tiểu luận Tự tìm một chủ đề, xây dựng kế hoạch tiến hành 1 bài điều tra

Sưu tầm một 1 bài điều tra trên báo viết đính kèm Dựa vào những kiến thức đã học, phân tích chủ đề bài điều tra là gì, có ý nghĩa xã hội như thế nào tính bức xúc của đề tài Vai trò của t

Nhận xét của giảng viên:

………

………

………

………

………

………

………

………

………

ĐỀ BÀI

1 Sưu tầm một 1 bài điều tra trên báo viết (đính kèm)

Dựa vào những kiến thức đã học, phân tích chủ đề bài điều tra là gì, có

ý nghĩa xã hội như thế nào (tính bức xúc của đề tài)

Vai trò của tác giả thông qua quá trình thông tin sự kiện (nhận định thông qua ngôn ngữ, hành động)

Phân tích cách thức trình bày, lập luận, chứng cứ của tác giả

Nhận xét về cấu trúc ngôn ngữ của bài điều tra

2 Tự tìm một chủ đề, xây dựng kế hoạch tiến hành 1 bài điều tra (Vấn

đề chính để phân biệt sự khác nhau cơ bản của một bài điều tra với các thể loại khác)

+Trong bài này, phương pháp tiến hành nên như thế nào

+ Lập kế hoạch sơ bộ, bước 1, bước 2

3 Theo anh chị, vấn đề gì là quan trọng nhất trong 1 bài điều tra

PHẦN MỞ ĐẦU

Điều tra là một công việc tất yếu của người làm báo Ngay cả viết cái tốt cũng phải điều tra Điều tra không phải chỉ để phanh phui cái xấu mà còn trả lời cho câu hỏi vì sa người ta làm được việc tốt, điều lạ(vì sao có làng truyền thống giỏi, có nhiều tiến sĩ vinh quy? Vì sao có những vùng đất sản sinh ra nhiều người đẹp? vì sao có vùng đất nhiều gia đình đẻ con sinh đôi?)

Viết báo là phải hỏi Người làm báo mở miệng ra là hỏi Người làm báo không chỉ viết bằng chi thông minh và ý nghĩ mình có, mà viết bằng cái mình hỏi để biết, sau đó sâu chuỗi hệ thống và nêu thành vấn đề mình muốn đưa ra Nghề báo là nghề là nghề đi hỏi Đố ai không hỏi mà làm được báo Nhưng hỏi cũng phải có phương pháp để hỏi đúng, hỏi trúng, hỏi hay

Chính vì thế các bài báo điều tra rất được quan tâm, hầu hết các cây bút thành danh đều ở lĩnh vực điều tra Các tác phẩm điều tra cũng hay đạt giải thưởng cao vì những vấn đèe đặt ra rất nóng hổi, thiết thực, đúng trọng tâm chủ trương chống tham nhũng hay chống tiêu cực của đất nước

PHẦN NỘI DUNG

Khái niệm điều tra: điều tra là một thể loại báo chí cung cấp cho người đọc những thông tin cơ bản về một vấn đề đồng thời đi sâu phân tích, chứng minh, làm sáng tỏ những gì còn là tiềm ẩn, lẩn khuất bên trong bằng hệ thống những dữ liệu, số liệu, chi tiết đã qua quá trình tìm kiếm, sàng lọc, sắp xếp tỉ mỉ, tất cả được bố trí trong một kết cấu chặt chẽ, thể hiện bằng văn phong linh hoạt nhằm tạo ra độ tin tuyệt đối cho thông tin

Về mặt thể loại thì sách Nghiệp vụ Hội Nhà báo Việt Nam có đưa ra định nghĩa: “Điều tra là thể loại phản ánh từ việc nêu sự kiện, phân tích sự kiện mà nêu lên vấn đề và cách giải quyết vấn đề”

Điều tra là một thể loại báo chí nằm trong nhóm các thể loại báo chí chính luận Theo từ điển Tiếng Việt, in năm 1992 của Trung tâm từ điển ngôn ngữ viết: “Điều tra là tìm hiểu, xem xét để biết rõ sự thật” Trước hết, cần hiểu rõ thế nào là điều tra thì mới có thể tìm hiểu sâu hơn về những đặc điểm cũng như đặc trưng của thể loại này

