ ngời dân trong xã hội

2.3.2 Dựa theo tiêu chí chủ thể áp dụng pháp luật.

Theo tiêu chí này lối sống theo pháp luật đợc chia thành lối sống theo pháp luật của ngời trực tiếp ban hành, áp dụng pháp luật và lối sống theo pháp luật của

đại bộ phận ngời dân trong xã hội

Lối sống theo pháp luật của ngời trực tiếp ban hành, áp dụng pháp luật là loại lối sống đợc hình thành trong bộ phận những ngời lập pháp, hành pháp, hay chính là những cán bộ công chức Lối sống của những ngời này có ảnh hởng rất

lớn tới lối sống của mọi ngời dân trong xã hội xuất phát từ vị trí, vai trò mà họ

đảm nhận

Lối sống theo pháp luật của đại bộ phận ngời dân trong xã hội là loại lối sống đợc hình thành trong mỗi ngời dân trong xã hội Lối sống của họ chịu ảnh hởng rất lớn bởi lối sống của những ngời ban hành, áp dụng pháp luật

Ngoài ra dựa vào một số tiêu chí khác cũng cho ta những loại lối sống theo pháp luật khác nhau ví nh dựa vào không gian hay phạm vi của lối sống thì có lối sống theo pháp luật ở nông thôn và lối sống theo pháp luật ở thành thị, Tuy…nhiên các cách phân loại trên chỉ là tơng đối vì trên thực tế các loại lối sống bộc

lộ một cách đa dạng, đan xen nhau do vậy chúng ta phải có một cái nhìn tổng quan về lối sống theo pháp luật

3 Nhận diện lối sống theo pháp luật ở Việt Nam.

Lối sống theo pháp luật vừa là một vấn đề mang tính lí luận rất phức tạp song đồng thời cũng là một thực tiễn rất quan trọng trong thời đại ngày nay.Việt Nam đang phấn đấu xây dựng một lối sống mới – lối sống theo pháp luật Vởy lối sống theo pháp luật ở Việt Nam đã hình thành hay cha? Làm thế nào để nhận diện đợc lối sống theo pháp luật ở Việt Nam?

Dới đây chúng tôi xin đa ra một số tiêu chí, một số đặc trng nhằm giúp các bạn nhận diện rõ hơn về lối sống theo pháp luật ở Việt Nam Đó là một số tiêu chí sau:

3.1 Lối sống theo pháp luật ở Việt Nam là lối sống xã hội chủ nghĩa đợc hình thành trên nguyên lí của chủ nghĩa Mác Lênin, t– tởng Hồ Chí Minh

và quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam về Nhà nớc và pháp luật.

Việt Nam đang phấn đấu xây dựng một nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa, vì vậy mà lối sống mới mà Việt Nam xây dựng cũng là lối sống xã hội chủ nghĩa Vậy lối sống xã hội chủ nghĩa là gì?

Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về lối sống xã hội chủ nghĩa (XHCN), tuy nhiên ở đây chúng tôi chỉ xin đề cập tới một vài định nghĩa tiêu biểu có ảnh hởng sâu sắc tới quá trình hình thành lối sống XHCN ở Việt Nam

Theo từ điển chủ nghĩa cộng sản khoa học định nghĩa: “Lối sống xã hội chủ nghĩa là những hình thức hoạt động sống của con ngời vốn có của chủ nghĩa xã

hội đợc quy định bởi điều kiện sống của họ trong phạm vi giai đoạn đầu của chủ nghĩa cộng sản” [2 tr 202].

Công trình lối sống XHCN do GE.Gle-dơ-man chủ biên định nghĩa: “Lối sống là một tổng thể, một hệ thống những đặc điểm chủ yếu nói lên hoạt động của các dân tộc, các giai cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân trong điều kiện của 2 hình thái kinh tế xã hội nhất định” [3 tr 45].

ở Việt Nam lối sống XHCN mà chúng ta xây dựng cũng mang những đặc

điểm chung nh trên, tuy nhiên do mỗi lối sống luôn chịu sự tác động của một

ph-ơng thức sản xuất của một giai cấp nhất định vì vậy mà bên cạnh các yếu tố chung, lối sống XHCN ở VN còn mang một vài đặc điểm riêng Chính những đặc

điểm riêng đó giúp chúng ta nhận diện ra lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay

Lối sống XHCN ở VN đợc xây dựng dựa trên sự kết hợp nhuần nhuyễn nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin với t tởng Hồ Chí Minh và quan điểm của

Đảng Cộng Sản Việt Nam về nhà nớc và pháp luật Ngay từ những ngày đầu kháng chiến chủ tịch HCM đã xác định con đờng đi lên của cách mạng VN là con đờng xã hội chủ nghĩa, Ngời còn xác định phơng hớng hành động để xây dựng chủ nghĩa xã hội trong đó một trong các phơng hơngá quan trọng mà Ngời nhấn mạnh thể hiện qua câu nói: “Muốn có chủ nghĩa xã hội phải có những con ngời xã hội chủ nghĩa” Đồng thời Bác cũng chỉ cho chúng ta thấy thế nào là một

con ngời xã hội chủ nghĩa? Con ngời XHCN là con ngời hội tụ đầy đủ các đức tính: “cần kiệm liêm chính trí công vô t– – – – ” Ngời cũng nhấn mạnh những

