tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển văn hóa doanh nghiệp tại công ty Mai Linh

Làm thế nào để doanh nghiệp trở thànhnơi tập hợp, phát huy mọi nguồn lực con người, là nơi làm gạch nối, nơi có thểtạo ra lực điều tiết, tác động tích cực hay tiêu cực đối với tất cả các

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HCM

KHOA SAU ĐẠI HỌC CHUYÊN NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH

MÔN QUẢN TRỊ SẢN XUẤT & ĐIỀU HÀNH

Đề tài:

“tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển văn hĩa doanh nghiệp tại cơng ty Mai

Linh ”

Giảng viên bộ môn: TS HỒ TIẾN DŨNGSinh viên: NGUYỄN THỊ BÍCH NHƯLớp: QTKD – K.17 – Đêm 1

Tháng 03/2009

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 3

1.1 Khái niệm 3

1.1.1 Văn hóa 3

1.1.2 Văn hóa doanh nghiệp 4

1.2 Nguồn gốc hình thành văn hóa doanh nghiệp 5

1.3 Cơ sở xây dựng văn hóa doanh nghiệp 7

1.4 Yếu tố cấu thành văn hóa doanh nghiệp 8

1.5 Các bộ phận cấu thành văn hóa doanh nghiệp 9

1.6 Cấu trúc của Văn hóa doanh nghiệp 10

1.7 Hình thức biểu hiển của văn hóa doanh nghiệp 13

1.8 Vai trò của văn hóa doanh nghiệp 16

1.8.1 Vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong hoạt động quản lý 17

1.8.2 Vai trò của văn hóa doanh nghiệp đối với hiệu quả hoạt động kinh doanh 20 1.8.3 Vai trò của văn hóa doanh nghiệp đối với xã hội 23

1.9 Các biện pháp xây dựng và phát huy yếu tố văn hóa trong doanh nghiệp 25

1.9.1 Sự cần thiết phải xây dựng và phát huy yếu tố văn hóa doanh nghiệp 25 1.9.2 Các nhân tố ảnh hưởng tới văn hóa doanh nghiệp 28

1.9.3 Một số biện pháp xây dựng và phát huy yếu tố văn hóa doanh

nghiệp 28

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VĂN HÓA DOANH NGHIỆP TẠI CÔNG TY

MAI LINH 31

2.1 Giới thiệu về công ty Mai Linh 31

2.2 Sự hình thành và phát triển văn hóa doanh nghiệp của công ty Mai Linh 37 2.2.1 Văn hóa doanh nghiệp là linh hồn của công ty Mai Linh 38

2.2.2 Văn hóa doanh nghiệp là tài sản không thể thay thế 39

2.2.3 Văn hóa doanh nghiệp là nền tảng cho sự phát triển vững bền 40

2.2.4 Văn hóa doanh nghiệp là nền tảng của thành công 41

2.2.5 Văn hóa doanh nghiệp ở Mai Linh được xây dựng dựa trên các cơ sở 43 2.3 Nét đẹp văn hóa Mai Linh 45

2.3.1 “Quy chế nụ cười” 46

2.3.2 Mỗi tài xế là một bạn đường tin cẩn 46

2.3.3 Chất lượng đồng nhất, uy tín trong cam kết dịch vụ 48

2.3.4 Văn hóa hướng về cội nguồn 48

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP CHO CÔNG TY MAI LINH 50

3.1 Quan điểm và định hướng phát triển của công ty Mai Linh 50

3.2 Mục tiêu của giải pháp 50

3.3 Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả văn hóa doanh nghiệp cho Mai Linh 50 3.3.1 Xây dựng văn hóa doanh nghiệp qua cách tuyển dụng 50

3.3.2 Xây dựng văn hóa doanh nghiệp dựa trên hiệu quả công việc 51

KẾT LUẬN 53

LỜI MỞ ĐẦU

Trong một doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp quy mô lớn, làmột tập hợp những con người khác nhau về trình độ chuyên môn, trình độ vănhóa, mức độ nhận thức, quan hệ xã hội, vùng miền địa lý, tư tưởng văn hóa chính sự khác nhau này tạo ra một môi trường làm việc đa dạng và phức tạpthậm chí có những điều trái ngược nhau Bên cạnh đó, với sự cạnh tranh ngàycàng gay gắt của nền kinh tế thị trường và xu hướng toàn cầu hóa, buộc cácdoanh nghiệp để tồn tại và phát triển phải liên tục tìm tòi những cái mới, sángtạo và thay đổi cho phù hợp với thực tế Làm thế nào để doanh nghiệp trở thànhnơi tập hợp, phát huy mọi nguồn lực con người, là nơi làm gạch nối, nơi có thểtạo ra lực điều tiết, tác động (tích cực hay tiêu cực) đối với tất cả các yếu tố chủquan, khách quan khác nhau, làm gia tăng nhiều lần giá trị của từng nguồn lựccon người đơn lẻ, nhằm góp phần vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng và duy trì một nề nếp văn hóa đặcthù phát huy được năng lực và thúc đẩy sự đóng góp của toàn thể nhân viên vàoviệc đạt được các mục tiêu chung của tổ chức Vì vậy có thể khẳng định văn hóadoanh nghiệp là tài sản vô hình của mỗi doanh nghiệp

Tại Việt Nam, Công ty Mai Linh là một trong những thương hiệu mạnhtrong ngành vận tải, được người tiêu dùng đánh giá cao về chất lượng phục vụ.Để đạt được điều này, Văn hóa doanh nghiệp đã tác động lớn đến sự phát triểncủa Công ty Mai Linh

Ngay từ buổi đầu thành lập, Công ty Mai Linh đã chú trọng đến việc tạodựng và phát triển một nền văn hóa riêng biệt trong kinh doanh “Văn hóa lànền tảng cho sự phát triển vững bền”, đó là mô hình xây dựng và phát triển củaCông ty Mai Linh

Xuất phát từ thực trạng đó, tôi đã chọn đề tài tìm hiểu quá trình hìnhthành và phát triển văn hóa doanh nghiệp tại công ty Mai Linh Từ đó, đề nghịmột số giải phám nhằm giúp cho Mai Linh hoàn thiện hơn và nâng cao hiệu quảvăn hóa doanh nghiệp tại công ty mình.

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP

Định nghĩa văn hóa đầu tiên được chấp nhận rộng rãi là định nghĩa do nhànhân chủng học E.B Tylor đưa ra: “Văn hóa là một tổng thể phức tạp bao gồmcác kiến thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật lệ, phong tục và toàn bộnhững kỹ năng, thói quen mà con người đạt được với tư cách là thành viên củamột xã hội” Có một định nghĩa khác dễ hiểu hơn và tiệm cận gần hơn đến bảnchất của văn hóa, ngày nay nhiều người tán thành với định nghĩa này của ôngFrederico Mayor, tổng giám đốc UNESCO: “văn hóa bao gồm tất cả những gì làmcho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi, hiện đại nhất chođến tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lối sống và lao động”

Các nhà xã hội học chia văn hóa thành hai dạng: văn hóa cá nhân và văn hóacộng đồng Văn hóa cá nhân là toàn bộ vốn tri thức, kinh nghiệm tích lũy vào mỗi cánhân, biểu hiện ở hệ thống quan niệm và hành xử của cá nhân ấy trong đời sống thựctiễn Văn hóa cộng đồng là văn hóa của một nhóm xã hội, nó không phải là số cộnggiản đơn của văn hóa cá nhân- thành viên của cộng đồng xã hội ấy Trong hoạt độngdoanh nghiệp thì “văn hóa doanh nhân” là thuộc dạng văn hóa cá nhân, còn “văn hóadoanh nghiệp” là thuộc dạng văn hóa cộng đồng

Văn hóa là phương tiện để con người “điều chỉnh” (cải tạo) cuộc sống của mìnhtheo định hướng vươn tới những giá trị chân, thiện, mỹ Được xem là cái “nền tảng”,

“vừa là mục tiêu vừa là động lực cho sự phát triển”của con người và xã hội ngày càng

thăng bằng và bền vững hơn, văn hóa có tác dụng tích cực đối với sự phát triển của mỗicá nhân cũng như toàn bộ cộng đồng Nội lực của một dân tộc trước hết là mọi nguồnlực tập hợp từ vốn văn hóa truyền thống đã tích lũy trong lịch sử của chính dân tộc đó.

Như vậy, thực chất văn hóa là hệ thống các giá trị được sản sinh ra trong xã hộinhất định, được đặc trưng bởi hình thái kinh tế xã hội nhất định, bao gồm cả giá trị vậtchất và tinh thần

Văn hóa không phải là một yếu tố phi kinh tế, trái lại, văn hóa và kinh doanhlại có mối quan hệ qua lại gắn bó mật thiết với nhau: văn hóa và kinh doanh đều cómục tiêu chung là phục vụ con người, văn hóa là nguồn lực lớn cho kinh doanh,tuynhiên mục tiêu ngắn hạn của văn hóa và kinh doanh lại có thể trái ngược nhau, nếukinh doanh chỉ chạy theo lợi nhuận trước mắt thì sẽ gây tác hại cho văn hóa, xói mònbản sắc văn hóa dân tộc, khi nền văn hóa mang những yếu tố không phù hợp sẽ kìmhãm, cản trở sự phát triển của kinh doanh

1.1.2 Văn hóa doanh nghiệp

Doanh nghiệp tồn tại là để sản xuất của cải vật chất và làm dịch vụ Mọi hoạtđộng sản xuất đều gắn liền với một dây chuyền công nghệ nhất định Để vận hànhđược các khâu của dây chuyền này, trong doanh nghiệp phải có hệ thống tổ chức, quảnlý thật chặt chẽ từ khâu đầu đến khâu cuối Điều này có nghĩa là trong các hoạt độngcủa doanh nghiệp, mọi người đều phải tuân theo những giá trị – chuẩn mực cụ thể nàođó và thực hiện theo những “khuôn mẫu văn hóa”nhất định Như vậy, mỗi doanhnghiệp hoặc tổ chức kinh doanh là một không gian văn hóa Văn hóa doanh nghiệp làtoàn bộ giá trị văn hóa được gây dựng nên trong suốt quá trình tồn tại và phát triển củamột doanh nghiệp, trở thành các giá trị, các quan niệm và tập quán, truyền thống ănsâu vào hoạt động của doanh nghiệp ấy và chi phối tình cảm, nếp suy nghĩ và hành vicủa mọi thành viên của doanh nghiệp trong việc theo đuổi và thực hiện các mục đích

