Phát triển du lịch Hồ Núi Cốc – Thái Nguyên theo hướng bền vững

Nghiên cứu đánh giá các tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn tại khu du lịch Hồ Núi Cốc, và các điểm du lịch trong tỉnh Thái Nguyên.. Chính vì vậy, để du lịch có th

Phát triển du lịch Hồ Núi Cốc – Thái Nguyên

theo hướng bền vững

Trịnh Thủy Anh

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn ThS Du lịch: Chương trình đào tạo thí điểm

Người hướng dẫn : S Phạm Lê Thảo

Năm bảo vệ: 2013

107 tr

Abstract Tổng hợp cơ sở lý luận về phát triển du lịch, và phát triển du lịch bền vững

Nghiên cứu đánh giá thực trạng hệ thống CSVCKT phục vụ du lịch Nghiên cứu tiềm năng và thực trạng của du lịch tỉnh Thái Nguyên và khu du lịch Hồ Núi Cốc- Thái Nguyên Nghiên cứu đánh giá các tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn tại khu du lịch Hồ Núi Cốc, và các điểm du lịch trong tỉnh Thái Nguyên Nghiên cứu số lượng, chất lượng nguồn nhân lực phục vụ du lịch tại khu du lịch Hồ Núi Cốc.Đánh giá thực trạng môi trường nước tại khu vực hồ và đưa ra các giải pháp

để cải thiên môi trường nước, đất Đưa ra các đề xuất, kiến nghị để nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch thu hút khách đên với Hồ Núi Cốc ngày càng tăng

Keywords.Du lịch; Hồ Núi Cốc; Thái Nguyên; Phát triển du lịch bền vững

Content

1 Lý do chọn đề tài

Trong xu hướng toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra mạnh mẽ, du lịch đang phát triển không ngừng Hiện nay du lịch chiếm khoảng 10% hoạt động kinh tế thế giới và là một trong những nguồn tạo công ăn việc làm chính Tuy nhiên du lịch cũng có tác động lên môi trường tự nhiên và nhân tạo, sức khỏe và văn hóa của dân cư sở tại Khái niệm phát triển bền vững đã được chấp nhận rộng rãi như là một con đường để tiến tới một tương lai tốt đẹp hơn Đối với Việt Nam, du lịch không chỉ tạo ra nguồn thu rất lớn cho nền kinh tế quốc dân mà còn góp phần đưa bạn bè quốc tế đến với nước ta, tạo

ra mối quan hệ toàn cầu về kinh tế, văn hoá và thúc đẩy việc quảng bá sâu rộng hình ảnh Việt Nam đến các quốc gia trên thế giới

Để phát triển du lịch bền vững cần phải có sự thay đổi chiến lược, phương pháp quản lý trong phát triển du lịch Trong quá trình phát triển, chúng ta cần phải thấy được vai trò của các đối tượng, các thành phần tham gia vào quá trình phát triển du lịch của toàn ngành Xác định được vai trò, vị trí và mối quan hệ giữa các đối tượng các thành phần với nhau, với quá trình phát triển của du lịch có nghĩa là cần phải hiểu được làm thế nào để trong quá trình phát triển du lịch chúng ta không làm tổn hại đến các yếu tố trong du lịch như tài nguyên nhân văn và tài nguyên thiên nhiên Du lịch là một ngành có quan hệ qua lại với các ngành khác, là phương tiên để giao lưu, trao đổi thông tin, thông qua du lịch con người có tìm hiểu, khám phá thế giới Chính vì vậy,

để du lịch có thể phát triển bền vững chúng ta cần có chính sách, có kế hoạch phát triển cụ thể sao cho sự phát triển của du lịch không làm tổn hại đến tự nhiên và văn hoá xã hội, sự phát triển của du lịch phải song song với sự phát triển của các thành phần kinh tế khác trong xã hội, trong quan hệ tương hỗ hai bên cùng có lợi, sự phát triển của du lịch cũng phải đem lại lợi ích cho người dân và đặc biệt là cư dân bản địa, nơi có các nguồn tài nguyên du lịch

Cùng với sự phát triển và định hướng chung của du lịch quốc gia, du lịch Hồ Núi Cốc - Thái Nguyên cũng đang có những bước khởi sắc Với đặc điểm địa lí của một vùng đất trung du miền núi phía đông bắc nước ta, nằm cách thủ đô Hà Nội khoảng 80km, Hồ Núi Cốc được nhiều du khách trong và ngoài nước biết đến như một điểm du lịch hấp dẫn với cảnh quan sông nước, vùng chè đặc sản Tân Cương, với các phong tục tập quán phong phú của các dân tộc sinh sống ở đây Tuy nhiên, khu du lịch này phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, hoạt động du lịch mang lại hiệu quả thấp, môi trường tự nhiên đang bị xuống cấp, bản sắc văn hóa của các dân tộc phần nào bị mai một Đó là vấn đề bức xúc đang đặt ra cho ngành du lịch

