Phát huy giá trị các công trình kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc phục vụ phát triển du lịch tại Hà Nội

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA DU LỊCH VÀ KHÁCH SẠNBÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ THỰC TẬP CUỐI KHÓA Đề tài: Phát huy giá trị các công trình kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc phục vụ phát triể

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA DU LỊCH VÀ KHÁCH SẠN

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ THỰC TẬP CUỐI KHÓA

Đề tài: Phát huy giá trị các công trình kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp

thuộc phục vụ phát triển du lịch tại Hà Nội

Sinh viên thực hiện: BÙI MINH TÂM Giảng viên hướng dẫn: ThS ĐÀO MINH NGỌC

HÀ NỘI, NGÀY 13 THÁNG 5 NĂM 2013

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA DU LỊCH VÀ KHÁCH SẠN

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ THỰC TẬP CUỐI KHÓA

Đề tài: Phát huy giá trị các công trình kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc

phục vụ phát triển du lịch tại Hà Nội

Sinh viên thực hiện: Bùi Minh Tâm

Mã số sinh viên: CQ 512639 Chuyên ngành: QTKD Du lịch và Khách sạn Lớp: QTKD Du lịch và Khách sạn

Khóa: 51 Hệ chính quy Giảng viên hướng dẫn: ThS ĐÀO MINH NGỌC

HÀ NỘI, NGÀY 13 THÁNG 5 NĂM 2013

LỜI CÁM ƠN

Em xin gửi lời cám ơn đến các thầy cô giáo trong khoa Du lịch Kháchsạn trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã tạo điều kiện cho em được học tậpnhiều kiến thức hữu ích về chuyên ngành Du lịch và Khách sạn, cũng như trảinghiệm những chuyến đi thực tế bổ ích trong suốt quá trình học tập và rènluyện tại trường Đại học Kinh tế Quốc Đặc biệt em xin gửi lời cảm ơn sâusắc đến cô giáo ThS Đào Minh Ngọc đã hướng dẫn và giúp đỡ em rất nhiềutrong quá trình thực hiện bản báo cáo chuyên đề thực tập cuối khóa này

Em xin chân thành cám ơn!

Sinh viên

Bùi Minh Tâm

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU……… … 1

MỞ ĐẦU 2

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng nghiên cứu 4

5 Phạm vi nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Bố cục của đề tài 5

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1 HIỆN TRẠNG KHAI THÁC CỦA CÁC CÔNG TRÌNH KIẾN TRÚC PHÁP THỜI KỲ PHÁP THUỘC TẠI HÀ NỘI PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH 6

1.1 Tổng quan về kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội 6

1.1.1 Khái quát tình hình kinh tế - xã hội Hà Nội thời kỳ Pháp thuộc 6

1.1.2 Những chuyển biến cơ bản của đô thị và quy hoạch đô thị Hà Nội thời kỳ Pháp thuộc 7

1.1.3 Kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội 16

1.2 Giá trị du lịch của các công trình kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội 38

1.2.1 Giá trị lịch sử 39

1.2.2 Giá trị văn hóa 39

1.3 Thực trạng khai thác các công trình kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc phục vụ phát triển du lịch tại Hà Nội 40

1.3.1 Các sản phẩm du lịch kết hợp 40

1.3.2 Các sản phẩm du lịch chuyên đề 42

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM KHAI THÁC CÓ HIỆU QUẢ GIÁ TRỊ CỦA CÁC CÔNG TRÌNH KIẾN TRÚC PHÁP THỜI KỲ PHÁP THUỘC TẠI HÀ NỘI PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH 44

2.1 Cơ sở của đề xuất 44

2.1.1 Các chính sách, chiến lược phát triển du lịch của quốc gia và thành phố Hà Nội 44

2.1.2 Cơ sở thực tế 46

2.2 Giải pháp nhằm khai thác hiệu quả các công trình kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc phục vụ phát triển du lịch tại Hà Nội 50

2.2.1 Giải pháp về bảo tồn 50

2.2.2 Giải pháp về quản lý và khai thác 51

2.2.3 Giải pháp về sản phẩm 54

2.2.4 Giải pháp về Marketing sản phẩm 55

2.3 Thử nghiệm xây dựng một chương trình du lịch tham quan, nghiên cứu các công trình kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội 56

2.3.1 Chương trình du lịch chuyên đề 56

2.3.2 Một số đề xuất nhằm khai thác các công trình kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội vào phát triển những chương trình du lịch kết hợp 71

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 75

1 Kết luận 75

2 Khuyến nghị 75

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Thống kê các công trình kiến trúc lớn theo phong cách Tiền thực

dân 17

Bảng 1.2 Thống kê các công trình kiến trúc lớn theo phong cách Tân cổ điển .20

Bảng 1.3 Thống kê các trường học lớn theo phong cách Địa phương Pháp 25

Bảng 1.4 Thống kê các công trình kiến trúc lớn theo phong cách 28

kiến trúc Art Deco 28

Bảng 1.5 Thống kê các công trình kiến trúc lớn theo phong cách Đông Dương 31

Bảng 1.6 Thống kê các công trình nhà thời tiêu biểu tại Hà Nội thời kỳ Pháp thuộc 35

Bảng 2.1 Bảng kết quả khảo sát 47

Bảng 2.2 Bảng kết quả khảo sát về mức độ hứng thú với SPDL làm ví dụ xét theo tiêu chí độ tuổi 49

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hà Nội - thủ đô của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam – với bềdày hơn 1000 năm lịch sử Hà Nội sở hữu một nền văn hóa đô thị độc đáo,giàu bản sắc và cũng rất đa dạng Theo thống kê, Hà Nội hiện có 5.175 di tíchlịch sử, văn hóa trên địa bàn 29 quận, huyện, thị xã; có 1.165 di tích được xếphạng cấp quốc gia và trên 1.000 di tích được xếp hạng cấp thành phố; trong

trong cả nước về số lượng di tích Nhờ đó, ngành du lịch Hà Nội rất phát triển

và luôn là điểm đến thu hút ngày càng nhiều khách du lịch trong và ngoàinước Và để đạt được mục tiêu thu hút ngày càng nhiều khách du lịch đến vớithủ đô Hà Nội, cũng như gia tăng tỷ lệ khách du lịch quay trở lại, thì đa dạnghóa sản phẩm du lịch là một nhiệm vụ tất yếu và cấp thiết hiện nay đặt ra chongành du lịch Hà Nội