Nhà xã hội học người Mỹ E.H Schein đưa ra định nghĩa: “Văn hóa doanhnghiệp” là tổng thể những thủ pháp và quy tắc giải quyết vấn đề thích ứng bên ngoàivà thống nhất bên trong các nhân viên, những quy tắc đã tỏ ra hữu hiệu trong quá khứvà vấn đề cấp thiết trong hiện tại Những quy tắc và những thủ pháp này là yếu tốkhởi nguồn trong việc các nhân viên lựa chọn phương thức hành động, phân tích và raquyết định thích hợp Các thành viên của tổ chức doanh nghiệp không đắn đo suy nghĩ

về ý nghĩa của những quy tắc và thủ pháp ấy, mà coi chúng là đúng đắn ngay từ đầu.Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống những ý nghĩa, giá trị, niềm tin chủ đạo, nhậnthức và phương pháp tư duy được mọi thành viên của một tổ chức đồng thuận và có ảnhhưởng ở phạm vi rộng đến cách thức hành động của các thành viên, đó là tổng hợpnhững quan niệm chung mà các thành viên trong công ty học được trong quá trình giảiquyết các vấn đề nội bộ và xử lý các vấn đề với môi trường xung quanh Điều đó cónghĩa là trong doanh nghiệp tất cả các thành viên đều gắn bó với nhau bởi những tiêuchí chung trong hoạt động kinh doanh Chức năng chủ yếu của Văn hóa doanh nghiệplà tạo nên sự thống nhất của mọi thành viên trong doanh nghiệp Ngoài ra, Văn hóadoanh nghiệp còn đảm bảo sự hài hoà giữa lợi ích tập thể với lợi ích cá nhân và giúpcho mỗi cá nhân thực hiện vai trò củamình theo đúng định hướng chung của doanhnghiệp Nhìn chung, Văn hóa doanh nghiệp động viên nghị lực và ý chí của các thànhviên trong doanh nghiệp và hướng tinh thần đó vào việc phấn đấu cho mục đích củadoanh nghiệp.

Như vậy, nội dung của Văn hóa doanh nghiệp không phải là một cái gì đó tựnghĩ ra một cách ngẫu nhiên, nó được hình thành trong quá trình hoạt động kinh doanhthực tiễn, trong quá trình liên hệ, tác động qua lại và có quan hệ, như một giải pháp chonhững vấn đề mà môi trường bên trong và bên ngoài đặt ra cho doanh nghiệp Văn hóadoanh nghiệp thể hiện được những nhu cầu, mục đích và phương hướng hoạt động kinhdoanh của doanh nghiệp, tạo cho doanh nghiệp có được màu sắc riêng, tức là nhân cáchhóa doanh nghiệp đó Văn hóa doanh nghiệp là cơ sở của toàn bộ các chủ trương, biệnpháp cụ thể trong sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, chi phối kết quả kinh doanhcủa doanh nghiệp chính vì vậy, có thể nói thành công hoặc thất bại của các doanhnghiệp đều gắn với việc có hay không có Văn hóa doanh nghiệp theo đúng nghĩa củakhái niệm này

Từ những quan niệm khá đa dạng ở trên về văn hóa thì có thể gợi ra ba cáchhiểu về Văn hóa doanh nghiệp:

 Văn hóa doanh nghiệp là một từ tổ hợp chỉ tài năng, mưu mẹo, khôn khéo tronghoạt động doanh nghiệp (nghệ thuật làm doanh nghiệp)

 Văn hóa doanh nghiệp được hiểu là văn hóa trong doanh nghiệp, chỉ sự vậndụng các yếu tố văn hóa trong lĩnh vực này, nhằm tạo ra môi trường đạo đức

cho hoạt động doanh nghiệp, làm sao cho hoạt động ấy vừa diễn ra lành mạnh,vừa đạt hiệu quả kinh tế tối ưu (đạo đức doanh nghiệp).

 Văn hóa doanh nghiệp là một kiểu lối, một phương thức hoạt động của nhữngthành viên cùng làm việc trong một tổ chức doanh nghiệp như một công ty, xínghiệp, tập đoàn… nào đó Văn hóa doanh nghiệp nói ở đây là một thể dạng củavăn hóa cộng đồng

Mỗi người hiểu Văn hóa doanh nghiệp theo một cách, nhưng dù là theo cáchnào đi nữa, cũng không ngoài mục đích cuối cùng là tạo ra một niềm tin đối với kháchhàng, với các nhà quản lý nhà nước, tạo môi trường làm việc tốt nhất, thuận lợi nhất,tạo niềm tin cho nhân viên, để họ làm việc tốt hơn và gắn bó với công ty

1.2 Nguồn gốc hình thành văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ những giá trị tinh thần mà doanh nghiệp tạo ratrong quá trình sản xuất kinh doanh tác động tới tình cảm, lý trí và hành vi của cácthành viên cũng như sự phát triển bền vững của doanh nghiệp Nó xác lập một hệthống các giá trị được mọi người làm trong doanh nghiệp chia sẻ, chấp nhận, đề cao vàứng xử theo các giá trị đó Do đó,Văn hóa doanh nghiệp gắn với đặc điểm từng dântộc, trong từng giai đoạn phát triển cho đến từng doanh nhân, từng người lao động, từngloại hình doanh nghiệp, từng ngành sản xuất, từng loại hàng hóa và dịch vụ mà doanhnghiệp sản xuất

Doanh nghiệp được hình thành từ nhiều cá thể, những cá thể này lại mang sẵnmột truyền thống dân tộc nào đó Chính vì vậy, Văn hóa doanh nghiệp tất yếu mangnhững đặc điểm chung nhất của quốc gia, dân tộc, thừa hưởng những đặc trưng của VHdân tộc, điều này giải thích sự khác biệt giữa Văn hóa doanh nghiệp phương Tây so vớicác doanh nghiệp châu á

Về bản chất, Văn hóa doanh nghiệp là không vĩnh cửu, nó có thể được tạo lập,và những người sáng lập có khả năng làm việc này qua những giá trị quan điểm,tưtưởng của người sáng lập, chúng sẽ tác động lên và kiểm soát hành vi của nhân viên,quy định họ được phép làm gì, không được phép làm gì Nhân cách của người lãnh đạocó vai trò quan trọng bậc nhất cấu thành nên tài sản chính yếu của doanh nghiệp (Vănhóa doanh nghiệp), tạo các giá trị được mọi thành viên khác cùng tôn trọng Những giá

trị đó có thể được truyền đến người lao động theo nhiều con đường khác nhau, như quacác bài phát biểu, các ấn phẩm, các tuyên bố về chính sách, và đặc biệt là qua nhữnghành vi của người lãnh đạo Họ có thể truyền đạt các giá trị VH mà họ mong muốn xâydựng trong doanh nghiệp tới nhân viên, cũng như giúp nhân viên thực hành các giá trịnày bằng ba con đường:

 Công cụ đầu tiên người quản lý có thể sử dụng để tạo lập, củng cố, hoà nhậphay thay đổi bản sắc và giá trị Văn hóa doanh nghiệp chính là phong cách lãnhđạo Ngay từ buổi đầu lập nghiệp họ đã định rõ sứ mệnh của tổ chức và nhữnggiá trị, bản sắc văn hóa riêng của tổ chức Qua thực tiễn quá trình hoạt động củadoanh nghiệp, người lãnh đạo luôn phải đóng vai trò của những nhân vật điểnhình, là những người có cương vị và trách nhiệm, luôn tìm cách giữ gìn và củngcố bản sắc văn hóa đã được thiết lập, bởi bản sắc Văn hóa doanh nghiệp đượchình thành từ việc củng cố Muốn vậy thì phương chân hành động của ngườilãnh đạo(thể hiện quan điểm, triết lý đạo đức của người đó), phải phù hợp vớitriết lý hoạt động và hệ thống giá trị của tổ chức Bản sắc Văn hóa doanhnghiệp còn được hình thành từ sự hoà nhập(kết nối, điều hoà, cổ vũ, chia sẻ vớinhững thành viên khác trong doanh nghiệp), chính vì vậy, năng lực lãnh đạocủa người lãnh đạo giữ vai trò hết sức quan trọng(năng lực lãnh đạo của mộtngười phụ thuộc vào quyền lực họ có và năng lực khai thác sử dụng chúng) Vàcuối cùng, bản sắc Văn hóa doanh nghiệp có thể thay đổi được, vậy nên, ngườiquản lý phải nắm bắt được khi nào cần thay đổi và thay đổi những giá trị nàotrong Văn hóa doanh nghiệp của mình

 Nhân viên sẽ nhận thức được các giá trị, niềm tin, mục đích qua việc quan sátcủa họ, nên người quản lý cần phải nắm vững, phải xác định và sử dụng các tínhiệu, hình tượng sao cho phù hợp và thống nhất trong việc thể hiện các giá trịchủ đạo của tổ chức Thông qua các hoạt động của cụ thể của người lãnh đạo:diễn thuyết, phát động phong trào, tổ chức nghi lễ, … họ sẽ tác động không nhỏtới giá trị của tổ chức, củng cố, ngầm định hóa các biểu trưng để hình thành bảnsắc VH của doanh nghiệp

 Hệ thống thưởng phạt, đánh giá, ghi nhận và đề bạt… nhằm khuyến khích nhữnghành vi phù hợp với văn hóa mà người lãnh đạo muốn xây dựng trong doanh

nghiệp, góp phần ngầm định hóa chúng trở thành những quan niệm ẩn, thấmnhuần vào các nhân viên, trở thành phản xạ tự nhiên của họ.

