CÁC BỘ GIÁ TRỊ HIỂN NGÔN VÀ HÀM NGÔN TRONG MINH TRIẾT SỐNG CỦA NGƯỜI VIỆT VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CHO CÔNG TÁC GIÁO DỤC THẾ HỆ TRẺ HIỆN NAY

các bộ giá trị hiển ngôn và hàm ngôn trong minh triết sống của ng ời việt Và những vấn đề đặt ra cho công tác giáo dục thế hệ trẻ hiện nay PGS.TS Đặng Quốc Bảo Tr ờng ĐHGD - ĐHQG HN...

các bộ giá trị hiển ngôn và hàm ngôn trong minh triết sống của ng ời việt Và những vấn

đề đặt ra cho công tác giáo dục thế hệ trẻ

hiện nay

PGS.TS Đặng Quốc Bảo (Tr ờng ĐHGD - ĐHQG HN )

A/ Các thành tố tạo nên giá trị sốngGiá trị sống: sự tổng hợp từ các thành tố

“Quan điểm sống + Kỹ năng sống + Hành động sống

Giá trị sống Quan điểm sống 1/ Mô hình

a/ Cái gì / Tại sao, Cách gì / Tại sao What / why, How / why

2/ Các vấn đề

(Nho gia)

NC

Bé sè 5: Nh©n - NghÜa - LÔ - TrÝ - TÝn

Nh©n

NghÜa

LÔ TrÝ

TÝn

Nh©n c¸ch

*/ "LÔ" lµ kû luËt tù gi¸c tinh thÇn cña con ng êi.

Trong "lÔ" cã nh©nnghÜa

*/ Tiªn häc lÔ - HËu häc v¨n

(Khæng Tö)

Bé sè 5: Lßng tr¾c Èn + Sù biÕt hèi hËn + Sù biÕt phôc tïng

C¶m gi¸c vÒ lßng tr¾c Èn lµ khëi ®Çu cña Nh©n

C¶m gi¸c vÒ sù biÕt day døt khi

Không nói dối

Nhân cách

Nho <=> PhậtNhân <=> Không sát sinh Nghĩa <=> Không đạo tặc

Lễ <=> Không tà dâm Trí <=> Không uống r ợu Tín <=> Không nói dối

( Thích Ca )

Bé sè 5: Nh©n + NghÜa + TrÝ + Dòng + Liªm

Nh©n

NghÜa

TrÝ Dòng

Liªm

Nh©n c¸ch

(Hå ChÝ Minh)

Tæng hîp

Khiªm Nh©n Lßng tr c nLßng tr c nắc ẩn ẩnắc ẩn ẩn Kh«ng s¸t sinh Nh©n Cung Ngh aNgh aĩaĩa S bi t h i h nS bi t h i h nự biết hối hận ết hối hận ối hận ậnự biết hối hận ết hối hận ối hận ận Kh«ng đ o t cKh«ng đ o t cạo tặc ặcạo tặc ặc Ngh aNgh aĩaĩaTÝn LễLễ S bi t ph c tïngS bi t ph c tïngự biết hối hận ết hối hậnự biết hối hận ết hối hận ục tïngục tïng Kh«ng tµ d©m TrÝ

M nẫn

M nẫn TrÝ S bi t ph i tr¸iS bi t ph i tr¸iự biết hối hận ết hối hậnự biết hối hận ết hối hận ải tr¸iải tr¸i Kh«ng u ng r îuKh«ng u ng r îuối hậnối hận D ngD ngũngũngHuệ

Huệ TÝn S biÕt ¸y n¸y khi đ i S biÕt ¸y n¸y khi đ i ự biết hối hậnự biết hối hận ổi ổi

ý Kh«ng nãi d iKh«ng nãi d iối hậnối hận Liªm

Hµm ng«n

Bé sè 4:

Tứ quý: Tùng - Cúc - Trúc - Mai

*/ Diệp bất kly thân Hoa vô lạc địa

*/ Cúc ơi lá chẳng lìa cành

Th ơng ai có hiểu chính mình là ai

Mai: Khí phách, v ợt khỏi cái hèn kém của đời th ờng

*/ Thập tải luận giao cầu cổ kiếm Nhất sinh đê thủ bái mai hoa (Cao Bá Quát) */ Cử đầu hồng nhật cận

Đối ngạn nhất chi mai (Hồ Chí Minh)

C/ Bối cảnh hiện nay và những vấn đề

đặt ra cho công tác giáo dục thế hệ trẻ

2/ Nh©n c¸ch chÞu sù giao thoa trong lµn sãng

a/ Kinh tÕ thÞ tr êng

b/ Kinh tÕ X· héi chñ nghÜa

c/ Kinh tÕ tri thøc

Kinh tÕ tri thøc

Kinh tÐ

Nh©n c¸ch

3/ Giáo dục thái độ đối với đồng tiền:

Có sức đề kháng với quan điểm chủ nghĩa tự do

a/ Tiền không phải là mục đích tối th ọng song không phải là cái tầm th ờng

b/ Phải biết kiếm tiền và tiêu tiền, làm cho đồng tiền

có đẳng cấp h ớng vào mục tiêu nhân văn

- Tiền có thể mua đ ợc sách không mua đ ợc kiến thức

(money can buy book, but not knowledge).