1 Sưu tầm một 1 bài điều tra trên báo viết (đính kèm)

Có nhiều quan niệm khác nhau về thể loại điều tra nhưng nhin chung cũng xoay quanh vấn đề nhận định, xem xét, tìm hiểu, phân tích

sự kiện để đưa ra sự thật

Tuy nhiên, chỉ có thể thì chưa đủ, một sự kiện chưa được điều tra, nghiên cứu tường tận thì chưa phán ánh được bản chất và các mối quan hệ bên trong của nó, tuy thế vẫn chưa đủ và chưa thấy hết được đặc trưng cơ bản của thể loại báo chí đó Khi một sự kiện, hiện tượng hay vấn đề nào đó trong đời sống xã hội cần cho công chúng biết, người làm báo phải tìm hiểu, nghiên cứu và rút ra kết luận chính xác,

có sức thuyết phục

Nhưng cần hiểu rằng, trong xã hội, cuộc sống hàng ngày có rất nhiều các vấn đề, hiện tượng, sự kiện, nhưng chính vấn đề bình thường

và đơn giản thì không ai cần “điều tra” làm gì Chính vì thế để thu hút người đọc thì vấn đề được điều tra là những vấn đề quan trọng, phức tạp được nhiều quan tâm

Sưu tầm tác phẩm: Sau sự cố sạt lở đường dẫn làm chết hai người: CẦU TRÀ NIỀN ĐẾN BAO GIỜ TIẾP TỤC THI CÔNG?

Đăng trên báo Công an Nhân dân, ra ngày 23 tháng 11 năm 2010, của tác giả Thái Bình

a Chủ đề bài điều tra.

Đó là các hiện tượng tiêu cực trong quá trình thi công công trình xây dựng, làm cho dân chúng địa phương bức xúc không thể bỏ qua được Đó là sự vô trách nhiệm của cơ quan chức năng mà ở đây là đơn

vị thi công đường tỉnh lộ 923 do cố ý làm trái

b Ý nghĩa xã hội như thế nào (tính bức xúc của đề tài)

Thông qua bài điều tra, công chúng tin chắc sẽ nhận được câu trả lời của người viết báo về vấn đề mà họ quan tâm hoặc nhiều nhiều người quan tâm

Qua bài điều tra này người đọc không chỉ được thỏa mãn về lượng thông tin toàn diện , được hiểu cặn kẽ sự việc qua nghệ thuật phân tích của tác giả mà còn nhận được câu trả lời và những kết luận xác đáng về vấn đề mà công chúng quan tâm Đặc biệt là những công chúng bị ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề

c Vai trò của tác giả thông qua quá trình thông tin sự kiện (nhận định thông qua ngôn ngữ, hành động)

Tác giả phân tích những mối liên hệ sâu sắc qua những lời bình luận, giải thích Các dữ liệu được sắp xếp một cách hợp lí, loogic giúp cho người đọc hiểu rõ được vấn đề

Tác giả là người đến tận nơi xảy ra sự kiện, gặp những người có liên quan và và thu thập thông tin từ nhiều nguồn, nhiều chiều khác nhau để từ đó phân tích những vấn đề…qua đó tác giả chuyển tải, tái hiện lại những gì đã xảy ra để công chúng được biết

Qua bài điều tra tác giả nêu lên những những sự kiện khác nhau

có liên quan đến cùng một chủ đề, làm sáng tỏ nguyên nhân và kết quả của vấn đề mà công chúng đang bức xúc

d Phân tích cách thức trình bày, lập luận, chứng cứ của tác giả

Thông tin trong bài không chỉ được rút ra từ một luận cứ mà còn được thể hiện qua các luận điểm Mỗi luận cứ, luận điểm trong bài

chọn được con đường nhanh nhất để giúp người đọc nhận ra ngay sự thật, cảm nhận được chân lí

Đó không chỉ là vấn đề lưu thông đi lại trên đường mà nó còn vô tình gây nguy hiểm cho công chúng khi họ phải lựa chọn băng qua chiếc cầu tạm bồng bềnh, trật trội