Xây dựng Văn hóa doanh nghiệp là một quá trình lâu dài (mất 5 năm, 10 năm và thậmchí vài chục năm), do đó những người đến sau cũng có vai trò to lớn trong việc tạodựng Văn hóa doanh nghiệp, văn hóa trở nên thống nhất và phát triển do có sự tiếp nốivà đồng hóa của những thế hệ sau

1.3 Cơ sở xây dựng văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa doanh nghiệp được xây dựng dựa trên các cơ sở sau:

 Các hạt nhân văn hóa doanh nghiệp: hạt nhân văn hóa doanh nghiệp bao gồm triết lý, niềm tin, các chuẩn mực làm việc và hệ giá trị

 Phát triển văn hóa giao lưu của các doanh nghiệp: Các doanh nghiệp thường có

xu hướng liên doanh, liên kết với nhau Để tồn tại trong môi trường kinh doanh phức tạp, đa văn hóa, các doanh nghiệp không thể duy trì văn hóa doanh nghiệpmình giống như những lãnh địa đóng kín của mà phải mở cửa và phát triển giao lưu về văn hóa Việc phát triển văn hóa giao lưu sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp học tập, lựa chọn những khía cạnh tốt về văn hóa của các doanh nghiệp khác nhằm phát triển mạnh nền văn hóa của doanh nghiệp mình và ngược lại

 Xây dựng các tiêu chuẩn về văn hóa doanh nghiệp: Để hình thành một nền văn hóa mạnh và có bản sắc riêng, hầu hết các doanh nghiệp thường xây dựng cho mình những tiêu chuẩn về văn hóa và buộc mọi người khi vào làm việc cho doanh nghiệp phải tuân theo Tuy nhiên, các tiêu chuẩn này có thể thay đổi khi không còn phù hợp hoặc hiệu quả thấp Trong trường hợp như vậy, việc sáng tạo ra những tiêu chuẩn mới là cần thiết

 Văn hóa tập đoàn đa quốc gia: Các tập đoàn đa quốc gia có nhiều chi nhánh hoạt động ở nhiều nước trên thế giới, thường phải đối mặt với môi trường kinh doanh đa sắc tộc, đa quốc tịch và đa văn hóa Để tăng cường sức mạnh và sự liên kết giữa các chi nhánh của các công ty đa quốc gia ở các nước khác nhau, các tập đoàn phải có một nền văn hóa đủ mạnh Hầu như tập đoàn đa quốc gia nào cũng có bản sắc văn hóa riêng của mình và đây được coi là một trong

những điều kiện sống còn, một loại vũ khí cạnh tranh lợi hại Các công ty đa quốc gia có mục đích kinh doanh chiến lược, nhãn hiệu hàng hóa nổi tiếng và danh tiếng cao về chất lượng sản phẩm và dịch vụ trên thị trường thế giới Những kết quả này có thể coi là sản phẩm của quá trình vận động của văn hóa tập đoàn Tuy nhiên, để đạt được những đỉnh cao của sự thành công đó, các tập đoàn phải mất nhiều thời gian và tiền bạc

 Văn hóa doanh nghiệp gia đình: Các doanh nghiệp gia đình được xem là một loại định chế độc đáo trong đó một gia đình là hạt nhân của doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp gia đình chịu ảnh hưởng của truyền thống gia đình, sự kế tục giữa các thế hệ và lòng trung thành với những triết lý kinh doanh, kinh nghiệm,

bí quyết được gia đình đúc rút được trong quá trình kinh doanh Văn hóa doanh nghiệp gia đình chịu ảnh hưởng rất lớn tác động của phong cách lãnh đạo của người chủ gia đình Kỷ luật trong doanh nghiệp gia đình thường được đề cao vì họ vừa là người chủ sở hữu vừa là người sử dụng các tài sản của gia đình

1.4 Yếu tố cấu thành văn hóa doanh nghiệp

So với nền văn hóa dân tộc, Văn hóa doanh nghiệp được coi là một trong nhữngtiểu văn hóa (subcultures), là lối sống của một cộng đồng Vì thế để xây dựng Văn hóadoanh nghiệp, cần phân tích cơ cấu của nó như là cơ cấu của lối sống cộng đồng vậy,khi ấy Văn hóa doanh nghiệp được cấu thành bởi năm yếu tố:

 Hệ thống ý niệm (thế giới quan, nhân sinh quan và xã hội quan), gồm tập hợpnhững khái niệm và biểu tượng mà dựa vào đó, các thành viên doanh nghiệp lýgiải chính mình và giải thích thế giới, đi tìm đạo lý sống

 Hệ thống giá trị liên quan đến các chuẩn mực cho phép phân biệt thực giả, đánhgiá tốt xấu, nhận định đúng sai trong những tình huống hoạt động cụ thể(lýtưởng của doanh nghiệp)

 Hệ thống biểu hiện, bao gồm thể thức, hình thức trình bày, ký hiệu, biểu tượng,nghệ thuật, phong tục tập quán, lễ hội, nhà cửa… mà qua đó các tình cảm, ýniệm bộc lộ ra và có thể cảm nhận một cách cụ thể, tạo nên sự đồng nhất hóavề văn hóa (Cultural Identification) trong doanh nghiệp

 Hệ thống hoạt động, gồm hệ thống các tri thức công nghệ học(gồm cả côngnghệ quản lý) Nhằm đảm bảo hiệu quả tối ưu cho các hoạt động thực tiễn củadoanh nghiệp.

 Nhân cách Văn hóa doanh nghiệp (văn hóa doanh nhân)

Theo một cách tiếp cận khác, H Schein đã chia sự tác động của Văn hóa doanhnghiệp theo ba tầng khác nhau Khái niệm “tầng ở đây được hiểu là mức độ cảm nhậnđược các giá trị văn hóa trong doanh nghiệp, hay nói cách khác là tính hữu hình củacác giá trị văn hóa đó Đây là một cách tiếp cận khá độc đáo, từ hiện tượng đến bảnchất của văn hóa, phản ánh một cách đầy đủ và sâu sắc những bộ phận cấu thành nênnền văn hóa đó

 Tầng thứ nhất: bao gồm những yếu tố hữu hình: là những yếu tố có thể quan sátđược, là cơ sở vật chất của Văn hóa doanh nghiệp

 Tầng thứ hai: là những gía trị được thể hiện, bao gồm những nguyên tắc, quy tắccủa hành vi ứng xử, thể chế lãnh đạo, tiêu chuẩn hóa hoạt động của doanhnghiệp, niềm tin, giá trị và cách cư xử (văn hóa “quy phạm”)

 Tầng thứ ba: là những giả thiết cơ bản được ngầm định có liên quan đến môitrường xung quanh, thực tế của doanh nghiệp, đến hoạt động và mối quan hệgiữa con người trong doanh nghiệp, là trụ cột tinh thần của doanh nghiệp(vănhóa tinh thần)

Hay nói cách khác, Văn hóa doanh nghiệp được cấu thành bởi ba yếu tố:

 Cấu trúc hữu hình của Văn hóa doanh nghiệp: lôgô, đồng phục, cách xắp xếp,thiết trí, kiến trúc…

 Những giá trị được công nhận: chiến lược, quan điểm, phong tục, tập quán kinhdoanh, những quy tắc, quy định chung, mục tiêu…

 Những quan niệm ẩn: Quan niệm chung, niềm tin, nhận thức, được mặc nhiêncông nhận

1.5 Các bộ phận cấu thành văn hóa doanh nghiệp

 Triết lý hoạt động của doanh nghiệp: Là tư tưởng chung chỉ đạo toàn bộ suy nghĩ và hoạt động của doanh nghiệp từ người lãnh đạo, các bộ phận quản lý

và những người lao động trong doanh nghiệp Triết lý này bao gồm: mục tiêucủa doanh nghiệp hướng tới sự phát triển lâu dài, bền vững; định hướng hoạt động của danh nghiệp vào việc phục vụ lợi ích xã hội thông qua phục vụ khách hàng; đề cao giá trị của con người, đặt con người vào vị trí trung tâm trong toàn bộ mối quan hệ ứng xử trong doanh nghiệp

 Đạo đức kinh doanh: Nếu doanh nghiệp có lợi cho mình đồng thời đem lại lợiích cho người khác, cho đất nước, xã hội, thì hành động đó là có đạo đức Đạo đức kinh doanh đòi hỏi hành doanh nghiệp làm giầu trên cơ sở tận tâm phục vụ khách hàng, thông qua việc tôn trọng quyền, lợi ích của khách hàng, giữ uy tín với khách hàng Đạo đức kinh doanh đòi hỏi các doanh nghiệp đảmbảo lợi ích của Nhà nước, thực hiện các nghĩa vụ đối với Nhà nước Đạo đức kinh doanh đòi hỏi các doanh nghiệp đảm bảo những lợi ích của những người làm việc trong doanh nghiệp, tôn trọng nhân phẩm của họ và tạo điều kiện cho họ phát huy sáng kiến và tài năng Đạo đức doanh nghiệp cũng đòi hỏi các nhà kinh doanh quan tâm giải quyết vấn đề môi trường, các vấn đề xã hội - nhân đạo

 Hệ thống hàng hóa và dịch vụ mà doanh nghiệp cung cấp cho thị trường: Nó phải trở thành một giá trị văn hóa và một nguồn lợi thế trong cạnh tranh lâu bền Muốn vậy, hệ thống sản phẩm pahỉ đạt 2 yêu cầu: Phải đảm bảo bằng thương hiệu (một biểu tượng đặc trưng hay logo, một dòng chữ đặc trưng, mộtmàu sắc đặc trưng giúp mọi người dễ phân biệt và gây ấn tượng), nhãn mác

 Phương thức tổ chức hoạt động của danh nghiệp: Nét nổi bật trong văn hóa doanh nghiệp được thể hiện trong phương thức tổ chức và hoạt động của doanh nghiệp, mà phương thức này được cụ thể hóa bằng các định chế, cơ chế hoạt động Định chế có thể là hệ thống các chính sách, quy chế và thủ tục được đưa lên thành một chế độ vận hành trong thực tế nhằm gải quyết các công việc, các vấn đề của doanh nghiệp Chế độ vận hành này phải được

toàn bộ những người lãnh đạo chấp nhận, chia sẻ và đề cao thành nền nếp, thói quen và chuẩn mực làm việc và sinh hoạt trong doanh nghiệp

 Phương thức giao tiếp của doanh nghiệp với xã hội Một nét đặc sắc của vănhóa doanh nghiệp là phương thức giao tiếp của doanh nghiệp với xã hội(công chúng, khách hàng ) Nó giúp cho doanh nghiệp lôi cuốn và thu hútkhách hàng về sản phẩm và dịch vụ của mình

1.6 Cấu trúc của Văn hóa doanh nghiệp

Cấu trúc để hình thành nên văn hóa doanh nghiệp gồm những bộ phậnnào, quan hệ giữa các bộ phận ra sao và các bộ phận này có vai trò như thếnào? Có thể hình dung cấu trúc này như kết cấu của tòa nhà Đơn giản nhất, nóphải gồm 4 nhóm yếu tố:

- Nhóm yếu tố giá trị

- Nhóm yếu tố chuẩn mực

- Nhóm yếu tố không khí và phong cách quản lý của doanh nghiệp.

