sáng kiến kinh nghiệm Nghệ thuật sử dụng trực quan hấp dẫn trẻ 5-6 tuổi trong hoạt động làm quen với biểu tượng toán sơ đẳng

Trẻ em những mầm non tơng lai của đất nớc-Đất nớc có giầu mạnh,phồn vinh là nhờ vào thế hệ trẻ.Chính vì vậy phải chăm sóc giáo dục trẻ thật tốt ngay từ khi trẻ còn ở độ tuổi mầm non.Ngời

Phần mở đầu

I/-Lý do chọn đề tài:

1/.Cơ sở lý luận :

Chủ tịch Hồ Chí Minh muôn vàn kính yêu của chúng ta,lúc

sinh thời ngời đã nói: Non sông Việt Nam có đ“Non sông Việt Nam có đ ợc vẻ vang hay không,dân tộc Việt Nam có đợc sánh vai với cờng quốc năm châu

đợc hay không chính là nhờ vào việc học tập của các cháu ” Trẻ em những mầm non tơng lai của đất nớc-Đất nớc có giầu mạnh,phồn vinh là nhờ vào thế hệ trẻ.Chính vì vậy phải chăm sóc giáo dục trẻ thật tốt ngay từ khi trẻ còn ở độ tuổi mầm non.Ngời giáo viên mầm non,ngoài việc hớng dẫn cho trẻ vui chơi,cho ăn,cho ngủ,giáo dục trẻ trở thành những đứa trẻ lễ phép,ngoan ngoãn thôi cha đủ,mà nhiệm vụ của ngời giáo viên mầm non còn phải trang bị cho trẻ những kiến thức ban đầu thông qua các hoạt động và qua các môn học nh :Làm quen với môi trờng xung quanh,làm quen với môn tạo hình,môn văn học,chữ cái,thể dục ,âm nhạc,làm quen với toán sơ

đẳng thông qua các môn học,trẻ đợc học mà chơi,từ đó dần hình thành nên nhân cách của trẻ và cũng từ đó trẻ đợc tiếp cận với những kiến thức từ đơn giản đến phức tạp,từ dễ đến khó.Thông qua các môn học giúp cho trẻ phát triển một cách toàn diện

về :Đức,trí,thể,mĩ,giúp trẻ có một hành trang vững vàng,một tâm thế tự tin để bớc vào lớp một

Trong các hoạt động giáo dục trẻ ở trờng mầm non-Hoạt

động vui chơi là một trong những hoạt động chủ đạo,song hoạt

động học tập đợc thể hiện qua các giờ hoạt động chung có chủ đích

đó là hoạt động cung cấp chủ yếu,có hệ thống các kiến thức cần trang bị cho trẻ.Vậy tổ chức các tiết học nh thế nào để trẻ lĩnh hội các kiến thức một cách đơn giản nhng hiệu quả nhất là đối với

môn: “Non sông Việt Nam có đLàm quen với toán”.đây là môn học đòi hỏi độ chính xác

cao.Muốn làm tốt đợc việc này trớc hết đòi hỏi ngời giáo viên phải

có tâm huyết với nghề,say sa suy nghĩ tìm tòi,chu đáo,tỉ mỉ hớng dẫn trẻ tham gia hoạt động một cách khoa học để bớc đầu nắm bắt,hình thành những kĩ năng học tập đối với môn làm quen

với biểu tợng toán sơ đẳng.Đối với môn học này ngời giáo viên cần phải đầu t thời gian ,công sức một cách công phu,khoa học để chuẩn bị đồ dùng cho tiết học ,mới mong tiết học đạt hiệu quả cao

và khả năng tiếp thu kiến thức của trẻ sẽ đạt đợc ở mức độ cao nhất trong quá trình tham gia các hoạt động của trẻ.Xuất phát từ nhận

thức của trẻ từ trực quan sinh động đến t duy trừu tợng,từ t duy trừu

tợng quay trở về thực tiễn,thông qua môn học giúp trẻ nhận thức tốt

hơn về thế giới xung quanh.Từ đó hình thành,hệ thống hoá kiến thức một cách chính xác,khoa học.Nhận thức về toán học có liên quan mật thiết với quá trình phát triển toàn diện của trẻ,thông qua toán học sớm hình thành ở trẻ khả năng tìm tòi,quan sát,khám phá,so sánh,phân tích tổng hợp các sự vật hiện tợng khách quan.Trên cơ sở đó bổ sung thêm vốn ngôn ngữ và góp phần tích cực vào việc phát triển trí tuệ và thể chất cho trẻ

