Đây là một trong những trường hợp khá nhạy cảm gây ra biết bao lúng túng cho cô giáo và nhà trường một thời gian dài như số lượng trẻ ra lớp ngày càng giảm do tâm lí e ngại của nhiều phụ
Trang 1I/ ĐẶT VẤN ĐỀ
dân số sống bằng nghề nông, chủ yếu dựa vào nước trời theo kiểu được chăng hay chớ Đời sống vật chất cũng như tinh thần của người dân vô cùng khó khăn nhưng cũng
vô cùng thuần phác, nhân hậu Cơn lốc đào đãi vàng đã tràn về, bao nhiêu người mơ ước đổi đời đã gia nhập đội quân tìm vàng khắp các địa phương trong tỉnh, huyện và cũng đã không ít người có thu nhập khá lên trông thấy từ vàng sa khoáng và các nguồn thu khác Đời sống vật chất ngày càng cải thiện, đời sống tinh thần cũng được nâng lên Cái sự yên bình của làng xóm từ đây cũng bắt đầu xáo trộn : Các tệ nạn xã hội vốn xa lạ với dân quê bắt đầu lăm le xuất hiện với đủ các loại hình ăn chơi sành điệu, lôi kéo không ít thanh thiếu niên sa vào con đường ăn chơi, rượu chè, cờ bạc nghiện ngập Và cũng bắt đầu từ đây, làng quê heo hút yên lành trở nên nổi tiếng, bắt đầu có tên trên bản đồ tệ nạn xã hội trong cả nước, được báo chí và các phương tiện thông tin đại chúng nhắc đến như một điển hình của tệ nạn ma túy, HIV/ AIDS mà hệ quả là rất nhiều người phải lìa đời từ tuổi còn rất trẻ Đáng buồn hơn là nhiều gia đình
có tới 2-3 người con rơi vào vòng nghiện ngập rồi mắc căn bệnh thế kỉ để lại biết bao đau thương cho người thân và gia đình Ma túy, HIV/ AIDS trở thành nỗi ám ảnh kinh hoàng cho gia đình, xã hội và nhà trường cũng chịu tác động không nhỏ
Lớp Mẫu giáo đội 9 nằm trên địa bàn trung tâm của 2 thôn Vinh Đông, Vinh Nam được xây dựng thành hai lớp bán trú có số lượng trẻ theo học ngày càng đông và ổn định là một điểm chịu ảnh hưởng đầu tiên trong các cấp học tại xã về hệ quả của HIV/ AIDS đối với địa bàn dân cư đó là con em của các đối tượng bi lây nhiễm HIV/ AIDS đã chết theo học Từ năm học 2005-2006 cho đến năm học 2007-2008 liên tục
có trẻ thuộc diện con của các đối tượng này, có trẻ mồ côi cha, có trẻ mồ côi cả cha
Trang 2lẫn mẹ, phần lớn trẻ đều được sinh ra trong khi cha mẹ đang mắc bệnh Đây là một trong những trường hợp khá nhạy cảm gây ra biết bao lúng túng cho cô giáo và nhà trường một thời gian dài như số lượng trẻ ra lớp ngày càng giảm do tâm lí e ngại của nhiều phụ huynh, chúng tôi không biết xử trí thế nào nhận hay không nhận trẻ… Tuy nhiên, những khó khăn ban đầu như đã nêu trên nhanh chóng được xóa bỏ, mọi hoạt động dạy và học của lớp dần ổn định ,đi vào nề nếp như bao lớp học khác Có được những kết quả ban đầu như vậy là do chúng tôi từ 3 năm nay đã và đang kiên trì
áp dụng một số biện pháp trong dạy dỗ, chăm sóc trẻ ở lớp bán trú một cách thường xuyên, liên tục Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi xin được trình bày một số kinh nghiệm nuôi dạy và chăm sóc trẻ là con của các đối tượng nghiện ma túy và lây nhiễm HIV/AIDS tại lớp bán trú bình thường