- Nhóm yếu tố hữu hình

Giữa 4 nhóm này có vai trò và quan hệ như sau:

a/ Nhóm yếu tố giá trị:

Có thể ví như lõi trong cùng của cây gỗ được cưa ngang Phải trồng câygỗ nhiều năm mới có được lõi gỗ và nó là phần rắn nhất trong cây gỗ Gía trịvăn hóa của một tổ chức cũng vậy Tạo dựng được giá trị phải mất nhiều năm vàgiá trị chỉ khẳng định được sự xác lập của nó thông qua việc thâm nhập, chuyểntải các biểu hiện của giá trị vào các nhóm yếu tố chuẩn mực và yếu tố hữu hình.Điều này cho thấy, giá trị khi đã được xác lập muốn xóa bỏ nó cũng không dễtrong ngày một ngày hai, nhưng giá trị cũng có thể bị suy thóai, bị thay đổi trongmột số điều kiện

Như vậy, trước hết, cái quan trọng nhất khi nhìn doanh nghiệp ở góc độvăn hóa là các giá trị văn hóa nào đã được doanh nghiệp đề xướng, quán triệt

hay tuân thủ Đây không chỉ là câu khẩu hiệu treo trên tường, hoặc bài phát biểucủa Giám đốc doanh nghiệp mà chúng ta phải tìm thấy sự hiển diện của các giátrị này qua nhiều nhóm yêu tố văn hóa khác Ví dụ, một doanh nghiệp đề cao sựtận tụy với khách hàng là một trong những giá trị mà họ theo đuổi, thì người taphải thấy giá trị này được tôn vinh qua phiếu đánh giá của khách hàng về nhânviên, giá trị này cũng phải được chuyển tải trong tuyển dụng nhân viên

Chẳng hạn, doanh nghiệp có thể nhận một nhân viên còn non yếu về kỹnăng nhưng anh ta thích thú khi được phục vụ hơn là nhận một người có kinhnghiệm nhưng không có động cơ phục vụ Bởi yếu kém về nhận thức, kỹ năngcó thể học để bù đắp, còn sự thay đổi động cơ sẽ khó khăn hơn Và dĩ nhiên,nhân viên nào làm việc có hiệu quả, phục vụ khách hàng tốt sẽ là người đượcthăng tiến, khen thưởng trong doanh nghiệp Do đó, người ta có thể nói: "Hãycho tôi biết trong cơ quan anh chị người được trọng dụng là người như thế nào,tôi sẽ nói được văn hóa của tổ chức anh chị là văn hóa như thế nào"

b/ Nhóm yếu tố chuẩn mực:

Có thể hình dung đây là vòng bên ngoài liền kề với lõi trong cùng củacây gỗ khi cưa ngang Nhóm yếu tố chuẩn mực là những quy định không thànhvăn nhưng được mọi người tự giác tuân thủ Ai không tuân theo dường như cảmthấy mình có lỗi Chẳng hạn, văn hóa truyền thống của Việt nam vốn đề cao tínhcộng đồng Cái cá nhân là cái thuộc về cộng đồng Giá trị này cũng được đưavào và biểu hiện trong nhiều tổ chức Việt nam Ví dụ, sáng ra đến cơ quan, mọingười thường ngồi cùng nhau ít phút bên ấm trà chuyện trò về thế sự, hỏi thămnhau rồi mới vào việc Ai không tham gia cảm thấy không phải và dường nhưsẽ có khó khăn khi hòa nhập chia xẻ trong công việc Trong nhóm có ngườiốm, nếu cử một người đi thăm đại diện thấy không yên tâm mọi người thấydường như cần có mặt tất cả nhóm đi thăm mới phải đạo Cũng có thể xếp cácyếu tố nghi lễ được sử dụng trong các sự kiện quan trọng của doanh nghiệp,logo vào nhóm này

c/ Nhóm yếu tố không khí và phong cách quản lý của doanh nghiệp:

Có thể hình dung đây là vòng bên ngoài liền kề với nhóm yếu tố chuẩnmực Đây là khái niệm được sử dụng để phản ánh sự làm việc được thoải mái ởmức độ nào Ví dụ, nhân viên cấp dưới được tin tưởng ở mức độ nào, tổ chức cóchấp nhận rủi do hay nó giữ ở mức an toàn nhất? Thái độ thân thiện hay thùghép giữa các thành viên, xung đột trong doanh nghiệp có được giải quyết haylờ đi? Yếu tố phong cách quản lý miêu tả cách thể hiện thái độ và quyền lực củangười quản lý trong việc thực hiện các mục tiêu của tổ chức Phong cách quản lýđược thể hiện theo nhiều cách khác nhau như: độc đoán, dân chủ, cứng nhắc haymềm dẻo

d/ Nhóm yếu tố hữu hình:

Nhóm này được ví là vòng bên ngoài cùng của cây gỗ Các yếu tố củanhóm này dễ nhìn thấy Xếp vào nhóm này là các yếu tố liên quan đến cáchkiến trúc trụ sở của doanh nghiệp, cách tổ chức không gian làm việc, trang phụccủa thành viên trong doanh nghiệp, dòng chảy thông tin trong tổ chức đi như thếnào, ngôn ngữ sử dụng trong các thông điệp

Nếu doanh nghiệp đưa ra tuyên bố về giá trị mà doanh nghiệp đề cao làsự hợp tác, chia xẻ Nhưng kiến trúc trụ sở lại toát lên sự đề cao quyền uy,không gian làm việc bị xẻ nhỏ, đóng kín, nhà để xe thì lộn xộn, tùy tiện Sựhiện diện như vậy của các yếu tố hữu hình như vậy cho thấy rõ ràng các giá trịmà lãnh đạo doanh nghiệp muốn đề cao chưa được các thành viên chia sẻ, ápdụng Hoặc, nó chưa được lãnh đạo và cấp quản lý trung gian chuyển tải vào cáchoạt động của doanh nghiệp Ngược lại, trong điều kiện môi trường bên ngoàithay đổi, thì nhóm yêu tố vòng ngoài cùng này sẽ chịu tác động trước hết và nóidễ thay đổi hơn các nhóm ở vòng trong Khi các nhóm ở các vòng bên ngoài sovới lõi trong cùng thay đổi trong một thời gian dài, đến lúc nào đó sẽ làm suythóai giá trị được ví như lõi trong cùng của thớ gỗ Đến lúc đó thì văn hóa của

doanh nghiệp đã thay đổi một cách tự phát Sự thay đổi này có thể phù hợp hoặccản trở mục tiêu, nhiệm vụ của doanh nghiệp.

Áp dụng cấu trúc văn hóa vừa nêu trên vào các doanh nghiệp sẽ thấykhông có doanh nghiệp nào lại không có văn hóa của mình Song điều khiến taquan tâm là ở chỗ: Văn hóa doanh nghiệp là “luật” không thành văn quy địnhcách thức thực sự mà con người đối xử với nhau hàng ngày trong tổ chức, cáchthức thực sự mà doanh nghiệp giải quyết công việc, đáp ứng nhu cầu kháchhàng Văn hóa doanh nghiệp ăn sâu vào niềm tin nên có vai trò quan trọng trongviệc thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của tổ chức

Có ba yếu tố ảnh hưởng quyết định đến cấu trúc văn hóa doanh nghiệp:

- Mối quan hệ giữa nhân viên và tổ chức

- Hệ thống phân cấp và quyền lực xác định cấp trên, cấp dưới

- Quan điểm chung của nhân viên về số phận, mục đích, mục tiêu và vị trí của họ trong doanh nghiệp

1.7 Hình thức biểu hiển của văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa doanh nghiệp cũng không phải là vô hình, khó nhận biết mà rất hữuhình, thể hiện rõ một cách vật chất, chẳng những trong hành vi kinh doanh giao tiếpcủa công nhân, cán bộ trong doanh nghiệp, mà cả trong hành hóa và dịch vụ của doanhnghiệp, từ mẫu mã, kiểu dáng đến nội dung và chất lượng Những tính chất của Vănhóa doanh nghiệp được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau nhưng thường hướngtới việc hình thành một tập hợp các khuôn mẫu hành vi được áp dụng trong các mốiquan hệ xã hội trong tổ chức Những khuôn mẫu hành vi này có thể được sử dụng đểphản ánh bản sắc văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa trong một doanh nghiệp tồn tại ở hai cấp độ Ở bề nổi là các biểutrưng trực quan, những gì mọi người có thể dễ dàng nhìn thấy, nghe thấy, sờ thấy ví dụnhư phong cách, màu sắc, kiểu dáng kiến trúc, thiết kế, hành vi, trang phục, biểu tượng,lễ nghi, ngôn ngữ… những biểu trưng trực quan này thể hiện những giá trị thầm kín hơn

nằm sâu bên trong hệ thống tổ chức mà mỗi thành viên và những người hữu quan cóthể cảm nhận được Các biểu trưng phi trực quan bao gồm lý tưởng, niềm tin, bản chấtmối quan hệ con người, thái độ và phương pháp tư duy, ảnh hưởng của truyền thống vàlịch sử phát triển của tổ chức đối với các thành viên.

Văn hóa doanh nghiệp của một tổ chức được thể hiện bằng những biểu trưngtrực quan điển hình là:

- Đặc điểm kiến trúc: bao gồm kiến trúc ngoại thất và thiết kế nội thất công sở.