Trong khi sản phẩm du lịch Hà Nội đang bị đánh giá là nghèo nàn, kémphong phú thì một trong những tài nguyên du lịch vô cùng giá trị của Hà Nộilại đang dần bị lãng quên, thậm chí rơi vào tình trạng xuống cấp nghiêmtrọng Đó là những công trình kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại HàNội.“ Hà Nội là nơi tập trung nhiều công trình do người Pháp thiết kế và xâydựng nhất Trong những công trình kiến trúc, chúng ta thấy có sự giao thoanghệ thuật Đông – Tây, điều này cũng làm cho kiến trúc của Hà Nội thêm

Câu nói trên là trích lời PGS TS KTS Tôn Đại trong lời giới thiệu củacuốn sách “kiến trúc và quy hoạch Hà Nội thời Pháp thuộc” Theo đánh giá

1 Trang Web cục Văn thư và lưu trữ nhà nước - http://www.archives.gov.vn

2 Lời mở đầu - Trần Quốc Bảo, Nguyễn Văn Đỉnh (2011), Kiến trúc và quy hoạch Hà Nội thời kỳ Pháp thuộc, Nxb Xây dựng, Hà Nội.7

của nhiều chuyên gia, Hà Nội còn được coi là đô thị duy nhất ở châu Á cóđược một tổng thể kiến trúc – quy hoạch kiểu Pháp thời kỳ thuộc địa khá hoànchỉnh Vì vậy, các công trình kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nộithực sự là một tài nguyên du lịch có tiềm năng lớn, hứa hẹn phát triển thànhmột sản phẩm du lịch chuyên đề thu hút sự quan tâm của khách du lịch, đặcbiệt là thị trường khách có khả năng chi trả cao như khách du lịch Pháp,khách du lịch Việt Nam ở độ tuổi trung niên trở lên

Vậy nên, trước đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, cụ thể trong việc bảo tồn,tôn tạo và phát huy những giá trị kiến trúc, lịch sử, văn hóa của các công trìnhkiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội, cũng như thuận theo xu hướng

đa dạng hóa sản phẩm du lịch đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của khách du

lịch, tôi đã chọn đề tài “Phát huy giá trị các công trình kiến trúc Pháp thời

kỳ Pháp thuộc phục vụ phát triển du lịch tại Hà Nội”, với mong muốn đưa

ra một cái nhìn tổng quan hơn về giá trị du lịch của các công trình kiến trúcPháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội, đồng thời tìm ra những giải pháp để bảotồn và phát huy giá trị của các công trình kiến trúc đó

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu, tìm hiểu về những giá trị của tài nguyên du lịch “kiến trúcPháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội”

- Khảo sát, tìm hiểu, phân tích tình trạng hiện tại của các di tích thuộcloại tài nguyên này để từ đó đánh giá những giá trị thực sự có ý nghĩa đối vớihoạt động du lịch của tài nguyên du lịch

- Thực trạng của việc đưa tài nguyên này vào khai thác phục vụ hoạtđông du lịch

- Nghiên cứu, xây dựng sản phẩm du lịch “tham quan, nghiên cứu kiếntrúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội”

4 Đối tượng nghiên cứu

Giá trị và giải pháp phát huy giá trị tài nguyên du lịch – công trình kiếntrúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội

5 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: Khu vực Hà Nội

- Về thời gian:

+ Đề tài sử dụng tư liệu về các công trình kiến trúc Pháp tại Hà Nội vào

thời kỳ Pháp thuộc tức là từ năm 1873 đến năm 1945

+ Nghiên cứu được thực hiện trong thời gian thực tập tức là từ tháng 2

năm 2013 đến tháng 5 năm 2013 và đưa ra định hướng cho những năm tiếptheo

6 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng nghiên cứu định tính và định lượng Cụ thể là:

- Phương pháp thu thập, phân tích và xử lý số liệu: thu thập, tổng hợpcác tài liệu về giá trị và thực trạng khai thác phục vụ hoạt động du lịch, cũng

như hoạt động bảo tồn tài nguyên du lịch – các công trình kiến trúc Pháp thời

kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội thông qua sách báo, sách giáo trình, internet

- Phương pháp so sánh, tổng hợp: So sánh thực trạng hiện nay của mỗicông trình kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội với các đặc điểm tiêuchuẩn, đặc thù của mỗi loại hình kiến trúc mà công trình đó thuộc về để từ đórút ra kết luận về các giá trị còn lại của các công trình tính đến thời điểm hiệntại và có những giải pháp bảo tồn, tu bổ, cũng như khai thác phục vụ hoạtđộng du lịch hợp lý đối với loại tài nguyên này

- Phương pháp điều tra, khảo sát: điều tra về mức độ hứng thú của khách

du lịch về loại hình sản phẩm du lịch gắn với các công trình kiến trúc Phápthời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội

7 Bố cục của đề tài

Chuyên đề được chia làm hai phần với nội dung nghiên cứu như sau:

Chương 1: Hiện trạng khai thác các công trình kiến trúc Pháp thời kỳ

Pháp thuộc tại Hà Nội phục vụ phát triển du lịch

Chương 2: Một số giải pháp nhằm khai thác có hiệu quả giá trị của các

công trình kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội phục vụ phát triển dulịch

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 HIỆN TRẠNG KHAI THÁC CỦA CÁC CÔNG TRÌNH KIẾN TRÚC PHÁP THỜI KỲ PHÁP THUỘC TẠI HÀ NỘI PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH

1.1 Tổng quan về kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội

1.1.1 Khái quát tình hình kinh tế - xã hội Hà Nội thời kỳ Pháp thuộc

1.1.1.1 Tình hình kinh tế

Sau chỉ dụ cắt Hà Nội dâng cho thực dân Pháp của triều đình ĐồngKhánh (ký ngày 1/10/1888), Hà Nội chính thức trở thành nhượng địa của thựcdân Pháp Ngay sau đó, thực dân Pháp lập tức tiến hành một loạt những chínhsách đầu tư, xây dựng lại Hà Nội, với mục tiêu biến Hà Nội thành thủ đô củaliên bang Đông Dương thuộc Pháp Hoạt động đầu tư kinh tế của người Phápvào Hà Nội cũng theo đó diễn ra hết sức mạnh mẽ, thể hiện chi tiết thông quanội dung chương trình khai thác thuộc địa lần thứ I (1888 – 1920) và chươngtrình khai thác thuộc địa lần thứ II (1920 – 1945)

Cụ thể, về công nghiệp, ngay từ những năm cuối thế kỷ XIX người Pháp

đã cho xây dựng một loạt các nhà máy, xí nghiệp tại Hà Nội như nhà máynước Yên Phụ, nhà máy da Thụy Khuê, nhà máy điện Bờ Hồ Sự dịchchuyển tư bản từ Pháp sang Đông Dương cũng diễn ra ngày càng mạnh mẽtrong những giai đoạn tiếp với sự xuất hiện của nhiều nhà máy, xí nghiệp cóquy mô lớn Về thương mại, tính tới năm 1891, Hà Nội có khoảng 64 công tythương mại do người Châu Âu làm chủ, bên cạnh đó hệ thống các ngân hàng

và tổ chức tín dụng cũng bắt đầu xuất hiện và dần được hoàn thiện, phát triểnmạnh mẽ Bên cạnh đó, người Pháp cũng tiến hành xây dựng nhiều tuyến giaothông đường bộ, đường sắt, đường thủy nối Hà Nội với toàn Đông Dương và

vươn tới miền Nam Trung Hoa, đưa Hà Nội trở thành một trung tâm giaothương quan trọng.

Song song với hoạt động kinh tế của người Pháp, hoạt động kinh tế củangười Việt ở Hà Nội vẫn tiếp tục được duy trì với việc buôn bán của ngườidân ở khu vực 36 phố phường Ngoài ra, từ những năm đầu thế kỷ XX, HàNội cũng bắt đầu xuất hiện các hãng buôn lớn của người Việt như Hồng TấnHưng, các công ty cổ phần như Đông Thành Hưng, Quảng Hưng Long vàtiếp sau đó là các xí nghiệp như xưởng cưa Yên Mỹ, xưởng sơn Hiệp Ích,công ty dệt Nam Trinh với số lượng và quy mô ngày càng lớn.[8]

1.1.1.2 Tình hình xã hội

Sau khi trở thành nhượng địa của Pháp, tình hình xã hội của Hà Nội córất nhiều chuyển biến, rõ rệt nhất là sự gia tăng nhanh chóng của số lượngngười Pháp đến Hà Nội làm ăn, kéo theo nhu cầu về nhà ở và các công trìnhcông cộng tăng cao Cụ thể, theo số liệu thống kê năm 1902, số lượng ngườiPháp ở Hà Nội rơi vào khoảng 2.270 người trên tổng dân số Hà Nội lúc bấygiờ là 80.000 người, tức là chiếm khoảng 2,5% dân số Hà Nội Thêm vào đó,tốc độ gia tăng dân số tự nhiên của Hà Nội cũng tăng mạnh trong thời kỳ này(năm 1921 có 75.000 người, tới năm 1928 tăng lên 126.137 người, tức là tăngkhoảng hơn 7300 người mỗi năm)

Ngoài ra, thời kỳ này xã hội Hà Nội cũng chứng kiến sự xuất hiện củacác giai cấp, tầng lớp mới như giai cấp tư sản dân tộc, giai cấp tiểu tư sản, giaicấp công nhân…

Những chuyển biến về mặt xã hội, đặc biệt là việc gia tăng quy mô dân

số đã ảnh hưởng lớn đến những chính sách quy hoạch, mở rộng Hà Nội củachính quyền thực dân.[8]

1.1.2 Những chuyển biến cơ bản của đô thị và quy hoạch đô thị Hà Nội thời kỳ Pháp thuộc

1.1.2.1 Giai đoạn tiền thực dân (1875 – 1888)

Thời gian đầu, trước khi thực dân Pháp chính thức bắt đầu kế hoạch xâydựng quy hoạch lại Hà Nội vào năm 1884, Hà Nội vẫn là một đô thị mangtính chất của thời kỳ phong kiến Những yếu tố đô thị kiểu Pháp chỉ tồn tại

và Hoàng thành (sau khi thực dân Pháp chiếm thành Hà Nội lần thứ hai vàonăm 1883)

3 Ngày 15/3/1874 hiệp ước giữa triều đình nhà Nguyễn và thực dân Pháp được ký, đã cho phép người Pháp được cư trú và đặt lãnh sự ở ba nơi Hà Nội, Hải Phòng, Quy Nhơn Ở Hà Nội, triều đình phải cắt cho thực dân Pháp một khu đất gọi là “nhượng địa” ở phía Đông Nam thành phố.

Hình 1.1 Bản đồ Hà Nội năm 1873, do Phạm Đình Bách vẽ, sở địa chính Đông Dương, in

năm 1916 Nguồn: 36phophuong.vn

Cụ thể, như theo bản đồ Hà Nội năm 1873 (hình 1.1) ta thấy cấu trúc HàNội chưa có gì thay đôi rõ rệt so với đô thị phong kiến, chỉ có yếu tố mới xuấthiện đó là khu nhượng địa nằm phía Đông Nam thành phố, có chiều rộng300m và chiều dài 700m Trong khu nhượng địa, người Pháp cho xây dựngcác công trình kiên cố, có kiến trúc thực dân ở thời kỳ đầu – đơn giản, mặtbằng hình chữ nhật, xung quanh có hành lang rộng

Hình 1.2 Hình ảnh đường xá khu Nhượng địa Nguồn: kientrucvietnam.org.vn

Tiếp đó, là các tuyến đường nối liền khu Nhượng địa với Hoàng thànhvào năm 1883, với trục chính là con đường đầu tiên được xây dựng vào tháng6/1883 – sau con đường này phát triển thành trung tâm thương mại HàngKhay – Tràng Tiền ngày nay