Trang 3II / CƠ SỞ LÍ LUẬN
chỉ là người dạy những kiến thức cho trẻ theo đặc trưng tâm lí lứa tuổi mà còn là người mẹ chăm sóc, giáo dục từ miếng ăn cho đến giấc ngủ và rất nhiều hành vi khác cho trẻ hằng ngày, hằng giờ, ở lớp và cả khi trẻ đang ở nhà Mục tiêu của bậc học là hình thành và phát triển cho trẻ một cách cơ bản và có hệ hống các lĩnh vực như : Tình cảm và các quan hệ xã hội, nhận thức, ngôn ngữ, thể chất … Nói chung, cô giáo phải
là người tiếp cận với tất cả các đối tượng trẻ , nắm bắt một cách cụ thể sự phát triển về tâm hồn cũng như thể chất của trẻ một cách nhanh nhạỵ, chính xác để trên cơ sở đó có biện pháp giáo dục,chăm sóc trẻ phát triển toàn diện và đúng hướng Để làm được điều này,đòi hỏi cô giáo gần gũi, thân mật với tất cả trẻ và phụ huynh mọi nơi mọi lúc, đồng thời, cô giáo phải có một số vốn kiến thức nhất định cũng như tình cảm của một người mẹ đối với trẻ Tóm lại, không thể thành công trong việc chăm sóc giáo dục trẻ nếu như cô giáo không có phương pháp giáo dục phù hợp cùng với tâm huyết thực sự trong điều kện có thể và đặc biệt là trái tim của một người mẹ
Về mặt lí luận, mọi trẻ em phải được đối xử công bằng ,phải được hưởng các chế độ giáo dục như nhau song trên thực tế rất khó thực hiện một cách suôn sẻ ở tất cả các trẻ Bởi một lẻ đơn giản là cô giáo không phải là nhân viên y tế, chưa được tập huấn, trang bị những kiến thức về chăm sóc trẻ em thuộc các đối tượng đặc biệt này Bên cạnh đó, không hẳn trẻ đều có thể bị bệnh nhưng trong tâm lí của mọi người ít nhiều
có sự kì thị, xa lánh Còn phía trẻ, hầu hết các cháu đều ở trong trạng thái khủng hoảng tinh thần rất lớn bởi các cháu ít nhiều bị tổn thương, thiếu thốn về tình cảm cũng như vật chất Tất cả vấn đề nêu trên là những trở lực rất lớn đối với chúng tôi, đòi hỏi phải có những biện pháp cụ thể mang tính khoa học và nhân văn cao trong đó
Trang 4tình thương và trách nhiệm là yếu tố then chốt của mọi vấn đề
Làm thế nào để trẻ em bị thiệt thòi được đối xử công bằng, được học tập, vui chơi như mọi trẻ em khác, mọi người không có sự phân biệt đối xử và quan trọng nhất là làm thế nào để duy trì một cách bình thường một lớp bán trú có các đối tượng trẻ khác nhau mà không có sự ảnh hưởng số lượng cũng như chất lượng nuôi dạy trẻ là những trăn trở lớn của chúng tôi cũng như của toàn trường
Mặt khác, chăm sóc, giáo dục trẻ nhất là trẻ có hoàn cảnh đặc biệt là trách nhiệm của toàn xã hội mà trong đó các lớp mầm non là một phần không thể thiếu của cộng đồng
đó Ý thức được điều này chúng tôi xác định quan điểm tư tưởng vững vàng ,tất cả vì học sinh không ngại khó, ngại khổ mà nhất là trên quan điểm nhân đạo, thương người như thể thương thân ,cộng đồng chia xẻ với nhau
III / CƠ SỞ THỰC TIỄN
