Giáo dục giới tính là điều rất quan trọng đối với học sinh THPT. Tương lai các em đang rộng mở nên các em cần phải có kĩ năng để không bị lầm đường trong vấn đề nhạy cảm này.Giáo dục giới tính là điều rất quan trọng đối với học sinh THPT.Giáo dục giới tính là điều rất quan trọng đối với học sinh THPT.Giáo dục giới tính là điều rất quan trọng đối với học sinh THPT.Giáo dục giới tính là điều rất quan trọng đối với học sinh THPT.
Trang 1ĐẶT VẤN ĐỀ
Ngày nay, do chất lượng cuộc sống ngày càng nâng lên, sự bùng thông tin với nhiều phương tiện nghe, nhìn, sách, báo, phim ảnh về cuộc sống gia đình, tình bạn, tình yêu, quan hệ nam, nữ… là nguyên nhân dẫn đến sự phát triển sớm về giới tính ở trẻ, đặc biệt là học sinh THPT
Là một giáo viên giảng dạy môn sinh tại trường THPT, tôi nhận thấy việc giáo dục giới tính cho học sinh là việc làm rất cần thiết Vì giáo dục giới tính giai đoạn VTN là quá trình tác động rất lớn đến phẩm chất, nhân cách của mỗi con người con người, góp phần không nhỏ trong giáo dục toàn diện
Học sinh THPT thuộc lứa tuổi thanh niên mới lớn, đây là giai đoạn đẹp nhất trong cuộc đời của mỗi con người nhưng cũng chứa đựng nhiều yếu tố phức tạp Giai đoạn này được thể hiện bằng sự phát triển nhanh chóng khác thường về cả thể chất lẫn trí tuệ, tâm sinh lí, quan hệ xã hội và tinh thần Các em học sinh THPT đang ở độ tuổi vị thành niên nên có nhiều bỡ ngỡ trước sự thay đổi của bản thân khi bước vào tuổi dậy thì và có nhiều tò mò, thắc mắc về vấn đề giới tính nhưng lại không được giải đáp thỏa đáng
Do vậy, để học sinh THPT có kiến thức và hiểu biết về giới tính thì vấn đề giáo dục giới tính cho các em là “nhu cầu” cần thiết Giáo dục giới tính trong trường THPT sẽ trang bị cho các em có thái độ, hành vi đúng đắn trong giải quyết các mối quan hệ với bạn bè khác giới đặc biệt sẽ làm chủ trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến tình yêu, hôn nhân và gia đình để góp phần xây dựng cuộc sống lành mạnh, tốt đẹp cho tương lai
Thực tế nhìn nhận việc giáo dục giới tính, sức khoẻ sinh sản ở nước ta trong những năm qua đã được đưa vào nhà trường phổ thông nhưng mới chỉ dừng lại ở chương trình tích hợp, lồng ghép qua một số môn học như Sinh học, Văn học, Địa
lí, Giáo dục công dân… và một số hoạt động ngoại khoá của một số trường chỉ mang tính thí điểm mà chưa thực sự thường xuyên, tự giác, tích cực chưa trở thành
Trang 2nội dung bắt buộc Hiệu quả giáo dục giới tính, sức khoẻ sinh sản trong nhà trường còn thấp, chưa đáp ứng nhu cầu hiểu biết của học sinh cũng như yêu cầu đặt ra của
xã hội Đây là một trong những nguyên nhân cơ bản, cùng với sự thiếu quan tâm, chăm sóc, giáo dục của gia đình cùng với những luồng thông tin thiếu lành mạnh
đã dẫn đến sự lệch lạc, thiếu hiểu biết trong nhận thức, thái độ, hành vi của không ít thanh thiếu niên về sức khoẻ sinh sản
Thiếu hiểu biết về tình dục an toàn, và sức khoẻ sinh sản cũng là một nguyên nhân dẫn đến tình trạng có thai ngoài ý muốn ở các bạn trẻ và việc nạo phá thai tràn lan hiện nay Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới (WHO) tỉ lệ người nạo phá thai ở nước ta đứng thứ 5 trên thế giới và đứng đầu khu vực Đông Nam Á Đó là một thực tế đáng báo động
mẽ của xã hội hiện nay thì sự hiểu biết cơ bản về giới tính của mỗi người có ý nghĩa rất quan trọng Đây là kiến thức không thể thiếu để mỗi người tự bảo vệ sức khỏe của mình và của cộng đồng; biết quan hệ, ứng xử với người khác phù hợp với chuẩn mực giới tính và đạo đức xã hội, đồng thời biết bảo vệ hạnh phúc gia đình, duy trì nòi giống, phòng chống các bệnh xã hội
Trang 3Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), tuổi vị thành niên là giai đoạn từ 10 - 19 tuổi, nằm trong khoảng thời gian từ lúc dậy thì đến lúc trưởng thành Ở nước ta có 50% dân số dưới 20 tuổi, trong đó 20% có độ tuổi từ 10 - 19, tức là khoảng 15 riệu người thuộc lứa tuổi vị hành niên.