đặc điểm này cần phải đợc chú trọng hơn ở những ngời làm quan chức, ở đội ngũ cán bộ công chức – những con ngời phục vụ nhân dân

Việc xây dựng con ngời XHCN là rất quan trọng trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Chỉ có những con ngời xã hội chủ nghĩa chúng ta mới có đợc lối sống XHCN Lối sống xã hội chủ nghĩa là lối sống mà trong sđó con ngời biết yêu thơng đùm bọc nhau, chở che cho nhau trong những lúc hoạn nạn khó khăn, một lối sống “mình vì mọi ng ời, mọi ngời vì mình” nh Bác đã từng dạy Biểu hiện

của lối sống này trong xã hội VN rất đa dạng cụ thể hàng năm cứ vào ngày 30 tháng 12 Đài truyền hình VN lại tổ chức chơng trình nối vòng tay lớn quyên góp ủng hộ ngời nghèo, số tiền ủng hộ mỗi năm lên đến hàng chục tỉ đồng – một

con số không phải là nhỏ, hay phong trào hiến máu nhân đạo vào ngày 7 tháng 4 hàng năm ngời dân VN nô nức kéo nhau đi hiến những giọt máu trên cơ thể mình

để giúp những ngời đang từng ngày mong chờ giọt máu ấy Liệu trong xã hội t…bản có những con ngời vì nhau, đùm bọc, chở che nhau nh vậy không? Có lẽ những hành động trên chỉ có trong một xã hội xã hội chủ nghĩa mà thôi, nó phản

ánh một lối sống XHCN sâu sắc

Nh vậy lối sống theo pháp luật ở VN chính là một lối sống xã hội chủ nghĩa

đợc hình thành dựa trên nguyên lí của chủ nghĩa Mác – Lênin, t tởng HCM và quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam về nhà nớc và pháp luật

3.2 Lối sống theo pháp luật ở Việt Nam đợc hình thành trên nền tảng hệ thống chuẩn mực pháp luật Việt Nam.

Mỗi loại lối sống đều đợc hình thành dựa trên nền tảng một hệ thống chuẩn mực nhất định Khi pháp luật trở thành nền tảng cơ bản và quan trọng nhất thì lối sống theo pháp luật hình thành Lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hình thành trên nền một hệ thống chuẩn mực pháp luật Việt Nam

Pháp luật VN chính là một hệ thống các quy tắc xử xự mang tính bắt buộc chung, do Nhà nớc VN ban hành và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí của nhân dân lao động, dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản VN, là công cụ Điều chính các quan hệ xã hội theo định hớng XHCN

Pháp luật là thành tựu của văn minh, của tiến bộ xã hội Nó là cơ sở không thể thiếu đợc của nhân đạo, tự do và dân chủ, của việc bảo vệ các giá trị đó, của việc bảo vệ xã hội, nhà nớc và con ngời Trong xã hội ta pháp luật là công cụ có hiệu quả của việc điều chỉnh các công việc chung, các mối quan hệ lẫn nhau của con ngời và xã hội, của công dân và Nhà nớc Thiếu pháp luật không thể có đợc xã hội dân chủ, nhân đạo, công bằng, không thể có đợc chủ nghĩa xã hội Pháp luật đầy đủ, không mâu thuẫn phản ánh đợc cuộc sống và thờng xuyên đợc hoàn thiện không phải là ý muốn của ai, không phải là thủ đoạn của việc tuyên truyền,

mà là công cụ tất yếu cần thiết của những biến đổi cách mạng Pháp luật là thuộc tính bên trong và khách quan của xã hội chúng ta

Chúng ta ngày càng nhận thức sâu sắc hơn, đầy đủ hơn về pháp luật và vai trò, giá trị đích thực to lớn của nó đối với sự phát triển của xã hội Thực tiễn những năm đổi mới vừa qua cho thấy rằng thiếu pháp luật, thiếu những văn bản,

quy phạm pháp luật đổi mới, thiếu sự ghi nhận về mặt pháp lý các biện pháp ớng đến sự ổn định, làm lành mạnh toàn bộ phong cách và lối sống của đời sống xã hội đang đổi mới của chúng ta thì xã hội sẽ không phát triển đợc pháp luật hoàn thiện là công cụ quan trọng của công cuộc đổi mới, của những biến đổi xã hội đầy sáng tạo, của việc làm lành mạnh mọi mặt của đời sống xã hội Nh vậy pháp luật có một vai trò rất to lớn trong quá trình xây dựng một lối sống mới ở n-

h-ớc ta trong giai đoạn hiện nay

Nh vậy để nhận diện lối sống theo pháp luật ở VN chúng ta cần thông qua việc kiểm tra hiệu quả của hoạt động áp dụng và thực hiện pháp luật Khi hiệu quả của pháp luật trong đời sống cao và đợc đông đảo nhân dân thừa nhân và sống theo pháp luật thì khi đó lối sống theo pháp luật ở VN đã hình thành

3.3 Lối sống theo pháp luật ở Việt Nam phản ánh lẽ sống của con ngời Việt Nam mang đậm tính dân tộc và chủ nghĩa yêu nớc sâu sắc phù hợp với từng giai đoạn cách mạng Việt Nam.