Từ Sự tiêu chuẩn hóa về màu sắc, kiểu dáng của bao bì đặc trưng, thiết kế nộithất như mặt bằng, quầy, bàn ghế, phòng, giá để hàng, lối đi, loại dịch vụ, trangphục… đến những chi tiết nhỏ nhặt như đồ ăn, vị trí công tắc điện, thiết bị và vịtrí của chúng trong phòng vệ sinh… Tất cả đều được sử dụng để tạo ấn tượngthân quen, thiện trí và được quan tâm Sở dĩ như vậy là vì kiến trúc ngoại thất cóthể có ảnh hưởng quan trọng đến hành vi con người về phương diện cách thứcgiao tiếp, phản ứng và thực hiện công việc Hơn nữa, công trình kiến trúc có thểđược coi là một “linh vật” biểu thị một ý nghĩa, giá trị nào đó của một tổchức(chẳng hạn: giá trị lịch sử gắn liền với sự ra đời và trưởng thành của tổchức, các thế hệ nhân viên…), xã hội, còn các kiểu dáng kết cấu có thể được coilà biểu tượng cho phương châm chiến lược của tổ chức

- Nghi lễ: Đó là những hoạt động đã được dự kiến từ trước và chuẩn bị kỹ lưỡng

dưới hệ thống các hoạt động, sự kiện văn hóa – xã hội chính thức, nghiêm trang,tình cảm được thực hiện định kỳ hay bất thường nhằm thắt chặt mối quan hệ tổchức và thường được tổ chức vì lợi ích của những người tham dự Những ngườiquản lý có thể sử dụng nghi lễ như một cơ hội quan trọng để giới thiệu về nhữnggiá trị được tổ chức coi trọng, để nhấn mạnh những giá trị riêng của tổ chức, tạo

cơ hội cho mọi thành viên cùng chia sẻ cách nhận thức về những sự kiện trọngđại, để nêu gương và khen tặng những tấm gương điển hình đại biểu cho nhữngniềm tin và cách thức hành động cần tôn trọng của tổ chức Có bốn loại nghi lễ

cơ bản: chuyển giao(khai mạc, giới thiệu thành viên mới, chức vụ mới, lễ ramắt ), củng cố (lễ phát phần thưởng ), nhắc nhở (sinh hoạt văn hóa, chuyênmôn, khoa học…), liên kết (lễ hội, liên hoan, tết…)

- Giai thọai: Thường được thêu dệt từ những sự kiện có thực được mọi thành viên

trong tổ chức cùng chia sẻ và nhắc lại với những thành viên mới Nhiều mẩuchuyện kể về những nhân vật anh hùng của doanh nghiệp như những mẫu hìnhlý tưởng về những chuẩn mực và giá trị Văn hóa doanh nghiệp Một số mẩuchuyện trở thành những giai thọai do những sự kiện đã mang tính lịch sử và cóthể được thêu dệt thêm Một số khác có thể trở thành huyền thọai chứa đựngnhững giá trị và niềm tin trong tổ chức và không được chứng minh bằng cácbằng chứng thực tế Các mẩu chuyện có tác dụng duy trì sức sống cho các giá trịban đầu của tổ chức và giúp thống nhất về nhận thức của tất cả mọi thành viên

- Biểu tượng: Là một thứ gì đó mà biểu thị một cái gì đó không phải là chính nó

và có tác dụng giúp cho mọi người nhận ra hay hiểu được thứ mà nó biểuthị.Các công trình kiến trúc, lễ nghi, giai thọai, khẩu hiệu đều chứa những giá trịvật chất cụ thể, hữu hình, các biểu trưng này đều muốn truyền đạt những giá trị,

ý nghĩa tiềm ẩn bên trong cho những người tiếp nhận theo cách thức khác nhau.Một biểu tượng khác là logo hay một tác phẩm sáng tạo được thiết kế để thểhiện hình tượng về một tổ chức, một doanh nghiệp bằng ngôn ngữ nghệ thuậtphổ thông các biểu tượng vật chất này thường có sức mạnh rất lớn vì chúnghướng sự chú ý của người thấy nó vào một (vài) chi tiết hay điểm nhấn cụ thểcó thể diễn đạt được giá trị chủ đạo mà tổ chức, doanh nghiệp muốn tạo ấntượng, lưu lại hay truyền đạt cho người thấy nó Logo là loại biểu trưng đơn giảnnhưng lại có ý nghĩa rất lớn nên được các tổ chức, doanh nghiệp rất chú trọng

- Ngôn ngữ, khẩu hiệu: Nhiều tổ chức, doanh nghiệp đã sử dụng những câu chữ

đặc biệt, khẩu hiệu, ví von, ẩn dụ hay một sắc thái ngôn ngữ để truyền tải một ýnghĩa cụ thể đến nhân viên của mình và những người hữu quan Khẩu hiệu làhình thức dễ nhập tâm và được không chỉ nhân viên mà cả khách hàng và nhiềungười khác luôn nhắc đến Khẩu hiệu thường rất ngắn gọn, hay sử dụng cácngôn từ đơn giản, dễ nhớ; do đó đôi khi có vẻ “ sáo rỗng” về hình thức Khẩuhiệu là cách diễn đạt cô đọng nhất của triết lý hoạt động, kinh doanh của một tổchức, một công ty Vì vậy, chúng cần được liên hệ với bản tuyên bố sứ mệnhcủa tổ chức, công ty để hiểu được ý nghĩa tiềm ẩn của chúng

- Ấn phẩm điển hình: Là những tư liệu chính thức có thể giúp những người hữu

quan có thể nhận thấy rõ hơn về cấu trúc văn hóa của một tổ chức Chúng cóthể là bản tuyên bố sứ mệnh, báo cáo thường niên, tài liệu giới thiệu về tổ chức,công ty, sổ vàng truyền thống, ấn phẩm định kỳ hay đặc biệt, tài liệu quảng cáogiới thiệu sản phẩm và công ty, các tài liệu, hồ sơ hướng dẫn sử dụng, bảohành…

Các biểu trưng phi trực quan của Văn hóa doanh nghiệp về cơ bản có thể bao gồm:

- Lý tưởng: là những động lực, ý nghĩa, giá trị cao cả,căn bản, sâu sắc giúp con

người cảm thông chia sẻ, và dẫn dắt con người trong nhận thức, cảm nhận vàxúc động trước sự vật, hiện tượng Lý tưởng cho phép các thành viên trongdoanh nghiệp thống nhất với nhau trong cách lý giải các sự vật, hiện tượng xungquanh họ, giúp họ xác định được cái gì là đúng, cái gì là sai, định hình trong đầuhọ rằng cái gì được cho là quan trọng, cái gì được khuyến khích cần phát huy,…Tóm lại, lý tưởng thể hiện định hướng căn bản, thống nhất hóa các phản ứngcủa mọi thành viên trong doanh nghiệp trước các sự vật, hiện tượng Cụ thể hơn,lý tưởng của một doanh nghiệp được ẩn chứa trong triết lý kinh doanh, mục đíchkinh doanh, phương châm hành động của doanh nghiệp đó

- Giá trị niềm tin và thái độ: Về bản chất, giá trị là khái niệm liên quan đến

chuẩn mực đạo đức và cho biết con người cho rằng họ cần phải làm gì Niềm tinlà khái niệm đề cập đến việc mọi người cho rằng thế nào là đúng, thế nào làsai Niềm tin của người lãnh đạo dần dần được chuyển hóa thành niềm tin củatập thể thông qua những giá trị Một khi hoạt động nào đó trở thành thói quenvà tỏ ra hữu hiệu, chúng sẽ chuyển hóa dần thành niềm tin, dần dần chúng cóthể trở thành một phần lý tưởng của những người trong tổ chức này Thái độ làchất kết dính niềm tin và giá trị thông qua tình cảm Thái độ chính là thói quen

tư duy theo kinh nghiệm để phản ứng theo một cách thức nhất quán mong muốnhoặc không mong muốn đối với sự vật, hiện tượng

1.8 Vai trò của văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa được tạo ra như một cơ chế khẳng định mục tiêu của doanh nghiệp,hướng dẫn và uốn nắn những hành vi và ứng xử của các thành viên trong doanh nghiệp

Bất cứ một tổ chức nào cũng có một số hiểu biết ngầm, những nguyên tắc vô hình tácđộng tới cách ững xử hàng ngày tại nơi làm việc… Điều đó được biểu hiện rõ nét khinhững thành viên mới gia nhập tổ chức, ngay từ đầu họ không được chấp nhận nhưnhững thành viên cũ, họ phải học những nguyên tắc của tổ chức đó Sự vi phạm nhữngnguyên tắc vô hình này của cán bộ quản lý, hay nhân viên thực thi sẽ dẫn đến kết quảkhó được mọi người chấp nhận và thậm chí còn bị loại bỏ ra khỏi tổ chức Sự tuân thủnhững nguyên tắc đó đóng vai trò là những căn cứ đầu tiên để được khen thưởng, thăngtiến Những người sẽ được tuyển vào làm việc hay được thăng tiến, tức là những ngườiphù hợp, hay có một ảnh hưởng mạnh với tổ chức cũng như các thành viên của tổ chức,có nghĩa họ phải là những người có hành vi và cách ứng xử phù hợp với văn hóa đó

Mặc dù tác động của Văn hóa doanh nghiệp đối với hoạt động của doanhnghiệp có cả yếu tố tích cực và yếu tố cản trở, rất nhiều chức năng của nó là có giá trịđối với doanh nghiệp cũng như các thành viên trong doanh nghiệp Văn hóa khuyếnkhích tính cam kết trong một doanh nghiệp, sự kiên định trong cách ứng xử của cácthành viên Điều này rõ ràng là có lợi cho một doanh nghiệp Văn hóa cũng rất có giátrị đối với các thành viên trong doanh nghiệp, bởi vì nó giảm sự mơ hồ của họ, nó nóivới họ mọi việc nên được làm như thế nào và điều gì là quan trọng

1.8.1 Vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong hoạt động quản lý

Quản trị là tổng hợp các hoạt động được thực hiện nhằm đảm bảo hoàn thànhcông việc thông qua sự nỗ lực thực hiện của người khác Hay nói cách khác, quản trịchính là việc làm thế nào để sai khiến được những người dưới quyền mình thực hiệncông việc một cách hiệu quả nhất để đạt được mục tiêu chung Mà muốn điều hành (saikhiến) được nhân viên thì nhà quản trị nhất thiết phải nắm vững hệ thống những ýnghĩa, giá trị, niềm tin chủ đạo, nhận thức và phương pháp tư duy được họ đồng thuận,ảnh hưởng đến cách thức hành động của họ (đó chính là Văn hóa doanh nghiệp) Vậy,Văn hóa doanh nghiệp chính là công cụ, phương tiện mà qua đó nhà quản trị thực hiệncông việc quản lý của mình Song, Văn hóa doanh nghiệp cũng có những ảnh hưởngnhất định đến quyết định của người quản lý cũng như định hình phong cách lãnh đạocủa họ Với những công ty có đặc trưng văn hóa không chú trọng đến việc xây dựngniềm tin vào người lao động, người quản lý thường sử dụng các biện pháp tập quyền,độc đoán,thay cho các biện pháp phân quyền và dân chủ Khi đã có được Văn hóa

doanh nghiệp thì sức ép về quản lý của ban lãnh đạo sẽ được giảm đi nhờ sự chia sẻcủa cấp dưới Các nhân viên sẽ được quyền tự biết điều hành và cần phải làm gì trongnhững tình huống khó khăn Trong một môi trường tổ chức mà mọi người đều tham giachia sẻ thực sự thì vai trò của các giám đốc trong quản lý sẽ giảm nhẹ đi rất nhiều Đólà phương diện quan trọng của quản lý theo văn hóa và quản lý bằng văn hóa.