Thái Nguyên nói chung và khu du lịch Hồ Núi Cốc nói riêng Đề tài “Phát triển du

lịch Hồ Núi Cốc- Thái Nguyên theo hướng bền vững ” được đưa vào thực hiện với

mong muốn trả lời được các câu hỏi mà thực tiễn đang đặt ra

2 Mục đích, nhiệm vụ và giới hạn nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Vận dụng những kiến thức đã được học về phát triển du lịch và phát triển du

lịch bền vững để phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm mục tiêu phát triển du lịch một cách bền vững ở khu du lịch Hồ Núi Cốc

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển du lịch và phát triển du lịch bền vững để vận dụng vào đề tài;

- Thu thập và hệ thống hóa các thông tin về khu du lịch Hồ Núi Cốc;

- Khảo sát, đánh giá tài nguyên du lịch và thực trạng hoạt động kinh doanh du lịch và việc khai thác các tiềm năng cho phát triển du lịch khu du lịch Hồ Núi Cốc trên quan điểm phát triển bền vững;

- Đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm phát triển du lịch khu du lịch Hồ Núi Cốc theo hướng bền vững

2.3 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung:

Đề tài tập trung đánh giá tiềm năng, phân tích thực trạng du lịch tại khu du lịch

Hồ Núi Cốc tỉnh Thái Nguyên và đề xuất một số giải pháp phát triển du lịch theo hướng bền vững

Về không gian:

Đề tài nghiên cứu trong phạm vi khu du lịch Hồ Núi Cốc tỉnh Thái Nguyên Bao gồm 9 xã và 1 thị trấn thuộc thành phố Thái Nguyên và 2 huyện Đại Từ và Phổ Yên

Về thời gian:

Đề tài nghiên cứu chủ yếu giai đoạn 2008 đến 2012 giải pháp phát triển đến năm 2015 tầm nhìn 2020

3 Đối tượng nghiên cứu

- Tài nguyên du lịch tự nhiên như rừng, núi, hồ

- Tài nguyên du lịch nhân văn như phong tục tập quán, lễ hội, ẩm thực, sản phẩm thủ công mỹ nghệ, di tích lịch sử văn hoá

- Hệ thống cơ sở hạ tầng xã hội, cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch

- Nguồn nhân lực du lịch

- Khách du lịch đến Thái Nguyên và khu du lịch Hồ Núi Cốc

4 Những quan điểm và phương pháp nghiên cứu

4.1 Những quan điểm nghiên cứu

4.1.1 Quan điểm hệ thống tổng hợp

Nghiên cứu du lịch không thể tách rời hệ thống kinh tế - xã hội của địa phương

và cả nước Quan điểm hệ thống giúp chúng ta có cái nhìn tổng thể, khái quát của toàn bộ hệ thống du lịch trong khi vẫn bao quát được hoạt động của mỗi phân hệ trong hệ thống đó Du lịch Hồ Núi Cốc cần được nghiên cứu trong mối quan hệ tương hỗ: kinh tế - xã hội - môi trường không chỉ riêng Hồ Núi Cốc mà của cả tỉnh Thái Nguyên Quan điểm này được áp dụng trong suốt quá trình thực hiện luận văn

4.1.2 Quan điểm lịch sử, viễn cảnh

Mọi sự vật, hiện tượng đều có quá trình phát sinh, vận động và biến đổi Quá trình ấy có thể bắt đầu từ trong quá khứ, hiện tại vẫn tiếp diễn và kéo dài đến tương lai Đứng trên quan điểm lịch sử, phân tích nguồn gốc phát sinh, đánh giá đúng đắn hiện tại sẽ là cơ sở để đưa ra các dự báo xác thực về xu hướng phát triển trong thời gian sắp tới Quan điểm này được vận dụng trong khi phân tích các giai đoạn chủ yếu của quá trình phát triển du lịch ở khu vực

4.1.3 Quan điểm lãnh thổ

Lãnh thổ du lịch được tổ chức như là một hệ thống liên kết không gian của các đối tượng du lịch trên cơ sở các nguồn tài nguyên và dịch vụ cho du lịch Việc nghiên cứu sự phát triển du lịch của khu du lịch Hồ Núi Cốc- Thái Nguyên và của vùng trung

du miền núi phía Bắc Quá trình phát triển du lịch của khu du lịch Hồ Núi Cốc là một phần trong quá trình phát triển du lịch của tỉnh Thái Nguyên và của cả nước