Lối sống theo pháp luật VN phản ánh lẽ sống của con ngời VN Lẽ sống của con ngời VN chính là sự phản ánh nhận thức của con ngời VN về chính bản thân họ trong các mối quan hệ xã hội

Từ xa xa con ngời VN vôn có một truyên thống sống trọng tình trọng nghĩa, một tinh thần yêu nớc sâu sắc không khoan nhợng trớc mọi kẻ thù, họ sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mình để bảo vệ độc lập nớc nhà Truyên thống sống đó đã trở thành đạo lý sống hay chính là lẽ sống trong mỗi con ngời Việt Nam Tuy nhiên trong mỗi giai đoạn cách mạng khác nhau của đất nớc đạo lý sống hay lẽ sống ấy lại biểu hiện khác nhau

Trong thời kì Bắc thuộc nhân dân ta luôn phải chịu sự áp bức, bóc lột của bon thực dân phơng Bắc Với một tinh thần yêu nớc không chịu sự áp bức của bon chúng nhân dân ta đã đứng lên đấu tranh, kết quả là thực dân phơng Bắc buộc phải rút khỏi nớc ta, âm mu đồng hoá của chúng đã bị thất bại, chấm dứt

1000 năm đô hộ của thực dân phơng Bắc Khẳng định một lẽ sống cao đẹp của nhân dân VN

Tởng đuổi đợc thực dân phơng Bắc nớc ta đợc độc lập nhng ai ngờ Việt Nam lại một lần nữa rơi vào vòng xoáy xâm lợc của thực dân phơng Tây và lần này cuộc xâm lợc của chúng diễn ra với quy mô lớn hơn, tính chất ác liệt hơn trớc

gấp nhiều lần Khi giặc xâm lợc một lần nữa tinh thần yêu nớc, tinh thần dân tộc lại trỗi dậy Với ý chí “thà làm quỷ n ớc Nam còn hơn làm ma nớc Bắc , thà” “

chết vinh còn hơn sống nhục , ” hay thà chết chứ nhất định không chịu làm nô“

lệ” nhân dân ta đã đánh đuổi thực dân phơng Tây đại diện là Pháp, Mỹ cút khỏi

nớc ta Mùa xuân năm 1975 đất nớc Việt Nam ca vang khúc khải hoàn, VN hoàn toàn độc lập Đất nớc Việt Nam chính thức bớc sang một trang sử mới

Hoà bình lặp lại nhng lẽ sống, đạo lý sống cao đẹp ấy vẫn bộc lộ trong mọi nơi, mọi lúc Với một tinh thần dân tộc cao cả, một tinh thần yêu nớc sâu sắc nhân dân ta luôn đề cao tinh thần cách mạng chống lại mọi âm mu chống phá của

kẻ thù Sự thất bại trong âm mu phản động của Nguyễn Sỹ Lý - Đà Nẵng, hay gần

đây nhất là Trần Khải Thanh Thuỷ – Hà Nội là một minh chứng rất điển hình Ngoài ra nhân dân ta cũng không ngừng đấu tranh chống lại những hiện tợng tiêu cực, hạn chế tối đa các vi phạm pháp luật trong xã hội, đại bộ phận nhân dân dần

có ý thức sống và làm việc theo pháp luật

Tóm lại dù có biểu hiện ở nhiều hình thức khác nhau song lối sống của con ngời VN luôn phản ánh một lẽ sống cao đẹp của họ Đặc biệt là trong thời đại ngày nay khi VN đang phấn đấu xây dựng một lối sống mới – lối sống theo pháp luật thì một điều tất nhiên là lối sống theo pháp luật ở VN cũng phải phản

ánh lẽ sống của con ngời VN mang đậm tính dân tộc và chủ nghĩa yêu nớc sâu sắc phù hợp với từng giai đoạn cách mạng VN

3.4 Lối sống theo pháp luật Việt Nam luôn mang tính mở.

Nh chúng ta đã biết mọi sự vật, hiện tợng tồn tại trong thế giới luôn luôn vận động, biến đổi không ngừng Không có một sự vật, hiện tợng nào là đứng im tuyệt đối Lối sống cũng vậy, nó cũng luôn vận động và không ngừng biến đổi