Văn hóa doanh nghiệp ảnh hưởng tới hoạt động quản trị nói chung và do đó ảnhhưởng tới tất cả các hoạt động thuộc chức năng quản trị: quản trị chiến lược, quản trịnhân lực, quản trị chất lượng, quản trị sản xuất, quản trị tài chính, Marketing…

Rõ ràng rằng, mỗi tổ chức đều phải xây dựng những kế họach chiến lược để xâydựng lộ trình và những chương trình hành động để tiến tới tương lai và hoàn thành sứmệnh (mục tiêu tổng quát) của tổ chức trong môi trường kinh doanh đầy biến động nhưngày nay Đó chính là công việc của quản trị chiến lược mà sản phẩm của nó chính làchiến lược kinh doanh của doanh nghiệp Thực vậy, chiến lược kinh doanh giúp công tythích nghi và nắm bắt các cơ hội thị trường, chọn thị trường mục tiêu trong phạm vi khảnăng và nguồn lực hiện hữu lẫn tiềm năng của mình trong bối cảnh thường xuyên biếnđộng của các yếu tố ngoại lai Một tổ chức có nền văn hóa mạnh sẽ tăng thêm sựquyết tâm của các thành viên phấn đấu vì các giá trị và chiến lược chung của doanhnghiệp Trái lại, một nền văn hóa” yếu” dẫn tới tình trạng mơ hồ, quyết tâm và nhiệttình của nhân viên giảm sút, mâu thuẫn, hỗn độn, mất phương hướng Hơn nữa, để soạnthảo chiến lược (chuỗi quyết định nhằm định hướng phát triển và tạo ra sự thay đổi vềchất bên trong doanh nghiệp) thì cần phải thu thập thông tin Cách thức thu thập thôngtin về môi trường hoạt động có ảnh hưởng rất lớn đến việc định hướng chiến lược Khitiến hành thu thập thông tin và phân tích môi trường kinh doanh, những người khảo sátvà phân tích đều dựa trên những giả thiết hay mô hình, cách thức sàng lọc nhất địnhlàm cho tư liệu thu thập mất đi một phần tính hiện thực, khách quan và tính toàn diện.Những tư liệu thu thập được lại được diễn đạt theo những cách thức, ngôn ngữ thịnhhành trong tổ chức, chúng đã chịu ảnh hưởng của đặc trưng văn hóa của tổ chức Có thểkhẳng định, Văn hóa doanh nghiệp luôn được thể hiện trong chiến lược kinh doanh, vàchiến lược kinh doanh cũng chính là bản kế họach lớn, “chương trình hành động tổngquát “để triển khai Văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp chính là công cụthống nhất mọi người về nhận thức, ý thức và cách thức hành động trong quá trình triển

khai các chương trình hành động Thực tế cho thấy, Văn hóa doanh nghiệp là một nhântố đóng góp (hoặc cản trở) quan trọng trong việc thực thi chiến lược thành công.Thomas Watson.Jr là người thành công ở cương vị giám đốc điều hành IBM đã phátbiểu: “triết lý, tinh thần và sự mong muốn của một tổ chức có tác động tới các thànhtựu của công ty lớn hơn nhiều so với nguồn lực về kỹ thuật, kinh tế, cơ cấu tổ chức,sáng kiến và điều chỉnh mọi nguồn lực kể trên có đóng góp mạnh mẽ vào sự thànhcông của công ty Nhưng theo tôi, chúng được thực hiện tốt vượt bậc bởi mọi ngườitrong tổ chức cùng tin tưởng vững chắc vào những nguyên tắc và giá trị cơ bản củacông ty và tiến hành công việc với một lòng trung thành không lay chuyển” Niềm tin,mục tiêu và thông lệ được đưa ra trong một chiến lược có thể phù hợp hoặc không phùhợp với Văn hóa doanh nghiệp Khi chúng không hoà hợp, công ty thường xuyên gặpphải khó khăn để thực hiện chiến lược đó một cách thành công một chiến lược phù hợpvới văn hóa tạo động lực cho mọi người trong công ty thực hiện công việc của mìnhtrong bối cảnh tất cả trợ lực cho chiến lược, làm tăng thêm đáng kể sức mạnh và hiệuquả của quá trinh thực thi chiến lược Môi trường văn hóa mạnh giúp thúc đẩy tốt cáchoạt động sản xuất – kinh doanh dài hạn khi nó tương thích với chiến lược và sẽ làmtổn hại không nhỏ tới thành tựu của công ty khi nó ít phù hợp Khi văn hóa công tykhông ăn khớp những gì cần thiết cho sự thành công của chiến lược thì văn hóa phảiđược thay đổi một cách nhanh chóng một cách nhanh chóng nhất Văn hóa được xác lậpcàng vững chắc thì càng khó khăn trong việc thực thi chiến lược mới hay những chiếnlược khác nhau Sự xung đột lớn và kéo dài giữa chiến lược – văn hóa sẽ làm yếu đi vàthậm chí có thể làm bại mọi nỗ lực trong việc thực hiện chiến lược.

Một liên kết chặt chẽ chiến lược – văn hóa là đòn bẩy mạnh cho việc tạo ra cácứng xử nhất quán và giúp nhân viên làm việc trong cách thức trợ lực ở tầm chiến lượctốt hơn Khi ấy, doanh nghiệp sẽ tự tạo ra hệ thống những nguyên tắc không chínhthống và áp lực để tiến hành công việc nội bộ và để mỗi người biết cách thực hiệnnhiệm vụ của mình Hành vi được môi trường văn hóa công ty chấp nhận sẽ phát triểnmạnh, trong khi đó, những hành vi không được chấp nhận sẽ bị loại bỏ và chịu phạt.Trong công ty nơi mà văn hóa và chiến lược là những giá trị liên kết sai, thâm căn cốđế và triết lý hoạt động không phát triển thói quen công việc khuyến khích chiến lược:thường thường có nhiều loại hành vi cần thiết để tiến hành chiến lược một cách thành

công và thu hút sự thừa nhận tiêu cực hơn là sự đánh giá và khen thưởng Ngoài ra, mốiliên kết này sẽ nuôi dưỡng và tạo động lực cho mọi người làm việc hết khả năng củaminh: nó cung cấp cơ cấu, tiêu chuẩn và hệ thống giá trị mà nó hoạt động trong đó; vànó khuyếch trương hình ảnh công ty một cách mạnh mẽ giữa các nhân viên của công

ty Tất cả những điều này làm cho nhân viên cảm nhận tốt hơn và xác thực hơn về côngviệc và môi trường làm việc của họ, kích thích họ làm việc ngày càng gần với khảnăng cao nhất của họ

Quản trị nhân lực là toàn bộ những hoạt động của tổ chức để thu hút, xây dựng,phát triển, sử dụng, đánh giá, bảo toàn và giữ gìn một lực lượng lao động phù hợp vớiyêu cầu công việc của tổ chức cả về mặt số lượng và chất lượng chính vì vậy, quản trịnhân lực cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc của Văn hóa doanh nghiệp, chính bầu không khítâm lý xã hội trong doanh nghiệp, những lối sống, nhu cầu cách nhìn nhận về giá trịcon người trong doanh nghiệp có ảnh hưởng đến cách tư duy và các chính sách quản trịnhân lực của các tổ chức Hơn nữa, thực hiện công tác quản trị nhân lực cũng là nhằmkhai thác các tiềm năng về thể lực và quan trọng hơn về trí lực của con người sao chophù hợp với yêu cầu công việc của tổ chức đó cũng chính là công cụ xây dựng Văn hóadoanh nghiệp, những hoạt động cụ thể của quản trị nhân lực: tuyển mộ, tuyển chọn,duy trì, phát triển, sử dụng, động viên và cung cấp tiện nghi cho nhân lực trong tổ chứccũng chính là hình thức biểu hiện của Văn hóa doanh nghiệp đó Khi trong doanhnghiệp đã hình thành một văn hóa mạnh, các nhân viên sẽ cống hiến hết mình vì mụctiêu của doanh nghiệp, Văn hóa doanh nghiệp sẽ là cứu cánh để lái người lao độngtheo hướng làm việc mà không chỉ nghĩ đến tiền thưởng và nhà quản trị có thể sẽkhông cần phải sử dụng nhiều các biện pháp khuyến khích về mặt tiền bạc

Quản trị sản xuất là quản lý quá trình hoặc hệ thống tạo ra hàng hóa và dịch vụ.Văn hóa doanh nghiệp cũng có ảnh hưởng sâu sắc đến lĩnh vực này, nó đóng vai trònhư một chất xúc tác gắn kết các nhân viên, tạo động lực tinh thần mạnh mẽ trong laođộng, giúp nhà quản trị sản xuất đạt được mục tiêu của mình (giảm chi phí đến mứcthấp nhất có thể để đạt lợi nhuận cao nhất, rút ngắn thời gian sản xuất, tổ chức xâydựng hệ thống sản xuất và cung ứng dịch vụ có độ linh hoạt cao thích ứng với sự thayđổi nâng cao khả năng cạnh tranh: chất lượng, mẫu mã, giá cả…)

Văn hóa chất lượng cũng là một bộ phận của Văn hóa doanh nghiệp, Quản trịchất lượng thực chất là quá trình xây dựng văn hóa chất lượng trong doanh nghiệp Vìvậy, để hoàn thành nhiệm vụ của mình, nhà quản trị chất lượng không thể không chú ýtới Văn hóa doanh nghiệp mình.