2/.Cơ sở thực tế:

Việc dạy cho trẻ nắm chắc các kiến thức trong hoạt động làm quen với biểu tợng toán sơ đẳng,không những giúp cho trẻ học bộ môn toán sau này dễ dàng hơn, mà còn giúp trẻ tiếp thu kiến thức của các môn học khác một cách nhanh nhạy,và chính xác hơn

Dạy trẻ biểu tợng toán sơ đẳng là dạy trẻ cách làm quen và hình thành cho trẻ các biểu tợng về tập hợp số,số lợng,phép đếm… trong đó yêu cầu của nội dung này là trẻ phải đếm đợc thứ tự trong phạm vi đến 10.Nhận biết quan hệ số lợng trong phạm vi 10,nhận biết các chữ số từ 0 đến 10,biết thực hiện một số những phép biến

đổi đơn giản nh: Thêm bớt,tạo nhóm,chia nhóm đồ vật có số lợng trong phạm vi10 ra làm hai phần.Đây là một trong những nội dung chính nằm trong các nội dung khác của việc dạy trẻ làm quen với biểu tợng toán ,vì số lợng bài chiếm nhiều hơn so với nội dung về các hình,các khối,định hớng trong không gian,phép đo.Mà để dạy trẻ đợc những nội dung này,và nắm bắt kiến thức đợc một cách hệ thống và chính xác,đòi hỏi ngời giáo viên phải có sự đổi mới trong

phơng pháp:dạy trẻ theo hớng tích cực hoá hoạt động lấy trẻ làm

trung tâm.Trẻ tự mình khám phá,nhận xét phán đoán về những vấn

đề có liên quan đến môn học.Chính vì vậy để nâng cao chất lợng cho trẻ làm quen với biểu

tợng toán sơ đẳng tôi đã mạnh dạn nghiên cứu,thực nghiệm và viết

đề tài đề tài: Nghệ thuật sử dụng trực quan hấp dẫn trẻ 5-6 tuổi“Non sông Việt Nam có đ

trong hoạt động làm quen với biểu tợng toán sơ đẳng ”

II/-Mục đích nghiên cứu:

Nhằm tìm ra những phơng hớng giải quyết tốt nhất để hình thành những biểu tợng toán sơ đẳng cho trẻ 5-6 tuổi một cách chính xác và bền vững.Khắc phục phần lớn những khó khăn chung,

đồng thời phát huy cao nhất đợc tính tích cực của trẻ

III/-Nhiệm vụ nghiên cứu:

1).Nghiên cứu một số vấn đề lý luận cốt lõi về việc cho trẻ làm quen với biểu tợng toán sơ đẳng

2).Tìm hiểu thực trạng về việc tổ chức hoạt động cho trẻ 5-6 tuổi làm quen với biểu tợng toán ở trờng mầm non thị trấn Mạo Khê

3).Đề xuất một số biện pháp gây hứng thú,thu hút trẻ 5-6 tuổi trong hoạt động làm quen với biểu tợng toán

IV/-Phơng pháp nghiên cứu:

1).Nhóm nghiên cứu phơng pháp lý luận

-Nghiên cứu đặc điểm nhận biết của trẻ mẫu giáo về biểu t-ợng toán

-Nghiên cứu mục đích,nhiệm vụ,nội dung,phơng pháp cho trẻ 5-6 tuổi làm quen với biểu tợng toán

2).Nhóm phơng pháp nghiên cứu thực tiễn:

*Phơng pháp quan sát

-Quan sát quá trình tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với biểu tợng toán của giáo viên

-Quan sát mức độ hứng thú trong quá trình tham hoạt động của trẻ

*Phơng pháp điều tra

*Phơng pháp thực nghiệm

V/-Phạm vi nghiên cứu:

Đề tài đợc tiến hành triển khai áp dụng tại lớp mẫu giáo 5-6 tuổi (trên 30 học sinh)thuộc khu Vĩnh Tân-Trờng mầm non Mạo Khê

VI/-Kế hoạch tổ chức thực hiện:

-Tháng 10/2006 xác định đề tài

-Tháng 11/2006 đến tháng 02/2007 su tầm tài liệu nghiên cứu

-Tháng 03/2007 xây dựng đề cơng nghiên cứu

-Từ tháng 10/2007 đến 25/3/2007 tiến hành thử nghiệm

-20/4/2007 đến tháng 5/2007 viết và hoàn thành đề tài

Phần nội dung

Chơng I

Cơ sở khoa học của đề tài

Toán học là một môn khoa học cần có độ chính xác cao.Do trẻ ở độ tuổi mẫu giáo cha có một biểu tợng khoa học nào, nên nhiệm vụ của giáo viên là phải hình thành cho trẻ các biểu tợng toán học,cung cấp những kĩ năng cơ bản nhất để trẻ có thể vận dụng vào trong thực tiễn.Để có sự phát triển và hớng tới một nền giáo dục toàn diện nh Bác Hồ đã từng nói:

“Non sông Việt Nam có đVì lợi ích mời năm thì phải trồng cây

Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng ngời ”

Ngay từ nhỏ trẻ đã đợc tiếp xúc với ông, bà, cha, mẹ…và các

sự vật hiện tợng xung quanh.Tất cả những cái trẻ nhìn thấy đều ảnh hởng đến nhận thức của trẻ,dần dần trẻ có đợc những khái niệm giản đơn nhất về thế giới xung quanh,có nhu cầu muốn tìm hiểu,khám phá về tính chất,đặc điểm của sự vật hiện tợng,tập hợp các số lợng,hình dạng,màu sắc,kích thớc,vị trí sắp xếp của chúng trong không gian

Ví dụ: Khi chơi với đồ vật trẻ muốn biết tại sao vật này lại lăn

đợc nhng vật kia lại không lăn đợc,Hình dạng,kích thớc và chất liệu của chúng khác nhau nh thé nào?Hoặc trẻ muốn biết từng nhóm đồ vật có bao nhiêu vật và cách so sánh các nhóm với nhau,trẻ muốn biết nhóm này có số lợng nhiều hay ít hơn nhóm kia.Bắt đầu trẻ muốn biết làm thế nào để cho hai nhóm đợc bằng nhau,từ đó trong

t duy của trẻ đã nảy sinh khái niệm thêm bớt một cách giản đơn nhất về phép cộng trừ của bậc tiểu học.Xuất phát từ nhu cầu đó mà việc cho trẻ làm quen với biểu tợng toán sơ đẳng là là cần thiết,

nh-ng thực chất chơnh-ng trình toán học tronh-ng trờnh-ng mầm non hiện nay chỉ cho phép dạy trẻ làm quen với một số khái niệm về toán đơn giản,cha dạy trẻ học toán.Nếu nh dạy trẻ học

toán sớm sẽ ảnh hởng đến sự phát triển của trẻ.Vì vậy nảy sinh một vấn đề là làm thế nào để dạy trẻ những khái niệm về toán học mang tính chất trừu tợng nhng lại phải phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ mẫu giáo.Song khó khăn lớn nhất của trẻ mẫu giáo là làm quen với một số khái niệm toán học đó là khả năng lĩnh hội tri thức của trẻ con non nớt,do thực tế đó mà không thể cho trẻ làm quen với các khái niệm về tập hợp,số lợng,phép đếm,hình dạng,kích thớc