Như trên đã trình bày, từ năm 2000 địa bàn hai thôn Vinh Đông, Vinh Nam đã có hiện tượng người chết vì căn bệnh AIDS nhưng vào thời điểm ấy không ai hiểu và cũng không ai dám tin điều ấy có thể xảy ra ở Bình Trị vốn từ lâu vẫn bình yên, thuần hậu Và rồi cái gì đến cũng sẽ đến, liên tiếp các cái chết thương tâm mà nạn nhân chính là những người đã hoặc đang tham gia tiêm chích ma túy từ các bãi vàng về, phần lớn trong số họ là thanh niên Căn bệnh thế kỉ đã hoành hành trong tận đường thôn ngõ xóm đìu hiu, heo hút Hậu quả thảm khốc mà đến bây giờ chúng ta thấy được rất rõ là có đến 25 người chết vì AIDS , trong số đó có người đã kịp để lại cho
Trang 5người thân một vài đứa con Vì là người địa phương nên chúng tôi biết rất rõ đối tượng học sinh của mình từ hoàn cảnh gia đình đến cả số lượng con cái và cũng chính
vì vậy mà chúng tôi cũng biết được đối tượng tuyển sinh hằng năm một cách chính xác Từ năm học 2005-2006 đến nay, hai lớp bán trú đội 9 do chúng tôi phụ trách đã tiếp nhận hàng chục trẻ có cha hoặc cả cha lẫn mẹ đều bị nhiễm HIV –Năm ít nhất là 2 trẻ, năm nhiều là 4 trẻ (năm nào cũng có
Vấn đề đặt ra là trẻ có bị nhiễm HIV hay không ? Làm thế nào để trẻ hòa nhập với cộng đồng mà không ảnh hưởng đến mọi người ? Làm thế nào để trẻ không bị phân biệt đối xử như mọi trẻ khác … Và điều đặc biệt cần quan tâm của chúng tôi là trong điều kiện một lớp bán trú, mọi sinh hoạt của trẻ đều có sự ảnh hưởng chung như ăn chung, ngủ chung, vui chơi… làm thế nào để mọi phụ huynh có thể an tâm gửi trẻ mà không có sự lo lắng Thực tế hàng năm chúng tôi nhận thấy có mấy vấn đề nổi cộm,
đó là :
Thời gian đầu do tâm lí e dè, sợ sệt nên phụ huynh không hoặc chưa dám gởi trẻ số lượng trẻ ra lớp rất thấp
- Bản thân chúng tôi lúng túng vì thiếu kế hoạch ứng phó phù hợp
- Trẻ thuộc đối tượng này do những sang chấn tâm lí nặng nề nên thường rất thụ động, ít hòa đồng với bạn bè
- Sức khỏe của một số trẻ kém hơn các bạn cùng trang lứa
Từ thực tế như vậy , bằng sự gúp đỡ của chính quyền địa phương, sự quan tâm chỉ đạo kịp thời của nhà trường và sự hỗ trợ tích cực của cha mẹ học sinh cùng với tinh thần trách nhiệm cao đối với học sinh chúng tôi thấy rằng cần phải có những biện pháp phù hợp với thực tiễn để chăm sóc, nuôi dạy trẻ tốt hơn Vì vậy, từ năm 2005 chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu áp dụng một số biện pháp tích cực trong việc chăm sóc, nuôi dạy trẻ ở lớp bán trú có trẻ là con các đối tượng bị lây nhiễm HIV / AIDS bước đầu có những thành công nhất định
Trang 6IV / BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
1 / PHÂN LOẠI ĐỐI TƯỢNG HỌC SINH