Do vậy xây dựng một lối sống mới cần dựa trên quan điểm Mác – Lênin về sự

ra đời của cái mới

Trong xã hội đã từng tồn tại nhiều quan niệm khác nhau về sự ra đời của cái mới Một số ngời cho rằng cái mới ra đời trên cơ sở phủ định sạch trơn cái cũ, cái mới ra đời chỉ bao gồm toàn những nhân tố mới Quan niệm vậy liệu đúng hay sai? Có lẽ đây là một quan điểm rất sai lầm và mang tính phiến diện, chính quan niệm nh vậy làm cho cái mới ra đời dờng nh biệt lập hoàn toàn với cái cũ Khắc phục quan niệm này chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng cái mới ra đời phải

trên cơ sở kế thừa những nhân tố tích cực, tiến bộ của cái cũ đồng thời tiếp thu tinh hoa của những cái mới đang tồn tại Nh vậy cái mới ra đời phải trên cơ sở kế thừa cái tiến bộ của cái cũ và tiếp nhận, phát huy tinh hoa của cái mới đang tồn tại.

Việt Nam đang trong quá trình xây dựng một lối sống mới – lối sống theo pháp luật-xây dựng cái mới Do vậy mà lối sống theo pháp luật mà VN xây dựng cũng phải trên cơ sở kế thừa những điểm tiến bộ của lối sống truyền thống – cái

cũ đồng thời cũng phải tiếp thu tinh hoa của lối sống nhân loại – cái mới đang tồn tại Lối sống theo pháp luật đợc xây dựng trên quan điểm trên đồng thời cũng khẳng định tính chất mở của lối sống theo pháp luật Tính chất mở của lối sống làm cho nó không mang tính lạc hậu nh tính chất khép kín Lối sống khép kín là lối sống dờng nh chỉ đợc xây dựng trên cơ sở những cái vốn có của một nơi nhất

định mà không có sự giao lu hay tiếp nhận những nhân tố tích cực ở bên ngoài,

nh vậy ngay khi lối sống đó hình thành nó đã mang trong bản thân sự lạc hậu vì bản chất cự vật là luôn vận động, biến đổi không ngừng Bởi vậy chủ trơng xây dựng một lối sống theo pháp luật ở VN mang tính mở là một chủ trơng rất đúng

đắn của Đảng và Nhà nớc đặc biệt trong giai đoạn ngày nay khi mà VN đã ra nhập WTO, đã tham gia sân chơi chung mang tính toàn cầu

Trên đây là một vài tiêu chí điển hình giúp chúng ta có thể nhận diện lối sống theo pháp luật ở VN hiện nay Thông qua việc nhận diện lối sống theo pháp luật ở VN chúng ta mới có thể đánh giá đúng thực trạng cũng nh đa ra các phơng hớng, giải pháp phù hợp để đẩy nhanh quá trình hình thành và phát triển lối sống theo pháp luật ở VN trong giai đoạn hiện nay

và toàn bộ điều kiện sống của con ngời

2 Lối sống bao gồm cả những mặt tác động khách quan lẫn chủ quan (mặt nội dung lẫn mặt hình thức) Mặt khách quan là phơng thức sản xuất và toàn bộ

điều kiện sống của con ngời Mặt chủ quan là sự lựa chọn của con ngời về một lối sống nhất định dựa vào nhận thức, tình cảm, mục đích sống mà con ng… ời đề ra

3 Mỗi một lối sống đều đợc xây dựng dựa trên một hệ chuẩn mực nhất

định Khi pháp luật đợc xem là chuẩn mực cơ bản và quan trọng nhất thì lối sống theo pháp luật đợc hình thành Lối sống theo pháp luật là lối sống đợc hình thành dựa trên hệ chuẩn mực pháp luật nhất định

4 Lối sống theo pháp luật phải đợc đánh giá và xây dựng trên cơ sở những

đặc trng cơ bản sau: xây dựng trên chuẩn mực pháp luật, dựa trên một phơng thức sản xuất nhất định; biểu hiện thông qua hoạt động áp dụng và thực hiện pháp luật

có hiệu quả và cuối cùng là lối sống theo pháp luật phải đợc xây dựng trên ý thức pháp luật cao

5 Lối sống theo pháp luật ở VN đợc nhận diện thông qua 4 đặc trng cơ bản

Đó là một lối sống xã hội chủ nghĩa đợc xây dựng dựa trên nguyên lí chủ nghĩa Mác – lênin, t tởng HCM và quan điểm của ĐCSVN về nhà nớc và pháp luật; một lối sống theo pháp luật đợc xây dựng trên nền tảng hệ thống chuẩn mực pháp luật VN; một lối sống theo pháp luật phản ánh lẽ sống của con ngời VN mang

đậm tính dân tộc và chủ nghĩa yêu nớc phù hợp với từng giai đoạn cách mạng VN; cuối cùng lối sống theo pháp luật VN luôn mang tính mở

Chơng 2 : kháI quát Thực trạng và giảI pháp cơ bản để thúc đẩy quá trình xây dựng lối sống theo pháp luật ở việt nam hiện nay.