Ngay cả trong lĩnh vực Quản trị tài chính, uy tín của doanh nghiệp đối với nhànước, các tổ chức tín dụng, đối với cổ đông, tính minh bạch, trung thực của các thôngtin về thực trạng tài chính của doanh nghiệp, cũng phản ánh được tầm cao của Văn hóadoanh nghiệp đó Một doanh nghiệp có bản sắc văn hóa độc đáo là một doanh nghiệptạo được niềm tin nơi cổ đông, nhà đầu tư, khi ấy các công việc thuộc chức năng quảntrị tài chính (huy động vốn, tăng hiệu quả sử dụng vốn, tăng hiệu quả sử dụng vốn, tănggiá trị thị trường của doanh nghiệp…) cũng được giảm nhẹ áp lực

Văn hóa doanh nghiệp còn quyết định mẫu mã sản phẩm, ảnh hưởng tới phânphối sản phẩm, chi phối các biện pháp xúc tiến và hỗ trợ kinh doanh, ảnh hưởng đếngiá cả (vì giá tiền mà khách hàng trả cho một sản phẩm phụ thuộc vào cả giá trị đượcnhận thức lẫn giá trị thật của nó) Như vậy, Văn hóa doanh nghiệp còn có ảnh hưởngquyết định đến lĩnh vực Marketing của doanh nghiệp

1.8.2 Vai trò của văn hóa doanh nghiệp đối với hiệu quả hoạt động kinh doanh

Văn hóa doanh nghiệp có tác động toàn diện lên hoạt động của doanh nghiệp:

 Tạo ra nhận dạng riêng cho doanh nghiệp đó, để nhận biết sự khác nhau giữadoanh nghiệp này với doanh nghiệp khác, giúp doanh nghiệp xây dựng tên tuổicủa mình.Sự khác biệt đó được thể hiện ra ở những tài sản vô hình như: sự trungthành của nhân viên, bầu không khí của doanh nghiệp như một gia đình nhỏ, đẩynhanh tiến độ trong quá trình thảo luận và ra các quyết định quản lý, sự tin tưởngcủa nhân viên vào các quyết định và chính sách của doanh nghiệp, tinh thần đồngđội trong mọi công việc của doanh nghiệp…

 Truyền tải ý thức, giá trị của doanh nghiệp tới các thành viên trong doanhnghiệp đó

 Văn hóa tạo nên một cam kết chung vì mục tiêu và giá trị của doanh nghiệp, nólớn hơn lợi ích của từng cá nhân trong doanh nghiệp đó Giúp giải quyết nhữngmâu thuẫn thường nhật trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp

 Văn hóa tạo nên sự ổn định của doanh nghiệp: chính vì vậy mà có thể nói rằngvăn hóa như một chất kết dính các thành viên trong doanh nghiệp, để giúp việcquản lý doanh nghiệp bằng cách đưa ra những chuẩn mực để hướng các thànhviên nên nói gì và làm gì.

Qua đó, Văn hóa doanh nghiệp thực hiện các vai trò của mình đối với hoạt động củadoanh nghiệp:

Văn hóa góp phần làm giảm mâu thuẫn, xây dựng khối đoàn kết Phần lớn các

nhà nghiên cứu về văn hóa nhấn mạnh vai trò quan trọng của văn hóa trong việckhuyến khích sự gắn kết xã hội trong doanh nghiệp Văn hóa được miêu tả như “chấtkeo” hay “xi măng” để kết nối các thành viên của doanh nghiệp với nhau Việc tạo ramột văn hóa chung sẽ tạo ra sự thống nhất trong quan điểm nhìn nhận, đánh giá, lựachọn và lợi ích chung cho hành động của các thành viên Điều này rất có ý nghĩa đốivới các doanh nghiệp có mâu thuẫn và sự thiếu thống nhất về nội bộ Hơn nữa, để tồntại và đáp ứng được sự thay đổi của môi trường, những vấn đề quan trọng mà hầu hếtcác doanh nghiệp đều phải đối mặt đó là tạo sự thống nhất cao trong việc thực hiệnchức năng, chiến lược, mục tiêu đặt ra của doanh nghiệp

Phối hợp và kiểm soát: nhìn một cách rộng hơn, văn hóa thúc đẩy sự thống nhấttrong nhận thức, cũng chính là tạo thuận lợi trong phối hợp và kểm soát Văn hóa biểuhiện trong truyền thống của doanh nghiệp, tạo ra khuôn mẫu ứng xử của doanh nghiệpđó, được các thành viên chấp nhận và tuân thủ, thể hiện sự hoà đồng bên trong doanhnghiệp nói chung, cũng như việc ra quyết định trong những trường hợp cụ thể Đặc biệtlà trong việc ra quyết định gặp phải những thực tế phức tạp, do sự khác nhau về nhậnthức, về văn hóa địa phương của các thành viên, thì Văn hóa doanh nghiệp sẽ có tácdụng để phạm vi hóa sự lựa chọn Văn hóa không chỉ xem như một yếu tố thuận lợicho phối hợp, mà trong hình thái giá trị, niềm tin, cách ứng xử, đặc biệt là các nhậnthức chung Văn hóa còn tạo ra sức mạnh để kiểm soát doanh nghiệp Những chínhkiến văn hóa đã hạn chế một cách có hiệu quả hành vi của các thành viên trong doanhnghiệp, họ chỉ được tự do thể hiện chính kiến cá nhân của mình trong khuôn khổ chungcủa doanh nghiệp, điều này trong nhiều trường hợp còn mạnh hơn cả những hệ thốngnguyên tắc chính thống của doanh nghiệp Nhiều doanh nghiệp đã cố gắng tập hợp

văn hóa của họ cho lợi thế cạnh tranh, đây chính là một minh chứng về sức cạnh tranhvăn hóa để tạo ra những ứng xử mong muốn, và đảm bảo thực hiện được nguyên tắc.

Giảm rủi ro trong công việc hàng ngày (tránh mâu thuẫn về quyền lợi, kiểmsoát các hoạt động trong doanh nghiệp, tối đa hóa các hoạt động có hiệu quả…) Ở cấpđộ cá nhân, một trong những chức năng của văn hóa là truyền tải những “ nhận thứcchung” qua quá trình đào tạo và tuyển chọn nhân viên mới Điều này được thực hiệnthông qua ý tưởng của văn hóa, mà các thành viên mới phải học để hiểu và thực hiệntrong công việc, để đảm bảo những nhận thức chung về điều gì là quan trọng đối vớidoanh nghiệp, điều đó được thực hiện và đối xử như thế nào trong doanh nghiệp Việcthực hiện này sẽ tạo cơ sở suy nghĩ cho họ để giảm sự lo âu buồn phiền, bình thườnghóa mọi việc xung quanh, để có những lựa chọn dễ dàng, và những hành động có suynghĩ, hợp lý hơn

Tạo động cơ: văn hóa doanh nghiệp có một vị trí quan trọng thúc đẩy động cơlàm việc cho các thành viên của doanh nghiệp: yếu tố quyết định đến hiệu suất và hiệuquả hoạt động của doanh nghiệp Hầu hết các doanh nghiệp đều cố gắng tạo động cơlàm việc cho nhân viên của họ thông qua cơ chế thưởng phạt Mặc dù những yếu tố nàyrõ ràng có tác dụng, tuy nhiên lý thuyết về động cơ làm việc cho rằng, mong muốn làmviệc của nhân viên còn chịu tác động của các động cơ khác như ý nghĩa và sự thích thúđối với công việc, mục tiêu của họ với mục đích của doanh nghiệp, họ cảm thấy giá trịcủa công việc và được bảo đảm, an toàn trong công việc Văn hóa doanh nghiệp rõràng là có một vị trí rất lớn ở đây Một hình thái văn hóa phù hợp và thống nhât có tácđộng tạo ra sự trung thành, thúc đẩy niềm tin và giá trị chân chính, khuyến khích mọithành viên mang hết nhiệt huyết để phục vụ doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp làmột hệ thống những ý nghĩa, giá trị, niềm tin chủ đạo, nhận thức và phương pháp tư duyđược mọi thành viên của một tổ chức đồng thuận và có ảnh hưởng ở phạm vi rộng đếncách thức hành động của các thành viên Kinh nghiệm của các doanh nghiệp Mỹ vàNhật Bản đã đạt được thành công đáng kinh ngạc trong lĩnh vực kinh doanh, đã đưa rabài học kinh nghiệm giống nhau Đó là họ đã tạo ra một Văn hóa doanh nghiệp nổi trộivà mạnh mẽ Văn hóa doanh nghiệp mạnh là nhân tố cơ bản để thúc đẩu doanh nghiệpđạt được hiệu quả công việc cao Hai nhà nghiên cứu Văn hóa doanh nghiệp Deal vàKenerdy (1982) đã kết luận rằng: ảnh hưởng của Văn hóa doanh nghiệp đối với năng

suất và hiệu quả lao động của các thành viên trong doanh nghiệp thật là đáng kinhngạc Đó là do kết quả của sự xác định mục tiêu chung để cùng nhau theo đuổi, tạo rađộng cơ làm việc cao Trong những doanh nghiệp đó, mọi người đều có tinh thần làmviệc, và sự phối hợp công việc cao, thông tin được truyền đạt nhanh và hiệu quả, họ sẽkhông phí thời gian vào những mâu thuẫn riêng vì đặt mục tiêu và giá trị của doanhnghiệp lên trên hết Nếu không chú ý tạo dựng văn hóa chung của doanh nghiệp mình,doanh nghiệp sẽ rơi vào tình trạng lộn xộn “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược” mục tiêucủa doanh nghiệp khó đạt được.

Tăng lợi thế cạnh tranh: các nhà nghiên cứu cho rằng, một Văn hóa doanhnghiệp mạnh sẽ tạo được lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp Bởi vì văn hóa doanhnghiệp mạnh sẽ tạo được sự thống nhất, giảm thiểu sự rủi ro, tăng cường phối hợp vàgiám sát, thúc đẩy động cơ làm việc của mọi thành viên, tăng hiệu suất và hiệu quảcủa doanh nghiệp, từ đó tăng được sức cạnh tranh và khả năng thành công của doanhnghiệp trên thị trường Phần lớn các lý thuyết văn hóa doanh nghiệp cho rằng, đây chỉlà một phần bức tranh Điểm cần nhấn mạnh ở đây là chúng ta luôn nhìn mối quan hệgiữa Văn hóa doanh nghiệp và hoạt động của doanh nghiệp theo quan điểm tích cực.Hay nói cách khác, văn hóa yếu cũng có thể tạo ra hoạt động tốt, và văn hóa mạnhchưa chắc đã tạo ra được hoạt động tốt Do vậy Văn hóa doanh nghiệp, bên cạnh yếu tốtích cực còn có các tác dụng tiêu cực:

- Văn hóa doanh nghiệp như một rào cản trước yêu cầu thay đổi và đa dạng Điềunày sẽ xuất hiện trong môi trường năng động, thay đổi nhanh chóng, Văn hóa doanhnghiệp có thể sẽ tạo một lực cản đối với những mong muốn thay đổi để thúc đẩy hiệuquả của doanh nghiệp Việc tuyển dụng những thành viên mới có nguồn gốc đa dạngvề kinh nghiệm, xuất xứ, dân tộc hay trình độ văn hóa dường như làm giảm bớt nhữnggiá trị văn hóa mà mọi thành viên của doanh nghiệp đang cố gắng để phù hợp và đápứng Văn hóa doanh nghiệp vì vậy có thể tạo ra rào cản sức mạnh đa dạng mà nhữngngười với những kinh nghiệm khác nhau muốn đóng góp cho doanh nghiệp

- Ngăn cản sự đoàn kết và hiệp lực của việc hợp tác giữa các doanhnghiệp trong liên doanh liên kết, nếu như trước đây sự hoà hợp về các yếu tố cơ bảntrong kinh doanh có thể là cơ sở tốt cho một liên doanh, nhưng ngày nay điều đó chưađủ nếu chúng ta không tính đến yếu tố Văn hóa doanh nghiệp Nhiều liên doanh đã vấp

phải thất bại do sự đối nghịch của văn hóa được hợp thành bởi hai doanh nghiệp thànhviên.