Theo bộ y tế, tình hình nạo phá thai ở lứa tuổi vị thành niên trong những năm gần đây có chiều hướng gia tăng Mỗi năm có khoảng 1,2 - 1,4 triệu trường hợp nạo phá thai, chiếm 20- 25% Tại Trung tâm Kế hoạch hóa gia đình PHCM, mỗi ngày có hàng chục ca đến làm thủ tục khám và xin bỏ thai Theo thống kê, số lượng thai phụ dưới 18 tuổi đến phá thai trung bình một năm khoảng 911 ca So với những năm 1990, từ năm 2001 trở đi số trẻ vị thành niên đến phá thai ở đây đã tăng gấp 3 lần Bên cạnh đó, việc mắc các bệnh lây truyền qua quan hệ tình dục tăng lên nhanh chóng ở thanh thiếu niên Theo ủy ban quốc gia phòng chống AIDS,
tỉ lệ người nhiễm HIV ở lứa tuổi 20 - 29 đã tăng từ 15% năm 1993 lên 62% vào cuối năm 2012 và số nhiễm HIV ở lứa tuổi vi thành niên chiếm 8,3% các trường hợp nhiễm
Như vậy, việc giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản cho vị thành niên, trong đó có một bộ phận lớn là học sinh đang học tập ở trường THPT là vấn đề cần thiết và cấp bách Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản nhằm cung cấp cho các
em những kiến thức, kỹ năng sống đầy đủ về giới tính, sức khỏe sinh sản, về tình bạn, tình yêu Đây là việc làm cần thiết bên cạnh việc giảng dạy văn hóa để góp phần tạo ra một tương lai tươi sáng cho học sinh
Thời lượng dành cho nội dung này trong chương trình sinh học rất ít (02 tiết Sinh học 11) và không hệ thống, nên trong quá trình giảng dạy chúng tôi gặp rất nhiều khó khăn để cung cấp đầy đủ thông tin về kiến thức và từ đó rút ra các kĩ năng sống cho các em
Trước khi giảng dạy về chủ đề này, chúng tôi làm phiếu trắc nghiệm kiểm tra
ở 4 lớp để xem các em đã được nghe về giáo dục giới tính và tâm sự, chia sẻ lĩnh
Trang 4vực này đối với nhữnng người thân trong gia đình bao giời chưa Tôi thật sự ngạc nhiên khi các em trả lời đến 70% chưa được nghe bao giời và cũng không chia sẻ với ai, 20% trả lời chưa quan tâm đến, 10% tự tìm hiểu trên mạng, sách báo.
- Giáo dục giới tính là một vấn đề khó nói, ngại chia sẻ nên đa số học sinh đều thu mình lai, khi các em gặp phải vấn để rắc rối thường không có hiểu biết và kĩ năng
để xử lí vấn đề
II Các biện pháp tiến hành để giải quyết vấn đề
- Do thời lượng chương trình rất ít nên khi giảng dạy đến phần này chúng tôi đã phải cung cấp cho các em một hệ thống các câu hỏi theo chủ đề và các tên sách, các trang website để các em tự tìm hiểu sau đó nộp lại sản phẩm của mình để cô giáo chấm và chuẩn kiến thức cho các em
- Giới tính là một vấn đề rất nhậy cảm dễ bị lệch hướng khi học sinh tự tìm hiểu nên khi lựa chọn các sách và trang website tôi đã rất cẩn thận Có những trang tôi phải copy lại và đưa lên mail của mình để cho các em vào lấy xuống làm tư liệu
- Tập hợp các bài viết hay và đúng thành hệ thống kiến thức chuẩn tạo thành tư liệu
về kiến thức kĩ năng về giáo dục giới tính cho các em
1 Đặc điểm tâm sinh lí tuổi dạy thì
1.1 Kiến thức
Tuổi dậy thì là giai đoạn phát triển, trong đó trẻ em phát triển thành người lớn và có khả năng sinh sản
Tuổi bắt đầu dậy thì thường kéo dài từ 3 đến 5 năm và chia làm hai giai đoạn nhỏ:
+ Giai đoạn trước dậy thì: từ 11-13 tuổi ở nữ và 13-15 tuổi ở nam
+ Giai đoạn dậy thì: từ 13-15 tuổi ở nữ và 15-17 tuổi ở nam
Đến tuổi dậy thì dưới tác động của các hooc môn sinh dục, cơ thể có những biến đổi trong cơ quan sinh dục và xuất hiện các đặc điểm sinh dục thứ cấp
a Những dấu hiệu của tuổi dậy thì:
Trang 5Cơ quan sinh dục to ra
Tuyến mồ hôi, tuyến nhờn phát triển
Xuất hiện mụn trứng cá
Xuất tinh lần đầu
* Ở nữ:
Lớn nhanh
Thay đổi giọng nói
Mọc lông mu, lông nách
b Bản chất của sự thay đổi đó do hoạt động của cơ chế sinh tinh và sinh trứng.