định hớng trong không gian bằng các định nghĩa chính xác, mà phải dựa trên tâm lý của trẻ và những khái niệm toán học sơ

đẳng,để có phơng pháp giảng dạy cụ thể, phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ,biến những khái niệm toán học trừu tợng thành những biểu tợng quen thuộc mà trẻ có thể lĩnh hội đợc một cách ấn tợng và sâu sắc nhất,hình thành những kiến thức ban đầu về toán học sơ đẳng cho trẻ

Chơng II Thực trạng của việc dạy trẻ làm quen với biểu tợng toán

I/-Tình hình giảng dạy của cô giáo:

Nh chúng ta đã biết,nội dung dạy trẻ các biểu tợng về toán

đ-ợc phân bố đều trong chơng trình dạy trẻ ở ba độ tuổi:Mẫu giáo bé,mẫu giáo nhỡ,mẫu giáo lớn theo nguyên tắc từ dễ đến khó,từ

đơn giản đến phức tạp,đối với trực quan để dạy làm quen với biểu t-ợng toán cũng cần rất nhiều về số lt-ợng và yêu cầu trực quan của từng tiết cũng khác nhau và phức tạp dần lên.Yêu cầu dạy biểu t-ợng toán cho trẻ cần có trực quan chuẩn,chính xác.Tuy nhiên trong quá trình tổ chức,hớng dẫn trẻ giáo viên thờng hay mắc phải một số nhợc điểm sau:

+Đồ dùng trực quan còn ít, đôi lúc cha đủ dẫn đến việc luyện tập ít, nên tiết học buồn tẻ không đem lại kết quả nh mong muốn

+Giáo viên còn nói nhiều,cách truyền đạt cha lu loát,hay làm thay trẻ, không phát huy đợc tính tích cực của trẻ khi tham gia các hoạt động

II/-Nhận thức của trẻ:

Do đặc điểm tâm lý của trẻ rất hiếu động,thích khám phá,tò mò,nên trẻ không thể chỉ ngồi nhìn và nghe cô giáo giảng bài hoặc nói nhiều.Chính vì vậy nếu không có trực quan,không cho trẻ thao tác thực hành trên đồ vật đối tợng nhận biết thì trẻ dễ bị phân tán chú ý,mức độ hứng thú không cao,tri thức lĩnh hội đợc không sâu,và hay bị quên

Một trong những yếu tố ảnh hởng không nhỏ đến nhận thức của trẻ đó là đặc điểm riêng của trờng mầm non Thị Trấn Mạo Khê,là trờng có địa bàn rộng,không tập trung.Các lớp đợc phân bố tại các khu trên địa bàn Thị Trấn từ một đến hai lớp,chủ yếu là học chơng trình mẫu giáo 5-6 tuổi với điều kiện kinh tế của nhân dân còn gặp nhiều khó khăn,nên ở lớp mẫu giáo khu Vĩnh Tân do tôi chủ nhiệm phần lớn các cháu đều cha qua lớp mẫu giáo bé,mẫu giáo nhỡ mà học luôn chơng trình mẫu giáo lớn.Trẻ gặp nhiều khó khăn khi gặp phải một vấn đề phức tạp mà không có sự chuẩn bị dần từ những vấn đề đơn giản.Chính vì thế khi vào tiết học làm quen với biểu tợng toán,phần tập hợp số lợng và phép đếm cho nên phần lớn trẻ không biết xếp tơng ứng 1-1 đặt số lợng tơng ứng bị nhầm,đếm hay bị nhảy cóc khi thực hiện một số phép biến đổi,lúng túng nói sai kết quả,hay nhầm lẫn các chữ số với nhau nh:số 9,số 6,số 2,số 5 gọi tên các hình,các khối còn nhầm lẫn,cha phân biệt