4.1.4 Quan điểm sinh thái

Phát triển du lịch phải gắn liền với bảo vệ môi trường sinh thái Quan điểm sinh thái cho thấy sự cần thiết phải bảo vệ tính toàn vẹn của hệ sinh thái, đánh giá tác động của du lịch đến môi trường và khả năng chịu đựng của môi trường trước sự phát triển của kinh tế nói chung, du lịch nói riêng

4.1.5 Quan điểm du lịch bền vững

Mục tiêu của du lịch bền vững là bảo vệ tài nguyên và môi trường, tăng cường bảo tồn và chia sẻ lợi ích cho cộng đồng, đảm bảo sự phát triển kinh tế một cách bền

vững Kết hợp hài hoà nhu cầu của hiện tại và tương lai trên cả hai góc độ sản xuất

và tiêu dùng du lịch nhằm đạt đến sự cân bằng giữa các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường Luận văn quán triệt quan điểm này trong suốt quá trình đánh giá tiềm năng, phân tích hiện trạng và đề xuất giải pháp

4.2 Phương pháp nghiên cứu

4.2.1 Phương pháp thu thập, xử lí số liệu,tài liệu

trên cơ sở dữ liệu, tư liệu, tài liệu từ các nguồn khác nhau và từ thực tế sau đó sử lý chúng

để có được những kết luận cần thiết tư liệu có thể là các công trình nghiên cứu trước đó, các bài viết, các báo cáo kinh doanh, báo cáo tổng kết … Phương pháp này giúp tiết kiệm thời gian, tiền bạc mà vẫn có được tầm nhìn khái quát về vấn đề nghiên cứu

Số liệu thống kê là một dạng tài liệu cần thiết trong quá trình thu thập tài liệu Các bảng biểu với những số liệu tương đối cũng như tuyệt đối chính là nguồn tài liệu nói lên thực trạng hoạt động cũng như phát triển của đối tượng Số liệu phục vụ cho nghiên cứu đề tài được lấy từ các nguồn: Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê Thái Nguyên, Sở VH_TT&DL tỉnh Thái Nguyên…

4.2.2 Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh

Thông tin, số liệu sau khi thu thập sẽ được so sánh, phân tích, tổng hợp cho phù hợp với mục đích của từng phần Quá trình tổng hợp sẽ có được cái nhìn bao quát

về khu du lịch Hồ Núi Cốc Qua phân tích, các thông tin được chắt lọc với độ tin cậy và mang lại hiệu quả cao nhất

4.2.3 Phương pháp thực địa

Đây là phương pháp không thể thiếu nhằm góp phần làm cho kết quả mang tính xác thực, khắc phục hiệu quả của những hạn chế của phương pháp thu thập, xử lý

số liệu trong phòng Các hoạt động chính khi tiến hành phương pháp này bao gồm: quan sát, mô tả, điều tra, ghi chép chụp ảnh tại điểm nghiên cứu: gặp gỡ trao đổi với các cơ quan quản lý tài nguyên, các cơ quan quản lý chuyên nghành của địa phương

4.2.4 Phương pháp khai thác phần mềm hệ thống thông tin

Các thông tin, số liệu và dự báo trong luận văn được xử lý bởi phần mềm MS Word, Excel để thể hiện các phân tích, đánh giá, so sánh và xu hướng du lịch của du lịch Hồ Núi Cốc - Thái Nguyên

4.2.5 Phương pháp thống kê

Sau khi thu thập thông tin, số liệu, tiến hành thống kê, sắp xếp chúng lại cho phù hợp với cấu trúc của đề tài, trình tự thời gian và lập ra các bảng biểu về quá trình phát triển kinh tế - xã hội của khu vực Hồ Núi Cốc cũng như ngành du lịch tỉnh Thái Nguyên

5 Những đóng góp chủ yếu của luận văn

- Đúc kết và xây dựng được cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

- Kiểm kê toàn diện tiềm năng du lịch của khu vực Hồ Núi Cốc-Thái Nguyên

- Đánh giá thực trạng phát triển du lịch Hồ Núi Cốc -Thái Nguyên giai đoạn 2008-2012 và đề xuất một số giải pháp phát triển DLBV du lịch Hồ Núi Cốc trong giai