- Dậy thì là thời kỳ hệ thống “vùng dưới đồi”, tuyến yên và buồng trứng (nữ) hoặc tinh hoàn (nam) bắt đầu hoạt động phối hợp
Trang 6- Ở các em nữ, trước đây chưa có biểu hiện gì, đột nhiên tuyến yên “nhận lệnh” của vùng dưới đồi, bắt đầu tiết ra theo chu kỳ của mệnh lệnh FSH và LH Lập tức buồng trứng bắt đầu hối thúc các trứng và tiết ra các hooc môn estrogen Sự khởi đầu cho việc tiết ra chất nội tiết này là dấu hiệu thời dậy thì bắt đầu Cũng đừng nghĩ rằng kinh nguyệt xuất hiện ngay sau khi hệ thống nói trên bắt đầu hoạt động Lúc đầu chỉ xuất hiện một số ảnh hưởng do hooc môn, tạo nên một sự biến đổi sinh
lý đầu tiên trên cơ thể trẻ gái Sự tăng FSH dẫn đến việc buồng trứng tiết ra các hormone estrogen, tạo nên những thay đổi hình dạng âm đạo, âm hộ, cổ tử cung và
vú, tóm lại các em bắt đầu có dáng vẻ của người lớn
- Ở các em nam, hooc môn nam có tên gọi là testosterone được hình thành từ quá trình sinh tinh cũng tăng cường hoạt động ở tuổi dậy thì dẫn đến sự thay đổi về thể chất của các em trong thời gian này
1.2 Giáo dục kĩ năng sống về đặc điểm tâm sinh lí
a Tuổi VTN tuổi mới lớn, dễ bị dụ dỗ, mua chuộc, lừa gạt và xâm hại, bắt chước các thói quen xấu dẫn đến các hậu quả:
- Với những thay đổi về thể chất và tâm lý như nêu ở trên, những đứa trẻ mới lớn khi bước vào tuổi dậy thì rất nhạy cảm với cuộc sống xung quanh, các em luôn muốn tự khẳng định bản thân mình để chứng tỏ mình đã là người lớn Tuổi VTN ở mỗi nền văn hoá có những đặc điểm riêng nhưng nói chung còn bộc lộ tính phụ thuộc, sự khủng hoảng về nhân cách và hoang mang về tâm lý mà như nhiều người
đã nhận xét, các em đang muốn khám phá chính mình
Cũng chính vì điều này mà các em rất dễ bị các đối tượng xấu dụ dỗ, mua chuộc, lừa gạt và xâm hại hoặc bắt chước theo các thói quen xấu dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng
b Các kĩ năng ứng sử thực tế
- Trẻ em phải học cách ứng xử có trách nhiệm
- Biết tự bảo vệ bản thân
Trang 7từ bạn bè xấu Đây chính là nguyên nhân dẫn đến rối loạn hành vi và gây nên những hậu quả nghiêm trọng như gây thương tích cho người khác, chống người thi hành công vụ, trộm cắp, đua xe mạo hiểm, hiếp dâm Ngay với người thân và thầy
cô, các em cũng sẵn sàng bộc lộ sự chống đối, không phục tùng, hỗn láo, như là bản năng sẵn có Điều đáng ngại ở lứa tuổi này là do những rối loạn tâm lý và hành
vi cộng với sự thiếu hiểu biết, tâm lý không vững vàng nên dễ bị lôi kéo, a dua dẫn đến phát triển lệch lạc giới tính tuổi dậy thì
- Năng tập TDTT, tham gia các trò vui chơi giải trí lành mạnh, tránh để mình cô độc, buồn chán; tạo giấc ngủ sâu
- Dành nhiều thời gian cho việc học tập
- Nên tâm sự với mẹ hoặc chị gái lớn nếu có, sẽ giúp giải toả được những bức xúc thường gặp
2 Tình dục an toàn và các bệnh lây qua đường tình dục
2.1 Kiến thức
Trang 8- Tình dục không chỉ là quan hệ tình dục hay cảm xúc tình dục của bạn mà còn bao hàm nhiều khía canh.