1 kháI quát thực trạng lối sống theo pháp luật ở Việt nam hiện nay.

1.1 Những tiền đề cơ bản để xây dựng lối sống theo pháp luật ở Việt Nam.

“Tiền đề” là những yếu tố cần thiết, trớc tiên cần phải có để làm một việc gì

đó Nh vậy tiền đề cơ bản để xây dựng lối sống theo pháp luật là những yếu tố cơ bản và trớc tiên cần phải có để làm cơ sở, nền móng xây dựng một lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay Dới đây chúng tôi sẽ phân tích một số khó khăn

và thuận lợi cơ bản trong quá trình xây dựng lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay

1.1.1 Những thuận lợi cơ bản

a, Truyền thống dân tộc.

Việt Nam vốn là một nớc nông nghiệp với hơn 80% dân số sống ở nông thôn, ngời dân chủ yếu sống bằng nông nghiệp đặc biệt là nghề trồng lúa nớc Xuất phát từ hoàn cảnh đó mà hình thành lên truyền thống sống trọng tình, trọng nghĩa Sống trong một cộng đồng ngời luôn quan tâm, đùm bọc, chia sẻ với nhau

Đây là một điều rất quan trọng và thuận lợi để chúng ta xây dựng một lối sống mới giàu tính dân tộc, tính cộng đồng cao

Hơn nữa do trải qua một quá trình đấu tranh lâu dài để dành độc lập cho nên ngời dân Việt Nam vốn có truyền thống tự lập là chính Đây là một truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta Truyền thống này đợc phát huy qua mọi thời kì: ngay trong kháng chiến chống thực dân Pháp những năm 1945-1954 nhân dân ta đã

khẳng định “tự lực gánh sinh” là một trong những đờng lối, chủ trơng đánh giặc Pháp Kết quả đạt đợc là Pháp bị đuổi cổ khỏi nớc ta và đến ngày hôm nay khi Việt Nam đã hoàn toàn độc lập nhng truyền thống tự lập đó vẫn đợc Đảng và Nhà nớc ta phát huy trong quá trình xây dựng đất nớc Với chủ trơng xây dựng Nhà n-

ớc pháp quyền, xây dựng lối sống theo pháp luật thì truyền thống tự lập có thể sẽ tạo cho chúng ta nhiều thuận lợi hơn

Ngời dân Việt Nam xa cũng nh nay vốn có truyền thống gắn kết bản thân họ với cộng đồng làng xã nhất định Do vậy họ thờng chịu ảnh hởng bởi các hơng -

ớc, lệ làng, thậm chí họ coi “phép vua thua lệ làng” Nh vậy xét ở góc độ nào đó nếu Đảng và Nhà nớc ta có thể làm cho pháp luật, tầm quan trọng của pháp luật

đối với ngời dân đi vào cuộc sống nh hơng ớc, lệ làng đồng thời ngời dân thấy vai trò quan trọng của pháp luật đối với bản thân họ thì họ sẽ “sống theo pháp luật”

nh “sống theo hơng ớc, lệ làng” mà họ từng sống

Nh vậy truyền thống sống trọng tình, trọng nghĩa, cần cù, tự lập cũng tạo…một số thuận lợi cơ bản để chúng ta xây dựng một lối sống mới giàu tính dân tộc, tính cộng đồng và pháp trị hay xây dựng lối sống theo pháp luật

b, Yếu tố lịch sử yếu tố chiến tranh.–

Trong suốt tiến trình lịch sử dựng nớc và giữ nớc, dờng nh đất nớc ta luôn trong tình trạng có chiến tranh Chiến tranh liên miên là sự thử thách khắc nghiệt

đối với một chế độ , một dân tộc và thờng để lại những hậu quả nặng nề trên nhiều mặt của đời sống xã hội Những di chứng của chiến tranh không phải dễ dàng khắc phục nhất là trong điều kiện một xã hội có nền kinh tế nông nghiệp chậm phát triển; có cơ cấu làng xã cổ truyền tồn tại khá dai dẳng và bền vững

Điều kiện phát triển đặc thù này của Việt Nam kéo dài hàng nghìn năm đã để lại những dấu ấn sâu sắc trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, trong

t tởng tình cảm; tạo nên và duy trì những thói quen, nếp sống, cách nghĩ của nhiều thế hệ ngời Việt Nam

Nói đến tác động của chiến tranh thờng có khuynh hớng nhấn mạnh những tác động tiêu cực của nó Sẽ không công bằng nếu ở đây chúng ta đánh giá các cuộc chiến tranh trong lịch sử Việt Nam chỉ có tác động tiêu cực đối với xây dựng lối sống theo pháp luật Việt Nam

Chúng ta không mong muốn chiến tranh nhng trong điều kiện đặc thù của Việt Nam, các cuộc chiến tranh dới 2 hình thái dân tộc và dân chủ không chỉ có tác động tiêu cực mà ở mức độ nhất định còn có tác động tích cực đến quá trình hình thành và phát triển lối sống theo pháp luật ở Việt Nam.