Tác phẩm sử dụng phương pháp phân tích, mổ xẻ vấn đề cập được đúng vấn đề bạn đọc quan tâm, nêu đúng những câu hỏi mà người dân thuộc địa phận thị trấn Phong Điền, huyện Phong Điền quan tâm

Việc trình bày ở đây ngắn gọn, cô đúc, có sự lựa chọn kỹ càng nêu bật được vấn đề cần thiết, tạo điều kiện cho quá trình phân tích để tìm ra câu trả lời

e Nhận xét về cấu trúc, ngôn ngữ của bài điều tra

Phần đầu giới thiệu xuất xứ , nguồn gốc và bối cảnh vấn đề làm nên tác phẩm, đồng thời nêu những nội dung cơ bản nhất mà tác phẩm

sẽ trình bày chi tiết

Sapo cho ta thấy những thông tin có tính chất phản ánh để thông báo cho công chúng biết nguyên nhân xuất hiện của tác phẩm

Nó làm sáng tỏ toàn bộ nội dung các câu hỏi đã được nêu lên trong phần mở đề, bằng cách đưa ra các luận điểm, luận cứ, kết hợp với sự lựa chọn và phân tích sâu sắc

Phần kết thúc thể hiện chính kiến của mình, kết thúc ngắn gọn, súc tích mang tính thuyết phục Box thông tin

Ngôn ngữ tác giả trong bài điều tra “Cầu Trà Nền đến bao giờ

tiếp tục thi công” không giống như ngôn ngữ tác giả trong các thể loại

chính luận khác Cái tôi của tác giả ít khi xuất hiện rõ nét, nó ẩn dụ đằng sau những dẫn chứng, số liệu cụ thể và những đánh giá về sự kiện đó

Sự kiện xảy ra tại địa phận ấp Nhơn Lộc 1, thị trấn Phong Điền, huyện Phong Điền, TP Cần Thơ được tác giả lựa chọn đưa vào tác phẩm cùng với cái tôi nhân chứng và cái tôi thẩm định của tác giả Ý kiến chủ quan của tác giả được thể hiện thông qua việc xem xét, đánh giá

sự kiện hiện tượng đã xảy ra ở Cầu Trà Niền và đang xảy ra ở các cầu Ông Cầu, Tràng Tiền , Cái Sơn và tương lai là cầu Mỹ Khanh

Cái tôi của tác giả được xuất hiện dưới đại từ nhân xưng là

“chúng tôi” ngôi thứ nhất mang lại hiệu quả thuyết phục lớn với độc

giả: “Tôi vờ như chưa biết chuyện…”.“Theo tìm hiểu của chúng tôi,

công trình Trà Nền…”

Cũng có khi tác giả dấu cái tôi thẩm định đằng sau những lời

bình, sự phân tích và đánh giá sự kiện: “Được biết, trước khi thông

qua dự án cầu Trà Niền, BQL dự án có nhiều phương pháp chọn lựa…” “Do bị ép tiến bộ thực hiện nên mới dẫn đến sự cố trên…”.

“Sự cố đã gây thiệt hại nghiêm trọngvề người và tài sản, gây hoang mang và hoài nghi trong dư luận…”…

Có khi cái tôi ẩn sau lời nhân chứng: “Ông Lê Văn Hậu – PCT UBND huyện Phong Điền bức xúc nói, người dân Phong Điền ngày đêm trông chờ kết luận cuối cùng về nguyên nhân dẫn đến sự cố…”

…hỏi thêm nguyên nhân thì được giải thích: “đây là hiện trường vụ

sạt lở có án mạng Từ hồi đó tới nay, ai không có phận sự thì không được vào”…

Có thể thấy trong bài này ngôn ngữ tác giả giữ vai trò chủ đạo như

“một người dẫn đường” đưa người đọc đi qua các sự kiện, để họ tìm đến sự thật mà họ muốn biết

Ngôn ngữ nhân vật được sử dụng trong các luận cứ để làm sáng

tỏ luận điểm

Ngôn ngữ nhân vật ở đây không chỉ dừng lại ở lời nói hay thái độ của một con người cụ thể nào đó mà nó bao gồm cả những văn bản, băng ghi âm, băng hình…mà tác giả điều tra làm chứng cớ cho bài viết Ngôn ngữ nhân vật ở bài viết đóng vai trò là những dẫn chứng sinh động cho sự cố sạt lở đường