+ Ý thức cảm giác của bạn về cơ thể người khác và cơ thể chính bạn
+ Nhu cầu gần gũi về mặt tình cảm của bạn đối với một người nào đó
+ Ý nghĩa về sự hấp dẫn tình dục của bạn đối với người khác
+ Khả năng sinh sản của bạn
2.1.2 Nguyên tắc cơ bản của tình dục an toàn
- Không bao giờ để: Máu, tinh dịch, chất dịch âm đạo của bạn tình xâm nhập vào
cơ thể mình (Trừ phi biết chính xác rằng người bạn tình ấy không mắc bệnh LQĐTD và HIV)
2.1.3 Những bệnh lây truyền qua đường tình dục
- Cho đến nay người ta đã tìm thấy hơn 20 bệnh STIs (Sexually transmitted infections) Các tác nhân gây bệnh rất đa dạng và dễ lây bao gồm:
+ Vi khuẩn: Lậu, Giang mai, Hạ cam, Liên cầu B, Lỵ trực trùng…
+ Vi rút: HIV, Viêm gan B, Viêm gan C, Herper, Papilloma…
+ Liên thể vi khuẩn và vi rút: Chlammydia, Ureaplasma, Mycoplasma…+ Ký sinh trùng: trùng roi, rận mu, nấm men…
2.1.4 Nguyên nhân gây ra các bệnhl lây qua đường tình dục
- Nguồn gây nên các bệnh STIs phần lớn là các dịch sinh dục (Tinh dịch hoặc dịch
do âm đạo tiết ra) hoặc máu của người bệnh Một người lành sẽ bị lây bệnh nếu
Trang 9dịch sinh dục hoặc máu của người bệnh xâm nhập được vào trong cơ thể của người lành qua các hành vi nguy cơ sau:
+ Quan hệ tình dục qua đường âm đạo (dương vật đưa vào âm đạo) không sử dụng bao cao su
+ Quan hệ tình dục qua đường hậu môn (dương vật đưa vào hậu môn) không
sử dụng bao cao su
+ Quan hệ tình dục qua đường miệng (đưa dương vật vào miệng hoặc dùng miệng tiếp xúc với bộ phận sinh dục nữ) không dùng bao cao su
- Ngoài ra STIs còn có thể lây qua một số đường khác như:
+ Đường máu: Do truyền máu bị nhiễm bệnh, dùng chung bơm kim tiêm hoặc các dụng cụ dùng để cắt, tỉa, xuyên chích qua da hoặc dụng cụ không được xử
lý vô trùng với người mang bệnh STIs
+ Lây từ mẹ sang con: Có thể xảy ra trong thời gian mang thai, trong lúc sinh hoặc sau khi sinh (HIV/AIDS)
- Tuy nhiên các bạn cũng đừng quá lo lắng vì có những hoạt động thông thường hàng ngày không làm lây lan căn bệnh này như: bắt tay, ôm, sử dụng chung bể bơi, qua mồ hôi, qua hắt xì hơi…
2.1.5 Hậu quả của việc nhiễm bệnh
- Hầu hết các bệnh nhiễm trùng qua đường tình dục (STIs) đều làm cho chúng ta bị
ốm (bệnh)
- Một số bệnh STIs hiện nay vẫn chưa có khả năng chữa được: HIV…
- Các bệnh STIs làm tăng nguy cơ bị lây nhiễm HIV vì một khi bị mắc bệnh STIs thì nguy cơ lây nhiễm HIV sẽ cao hơn hàng chục, hàng trăm lần so với người không bị nhiễm STIs Hoặc khi đã mắc bệnh STIs lại bị nhiễm HIV thì bệnh STIs
sẽ thúc đẩy HIV phát triển rất nhanh chóng trong cơ thể và thời gian tiến triển thành AIDS nhanh hơn
Trang 10- Một số bệnh STIs có thể gây chết người, ví dụ như HIV hoặc Viêm gan siêu vi B, C
- Một số bệnh STIs gây vô sinh Ví dụ như mắc lậu hoặc giang mai, nếu không biết
bị mắc bệnh hoặc biết mà ngại ngần để lâu thì sẽ dẫn đến biến chứng là vô sinh, hủy hoại các cơ quan nội tạng
- Một số bệnh STIs làm cho người mẹ sẩy thai