Sau đó, đến năm 1884, người Pháp bắt đầu các ý tưởng quy hoạch HàNội theo hướng thành phố hiện đại kiểu phương Tây Hệ thống đường xá,giao thông đô thị được cải tạo, mở rộng, cùng với sự thay đổi của các côngtrình nhà ở xuất hiện dọc các tuyến đường Một loạt các tuyến đường vuônggóc với trục Hàng Khay – Tràng Tiền được xây dựng như Rue des Broderus(Hàng Trống) nối với Rue Gia Long (Bà Triệu), hay Boulevard Đồng Khánh(Hàng Bài) Sau đó, các tuyến đường tiếp tục được xây dựng tiến về phíaNam với mục đích hoàn thiện khu phố Pháp theo dạng ô bàn cờ

Trên cơ sở các tuyến đường giao thông trên, khu trung tâm hành chính –chính trị của thành phố dần được hình thành ở phía Đông hồ Hoàn Kiếm

Song song với việc xây dựng, người Pháp bắt đầu phá hủy các công trình vănhóa, tôn giáo tín ngưỡng xung quanh khu vực hồ Hoàn Kiếm, cũng như mộtloạt các công trình, dinh thự trong khu vực hoàng thành, trừ Cột Cờ được giữlại để phục vụ liên lạc quân sự.

Tóm lại, ở giai đoạn này, hoạt động xây dựng của người Pháp còn mangtính riêng lẻ, chưa có quy hoạch hoàn chỉnh, song nền móng cho định hướngchung cho việc xây dựng toàn bộ mạng lưới khu phố theo kiểu ô bàn cờ saunày ở phía Nam thành phố đã bước đầu được hình thành

Hình 1.3 Bản đồ Hà Nội năm 1885 Nguồn: 36phophuong.vn

1.1.2.2 Giai đoạn khai thác thuộc địa lần thứ nhất (1888 – 1920)

Đây là giai đoạn mà hoạt động xây dựng thành phố Hà Nội của ngườiPháp diễn ra mạnh mẽ nhất, với ý đồ biến Hà Nội thành trung tâm hành chính– chính trị của Đông Dương hay nói cách khác là thủ đô của toàn Liên BangĐông Dương

Giai đoạn này, tổng thể quy hoạch của thành phố được định hướng rõ rệttheo kiểu Phương Tây “quy hoạch phân khu”, pha trộn giữa nửa thuộc địaphong kiến với hai hình thái cấu trúc : truyền thống bản địa và phương Tây

Hình 1.4 Bản đồ Hà Nội năm 1902 Nguồn: 36phophuong.vn

Thứ nhất là khu vực Thành Hà Nội, sau khi phá bỏ hoàn toàn, ngườiPháp đã quy hoạch khu vực phía trong thành thành hai phần rõ rệt, phần phía

Đông dành cho quân sự, phía Tây dành cho khu vực hành chính của thủ đôĐông Dương.

Thứ hai là trung tâm hành chính phía Đông khu vực hồ Hoàn Kiếm đượchoàn thiện, mở rộng sang phía Tây hồ

Thứ ba, một loạt các công trình công cộng, với mục đích biểu trưnghình ảnh của Pháp đã được xây dựng như Nhà thờ lớn (1892) gắn với việcphá bỏ chùa Báo Thiên, sau đó là trường Viễn Đông của Pháp (1898) nay làThư viện Khoa học xã hội, Nhà hát lớn (1901), khách sạn chính quốc(Métropole – 1901), nhà thương Bảo hộ (1904) nay là bệnh viện Việt Đức Thứ tư, người Pháp cho xây dựng hai khu nhà ở theo phong cách kiếntrúc Pháp ở phía Nam hồ Hoàn Kiếm và trong khu vực Hoàng Thành

Thứ năm, tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hệ thống đường giao thông nội

một đường chéo nối tiếp với trục Paul Bert – Camp des Lettres (Tràng Tiền –Hàng Khay – Tràng Thi) tới khu vực quảng trường tròn Puginier (nay làquảng trường Ba Đình) (hình 1.5) nơi sau đó sẽ xây dựng Phủ Toàn quyềnĐông Dương và đặc biệt là tuyến đường kết nối với bờ Đông sông Hồng –cầu Long Biên (1898 - 1902) (hình 1.5)

Hình 1.5 Quảng trường Puginier (trái), cầu Long Biên (phải)

Nguồn: thuviencongtrinh.com.vn

Thứ sáu, chính quyền thực dân Pháp cho chỉnh trang lại khu 36 phốphường, tuy nhiên những can thiệp về xây dựng của người Pháp ở khu vựcnày không nhiều, nên nhìn toàn cảnh thì khu 36 phố phường của Hà Nội vẫngiữ được nét truyền thống vốn có Cụ thể, những can thiệp của người Pháp chỉdừng lại ở việc mở rộng, nắn thẳng, trải đá cho đường đi, tạo vỉa hè lát gạch,cùng hệ thống thoát nước; đáng kể có việc lấp sông Tô Lịch đoạn từ phố ChợGạo đi vào khu phố cổ và xậy dựng một số chợ có mái, cùng một vài dinh thựnhỏ.