- Tiền có thể mua đ ợc gi ờng không mua đ ợc giấc ngủ ngon

(… bed, but not sleep).

- Tiền có thể mua đ ợc máu không mua đ ợc sự sống

(… blood, but not life).

- Tiền có thể mua đ ợc đồng hồ không mua đ ợc thời gian

(…oclock, but not time).

- Tiền có thể mua đ ợc thuốc không mua đ ợc sức khoẻ

(…medicine, but not health).

- Tiền có thể mua đ ợc nhà không mua đ ợc con ng ời sống trong căn nhà

(…house, but not home).

- Tiền có thể mua đ ợc chức vụ không mua đ ợc sự kính trọng

(…position, but not respect).

- Tiền có thể mua đ ợc tình dục không mua đ ợc tình yêu

4/ luận về vấn đề biết để sống trong nền kinh tế tri thức

*/ Biết thì nói là biết, không biết thì nói là không biết

*/ Biết thì th a thốt, không biết dựa cột mà nghe

(Việt Nam)

*/ Không rơi vào ba bi kịch

- Không biết cái cần biết

- Biết sai cái đang biết

- Biết cái không cần biết (Ruxơfucôn - Pháp)

*/ Hữu thức bất nan, nan thức đáo

5 C«ng ®o¹n cña viÖc häc

Häc theo s¸u mäi

5/ Kiªn tr× lý t ëng nh©n v¨n cña kinh tÕ xhcn

Cßn víi non s«ng mét ch÷ t×nh)

(§µo Duy Anh)

*/ - Mçi con ng êi cã c¸i thiÖn c¸i ¸c ë trong lßng

ta ph¶i lµm sao cho phÇn thiÖn trong con ng êi tèt t ¬i nh hoa mïa xu©n vµ phÇn ¸c mÊt dÇn ®i

- CÇu thÞ (Mong t×m ra lÏ ph¶i)

- T×m trong lÏ ph¶i cã ng êi cã ta

(KiÒu, c©u 3114)

D/ minh triết sống:

trị sống

* Minh triết sống chú trọng đến phong cách sống

2/ Minh triết sống của Thánh hiền và

Minh triết sống của đời th ờng

“Minh triết sống” là quan niệm về cách sống theo

đạo lý đời th ờng Nó khôngphải là cái gì cao xa Ai cũng có minh triết sống của riêng mình và cũng nh phật tính, nó sẵn

có ở mỗi con ng ời (HNH) Minh triết sống của thánh hiền là

để cải tạo thói đời Minh triết sống của ng ời bình th ờng là để hoà hợp nhân gian (NTS).

3/ Lêi khuyªn cña Tu©n Tö

* ThÊy ng êi hay th× ph¶i cè mµ b¾t ch íc

* ThÊy ng êi dë th× ph¶i biÕt xem m×nh cã dë nh thÕ kh«ng

* ChÝnh m×nh cã ®iÒu hay th× ph¶i cè mµ gi÷ lÊy

* ChÝnh m×nh cã ®iÒu dë th× ph¶i cè mµ söa ®i

* Ng êi chª ta mµ chª ph¶i lµ thµy ta

* Ng êi khen ta mµ khen ph¶i th× lµ b¹n ta

* Cßn ng êi nÞnh hãt ta lµ kÎ thï cña ta

Một trung tâm - Hai một tí - Ba quên - Bốn có - Năm phải"

(Truyền bá sau lúc Mao qua đời)

4/ Minh triết sống trong nhân sinh quan

của ng ời Trung Quốc hiện đại

5/ Minh triết sống: theo một số góc nhìn Mỹ

5.1/ Anh đừng nghĩ không ai thay thế nổi anh

Ngoài nghĩa địa có khối những kẻ không ai thay thế nổi họ

(D.Răm Spheo - Nguyên Bộ tr ởng quốc phòng Mỹ)

5.2/ Đừng là ng ời giàu có mà phải ở nghĩa địa

(P.Drucker, cha đẻ lý thuyết quản lý hiện đại tác phẩm đ ợc chọn là một trong 25 tinh hoa quản lý thế kỷ XX)

Minh triết sống từ 3 khổ thơ của Trần Đăng Khoa

Đều gặp nhau trắng toát ở nơi này

Đều dài rộng nh nhau vuông cỏ biếc

Đều ấm lạnh nh nhau trong hơi gió heo may

 Ôi Thượng đế cảm ơn người nhân hậui Th ợng đế cảm ơn ng ời nhân hậu

Những so le kéo lệch cho bằng

ít nhất cũng là khi nằm xuống Trong mảnh gỗ rừng d ới một vầng trăng

Nh ảo ảnh chập chờn thoáng đến thoáng đi Chúng ta sống bên nhau dù năm này tháng khác Cũng chỉ là một thoáng giữa sân ga