- Một số bệnh STIs gây ung thư tử cung
- Một số bệnh STIs có thể làm hỏng mắt, tổn thương não hoặc phá hủy gan,…
- Một số bệnh STIs có thể truyền bệnh sang con
Hình ảnh một số bệnh lây qua đường tình dục
Bệnh lậu (Neisseria gonorrhoeae)
Trang 11Hạ cam mềm
Giang mai thời kì 2
Trang 12Giang mai thời kì 3
2.2 Giáo dục kĩ năng sống về tình dục an toàn và các bệnh lây qua đường tình dục 2.2.1 Phải làm gì giúp những người nhiễm HIV trong cộng đồng
- Về phía người bệnh: muốn giảm kỳ thị thì bản thân người bệnh phải thoát khỏi mặc cảm để tích cực tham gia các hoạt động xã hội, trong đó có hoạt động phòng chống HIV/AIDS Một khi sự có mặt của người nhiễm HIV trở nên quen thuộc, gần gũi trong cuộc sống hàng ngày của cộng đồng, mọi người sẽ hiểu và xem họ như những người bình thường khác chứ không phải là những người đáng sợ Do
đó, người nhiễm HIV cần phải suy nghĩ tích cực, chủ động đối mặt và thực hiện phương châm “Tự nguyện, tự giác, tự chịu trách nhiệm, tự công khai danh tính”,
“Đừng hỏi bạn sống thêm được bao lâu mà hãy hỏi bạn tiếp tục sống như thế nào”
để không phải chịu và thậm chí xóa bỏ sự kỳ thị, phân biệt đối xử
Trang 13- Về phía cộng đồng: Mỗi người cần cảm thông và chia sẻ với người nhiễm HIV, vận động người khác thay đổi suy nghĩ về người nhiễm HIV nhằm làm giảm sự lây nhiễm HIV trong cộng đồng, tích cực tham gia các hoạt động phòng chống HIV/AIDS tại địa phương Thực hiện tốt những điều đó sẽ góp phần đạt được mục tiêu 90-90-90 là phấn đấu đến năm 2020 có 90% số người nhiễm HIV biết được tình trạng nhiễm HIV của mình, 90% số người đã chẩn đoán nhiễm HIV được điều trị bằng thuốc ARV liên tục, 90% số người được điều trị ARV kiểm soát được tải lượng virus ở mức thấp và ổn định mà Việt Nam đã cam kết với Liên Hợp Quốc trong việc hướng tới kết thúc đại dịch HIV/AIDS vào năm 2030.
2.2.2 Các biện pháp nào để phòng tránh bệnh lây truyền qua đường tình dục
- Tạo dựng mối quan hệ chung thủy chỉ có một bạn tình
- Tránh quan hệ tình dục với những người mà bạn không biết rõ về tình trạng sức khỏe
- Thảo luận nghiêm túc với bạn tình về tiền sử mắc STDs trước khi quan hệ
- Luôn sử dụng bao cao su đúng cách trong quan hệ tình dục Mặc dù bao cao su không bảo vệ được 100%, song đây là một phương pháp hiệu quả giảm nguy cơ mắc STDs
- Vệ sinh cơ quan sinh dục bằng xà phòng trước và sau khi quan hệ
- Đi khám và kiểm tra sớm nếu có biểu hiện đau, ngứa, ra dịch bất thường
- Khám kiểm tra STDs 6 tháng/lần ngay cả khi không có triệu chứng
- Không sử dụng ma túy và hạn chế độ uống có cồn vì nó có thể khiến bạn mất khả năng kiềm chế và dễ có những hành vi tình dục có nguy cơ
2.2.3 Nghi ngờ mình bị mắc bệnh lây qua đường tình dục, mình cần phải làm gì
- Khoảng một nửa số người nhiễm các BLQĐTD không có triệu chứng gì Tuy nhiên, bạn nên nghĩ là mình có thể mắc bệnh nếu:
+ Vợ, chồng hay bạn tình của bạn có bệnh ở cơ quan sinh dục