Thông thường, vào đầu tháng 8, các giáo viên phải trực tiếp xuống địa bàn dân cư để tuyển sinh hoặc thông báo rộng rãi bằng văn bản đến các tổ đoàn kết thời gian đưa trẻ đến trường nhưng đối với chúng tôi tổ chức tuyển sinh trẻ không chỉ đơn thuần là ghi tên, nhận giấy khai sinh rồi sắp xếp lớp mà chúng tôi còn phải nắm bắt cho được hoàn cảnh gia đình của trẻ một cách cụ thể Thông qua các ban ngành, đoàn thể ở địa phương, chúng tôi nắm được các trường hợp trẻ có cha hoặc mẹ mắc bệnh (Chúng tôi luôn ý thức giữ bí mật về thông tin này ) để chuẩn bị các biện pháp thich hợp trong suốt quá trình học tập của trẻ Đồng thời, tìm hiểu hoàn cảnh gia đình để động viên họ đưa con em đến trường bình thường và lập danh sách báo cáo về nhà trường phối hợp cùng địa phương có kế hoạch giúp đỡ cả vật chất lẫn tinh thần
Thực hiện tốt công tác này, một mặt chúng tôi đảm bảo được tỉ lệ trẻ ra lớp, mặt khác góp phần xóa bỏ được những tự ti, mặc cảm của gia đình giúp họ yên tâm gửi trẻ Chúng tôi luôn ý thức đây còn là công tác giúp đỡ trẻ em thiệt thòi, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn
2 / CÔNG TÁC TUYÊN TRUYỀN -VẬN ĐỘNG
Cùng với công tác tuyên truyền vận động các cháu trong độ tuổi ra lớp trước năm học của toàn trường , hai lớp bán trú chúng tôi còn có thêm một nhiệm vụ nằm ngoài
Trang 7kế hoạch chung là tư vấn, tuyên truyền rộng rãi trong cộng đồng về ma túy, HIV/ AIDS ,các con đường lây truyền của vírut để phụ huynh rõ Đây là bước đầu tiên quyết định sự thành bại của lớp bán trú ( Thông thường khâu này chúng tôi có sự kết hợp với Ban dân số gia đình và trẻ em, Câu lạc bộ “đồng cảm” )
Như chúng tôi đã nói, hiện nay sự kì thị trong cộng đồng dân cư đối với các đối tượng là rất lớn , rất khó dung hòa Cứ mỗi đầu năm học, chúng tôi dành hẳn một tuần đầu để xây dựng nề nếp, trẻ chưa phải ở cả ngày Thông thường thời gian này nhiều phụ huynh còn có tâm lí e ngại lo sợ vì để con mình phải ở chung, ăn chung, ngủ chung với con người có bệnh nên số lượng trẻ thường rất ít Vì vậy trong thời gian này chúng tôi phải kiên trì giải thích, tuyên truyền ,phổ biến kế hoạch của nhà trường cùng với chủ trương chính sách của Đảng và nhà nước đối với các đối tượng để phụ huynh phần nào giải tỏa được những lo lắng, sợ hãi, an tâm gởi trẻ Công tác tuyên truyền vận động được tiến hành đồng thời với việc phân loại đối tượng trẻ Mặc dù đối với trẻ thuộc các đối tượng này chúng tôi nắm khá rõ nhưng điều nan giải là làm thế nào biết trẻ có thực sự mắc bệnh hay không bởi đây là một vấn đề khá nhạy cảm
để có biện pháp phòng tránh
Thông thường, trẻ là con của các đối tượng lây nhiễm HIV đã chết thường có những biểu hiện giống nhau là rụt rè, thiếu tự chủ, ít hoạt bát như trẻ bình thường Theo chúng tôi đây là những biểu hiện phổ biến của trẻ em bị thiệt thòi, mất mát quá lớn nên dễ bị trầm uất chứ chưa phải là dấu hiệu của bệnh lí nào cả Để giúp trẻ hòa nhập, chúng tôi thường quan tâm hỏi han, gần gũi với các cháu để dần dần đưa trẻ vào tập thể và cũng nắm bắt thêm về sức khỏe của cháu thông qua sự cộng tác của gia đình
Để làm tốt việc này, chúng tôi thường xuyên tiếp xúc với gia đình, tranh thủ sự cộng tác từ các bậc cha mẹ để biết được các diễn biến sức khỏe, tình hình học tập cũng như sinh hoạt của trẻ ở nhà