(1) Sống khôn ngoan (2) Sống tử tế

(3) Sống hẳn hoi

(Quan niệm về sống hẳn hoi: Sống chu đáo có tr ớc

có sau, sống biết điều, biết ng ợng biết xấu hổ tr ớc việc làm sai, sống theo ph ơng châm: "Thi ân mạc niệm, Thụ ân mạc vong" )

3/ Minh triết sống của ng ời Việt

7.1/ "Đời ng ời chỉ sống có một lần Hãy sống sao cho ra sống để

đến khi nhắm mắt xuôi tay có thể tự hào mà nói rằng, đời ta không

có những ngày sống hổ thẹn hoài phí".

(N.ốt strốp ski)

7.2/ Giá trị một con ng ời đ ợc đo bằng phân số

- a cái mà anh ta, (chị ta) đang có, thực có

- b cái mà anh ta, (chị ta) nghĩ mình đang có

(B-Tôn stôi)

7/ Minh triết sống theo quan điểm Xô viết & Nga

a b

Bức th của Lincôn gửi cho thày Hiệu tr ởng

ngôi tr ờng nơI con ông theo học.

sẽ xuất hiện một nhà lãnh đạo tận tâm

Xin hãy dạy cho cháu biết rằng cứ mỗi một kẻ thù ta gặp ở nơi này thì ở nơi khác ta lại tìm thấy một ng ời bạn Bài học này sẽ mất nhiều thời gian, tôi biết; nh ng xin thầy hãy dạy cho cháu biết rằng một đồng đôla kiếm đ ợc do công sức lao động của mình bỏ ra còn quý giá hơn nhiều

so với năm đôla nhặt đ ợc trên hè phố

*/ Có t liệu nói đây không phải là th của Lincôn mà của ai đó viết ra rồi lấy tên Lincôn để quảng bá Chúng tôi nghĩ của ai không quan trọng, mà quan trọng là tính nhân văn của bức th

Xin hãy dạy cho cháu biết cách chấp nhận thất bại

và cách tận h ởng niềm vui chiến thắng Xin hãy dạy cháu tránh xa sự đố kỵ Xin dạy cháu biết đ ợc bí quyết của niềm vui chiến thắng thầm lặng Dạy cho cháu biết đ ợc rằng những kẻ hay bắt nạt ng ời khác nhất lại là những kẻ dễ bị

ở tr ờng xin thầy hãy dạy cho cháu chấp nhận thi tr ợt còn vinh

dự hơn gian lận trong khi thi Xin giúp cháu có niềm tin vào ý kiến riêng của bản thân, dù tất cả mọi ng ời xung quanh đều cho rằng ý kiến đó hoàn toàn sai lầm

Xin hãy dạy cho cháu đối xử dịu dàng với những ng ời hòa nhã

và cứng rắn với những kẻ thô bạo Xin tạo cho cháu sức mạnh để không chạy theo đám đông khi tất cả mọi ng ời đều chỉ biết chạy theo thời thế.

Xin hãy dạy cho cháu biết phải lắng nghe tất cả mọi ng ời nh ng cũng xin thầy dạy cháu biết cần phải sàng lọc những gì nghe đ ợc qua tấm l ới chân lý để cháu chỉ đón nhận những gì tốt đẹp mà thôi.

Xin hãy dạy cho cháu biết cách mỉm c ời khi buồn bã Xin hãy dạy cháu biết rằng không có sự xấu hổ trong những giọt n ớc mắt Xin hãy dạy cho cháu biết chế giễu những kẻ yếm thế và cẩn trọng tr ớc sự ngọt ngào đầy cạm bẫy.

Xin hãy dạy cho cháu rằng: Cháu có thể bán cơ bắp và trí tuệ cho ng ời ra giá cao nhất, nh ng không bao giờ cho phép ai ra giá mua trái tim và tâm hồn mình.

Xin hãy dạy cho cháu biết ngoảnh mặt làm ngơ tr ớc một

đám đông gào thét và đứng thẳng ng ời bảo vệ lẽ phải.

Xin hãy đối xử dịu dàng với cháu nh ng đừng vuốt ve nuông chiều cháu bởi vì chỉ có sự thử thách của lửa mới tôI luyện nên những thanh thép cứng rắn Hãy giúp cho cháu có can đảm biểu lộ sự thiếu kiên nhẫnvà có đủ kiên nhẫn để biểu lộ

sự can đảm.

Xin hãy dạy cho cháu biết rằng cháu phảI luôn có niềm tin tuyệt đối vào bản thân, bởi vì khi đó cháu sẽ luôn có niềm tin tuyệt đối vào nhân loại.

Đây quả Là một yêu cầu quá lớn, tôI biết th a thầy, nh ng xin thầy cố gáng hết sức mình…Con trai tôI là một cậu bé tuyệt vời