Trong sự nghiệp dựng nớc và giữ nớc, cùng với việc chinh phục thiên nhiên khắc nghiệt, chiến tranh nh chất keo kết dính các làng xã tiểu nông mang đậm dấu ấn của công xã nông thôn, kết dính những ngời nông dân thành một cộng

đồng gắn bó đoàn kết, thống nhất, có ý thức trách nhiệm với lợi ích của tập thể, cộng đồng quốc gia, dân tộc Đó là tiền đề quan trọng về mặt nhận thức trong việc hình thành lối sống theo pháp luật trong điều kiện cụ thể ở Việt Nam

Chống ngoại xâm và thiên nhiên là những việc công ích, liên quan trực tiếp

đến đời sống, tính mạng, vận mệnh của mỗi thành viên, gia đình, làng xã, cộng

đồng Vì vậy mọi thành viên, cộng đồng đều tự giác tham gia, thực hiện, tuân thủ nghiêm pháp luật của nhà nớc và những quy ớc của làng xã về những việc liên quan đến việc chống ngoại xâm Trong chiến tranh đòi hỏi việc ban hành các mệnh lệnh, chỉ thị, pháp luật đảm bảo tính chuẩn xác, kịp thời đáp ứng đúng yêu cầu đặt ra của thực tiễn Đồng thời nó cũng đòi hỏi tính thống nhất cao, sự chấp hành nghiêm túc mệnh lệnh, nghĩa vụ và kỷ luật thời chiến, đòi hỏi tính chủ

động, linh hoạt, sáng tạo, ứng phó kịp thời với mọi tình huống đặt ra trong chiến tranh Thông qua đó tạo điều kiện để phát huy mặt tích cực của dân chủ làng xã trong việc tuân thủ pháp luật của nhà nớc, góp phần hạn chế tính chuyên chế, quan liêu của nhà nớc phong kiến, ngăn cản sự lũng đoạn của các chức dịch, quan lại tham nhũng trong xây dựng và áp dụng pháp luật

c, Tính đa dạng của hệ thống pháp luật.

Cùng với sự phát triển của đất nớc, hệ thống pháp luật của chúng ta cũng ngày càng đợc hoàn thiện hơn Với sự ra đời của 4 bản hiến pháp: hiến pháp

1946, 1959, 1980, 1992 đặc biệt là bản hiến pháp năm 1992 sửa đổi bổ sung vào năm 2001; cùng vơí 1 hệ thống các ngành luật lớn nhỏ ra đời: ngành luật hành chính, luật dân sự, luật tố tụng dân sự, luật thơng mại, luật hôn nhân gia đình,…

đã tham gia điều chỉnh hầu hết các quan hệ xã hội phát sinh trong đời sống hàng ngày Đây là một trong những điều kiện rất thuận lợi để pháp luật thâm nhập sâu

hơn vào đới sống của ngời dân qua đó giúp cho quá trình xây dựng lối sống theo pháp luật diễn ra nhanh hơn.

d, Điều kiện kinh tế- xã hội của Việt Nam

Việt Nam là một nớc kinh tế còn chậm phát triển vì vậy có thể nói điều kiện kinh tế xã hội của VN có rất ít thuận lợi tạo tiền đề xây dựng lối sống theo pháp luật Có thể kể tới một số thuận lợi cơ bản sau đây:

* Việt Nam đang phấn đấu xây dựng một nền kinh tế thị trờng xoá bỏ nền kinh tế tập trung bao cấp, xây dựng một nền kinh tế với nhiều thành phần kinh tế khác nhau cùng tồn tại Chính bởi nhiều thành phần kinh tế cùng tồn tại mới đặt

ra yêu cầu là phải có cơ chế điều chỉnh của pháp luật bảo đảm sự bình đẳng cho các thành phần kinh tế Do vậy đây đợc xem là một điều kiện thuận lợi cho việc hình thành lối sống theo pháp luật

* Hiện nay Đảng và Nhà nớc ta chủ trơng coi vấn đề lối sống và giáo dục lối sống là một vấn đề quan trọng trong chiến lợc con ngời

* Về mặt xã hội: hiện nay nhận thức của con ngời về pháp luật cũng nh vị trí của pháp luật trong đời sống hàng ngày đã tăng lên đáng kể Ngời dân đã phần nào cảm thấy pháp luật là quan trọng đối với cuộc sống của họ và họ cần pháp luật để bảo vệ quyền lợi của bản thân họ Đây chính là một yếu tố rất thuận lợi để hình thành và phát triển lối sống theo pháp luật ở Việt Nam

e, Yếu tố thời đại yếu tố quốc tế.–

Mỗi sự vật, sự việc hay một thực thể nào đó luôn luôn phải tồn tại trong mối quan hệ với các sự vật, sự việc hay thực thể khác, không có một sự vật hay thực thể nào tồn tại một các biệt lập không có quan hệ với các sự vật khác Việt Nam

là một quốc gia - một thực thể cũng giống nh các quốc gia khác luôn tồn tại trong khối thống nhất, liên hệ với các quốc gia khác trên thế giới Do vậy khi xem xét vấn đề xây dựng lối sống theo pháp luật ở Việt Nam không thể không xem ảnh h-ởng của các yếu tố thời đại – quốc tế tới quá trình đó Mà trớc tiên là những nhân tố thuận lợi