đoạn tới

6 Lịch sử nghiên cứu

Trên thế giới: Nhiều nước trên thế giới đã tiến hành nghiên cứu về vấn đề phát

triển du lịch bền vững từ những năm 80, đặc biệt là các quốc gia sớm có định hướng xác định du lịch là một ngành kinh tế mũi nhọn Các nghiên cứu này được tiến hành theo hai hướng:

- Nghiên cứu một cách tổng thể những vấn đề đặt ra liên quan đến phát triển du lịch bền vững trên quy mô quốc gia rồi sau đó tiến tới xây dựng các mô hình điểm về

du lịch bền vững như ở Australia, Mỹ, Malaysia [42]

- Dựa trên việc xây dựng các mô hình điểm về phát triển du lịch bền vững để rút kinh nghiệm xây dựng các chính sách triển khai trên toàn quốc như ở Nepal, Ecuado, Senegal [42]

Ở Việt Nam: : trước năm 2000, do nhiều điều kiện khách quan và chủ quan,

nghiên cứu về phát triển du lịch bền vững mới chỉ hạn chế ở một số công trình có liên quan như nghiên cứu cơ sở cho phát triển DLST [7],[23], đánh giá tác động của hoạt động du lịch đến tài nguyên môi trường [21], [23] Từ năm 2000, đứng trước những vấn đề thực tiễn đặt ra trong quá trình phát triển, ngành du lịch Việt Nam đã tiến hành nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn cho phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam, trong đó, đề tài khoa học độc lập cấp nhà nước “Cơ sở khoa học và giải pháp phát triển

du lịch bền vững ở Việt Nam” (2000-2001) là công trình có giá trị cao về lý luận và thực tiễn cho phát triển du lịch bền vững

Tại Thái Nguyên đã có một số công trình nghiên cứu về du lịch như : “Quy hoạch

phát triển du lịch Thái Nguyên điều chỉnh bổ xung đến năm 2010, định hướng đến năm

2015 và tầm nhìn chiến lược đến năm 2020” (2006) do Sở Thương mại và Du lịch Thái

Nguyên chủ trì ; “Đề án phát triển du lịch Thái Nguyên giai đoạn 2009-2015” (2009)

Kế thừa kết quả của các nghiên cứu trên, nhiều dự án quy hoạch phát triển du lịch các khu, điểm du lịch thời gian gần đây đã được thực hiện có xét đến các yếu tố về PTBV như các dự án quy hoạch phát triển khu du lịch Mộc Châu, quy hoạch phát triển

khu du lịch Phú Quốc Đề tài "Phát triển du lịch Hồ Núi Cốc- Thái Nguyên theo

hướng bền vững" là đề tài đầu tiên kế thừa các kết quả nghiên cứu trên, áp dụng vào

địa bàn Hồ Núi Cốc, tỉnh Thái Nguyên Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ có những đóng góp đối với việc phát triển du lịch khu vực Hồ Núi Cốc nói riêng, tỉnh Thái Nguyên nói chung một cách bền vững

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày qua 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về du lịch và phát triển du lịch bền vững

Chương 2 Tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch Hồ Núi Cốc tỉnh Thái

Nguyên

Chương 3 Định hướng và giải pháp phát triển du lịch Hồ Núi Cốc-Thái

Nguyên theo hướng bền vững

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

1 Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên, Thái Nguyên, 2009 Niên giám Thống kê 2008

2 Nguyễn Dươ ̣c, Sổ tay đi ̣a danh Viê ̣t Nam, NXB Giáo Du ̣c, 2008

3 Nguyễn Văn Đính, Trần Minh Hòa (đồng chủ biên), Giáo trình kinh tế du lịch, NXB

Đa ̣i ho ̣c kinh tế quốc dân, 2008

4 Trịnh Trúc Lâm (chủ biên), Đi ̣a lý tỉnh Thái Nguyên, Sở Giáo du ̣c và Đào ta ̣o, Sở Khoa

học công nghệ và Môi trường tỉnh Thái Nguyên, Thái Nguyên, 1998

5 Luâ ̣t du li ̣ch, NXB Tư pháp, Hà Nội, 2007

6 Phạm Trung Lương (chủ biên), Tài nguyên và môi trường du lịch Việt Nam , NXB Giáo dục, 2000

7 Trần Văn Mầu, Cẩm nang hướng dẫn viên du li ̣ch, NXB Giáo du ̣c, 2005

8 Tổng cục Du lịch , Hà Nội, 2000 Báo cáo tóm tắt Quy hoạch tổng thể phát triển du

lịch vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ

9 Tổng cu ̣c Du li ̣ch Viê ̣t Nam, Viê ̣n nghiên cứu phát triển du li ̣ch, Hà Nội, 2000

Báo cáo tổng hợp Quy hoạch tổng thể phát triển vùng du li ̣ch Bắc Bộ đến năm 2010