Tóm lại, nói chuyện với phụ huynh một mặt để an ủi, động viên tìm hiểu thêm về
Trang 8đối tượng, mặt khác để cho phụ huynh khác người ta giải tỏa tâm lí lo sợ là một nhiệm
vụ quan trọng thứ nhất
3 / SẮP XẾP TỔ CHỨC LỚP HỌC
Một lớp học mầm non đảm bảo yêu cầu chơi mà học - học mà chơi của trẻ thường
có rất nhiều đồ chơi làm bằng nhiều chất liệu khác nhau và cũng rất nhiều góc khác nhau Nói chung, đồ chơi của trẻ mẫu giáo bao giờ cũng tính dến độ an toàn cao ngoài tình thẩm mĩ, tính giáo dục và tính trực quan sinh động Mỗi giờ học với trẻ là mỗi khám phá thú vị của trẻ đối với thế giới xung quanh nên để cho trẻ tự do thể hiện
là một yêu cầu không thể thiếu của các tiết học Song đối với chúng tôi, yêu cầu về tính an toàn trong lớp học luôn là tiêu chí hàng đầu
Trước hết, tất cả đồ dùng trong lớp phải được sắp xếp gọn gàng, thay mới những đồ chơi ít nhiều dễ gây trầy xước cho trẻ như các loại bình cắt bằng nhựa ,giấy cứng,bằng các loại vật liệu mềm hơn như xốp, vải…
Đồ dùng cá nhân của trẻ như chén, muỗng, khăn mặt, kem., bàn chải răng có giá để riêng và có những kí hiệu cụ thể tránh nhầm lẫn Tuyệt đối không để trẻ dùng lẫn lộn bàn chải Ở điểm này hầu hết các trẻ tuy chưa biết chữ nhưng khi dán các kí hiệu đồ dùng của mình các cháu nhớ cực kì chính xác, ít khi nhầm lẫn
Chỗ ngủ : Ngoài yêu cầu thoáng mát về mùa hè, ấm, tránh gió lùa về mùa đông , chỗ ngủ phải rộng rãi, sạch sẽ như các lớp thông thường , chúng tôi có một số điều chỉnh nhỏ để tránh một số sự cố đáng tiếc có thể xảy ra trong lúc các cháu ngủ Trước hết, chúng tôi để trẻ thuộc “diện nghi vấn” ngủ cách quãng mà cô giáo là người làm bức ngăn, không để cho trẻ ồn ào, nghịch ngợm trong giờ ngủ
Bữa ăn của một lớp bán trú nói chung tiêu chuẩn hàng đầu vẫn là vệ sinh an toàn thực phẩm Mỗi bữa ăn được chế biến theo một thực đơn có tính toán cân đối giữa các nhóm dinh dưỡng cần thiết Tuy nhiên chừng ấy yếu tố cũng chưa đảm bảo đối
Trang 9với lớp bán trú chúng tôi Chúng tôi luôn ý thức một điều là trẻ bị bệnh thường có thể trạng rất yếu , dễ bị nhiễm trùng cơ hội và đặc biệt dễ bị tiêu chảy hơn trẻ bình thường nên chúng tôi có kế hoạch chế biến món ăn luôn luôn coi trọng vệ sinh, tuyệt đối không chạy theo lợi nhuận mà mua các thứ thực phẩm không an toàn ngoài thị trường
tự do, luôn giáo dục cho trẻ hành vi ăn chín, uống sôi, không ăn quà vặt, uống các thức uống không an toàn …
4 / CHĂM SÓC TRẺ ỐM
Trẻ bình thường bị ốm chăm sóc không đơn giản, trẻ bệnh khi bị ốm việc chăm sóc lại càng vất vả hơn Trẻ bệnh khi có các triệu chứng không bình thường,chúng tôi
áp dụng biện pháp “cách li” như cho trẻ nằm riêng chiếu, ăn bàn riêng và quan trọng