đ-ợc định hớng trong không gian,hoặc hay bị nhầm lẫn

Bên cạnh đó một bộ phận giáo viên cha nhận thức đúng đắn vai trò của ngành học, không quan tâm dạy dỗ trẻ hoặc dạy dỗ không đúng cách,một phần nhỏ trẻ đợc bố mẹ,ngời thân dạy trớc chơng trình nên trẻ đếm,nhận biết số,tính toán nhanh nhng khi thực hành trên đồ vật xếp tơng ứng 1-1 trẻ bị lúng túng,trong giờ học không tập trung,có biểu hiện phân tán không muốn học.Qua khảo sát trên 30 học sinh 5-6 tuỏi lớp mẫu giáo khu Vĩnh Tân tôi rút ra một số vấn đề sau:

+Số trẻ tham gia vào các hoạt động làm quen với biểu tợng toán hào hứng và tập trung là 60%

+Số trẻ có biểu hiện thiếu tập trung phân tán chú ý không hứng thú với học tập là 40%

Từ nhữngvấn đề trên việc tìm ra biện pháp tốt nhất đẻ hình thành những biểu tợng toán sơ đẳng cho trẻ 5-6 tuổi một cách chính xác,bền vững, khắc phục đợc những khó khăn của địa

ph-ơng,phát huy đợc tính tích cực của trẻ là thiết thực,là cấp bách và cũng là điều quan trọng trong thực tế hiện nay

Chơng III

Biện pháp thực hiện

Với trẻ 5-6 tuổi việc làm quen với biểu tợng toán là hoạt động cần thiết,không những rèn cho trẻ có đợc tính nhanh nhẹn,thông minh,hoạt bát,sáng tạo trong khi trẻ thực hiện hoạt động ở trên lớp cũng nh trong các hoạt động khác,mà còn góp phần phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ mẫu giáo.Bên cạnh đó còn giúp trẻ có tâm thế vững vàng trớc khi bớc vào lớp một.Muốn trẻ hào hứng tham gia và yêu thích học toán thì phải xây dựng nền nếp,thói quen tốt trong học tập cho trẻ nh cách ngồi học đúng t thế,cách trả lời câu hỏi của cô,cách giơ thẻ số và các cách sử dụng trực quan khi tham gia các hoạt động nh thế nào?Cách thực hiện các bớc trong hoạt

động làm quen với biểu tợng toán ra sao?Phải phân nhóm số trẻ có khả năng nhận biết nhanh,chậm,bình thờng để tiện theo dõi và có

kế hoạch cụ thể để bồi dỡng đồng thời kết hợp với phụ huynh học sinh để cùng giáo dục.trong quá trìng giảng dạy thực nghiệm tôi đã tìm ra một số phơng pháp đơn giản nhng hợp lý và phù hợp nh sau:

1-Xuất phát từ đặc điểm nhận thức của trẻ về biểu tợng toán mang nặng cảm tính nên tôi đã sử dụng thủ thuật gây hứng thú cho trẻ ngay từ tiết học đầu tiên,nhằm tạo cho trẻ một tâm trạng vui vẻ,phấn khởi,khơi gợi tính tò mò ham hiểu biết của trẻ

-Tôi sử dụng mô hìmh,sa bàn,hoặc một câu chuyện,bài thơ,một trò chơi để dẫn dắt trẻ tham gia vào hoạt động làm quen

với biểu tợng toán.Ví dụ bài “Non sông Việt Nam có đNhận biết,phân biệt khối cầu với

khối trụ khối vuông với khối chữ nhật”.Chủ điểm: Quê hơng-thủ đô

Hà Nội-Bác Hồ ,tôi đã dùng mô hình lăng Bác đợc xếp theo hình

thức sau:

+Lăng Bác xếp bằng khối chữ nhật

+Hàng rào xung quanh lăng Bác xếp bằng khối vuông

+Cột trụ cổng vào lăng Bác xếp bằng khối trụ

+Bóng đèn trên cột trụ đợc xếp bằng khối cầu

Khi gợi ý dẫn dắt trẻ vào chủ diểm,vào bài giáo viên nói Hôm nay cô cùng các con sẽ đi tham quan một nơi rất là đẹp ở thủ đô Hà Nội ,khi đến trớc mô hình cô hỏi trẻ:Chúng mình đang đợc đợc đến thăm nơi nào vậy nhỉ?Mô hình lăng Bác có gì đặc biệt ko?Trẻ nêu