Nhìn chung, đến cuối giai đoạn này, những quy hoạch Hà Nội theohướng phương Tây hiện đại của người Pháp đã cơ bản được hình thành vớiviệc tạo các khu vực chức năng, mạng lưới đường xá, giao thông được mởrộng, xây mới, cùng với các công trình công cộng mang tính biểu trưng củangười Pháp tạo điểm nhấn cho cấu trúc đô thị Tuy quy hoạch còn mang tínhcục bộ theo khu vực, song những can thiệp của người Pháp, đặc biệt là với hệthống giao thông đã làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt đô thị của Hà Nội Cũng

kể từ giai đoạn này, hai hình thái đô thị với hai cấu trúc khác biệt nhau cùngsong song tồn tại, đó là kiểu đô thị truyền thống – khu 36 phố phường và kiểu

đô thị hiện đại – khu phố Pháp

1.1.2.3 Giai đoạn khai thác thuộc địa lần thứ hai (1920 – 1945)

Với bối cảnh sau chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc, thực dân Pháptăng cường khai thác thuộc địa nhằm phục hồi nền kinh tế chịu ảnh hưởngnặng nề trong chiến tranh và củng cố địa vị của Pháp trên trường quốc tế Vìvậy chính sách của người Pháp trong giai đoạn này đối với Hà Nội chủ yếutập trung vào gia tăng các hoạt động kinh tế và đô thị hóa với tốc độ nhanh vàquy hoạch thành phố Hà Nội theo hướng thể hiện đô thị hiện đại phương Tây,mang tính biểu trưng quyền lực người Pháp tại Đông Dương

Và để đáp việc xây dựng và mở rộng thành phố Hà Nội một cách có hệthống, khoa học, năm 1921, Sở Kiến trúc và Quy hoạch đô thị trung ương

được thành lập tại Hà Nội Ngay sau đó người Pháp bắt đầu tiến hành mộtloạt các hoạt động thiết kế, xây dựng, quy hoạch thành phố Hà Nội trên quy

mô lớn, mang tính tổng thể và hoàn chỉnh, thống nhất chịu ảnh hưởng bởi tư

- Khu phố Pháp trên vị trí Hoàng thành trước kia đã được quy hoạch lạichi tiết, đồng thời mở rộng lên hồ Trúc Bạch và phía Nam khu vực HoàngThành

- Mở rộng thêm khu vực được quy hoạch và xây dựng cho người Việtthuộc tầng lớp tư sản và tiểu tư sản trung lưu ở phía Nam khu phố Pháp tớinhà máy rượu và hồ Bảy Mẫu

Hình 1.6 Một góc khu phố dành cho người Việt (trái), Hàng Buồm (phải)

Tóm lại, quy hoạch Hà Nội giai đoạn này đã được nhìn nhận trong mộttổng thể chung và có sự gắn kết giữa các không gian chức năng trong thànhphố: khu phố cổ (khu 36 phố phường), khu nhà ở (khu dành riêng cho người

4 Ernest Hebrard được bổ nhiệm đứng đầu Sở Kiến trúc và Quy hoạch đô thị trung ương, với trọng trách nắm bắt những quy định về chuẩn mực và những nguyên tắc về quy hoạch đô thị đã được soạn thảo tại chính quốc

để áp dụng cho phù hợp tại Đông Dương.

Pháp, khu ở cho người Việt), khu trung tâm kinh tế, thương mại và khu trungtâm hành chính Ngoài ra, phạm vi thành phố cũng được mở rộng ra vùngngoại thành và các tỉnh lân cận.

Hình 1.7 Bản đồ Hà Nội năm 1937 Nguồn: 36phophuong.vn

1.1.3 Kiến trúc Pháp thời kỳ Pháp thuộc tại Hà Nội

1.1.3.1 Phong cách kiến trúc Tiền thực dân

Phong cách kiến trúc Tiền thực dân hình thành và phát triển trong giaiđoạn từ năm 1875 – 1887, khi thực dân Pháp chưa hoàn toàn bình định được

khu vực Bắc Kỳ, vì vậy nên các công trình xây dựng hầu như chỉ dừng lại ởmức đáp ứng nhu cầu chức năng; tức là tạo ra một không gian phù hợp, vừatránh được cái nóng khó chịu của mùa hè miền Bắc, vừa chống gió mùaĐông, đồng thời phục vụ được chức năng cần thiết Phong cách kiến trúc này

là thành quả từ sự sáng tạo của các sĩ quan công binh Pháp Cụ thể đó là mộthình thức kiến trúc nhiệt đới thô sơ với các hành lang rộng bao quanh khônggian chính

Đặc điểm chính của phong cách kiến trúc này là mặt bằng hình chữ nhậtđơn giản với hành lang rộng chạy xung quanh Công trình thường có hai tầng,sàn tầng hai dùng dầm đỡ thép hình cuốn gạch ở trên Hành lang xung quanhđược tạo ra hình thức cuốn vòm hình cung hoặc bán cầu có khoá vòm Máidốc,lợp ngói hoặc tôn Tường chắn mái xây gạch dùng để trang trí mặt tiền cómột vài hình thức tranh trí đơn giản như hàng con tiện hoặc đắp xi măng hìnhhoa lá [5][8]

Hình 1.8 Bảo tàng lịch sử quân sự (trước là Sở chỉ huy Quân đội Pháp)

Công năng hiện tại

Hai Bà Trưng

thành phố HàNội

ngân hàng Côngthương

trị trong khuônviên Quân y viện

108 và bệnh việnHữu Nghị

Nguồn: Trần Quốc Bảo, Nguyễn Văn Đỉnh (2011), Kiến trúc và quy hoạch Hà Nội

thời kỳ Pháp thuộc, Nxb Xây dựng, Hà Nội.

1.1.3.2 Phong cách kiến trúc Tân cổ điển

Phong cách kiến trúc Tân cổ điển (Néoclassique) là một phong cách kiếntrúc rất thịnh hành ở Châu Âu và Bắc Mỹ trong suốt thế kỷ XIX, với đặc điểm

cơ bản là phục hưng các giá trị, chuẩn mực, nguyên tắc của kiến trúc cổ điển

Hy Lạp, La Mã Phong cách kiến trúc này cho phép tạo ra những công trìnhmang tính hoành tráng, kỳ vĩ có khả năng biểu đạt sức mạnh về chính trị, kinh

tế của một thành phố, quốc gia Vì vậy nên, phong cách kiến trúc này đượcngười Pháp áp dụng rất phổ biến vào hoạt động xây dựng tại Hà Nội vào giaiđoạn khai thác thuộc địa lần thứ nhất (1888 – 1920), đặc biệt đối với các côngtrình công cộng, với mục đích biểu trưng hình ảnh của nước Pháp, phô trươngsức mạnh của giới cầm quyền