Nhìn chung, Văn hóa doanh nghiệp có tác dụng tăng cường uy tín cho doanhnghiệp, hình thành trong quá trình thực hiện mục tiêu của các doanh nghiệp Nó tạonên giá trị doanh nghiệp, tinh thần dan, đạo đức doanh nghiệp, quản lý doanh nghiệpvà thương hiệu doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp là nguồn gốc của sức sáng tạo,đoàn kết doanh nghiệp, là động lực tinh thần cho sự tồn tại, cạnh tranh và phát triểncủa doanh nghiệp trong thời kỳ đổi mới- nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội Chủnghĩa

1.8.3 Vai trò của văn hóa doanh nghiệp đối với xã hội

Paul Haw Ken đã viết như sau: “Mục đích tối thượng của kinh doanh không phảihay không nên chỉ đơn giản là kiếm tiền Nó cũng không đơn thuần là hệ thống sảnxuất và buôn bán các loại hàng hóa Kinh doanh hứa hẹn làm tăng thêm phúc lợi chungcho loài người thông qua hoạt động dịch vụ, hoạt động sáng tạo và triết lý đạo đức.Kiếm tiền bản thân nó nói chung là vô nghĩa và chuốc lấy phức tạp và làm suy tàn thếgiới mà chúng ta đang sống” Rõ ràng, những cách kiếm lời chỉ đơn thuần chạy theolợi nhuận, ích kỷ, nhỏ nhen, xem thường đạo đức, nhân cách, biểu hiện sự kinh doanhvô đạo đức và thiếu văn hóa bị xã hội lên án và không thể tồn tại lâu dài Trái lại,mụctiêu cao nhất của hoạt động kinh doanh là làm thoả mãn tối đa nhu cầu hàng hóa vàcác dịch vụ xã hội Do vậy, quan tâm đến văn hóa, kết hợp văn hóa với kinh doanh làmcho cái lợi gắn bó chặt chẽ với cái chân, thiện, mỹ, là xu hướng chung của doanhnghiệp muốn tồn tại và phát triển lâu dài Đó cũng là biểu hiện của kinh doanh có vănhóa, kiếm lời chân chính, có văn hóa là dựa vào trí tuệ, tài năng và sức lực của mìnhthông qua việc nhanh nhạy nắm bắt thông tin và nhu cầu của thị trường, không ngừngcải tiến kỹ thuật, công nghệ, kiểu dáng sản phẩm, biết tính toán định mức tiêu haonguyên vật liệu, nhiên liệu, tránh sự lãng phí… Ngoài ra, doanh nghiệp còn phải biếtquan tâm đến lợi ích vật chất và tinh thần, không ngừng bồi dưỡng, khuyến khích tàinăng sáng tạo của người lao động để tạo ra sản phẩm hàng hóa và dịch vụ có chấtlượng ngày càng cao, hình thức đẹp, giá cả hợp lý, giữ được chữ “tín” đáp ứng nhu cầucủa người tiêu dùng Thực vậy, kinh doanh có văn hóa tạo ra mối quan hệ mật thiếtgiữa nhà sản xuất, nhà kinh doanh và người tiêu dùng theo nguyên tắc các bên đều có

lợi Nét đẹp trong hoạt động kinh doanh có văn hóa còn khuyến khích cạnh tranh lànhmạnh để cùng tồn tại và phát triển chứ không loại trừ nhau Việc sản xuất tạo ra cácsản phẩm tốt đáp ứng nhu cầu cũng như thị hiếu lành mạnh và chính từ chất lượng sảnphẩm sẽ tạo ra uy tín cho việc kinh doanh và cho doanh nghiệp Văn hóa của doanhnghiệp không tách rời với văn hóa của xã hội là hệ thống lớn bao gồm doanh nghiệp,Văn hóa doanh nghiệp trước hết là tuân thủ pháp luật, là bảo đảm có lãi, không nhữngnuôi được người lao động mà còn phát triển Trên thế giới, từ Microsoft đến Honda,Sony đã sáng tạo ra bao nhiêu giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể, góp phần pháttriển văn hóa của loài người doanh nghiệp là một tế bào của xã hội, doanh nghiệpkhông chỉ là một đơn vị kinh doanh, doanh nghiệp là một cơ sở văn hóa và mỗi doanhnghiệp có Văn hóa doanh nghiệp của mình Sự nghiệp công nghiệp hóa- hiện đại hóa ởnước ta đòi hỏi các nhà doanh nghiệp và hoạt động kinh doanh quan tâm hơn nữa đốivới văn hóa, đưa văn hóa vào lĩnh vực kinh doanh Sự kết hợp giữa kinh doanh và vănhóa đảm bảo cho sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp ở nước ta hiện nay.

Văn hóa doanh nghiệp nằm trong Văn hóa kinh doanh doanh của một Quốc gia,của một nền kinh tế Hay nói cách khác, Văn hóa doanh nghiệp là sự thể hiện Văn hóakinh doanh doanh ở cấp độ công ty Văn hóa doanh nghiệp được coi là bộ phận quantrọng mang tính quyết định, là đầu mối trung tâm của quá trình xây dựng nền Văn hóakinh doanh doanh ở Việt Nam hiện nay Có thể thấy rõ điều này qua kinh nghiệm củanhiều nước phát triển mà Nhật Bản là một điển hình, cách đây hơn 20 năm ở khắp cácnhà máy, xí nghiệp của họ luôn có một khẩu hiệu “chất lượng sản phẩm là danh dự củaquốc gia” Nhờ thế mà cả Thế giới tin tưởng, khâm phục gọi là “Made in Japan” Vănhóa mạnh trong mỗi doanh nghiệp sẽ tạo nền một nền văn hóa mạnh của toàn xã hội

Việc xây dựng và phát huy Văn hóa doanh nghiệp không chỉ tạo ra nguồn nộilực vững chắc cho việc liên tục nâng cao chất lượng sản phẩm hàng hóa, nâng cao khảnăng cạnh tranh trên thương trường, hơn nữa đó là điều kiện quyết định để có thể huyđộng cao nhất các nhân tố chủ quan, khách quan khác nhau đối với việc tập trung xâydựng thương hiệu của bản thân từng sản phẩm, từng doanh nghiệp, góp phần xây dựnghệ thống thương hiệu, Văn hóa kinh doanh doanh Việt Nam nói chung Xây dựng Vănhóa doanh nghiệp không chỉ đem lại hiệu quả kinh doanh bền vững mà còn đáp ứngtốt các yêu cầu của xã hội (về kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội…Vì khi ấy, lợi nhuận

có được thông qua việc đặt lợi ích con người và xã hội lên trên hết, dựa trên sự giảiquyết hài hoà giữa các lợi ích (của doanh nghiệp, của người tiêu dùng, của toàn xã hội)cả trước mắt và lâu dài.

1.9 Các biện pháp xây dựng và phát huy yếu tố văn hóa trong doanh

nghiệp

1.9.1 Sự cần thiết phải xây dựng và phát huy yếu tố văn hóa doanh nghiệp

Trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ, những sự giao thoa về vănhóa, sự ràng buộc, gắn bó ngày càng cao hơn bao giờ hết giữa các quốc gia, dân tộc, thìcác doanh nghiệp – tế bào của xã hội, từ những tập đoàn hùng mạnh đến những công tynhỏ bé đều phải đứng trước các thách thức xây dựng văn hóa riêng phù hợp với tầmnhìn, sứ mệnh và mục tiêu của công ty đó Lý do vì văn hóa là một phần không thểthiếu được trong mỗi doanh nghiệp và Văn hóa doanh nghiệp ngày càng đóng vai tròquan trọng trong sự phát triển bền vững Điều đó lý giải tại sao các tập đoàn lớn thànhcông trên thế giới và cả ở Việt Nam đều phải tạo dựng được nét đặc trưng văn hóariêng biệt, độc đáo nhưng cũng rất toàn cầu

a Về khía cạnh xã hội

Trong xu thế mở cửa hội nhập, bên cạnh những thuận lợi như tiếp cận nhanh vớitri thức của nhân loại, vốn, khoa học công nghệ… sẽ có đầy rẫy những khó khăn, trongđó xuất hiện những nguy cơ mới, đó là sự “xâm lăng” về văn hóa Sự xuất hiện của cáccông ty đa quốc gia, tập đoàn tài chính lớn, các công ty lớn từ nhiều nước sẽ mang theonhững tập quán, phong tục, phong cách quản lý mới riêng của từng nước vào nước ta làđiều chắc chắn Nghị quyết Đại hội X đã khẳng định: “chúng ta tiếp tục xây dựng vàphát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc”

Doanh nghiệp là nơi tập hợp, phát huy mọi nguồn lực con người – yếu tố cấu thành nên tất cả các yếu tố khác từ vi mô đến vĩ mô, do đó, để giữ gìn nền văn hóa nước nhà, kế thừa tinh hoa văn hóa nhân loại, xây dựng một bản sắc Văn hóa kinh doanh doanh Việt Nam, xây dựng Văn hóa doanh nghiệp là điểm tựa đầu tiên, là nhiệm vụ trung tâm, có ý nghĩa chiến lược trong tiến trình hội nhập