Ngôn ngữ tác giả và ngôn ngữ nhân vật đan xen xen nhau, bổ xung và

hỗ trợ cho nhau để tạo ra sự hợp lý trong quá trình tìm ra sự thật và nguyên nhân của vấn đề

2 Tự tìm một chủ đề, xây dựng kế hoạch tiến hành 1 bài điều tra

(Vấn đề chính để phân biệt sự khác nhau cơ bản của một bài điều tra

với các thể loại khác)

a Đối tượng điều tra:

Điều tra về hoạt động của những chiếc xe khách trở mỡ lợn thối, mối liên hệ giữa các chủ xe và người nhập mỡ lợn thối gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân

b Hướng điều tra:

+ Trước tiên sẽ tìm hiểu và điều tra rõ về quy luật hoạt động của những chiếc xe khách trở mỡ lợn thối trên tuyến Hà Nội – Vĩnh Phúc

và ngược lại

Xe lấy mỡ thối như thế nào, xuất phát từ đâu, đi theo lịch trình như thế nào, điểm giao mỡ

+ Tiếp theo làm rõ thủ đoạn trốn tránh các chốt kiểm dịch trên tuyến của những chiếc xe khách này

+ Làm rõ mối liên hệ giữa người bán, người mua và tài xế xe, chúng móc nối với nhau ra sao?

+ Phỏng vấn hành khách và các cơ quan chức năng về các vấn đề liên quan đến hoạt động trở mỡ lợn thối

c Những phương pháp sử dụng trong quá trình tác nghiệp:

+ Nhập vai làm hành khách trên tuyến bus từ Hà Nội về Vĩnh phúc Khi đi trực tiếp trên xe sẽ thấy được hoạt động nhập mỡ và trả

mỡ cho khách như thế nào Từ đó có những thông tin chính xác, chi tiết đắt và đầy hấp dẫn cho bài điều tra

+ Quan sát, chụp hình tại một vài địa điểm trả mỡ dọc tuyến đường Hà Nội – Vĩnh Phúc

Việc quan sát nhằm mục đích tìm hiểu về số lượng mỡ thối, thời gian hoạt động, cách mua bán…

+ Phỏng vấn: những hành khách đã từng đi và những hành khách đang đi trên chuyến xe này

Phỏng vấn các cơ quan chức năng về việc vận chuyển mỡ thối trên các tuyến đường

Phỏng vấn những người mua và bán mỡ thối

d Các bước:

Bước 1: Nhập vai người đi xe khách

Bước 2: Nhập vai người đi mua mỡ thối

Bước 3: Tiếp cận các cơ quan chức năng

Bước 4: Kiểm chứng thông tin

3 Vấn đề quan trọng nhất trong 1 bài điều tra

Điều tra là cả một quá trình vì vậy nó có hoàn cảnh để xuất hiện riêng Từ xa xưa con người đã có nhu cầu thông tin tương đối lớn Chẳng hạn như trong các cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai con người có nhu cầu nắm bắt thông tin về các nước thamk chiến và tình hình chiến sự diễn biến ra sao Đó là một phần sẽ được các phương tiện thông tin truyền thông để đáp ứng nhu cầu được cung cấp thông tin của con người

Con người với bản tính, nhu cầu luôn có sự tò mò trước các sự việc, hiện tượng mà đặc biệt là những sự việc, hiện tượng chưa được làm rõ, làm sáng tỏ Điều này phần nào lý giải tại sao xuất hiện thể loại điều tra Nó giúp cho đối tượng tiếp nhận nhận thức rõ ràng và đầy đủ dựa trên những bằng chứng mà người điều tra có được Nhằm cung cấp một cách đầy đủ về sự việc, hiện tượng được điều tra

Đặc biệt hơn nữa, từ những vấn đề được điều tra và làm rõ rút ra được bài học kinh nghiệm, nhận thức đúng sai Nói chung, những sự việc hiện tượng là những đề tài có thể tiến hành điều tra, viết lên bài báo, vì ba lí do:

Thứ nhất, đó là những vấn đề không bình thường xảy ra, có khá nhiều dữ liệu trên nhiều góc độ khác nhau, tuỳ theo vị trí cảu từng người quan sát

Thứ hai, chính vì thế mà có nhiều câu trả lời về đánh giá tình hình và phân tích nguyên nhân khác nhau nhưng thực chất của tình hình là nguyên nhân là gì? Nghĩa là câu trả lời đúng đắn và đầy đủ là gì?