Đặc điểm chung của các công trình kiến trúc thời Pháp thuộc theo phong cáchnày tại Hà Nội đều là những công trình có khối tích lớn, công năng hoànchỉnh với mức độ tiện nghi cao cấp Phong cách Tân cổ điển đòi hỏi sự tuânthủ rất nghiêm ngặt về qui luật đối xứng trong tổ hợp mặt bằng do đó các

không gian chức năng phải được bố trí trên cơ sở một hoặc hai trục đối xứng.Lối đi vào tòa nhà theo phương đứng phải được đảm trách bởi ít nhất hai cầuthang (ví dụ điển hình như sơ đồ mặt bằng tầng 1 của Dinh thống sứ Bắc kỳ -Hình 1.10) Cụ thể, cầu thang đối ngoại được thiết kế rất sang trọng với nhiềuhoạ tiết cầu kỳ được nối trực tiếp từ hướng cổng vào lên chính sảnh, các cầuthang nội bộ bố trí phía trong tòa nhà bao gồm cầu thang từ tầng trệt lên tầngmột có cấu tạo tương đối đơn giản vì chủ yếu dành cho gia nhân, cầu thang từ

Năm

Công năng hiện

tại

Trụ sở bảohiểm xã hội Bộquốc Phong

Khôngrõ

Khu thư việntrường THPTChu Văn An

Rõ

Khách sạnSofitelMétropole

KhôngRõ

Trụ sở tổng liênđoàn lao độngViệt Nam

Trụ sở tòa ánnhân dân tốicao

9

Sở Thương chính và độc

quyền Đông Dương

(Bureaux des Douanes et

(Imeuble de I’état –

Xuân – BộQuốc Phòng

KhôngRõ

Trường THCSTrương Vương

Công anthành phố

Sở bưu điện Hà Nội

(Service des Postes &

I’Indochine)

Nguồn: Trần Quốc Bảo, Nguyễn Văn Đỉnh (2011), Kiến trúc và quy hoạch Hà Nội thời

kỳ Pháp thuộc, Nxb Xây dựng, Hà Nội.

1.1.3.3 Phong cách kiến trúc Địa phương Pháp

Từ những năm đầu thế kỷ XX, ngày càng nhiều người Pháp mang theogia đình sang Việt Nam sinh sống, làm việc Nhu cầu cầu học hành và chỗ ởcho người Pháp tăng lên, từ đó một loạt trường học, các khu biệt thự được xâydựng nhằm đáp ứng nhu cầu trên Đồng thời để thỏa mãn tâm lý nhớ quêhương của những người Pháp xa xứ, những kiến trúc sư đã đưa các phongcách kiến trúc từ nhiều vùng miền trên nước Pháp vào việc thiết kế, xây dựngcác công trình tại Hà Nội, song chủ yếu áp dụng với các công trình trường

học và nhà ở, còn với các công trình công cộng mang các chức năng khác thìphong cách này không được áp dụng phổ biến.

Biệt thự

Phong cách kiến trúc địa phương Pháp vốn dĩ có đặc điểm khác nhautheo vùng miền, do đó những căn biệt thự tại Hà Nội mặc dù cùng thuộcphong cách này song lại có nhiều điểm khác biệt, tùy thuộc vào chủ nhân củacăn biệt thự đó đến từ vùng nào trên đất nước Pháp Tuy nhiên, có thể phânbiệt phong cách kiến trúc địa phương Pháp theo 3 miền đất chính, đó là:phong cách kiến trúc miền Bắc nước Pháp; phong cách kiến trúc miền Trungnước Pháp và vùng Paris; phong cách kiến trúc miền Nam nước Pháp và ĐịaTrung Hải Song nếu xét về mặt công năng sử dụng thì các công trình biệt thựtheo phong cách này không có nhiều điểm khác biệt, đều rất hoàn chỉnh vớimức độ tiện nghi cao Các đặc điểm cơ bản của các biệt thự này là khu nhàthường bao gồm hai khối nhà chính và phụ, diện tích còn lại dành cho sânvườn với nhiều loại cây phong phú Nhà chính có hai tầng, đặt trên một tầnghầm cách nhiệt có độ cao khá lớn Nhà phụ một tầng, đặt vị trí khuất, thườngdùng làm nơi để xe, bếp, nhà kho, phòng cho gia nhân…Cổng rào được thiết

kế chi tiết với chất liệu chủ yếu là thép mỹ thuật

- Phong cách kiến trúc miền Bắc nước Pháp: đặc trưng với hệ thống mái

đa diện với độ dốc rất lớn để tuyết không đọng được trên mái, phù hợp vớikhí hậu lạnh về mùa đông của vùng này, thân nhà trang trí đơn giản và nhấnmạnh theo chiều đứng

Hình 1.11 Biệt thự phong cách miền Bắc nước Pháp tại số 9 Chu Văn An.

Nguồn: thuviencongtrinh.com.vn

- Phong cách kiến trúc miền Trung nước Pháp và vùng Paris: đặc trưngvới hệ mái có độ dốc vừa phải, có thêm bộ diềm và hệ thống công – son gỗđược trang trí cầu kỳ, phần tường đỡ mái, cùng phần phía trên các cửa sổ, bancông được trang trí tỉ mỉ với nhiều họa tiết đa dạng Hình khối không gian phiđối xứng với hệ thống cửa sổ, cửa ban công chiếm tỷ lệ lớn hơn trên mặt đứng

so với các biệt thự phong cách miền Bắc

Hình 1.12 Biệt thự phong cách miền Trung nước Pháp trên Phố Điện Biên Phủ.

Nguồn: thuviencongtrinh.com.vn

- Phong cách kiến trúc miền Nam nước Pháp và Địa Trung Hải: đặctrưng có bộ mái ngói với độ dốc khá nhỏ, ống khói thấp, một phần do đây lànơi có khí hậu ôn hòa nhất nước Pháp Đặc biệt, lối vào của kiểu biệt thự nàyđược mở rộng về phía trước thể hiện tính hiếu khách của chủ nhà, cùng với hệthống cửa kết hợp với hàng hiên, ban công và dàn hoa bêtông càng làm tăng

vẻ đẹp tao nhã của ngôi nhà Hệ thống họa tiết trang trí thống nhất từ cửachính cho đến phần viền phía trên các cửa tầng hai tạo nên một vẻ đẹp sangtrọng cho cả căn biệt thự Trong ba kiểu kiến trúc thuộc phong cách địaphương Pháp thì đây có lẽ là kiểu kiến trúc thích hợp nhất với khí hậu HàNội, tuy nhiên một điều đáng tiếc là không còn nhiều kiểu biệt thự này còntồn tại nguyên vẹn đến ngày nay

Hình 1.13 Biệt thự phong cách miền Nam nước Pháp trên đường Hùng Vương.