Trong những năm gần đây khi mà xu hớng hội nhập quốc tế, quốc tế hóa toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ, rộng khắp toàn thế giới Việt Nam là một thực thể trong khối thống nhất đó do vậy cũng không thể tách mình ra khỏi xu h-ớng đó, cách duy nhất là phải cùng hòa vào xu hớng đó

Tham gia vào quá trình hội nhập quốc tế cũng tạo cho Việt Nam một số thuận lợi nhất định :

* Khi tham gia vào sân chơi chung của thế giới để không bị “ bắt nạt ” không còn cách nào khác VN phải hiểu kĩ về luật chơi, phải hiểu rõ luật pháp bởi vậy mà việc hình thành lối sống theo pháp luật ngày càng trở lên bức thiết hơn

* Việt Nam sẽ có một thị trờng rộng lớn, đợc tiếp xúc, gặp gỡ nhiều bạn hàng lớn trên thế giới, cũng là một điều thuận lợi để n… ớc ta đẩy nhanh phát triển kinh tế, nâng cao chất lợng sản phẩm để tăng sức cạnh tranh của hàng hoá thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh hơn làm tiền đề để xây dựng lối sống theo pháp luật

Trên đây là một số thuận lợi cơ bản, làm tiền đề để Việt Nam tăng cờng và

đẩy nhanh quá trình xây dựng và phát triển lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay

1.1.2 Những khó khăn cơ bản

Nh chúng ta đã biết bất kì 1 yếu tố hay s vật gì cũng có tính hai mặt của một vấn đề Bởi vậy cùng với những thuận lợi cơ bản mà các nhân tố trên tạo ra thì chúng cũng gây không ít khó khăn trở ngại cho quá trình xây dựng lối sống theo pháp luật ở Việt Nam Dới đây chúng tôi sẽ phân tích những khó khăn của từng yếu tố

a, Thiếu một truyền thống sống theo pháp luật.

Đa số các nhà khoa học nh sử học, lý luận đều cho rằng Việt Nam có một truyền thống tốt đẹp nh: lá lành đùm lá rách, nhân đạo, học tập nhng chúng ta thiếu đi một truyền thống sống theo pháp luật.Nguyên nhân chính là do một thời gian dài của lịch sử dân tộc ta chịu sự đô hộ của chế độ phong kiến ngoại bang Pháp luật ở đó là pháp luật áp đặt ngoài vào nó bảo vệ lợi ích cho chế độ phong kiến Trung Quốc, bóc lột nhân dân ta Vì lẽ đó ngời dân Việt tìm cách chống đối, lẩn tránh thậm chí không thực thi pháp luật – thứ luật không bảo vệ họ, không thể hiện ý chí của họ Lý do này có thể khẳng định lối sống theo pháp luật không

đợc hình thành và trở thành một truyền thống của dân tộc ta

Trong lịch sử quan niệm về pháp luật của ngời Việt cổ chịu ảnh hởng của Trung Quốc nên về cơ bản pháp luật chỉ đợc quan niệm là hình phạt, là công cụ trong tay nhà nớc để cai trị ngời dân Các bộ luật của các Nhà nớc phong kiến

Việt Nam thờng có tên kèm theo chữ “hình” chẳng hạn nh “hình th”, ”Quốc Triều hình luật” ”Lệ Triều hình luật” Về cơ bản các bộ luật của các nhà n… ớc phong kiến Việt Nam là những bộ luật hình sự Trong các bộ luật nh thế dù có

điều chỉnh những quan hệ hành chính, dân sự nh quan chức, hôn nhân gia đình, ruộng đất nhng vẫn kèm theo chế tài hình sự, vì quan niệm của nhà lập pháp cho rằng xâm phạm các quan hệ đó sẽ phá vỡ trật tự phong kiến và vì vậy cần phải trừng phạt nghiêm khắc Do vậy xâm phạm các quan hệ dân sự, hôn nhân gia

đình, hành chính đợc nhà cầm quyền coi là tội phạm

Cả một chiều dài phong kiến hàng nghìn năm, các nhà nớc phong kiến Việt Nam đã quan niệm pháp luật nh là hình phạt để cai trị dân chúng Với một khoảng thời gian dài nh vậy, đủ để tạo dựng lên một truyền thống coi pháp luật là công cụ của công quyền Do pháp luật đợc nhìn nhận nh một công cụ cai trị, nên dần dần hình thành trong ngời Việt tâm lý chống đối pháp luật, không có thói quen sống theo pháp luật