Cuối cùng là vấn đề đó có quan hệ tới nhiều người, được nhiều người quan tâm và gắn liền với những vấn đề thời sự nóng hổi và cơ bản của xã hội, liên quan đến việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị trọng tâm

Ba điều vừa nêu trên cũng là ba tiêu chuẩn của trạng thái “hoàn cảnh có vấn đề” có tính xã hội và là 3 tiêu chuẩn xuất hiện bài điều tra trên báo

PHẦN KẾT BÀI

Nghề báo được coi là một nghề nguy hiểm, điều đó lại càng đúng đối với những nhà báo viết về điều tra, chống tiêu cực Nhiều tác phẩm báo chí đã đem lại tiếng vang lớn, tạo ra hiệu ứng xã hội cao…

Không chỉ các nhà báo viết điều tra tự nhận thức rõ vai trò, trách nhiệm của mình, mà những đóng góp của họ đã thực sự được ghi nhận Đối với những thể loại báo chí khác, khi bài viết hoàn thành cũng chính là lúc bài viết đã kết thúc Nhưng với tác phẩm báo chí điều tra chân chính, khi hoàn thành bài viết lại là lúc bắt đầu cho một giai đoạn tiếp theo: các cơ quan chức năng vào cuộc

Có thể nói, vinh dự lớn nhất của những nhà báo viết điều tra chính là hiệu ứng xã hội mà công việc của mình đem lại Hành trang chỉ có máy ghi âm, máy ảnh và cây bút, trang giấy giản dị, các nhà báo viết điều tra vẫn đang tiếp tục đi đến nơi hiểm nguy nhất để pháp luật

và lẽ phải được bảo vệ Chính họ đã và đang góp phần quan trọng khẳng định và nâng cao sức mạnh, sức chiến đấu của báo chí cách mạng nước nhà

Ai cũng biết, nghề báo là một nghề nguy hiểm, viết điều tra càng nguy hiểm hơn, bởi lúc này, sự thật chưa bị phơi bày ra ánh sáng và đối tượng được điều tra đang rất cần sự im lặng của nhà báo “Nguy hiểm đầu tiên là mình phải đối mặt với những cám dỗ vật chất, sự mua chuộc của đối tượng… Những lúc đó, mình phải biết cách vượt qua chính mình, phải rèn luyện để có đủ bản lĩnh và niềm đam mê đi tìm

sự thật, đưa sự thật ra ánh sáng Nguy hiểm thứ hai là có thể bị đe dọa, trả thù, và thực tế những điều này đã xảy ra với một số nhà báo”, khắc phục tâm sự

SÁCH VÀ TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình “Tác phẩm báo chí tập 2” (2006), Nhà xuất bản Lý luận Chính trị, Nguyễn Văn Dững ,chủ biên

2 Tường thuật và viêt tin , Sổ tay những điều cơ bản, Nhà xuất bản Thông Tấn, Peter Eng và Jeff Hodson, Năm 2007

3 Sáng tạo tác phẩm báo chí, Đức Dũng

4 Viết báo như thế nào, Đức Dũng

5 “Từ điển Tiếng Việt” năm 2008, Nhà xuất bản Đà Nẵng, Hoàng Phê

chủ biên

6 Từ điển Wikipedia tiếng Việt

7 Nghề Báo, nhà xuất bản Kim Đồng, năm 2005, do Nguyễn Thắng

Vu chủ biên.)

8 Các trang Web: Vietnam Journalism, xaluan.com, nghebao.com,

songtre.vn, vietbao.vn, baovequyentrem.vn, giadinh.net, laodong.com.vn…