Nguồn: thuviencongtrinh.com.vn

Trường học

Kiến trúc trường học theo phong cách địa phương Pháp ở Hà Nội chủyếu chịu ảnh hưởng bởi sự pha trộn giữa kiến trúc miền Bắc, Tây Bắc nướcPháp với hệ thống họa tiết trang trí trên mặt đứng và kiến trúc miền Trungnước Pháp với bộ mái với độ dốc vừa phải

Kiến trúc trường học theo phong cách này có thể chia thành hai nhómchính:

- Nhóm các trường dành cho học sinh người Pháp: mang tính hợp khốicao, nhà học chính đồ sộ và được cấu tạo đầy đủ các bộ phận chức năng nhưchính sảnh, các phòng nghỉ giáo viên…

VD: trường Grand Lyceé Albert Saraut, trường Petit Lyceé, trường nữhọc Pháp

Hình 1.14 Ban đối ngoại trung ương Đảng (trước kia là trường Albert Saraut).

Nguồn: kienthuc.net.vn

- Nhóm các trường dành cho học sinh người Việt: được thiết kế thànhcác khối nhà phân tán, với kiến trúc đơn giản, công năng không đầy đủ, tuynhiên lại được đặt trong những khuôn viên với nhiều cây xanh

VD: Trường Bưởi, trường Đỗ Hữu Vị, trường Henri Russier…

Bảng 1.3 Thống kê các trường học lớn theo phong cách Địa phương

Pháp.

Nămxâydựng

hiện tại

Phongcách ảnhhưởng

Lichtenfelder

TrườngPTTH TrầnPhú

Kiến trúcmiềntrungnướcPháp

Protectorat Lichtenfelder,

A Busy

PTTHChu VănAn

miền Bắc

và miềnTrungnướcPháp

Kiến trúcmiềnTrungnướcPháp

Ban đốingoại trungương Đảng

Kiến trúcmiền BắcPháp vàTân cổđiển

Kiến trúcmiền Bắc

và miềnTrungnướcPháp

Nguồn: Trần Quốc Bảo, Nguyễn Văn Đỉnh (2011), Kiến trúc và quy hoạch Hà Nội thời

kỳ Pháp thuộc, Nxb Xây dựng, Hà Nội.

1.1.3.4 Phong cách kiến trúc Art Deco

Với bối cảnh chiến tranh thế giới lần thứ nhất vừa kết thúc, thực dânPháp triển khai chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai, các chính sáchtập trung chủ yếu vào phát triển hoạt động kinh tế Do đó, nhu cầu xây dựngtrụ sở giao dịch, nhà máy, xí nghiệp của các doanh nghiệp tại Hà Nội tăngnhanh, ngày càng nhiều người Pháp đến Hà Nội làm ăn, điều này lại kéo theonhiều công trình công cộng như trường học, bệnh viện được xây dựng thêm

Cùng thời gian đó, ở Pháp, nhiều nước Châu Âu và Mỹ đang thịnh hành mộttrào lưu kiến trúc mới, đó là kiến trúc Art Deco.

Đặc điểm của kiến trúc Art Deco là sự hướng tới những tuyến hình đơngiản, những khối hình học kinh điển (khối hộp vuông, khối chữ nhật, khối bántrụ ) trong bố cục không gian, lấy cảm hứng từ hội họa lập thể và chủ nghĩakết cấu trong kiến trúc, chống lại những phong cách trang trí hoa mỹ, rườm ràcủa các trào lưu kiến trúc trước đó Vật liệu được sử dụng để trang trí cho cáccông trình theo phong cách này là những vật liệu hiện đại như kim loại, kính.Một đặc điểm nữa của lối kiến trúc này là những băng cửa rộng chạy theochiều ngang hay dọc trên mặt đứng, thể hiện công nghệ xây dựng mới bằng

bê tông cốt thép đang thịnh hành lúc bấy giờ

Ta có thể nhận thấy rõ những đặc điểm trên của phong cách Art Decokhi so sánh trụ sở chi nhánh Ngân hàng Đông Dương ở Hà Nội theo phongcách Art Deco (hình 1.15) với thiết kế ban đầu của chính công trình nàynhưng theo phong cách Tân Cổ Điển (hình 1.16) của kiến trúc sư FélixDumail

Hình 1.15 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (trước là Ngân hàng Đông Dương).

Nguồn: thuviencongtrinh.com.vn

Hình 1.16 Ngân hàng Đông Dương – phối cảnh thiết kế ban đầu của F Dumai.

Nguồn: thuviencongtrinh.com.vn

Bảng 1.4 Thống kê các công trình kiến trúc lớn theo phong cách

kiến trúc Art Deco.

G Trouvé

Ngân hàng Nhà nước

thương

7 Trụ sở công ty AVIAT 1938 F.A Walker Bộ Khoa học và

Nguồn: Trần Quốc Bảo, Nguyễn Văn Đỉnh (2011), Kiến trúc và quy hoạch Hà Nội thời

kỳ Pháp thuộc, Nxb Xây dựng, Hà Nội.