đợc là: Lăng Bác đợc xếp bằng khối chữ nhật,hàng rào xếp bằng khối vuông…đó là những khối đã học rồi ạ !Cô nhắc lại và nhấn mạnh yêu cầu : Để hiểu kĩ hơn về dặc điểm riêng của từng hình khối đó hôm nay cô và các con sẽ cùng khám phá tìm hiểu nhé ! (Cô và trẻ vào bài)

Hay đối với các bài làm quen với biểu tợng toán về số lợng tôi cũng gợi ý dẫn dắt trẻ để đa trực quan ra bằng bài thơ

Ví dụ bài số 7: (tiết1)Chủ điểm: thế giới động vật tôi đọc cho

trẻ nghe bài thơ: “Non sông Việt Nam có đMèo đi câu cá”.,sau đó tôi hỏi trẻ:Trong bài thơ nói về ai?-Trẻ trả lời là:Nói về anh em nhà mèo đi câu cá! Tôi đã chuẩn bị sẵn trực quan của mình và trẻ giống nhau là hai nhóm:Mèo và cá có số lợng là 7 Tôi nói: Vậy chúng mình cùng mời anh em nhà mèo đi câu cá nhé ! Lúc này tôi và trẻ cùng nhau xếp tơng ứng mèo và cá ra để tạo nhóm mới

Việc gây hứng thú ngay từ đầu tiết học bằng đồ dùng trực quan không những tạo đợc sự chú ý cho trẻ ngay từ đầu mà còn tạo cho trẻ một tâm lý thoải mái để trẻ dễ dàng tiếp thu nội dung trọng tâm của tiết học

2-Việc lựa chọn và sử dụng trực quan đúng lúc,đúng chỗ là một trong những thủ thuật gây hứng thú cho trẻ

Xuất phát từ đặc điểm nhận thức của trẻ 5-6 tuổi là t duy trực quan hình tợng nhng do trẻ cha học qua chơng trình mẫu giáo bé và mẫu giáo nhỡ,nên trong quá trình dạy trẻ tôi thờng kết hợp giữa vật thật,tranh ảnh,mô hình với nhau

-Đồ dùng trực quan phải đủ,đẹp,hấp dẫn,phù hợp với từng tiết học,đúng với chủ điểm.trẻ phải có đồ dùng trực quan nh cô để thao tác và sử dụng cùng một lúc với cô cho nhịp nhàng

-Thao tác cô đa trực quan phải rõ ràng,dứt khoát để trẻ không lúng túng khi làm theo cô

-Cô hớng dẫn trẻ sử dụng đồ dùng trực quan trong qua trình học tập phải đúng lúc

-Các đồ dùng trực quan tôi chuẩn bị cho trẻ theo mức độ phức tạp dần

-Khi trẻ sử dụng trực quan thành thạo tôi động viên khuyến khích trẻ,nếu trẻ còn lúng túng cha thành thạo trẻ sẽ đợc hớng dẫn

tỉ mỉ,và sẽ đợc sửa luôn nếu trẻ sai sót

-Đối với trực quan có những điểm riêng biệt,đặc biệt tôi sử dụng câu đố để đa trực quan ra

Ví dụ: Khối vuông và khối cầu tôi đố để trẻ đoán :

Khối gì xinh xắn Sáu mặt hình vuông

Bé hãy đoán xem Khối gì thế nhỉ?

Hay:

Khối gì tròn lắm

Không xếp chồng đợc đâu Không đứng yên đợc lâu

Động vào lăn lông lốc…

-Để liên lết các nội dung trong một tiết học đợc liên hoàn và chuyển sang nội dung mới một cách linh hoạt,đa trực quan ra một cách hợp lý không có động tác thừa hay các câu hỏi lặp đi lặp lại nhàm chán,tôi thờng sử dụng các câu chuyện sáng tạo