và định hướng đến năm 2020

10 Tỉnh ủy - HĐND - UBND tỉnh Thái Nguyên , NXB Chính tri ̣ quốc gia , 2009 Đi ̣a

chí Thái Nguyên

11 Tổng cu ̣c du li ̣ch, Trung tâm Công nghê ̣ thông tin D u li ̣ch, Hà Nội, 2000,Non nước

Viê ̣t Nam

12 UBND tỉnh Thái Nguyên , Sở VH , TT & DL tỉnh Thái Nguyên , Thái Nguyên, 2009, Đề án phát triển du li ̣ch Thái Nguyên giai đoạn 2009 - 2015,

13 UBND tỉnh Thái Nguyên , Sở Thương ma ̣i và du lịch tỉnh Thái Nguyên , Thái

Nguyên, 2006 Quy hoạch phát triển du li ̣ch Thái Nguyên - điều chỉnh bổ sung

đến năm 2010, đi ̣nh hướng đến năm 2015 và tầm nhìn chiến lược đến năm 2020,

14 Tổng cu ̣c Du li ̣ch Viê ̣t Nam , Bô ̣ KHCN & MT, Trung tâm KHTN & Công nghê ̣ Quốc gia, Công ty in Tiến Bô ̣, Hà Nội, 2000 Sổ tay hướng dẫn đánh giá tác

động của môi trường cho phát triển du li ̣ch - Guideline book for Environmental Impact Assesment of tourism development

15 UBND tỉnh Thái Nguyên, Sở VH, TT & DL tỉnh Thái Nguyên , Thái Nguyên,

2008,Sổ tay hướng dẫn du li ̣ch Thái Nguyên , Tham luận hội thảo phát triển bền

vững du li ̣ch Thái Nguyên sau năm du li ̣ch quốc gia 2007

16.Trần Đức Thanh, Nhập môn khoa học du li ̣ch, NXB Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i,

2005

17 Phạm Lê Thảo, Tổ chức lãnh thổ du li ̣ch Hòa Bình trên quan điểm Phát triển

bền vững, Luâ ̣n án tiến sĩ Đi ̣a lý, trường Đa ̣i ho ̣c Sư pha ̣m Hà Nô ̣i, 2006

18 Nguyễn Minh Tuê ̣, Quy hoạch quốc gia và vùng, Tâ ̣p bài giảng Cao ho ̣c chuyên

ngành Địa lý du lịch - khoa Đi ̣a Lý - trường Đa ̣i ho ̣c Sư pha ̣m Hà Nô ̣i, 2008

19 Nguyễn Minh Tuê ̣ Đi ̣a lí du li ̣ch, NXB Thành phố Hồ Chí Minh, 1999

20 Sở Kế hoa ̣ch và Đầu tư tỉnh Thái Nguyên, Quyết đi ̣nh số 07/2008/QĐ-UBND

ngày 27/2/2008

21 Nguyễn Thi ̣ Sơn, Môi trường - Du li ̣ch và phát triển bền vững , Tâ ̣p bài giảng

Cao ho ̣c chuyên ngành Đi ̣a lý du li ̣ch - khoa Đi ̣a lý - trường Đa ̣i ho ̣c Sư pha ̣m Hà

Nô ̣i, 2004

22 Bùi Thị Hải Yến (chủ biên ), Phạm Hồng Long , Tài Nguyên du lịch , NXB

Giáo dục, 2007

23 Bùi Thị Hải Yến, Quy hoạch du li ̣ch, NXB Giáo du ̣c, 2006

24 Bùi Thị Hải Yến, Tuyến điểm du li ̣ch Viê ̣t Nam, NXB Giáo du ̣c, 2007

Tiếng Anh

25 Arthur Pedersen (2002), Practical guide for the management of world heritage

sites, UNESCO World Heritage Center 4APEC Tourism working group (1996), Environmentally sustainable tourism in APEC member economies

26 Butle, R W (1993).Toursim An evolutionary perspective , In J G Nelson, R Butler, & G Wall, Tourism and Sustainable development: monitoring, planning, managing, 26 - 43Wtarloo: Heritage Rosources Centre,m Uinversity of Waterloo 27.Sitars, D (1993), Agenda 21: The earth summit strategy to save our planet, Boulder, Co(United states)

28.UNEP/UNESCO (1983), Managing Tourism in National World Heritage Sites

29.Uniteđ Nations Tourism Organization (UNWTO), Sustainable Tourism Observatory

30.World Travel & Tourism Council (1996), Report Travel & Tourism