hơn là chúng tôi thường xuyên có các loại thuốc thông thường phòng ngừa tiêu chảy mất nước như o rê zôn , các loại bông băng, thuốc sát trùng, thuốc cảm , thuốc đau bụng, tiêu chảy … Chúng tôi cũng thường xuyên liên hệ với cộng tác viên sức khỏe thôn bản để được cập nhật thông tin chăm sóc trẻ bị bệnh nói riêng và người bị nhiễm HIV nói chung Từ những thông tin như vậy chúng tôi đã có một số kiến thức ban đầu trong việc chăm sóc giáo dục trẻ tại lớp đồng thời nhắc nhở trẻ biết tự phòng tránh những trò chơi nguy hiểm dễ gây thương tích
Luôn có mối quan hệ chặt chẽ với các bậc phụ huynh để theo dõi sức khỏe của trẻ
và tư vấn, giúp đỡ họ chăm sóc trẻ tốt hơn Kịp thời thông báo cho phụ huynh về sức khỏe của con em họ khi trẻ có những biểu hiện không tốt
Cùng với những biện pháp trên, chúng tôi cũng đã đề xuất với lãnh đạo nhà trường tổ chức khám sức khỏe định kì cho trẻ nhằm phát hiện sớm bệnh tật
5 / TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
Trẻ con có tâm hồn trong trắng như trang giấy nhưng cũng dễ bị thương tổn nếu
Trang 10người lớn không biết cách giáo dục chăm sóc nhất là trẻ con các đối tượng Hoàn cảnh gia đình phần nào làm cho trẻ trở nên lì lợm, ít tiếp xúc, ngại hoạt động và đôi khi có những hành vi kì quặc chống đối vô thức rất khó chịu Nhằm giúp trẻ hòa nhập, chúng tôi đã thường xuyên tiếp xúc, trò chuyện thân mật, gần gũi với trẻ qua đó nắm bắt được phần nào tâm tư tình cảm của trẻ để giúp trẻ điều chỉnh hành vi một cách tích cực Để làm được điều này nhiều khi cô giáo phải đóng vai như một người bạn trò chuyện cùng trẻ , chơi cùng trẻ những trò chơi vui nhộn
Trong hoạt động giáo dục, cô phải luôn lồng ghép các câu hỏi đàm thoại, trò chuyện với trẻ mang tính giáo dục để trẻ hiểu và tự bộc lộ một cách tích cực , giáo dục cho trẻ tính cộng đồng, đoàn kết, vui vẻ, hòa nhã, giúp đỡ, thương yêu lẫn nhau giữa bạn bè may mắn và các bạn kém may mắn trong cuộc đời , Từng bước cho trẻ thấy được tác hại ghê gớm của ma túy, HIV/ AIDS và vai trò trách nhiệm của cộng đồng thông qua các tiết học một cách nhẹ nhàng mà hiệu quả Một điều quan trọng là chúng tôi không bao giờ để trẻ phân biệt đối xử trong quan hệ bạn bè Giáo viên cũng luôn ý thức được thái độ, hành vi ứng xử của mình một cách mẫu mực, công bằng, lấy sự thương yêu, thái độ ân cần và lòng vị tha để làm gương giáo dục học sinh
Đối với trẻ có thể tạng, sức khỏe kém chúng tôi có những bài tập riêng trong các tiết thể dục hoặc trò chơi vận động để trẻ cũng được tham gia chơi như các bạn Chẳng hạn trong trò chơi kéo co, chúng tôi để trẻ cùng cô làm trọng tài Bài tập thể dục chạy nhanh về đích 15m trẻ lại được dành cho vị trí giám sát đích v.v.v
Khi tổ chức các hoạt động góc, hoạt động ngoài trời, các trò chơi theo sở thích chúng tôi luôn chú ý đến tính an toàn cho trẻ, luôn chú ý đến các trẻ đặc biệt vừa tạo điều kiện
để trẻ chơi bình thường cũng vừa chú ý uốn nắn các hành vi trái ngược, nghịch ngợm
để không xảy ra trường hợp bất thường trong vui chơi