Ngoài các công trình công cộng theo phong cách Art Deco, thì tại HàNội cũng có nhiều biệt thự cũng được xây dựng theo phong cách này

Hình 1.17 Biệt thự trên phố Lý Thường Kiệt (trái), biệt thự trên phố Chu Văn An (phải)

Nguồn: thuviencongtrinh.com.vn

1.1.3.5 Phong cách kiến trúc Đông Dương

Từ sau thập kỷ 1920, qua một thời gian đưa những công trình mangphong cách kiến trúc thuần thúy châu Âu vào sử dụng, người Pháp bắt đầunhận ra những mặt không phù hợp của những lối kiến trúc này với khí hậu,

tập quán sinh hoạt, truyền thống thẩm mỹ, cũng như cảnh quan của Hà Nội.Ngay bản thân giới trí thức Pháp cũng nhận thấy việc áp đặt những quanniệm, giá trị văn hóa, thẩm mỹ từ chính quốc vào một quốc gia cũng có vốnvăn hóa truyền thống lâu đời như Việt Nam là khó có thể chấp nhận được.Như một hệ quả tất yếu, phong cách kiến trúc Đông Dương ra đời, ghi dấu têntuổi của kiến trúc sư E Hébrad – kiến trúc sư hàng đầu của phong cách kiếntrúc này Ông được biết đến không chỉ như là một kiến trúc sư nổi tiếng ngườiPháp lúc bấy giờ, mà còn là một người say mê văn hóa truyền thống bản địamột cách đặc biệt – là tác giả của các phương án quy hoạch Hà Nội và Đà Lạt.Đặc điểm của những công trình theo phong cách kiến trúc Đông Dương

là sự kết hợp giữa mặt bằng không gian theo kiểu Pháp và hình thái mặt đứng,cũng như các chi tiết cấu tạo, trang trí kiểu phương Đông, từ đó tạo ra nhữngcông trình có khả năng thích nghi cao với điều kiện khí hậu, cảnh quan,truyền thống văn hóa của Hà Nội Ưu điểm thấy rõ của phong cách kiến trúcnày là vẫn giữ được những công năng sử dụng hoàn hảo của lối kiến trúcPháp, song lại mang một diện mạo bên ngoài đậm chất Á Đông, cũng như ápdụng thành công các quan niệm kiến trúc phương Đông, điển hình như thuyếtphong thủy vào các công trình kiến trúc

Hình 1.18 Đại học Tổng Hợp Hà Nội (trước là Trường Đại học Đông Dương).

Nguồn: kienthuc.net.vn

Hình 1.19 Bộ Ngoại giao (trước là Sở Tài Chính – Directon des Finances).

Kiến trúcsư

Công nănghiện tại

Yếu tốkiến trúcphươngĐông

ErnestHébrard

Đại họcTổng Hợp

Hà Nội

Việt Nam,Trung Hoa

Hébrard

Trụ sở BộNgoại Giao

Việt Nam,Khơme

C Batteur,ErnestHébrard

Bảo tànglịch sử

Việt Nam,Trung Hoa

-1932

ErnestHébrard

Nhà thờCửa Bắc

Việt Nam,Khơme

Gaston

Viện vệsinh dịch tễ

Việt Nam,Pháp

xá

Chaumon,Gille,

Đại họcBách Khoa

Việt Nam,Trung Hoa

Mỹ thuật

Việt Nam,Trung Hoa

Việt Nam,Trung Hoa

Toàn soạnbáo Vănnghệ Quânđội

Việt Nam,Trung Hoa

Trụ sở ủyban Thể dụcThể thao

Việt Nam,Trung Hoa

Nguồn: Trần Quốc Bảo, Nguyễn Văn Đỉnh (2011), Kiến trúc và quy hoạch Hà Nội thời

kỳ Pháp thuộc, Nxb Xây dựng, Hà Nội.

Một số nhà ở tiêu biểu theo phong cách kiến trúc Phương Đông tại Hà Nội

- Ngôi nhà số 4 Lý Nam Đế (trước là phố Maréchal Joffre): từng là nhà ởdành cho sĩ quan Pháp, hiện nay là tòa soạn báo Văn nghệ Quân Đội, do kiếntrúc sư Arthur Kruze thiết kế, thi công năm 1939

- Ngôi nhà số 26 Phan Bội Châu

- Ngôi nhà số 65 Nguyễn Thái Học

- Ngôi nhà số 84 Nguyễn Du: do kiến trúc sư Ngô Huy Quỳnh thiết kế

- Ngôi nhà số 27, 31 Nguyễn Đình Chiểu: do kiến trúc sư Tạ Mỹ Duật thiết kế

- Ngôi nhà số 11 Thiền Quang: do nhóm kiến trúc sư Luyện – Tiếp – Đức rấtnổi tiếng thời bấy giờ thiết kế

Hình 1.20 Nhà số 4 Lý Nam Đế - hiện là Tòa soạn báo Văn Nghệ Quân đội (trước là nhà ở

dành cho sĩ quan Pháp) Nguồn: thuviencongtrinh.com.vn

Hình 1.21 Biệt thự theo phong cách Pháp Hoa – số 26 Phan Bội Châu.

Nguồn: thuviencongtrinh.com.vn

1.1.3.6 Một số phong cách kiến trúc khác

Kiến trúc nhà thờ Thiên chúa giáo

Sau khi thực dân Pháp chính thức bình định được Bắc Kỳ, bắt đầu từkhoảng những năm 1886 -1887, thì hoạt động truyền đạo Thiên Chúa chínhthức được hợp pháp hóa tại Hà Nội, mở đầu với sự kiện giám mục Puginierđưa tòa giám mục Tây Đàng ngoài về Hà Nội Từ đó, hoạt động xây dựng nhà

thờ Thiên chúa giáo bắt đầu phát triển mạnh, tới năm 1938, Hà Nội có tới 145nhà thờ lớn nhỏ, theo nhiều phong cách kiến trúc khác nhau.

Đặc điểm chung về giá trị kiến trúc của các nhà thờ là đa phần đều đạtđược tỷ lệ hài hòa giữa các thành phần kiến trúc, mang giá trị thẩm mỹ cao;một số nhà thờ mang lối kiến trúc đặc sắc, kết hợp nhuần nhuyễn giữa nhữngyếu tố kiến trúc Châu Âu và phương Đông, mang tính thích ứng cao vớinhững giá trị văn hóa truyền thống bản địa

Hình 1.22 Nhà thờ Lớn (Trái), Nhà thờ Cửa Bắc (Phải) Nguồn: kienthuc.net.vn