Ngời Việt thực sự tiếp xúc với pháp luật là vào thời kì chủ quyền đất nớc đã nằm trong tay chính quyền cai trị ngoại bang Với truyền thống pháp trị đã đợc

đề cao từ thời nhà Tần, các chính quyền đô hộ của Trung Quốc trên đất nớc ta về cơ bản đã dùng pháp luật của Trung Quốc để cai trị dân Việt Việc bắt ngời Việt phải theo tục lệ Hán, phải tuân thủ luật Hán là một bộ phận của chính sách đồng hóa của chính quyền phơng Bắc Luật pháp –một sản phẩm của xã hội văn minh

mà ngời Việt lần đầu tiên biết đến lại là công cụ nô dịch, áp bức và đồng hóa của ngoại bang Do đó giáo s Vũ Minh Giang cho rằng, ý thức chống đối pháp luật xuất hiện ngay từ những buổi đầu của thời kì Bắc thuộc Gần 1000 năm Bắc thuộc, ngời Giao Châu đã chống lại pháp luật của chính quyền ngoại bang vì pháp luật đó là pháp luật nô dịch, là những hình phạt hà khắc Chống mãi rồi thành quen Quen gần 1000 năm đủ tạo thành truyền thống Từ đây đã tạo thành truyền thống sống không theo pháp luật Ngời dân nhìn pháp luật không phải là công cụ bảo vệ mình mà nh đối lập với mình

Tính chất hình sự của pháp luật của các triều đại phong kiến Việt Nam về sau này đã không làm thay đổi cách nhìn của ngời dân về pháp luật Luật pháp là hình phạt đã tạo cho ngời dân cách nhìn pháp luật là công cụ trừng trị, nói đến phạm pháp là ngời dân hiểu là tội phạm Vi phạm pháp luật đợc đồng nghĩa với

tội phạm Trong con mắt ngời dân, pháp luật là hình phạt nên ngời dân có thái độ

sợ pháp luật không muốn sống theo pháp luật

Không có thói quen sống theo pháp luật vì pháp luật là luật hình sự, là hình phạt, không nhìn thấy ở pháp luật sự bảo vệ mình, thì thân phận những ngời dân

đợc bảo vệ bằng những quy tắc nào? Đó chính là những định chế phi quan thơng

đợc bảo tồn trong các làng xã Vào thời Bắc thuộc, chống lại pháp luật của triều

đình ngoại bang ngời Việt sống theo các phong tục, tập quán trong các làng xã để chống bị đồng hóa, bảo tồn lối sống của ngời Việt Về sau này đến thế kỉ 15 cùng với phong tục tập quán, hơng ớc xuất hiện và ngời dân tìm thấy lợi ích của mình

ở các quy tắc của làng, chứ không phải pháp luật của nhà nớc Ngời dân họp làng bàn việc công, có ngôi thứ trong làng xã, khi lên lão đợc miễn thuế, su; khi sống

có họ hàng, xóm giềng đùm bọc, hành xử theo phong tục, tập quán, hơng ớc của làng Vì vậy mặc dù không có luật dân sự nhng đời sống của ngời dân vẫn đợc bảo đảm Ngời dân nhìn thấy ở các định chế phi quan thơng khả năng bảo vệ mình nên sống theo các định chế đó

Nh vậy trong con mắt của ngời dân lệ đợc coi trọng hơn luật, vì ngời dân nhìn thấy ở lệ khả năng bảo vệ mình còn luật thì đối lập với mình Cách nhìn này

đợc ngời dân dân gian hóa bằng câu: “phép vua thua lệ làng”

Lối sống trọng lệ hơn luật cũng xuất phát từ lối sống trọng tình hơn lí của một nền văn hóa cộng đồng Việt Dân gian có câu : “Một bồ cái lí không bằng một tí cái tình” Lối sống trọng tình hơn lí cũng có mặt trái của nó, xử lý các quan hệ theo tình, nghĩa của cộng đồng thì dẫn đến thiếu tôn trọng các nguyên tắc, trọng tình hơn lí thì sinh ra thói tùy tiện Cố giáo s Trần Quốc Vợng đã vạch

ra một trong những bất cập của căn tính tiểu nông là “thói vô kỉ luật” Từ trọng tình hơn lí thói vô kỷ luật, ngời dân ta trọng lệ hơn luật vì lệ điều chỉnh những quan hệ tình cảm trong làng, còn luật chứa đựng nguyên tắc cứng nhắc, nhiều khi

hà khắc

Nh vậy ngời Việt có một truyền thống quan niệm pháp luật là công cụ cai trị, công cụ trừng phạt Một truyền thống đợc tạo dựng hàng nghìn năm không dễ dàng mất đi trong xã hội hiện đại Chính truyền thống này đã tạo ra rất nhiều khó khăn, trở ngại lớn trong quá trình xây dựng một lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay