Chức năng của kênh hình nói chung và bản đồ giáo khoa nói riêng córất nhiều, nó vừa là nguồn cung cấp kiến thức phục vụ cho nội dung bàihọc , vừa là rèn luyện kỹ năng Địa lí cho học sinh
Trang 1PHẦN A: MỞ ĐẦU
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam Đảng ta luôn coi trọngsự nghiệp giáo dục và đào tạo, xây dựng nhân tố con người là động lựctrực tiếp và lâu dài cho sự phát triển của đất nước Đaị hội Đảng toàn quốclần thứ VII coi giáo dục là quốc sách hàng đầu Đại hội Đảng toàn quốclần thứ VIII lại quyết định lấy Giáo dục –Đào tạo và khoa học công nghệlà khâu đột phá để đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá –hiện đại hoá đấtnước
Để góp phần vào sự nghiệp đào tạo con người mới Là một giáo viêncông tác được 8 năm ơ û bậc THCS huyện Tân Châu, tôi luôn có những trăntrở ,suy nghĩ làm sao để nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Địa lí lớp8A1 tại trường THCS Tân Đông ?
Chức năng của kênh hình nói chung và bản đồ giáo khoa nói riêng córất nhiều, nó vừa là nguồn cung cấp kiến thức phục vụ cho nội dung bàihọc , vừa là rèn luyện kỹ năng Địa lí cho học sinh, đồng thời tạo điều kiệnthuận lợi cho giáo viên thực hiện phương pháp dạy học của mình theohướng phát huy tính tích cực của người học Thông qua kỹ năng phân tích
so sánh ,tìm ra các mối liên hệ địa lý trên bản đồ giúp học sinh tiếp thu bàinhanh, nhớ được nội dung bài học bền lâu, góp phần kích thích sự pháttriển năng lực tư duy nói chung và tư duy địa lí nói riêng Từ lí do trên tôi
quyết định chọn đề tài “Hướng dẫn cách phân tích bản đồ cho học sinh lớp 8 THCS” nhằm giúp học sinh có được những kỹ năng cơ bản về học
tập bộ môn, góp phần đào tạo những thế hệ học sinh phát triển toàndiện ,tránh được tình trạng học lệnh ,học tủ các môn học lâu nay vẫn từngxảy ra
II MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ ĐỀ TÀI :
a Mục đích :
+ Ngay từ đầu năm học tôi đã đề ra biện pháp là : “ Kiểm kê phânloại đồ dùng dạy học trong thư viện hiện có và lớp 8 THCS có những bảnđồ nào ?
+ Có kế hoạch hướng dẫn học sinh ôn tập và bổ sung những kýhiệu, màu sắc của bản đồ, lược đồ
Trang 2+ Hướng dẫn hoc sinh bổ sung những ước hiệu địa lý cần thiết củalược đồ trong sách giáo khoa mà nhiều khi không đồng nhất với bản đồtreo tường
Bước 1 : Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ lược đồ, bản đồ Xác định vị trí địa lí
Quan sát, mô tả nhận biết địa hình
Bước 2 : Học sinh có được các kĩ năng
2/ Sự quan tâm của phụ huynh và các cấp :
a/ Về phía phụ huynh học sinh :
Trường THCS Tân Đông là trường nông thôn, biên giới nên đa sốphụ huynh học sinh làm nghề nông, mặt bằng dân trí thấp Điều kiện kinhtế gia đình còn khó khăn mãi bận lo làm nên rất ít quan tâm đến việc họccủa con cái Có nhiều phụ huynh còn quan niệm cho rằng bộ môn Địa líchỉ là môn phụ nên còn lơ là,chưa khuyến khích động viên con học bài khiđến lớp Gia đình thiếu sự quan tâm, ít khi kiểm tra tập vở của con xemhọc hành ghi chép bài vở như thế nào Phần lớn các em không chuẩn bị bàikhi đến lớp
b/ Cơ sở vật chất – ĐDDH – Tài liệu chuyên môn :
Là trường nằm vùng sâu, biên giới, cơ sở vật chất còn thiếu Trườngcó 16 phòng chia ra : 1 văn phòng, 1 phòng thư viện , 1 phòng thiết bị, 1phòng truyền thống đội , còn lại 12 phòng /19 lớp Hiện trường không cóphòng chức năng Bàn ghế được trang bị ở các phòng học đủ chỗ cho họcsinh nhưng chưa phù hợp cho giảng dạy phương pháp đổi mới Năm họcứng dụng CNTT vào giảng dạy nhưng do điều kiện cơ sở vật chất cònthiếu thốn nên giáo viên chưa thực hiện giáo án điện tử trên lớp Phòng đểĐDDH chật hẹp
ĐDDH môn địa lí 8 hiện có ở trường tương đối đầy đủ: bộ bản đồgiáo khoa Địa lí lớp 8 gồm 23 bản Bộ tranh ảnh và mẫu khoáng sản rấtthuận lợi cho việc giảng dạy bộ môn Giáo viên luôn thực hiện sử dụngđiều đặn và phù hợp từng tiết dạy
Các tài liệu về chuyên môn giáo viên liên hệ với cán bộ thư viện đểtìm đọc các tài liệu chuyên môn như : SGK, SGV Địa lí 8 Tài liệu bồi
Trang 3dưỡng thường xuyên chu kì 2004-2007, Một số vấn đề đổi mới phươngpháp dạy học môn Địa lí trung học cơ sở …
c/ Các cấp lãnh đạo :
Được sự quan tâm giúp đỡ của BGH nhà trường cùng chính quyềnđịa phương đã tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên giảng dạy
BGH luôn quan tâm, sâu sát giúp đỡ, dự giờ góp ý động viên giáoviên tham gia hội giảng, hỗ trợ kinh phí để làm ĐDDH thư viện không cóphục vụ cho tiếy dạy có chất lượng Công đoàn trường tạo điều kiện giúpđỡ giáo viên hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao Động viên khuyếnkhích, hỗ trợ vật chất , tinh thần để giáo viên an tâm giảng dạy
III PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
1/ Về không gian :
Phạm vi nghiên cứu của đề tài này là : “ Học sinh lớp 8A1 Trường THCS Tân Đông
2/ Về thời gian nghiên cứu đề tài :
Phạm vi nghiên cứu đề tài này là suốt cả năm học :2008-2009
Từ ngày 25/8/2008 đến giữa học kì II được chia làm 3 giai đoạn :+ Giai đoạn I :
Từ ngày 25/8/2008 đến ngày 5/9/2008 Giáo viên kiểm kê phân loạiđồ dùng dạy học
Từ ngày 25/8/2008 đến KSCL giữa học kì I ngày 21/10/2008 Giáoviên kiểm tra kiến thức của học sinh về khả năng khai thác kiến thức từ hệthống kênh hình ở lớp 7, Hướng dẫn học sinh ôn và bổ sung kiến thức ,những ký hiệu, màu sắc của bản đồ, lược đồ
+ Giai đoạn II : Từ ngày 22/10/2008 đến ngày 16/12/2008 , giáoviên hướng dẫn học sinh bổ sung những ước hiệu địa lý cần thiết của lượcđồ trong sách giáo khoa mà nhiều khi không đồng nhất với bản đồ treotường
+Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ kênh hình bảng số liệu thống kê,lược
đồ bản đồ, ảnh địa lí trong giờ dạy
+ Giai đoạn III : Từ ngày 3/1/2009 đến ngày 12/ 3/2008và đến khinghiệm thu đề tài ở giai đoạn này học sinh biết đối chiếu lược đồ SGK để
Trang 4đọc bản đồ treo tường , quan sát ảnh địa lí nêu lên được nội dung trong ảnhvà biết sử dụng khá tốt Đồ dùng dạy học
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
1/ Đọc tài liệu :
Đọc tài liệu là phương pháp nghiên cứu các tài liệu có liên quan đếnvấn đề nghiên cứu tìm ra những cơ sở lí luận một cách khoa học cho việcgiải quyết vấn đề mấu chốt của đề tài Từ đó phân tích vấn đề nghiên cứu
: “Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ hệ thống kênh hình để nâng cao hiệu quả dạy và học môn địa lý” Để tiến hành trên cơ sở lí luận
chung , hoàn thành đề tài này, tôi đã nghiên cứu và tìm đọc các tài liệu cóliên quan :
1.Sách giáo khoa địa lí lớp 8 –Nhà xuất bản giáo dục, năm 2004 củaBộ Giáo dục –Đào tạo
2.Sách giáo viên địa lí lớp 8 - Nhà xuất bản giáo dục, năm 2004 củaBộ Giáo dục –Đào tạo
5.Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên THCS chu kì
2004-2007 môn địa lý
6 Tài liệu Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học môn Địa lítrung học cơ sở – Nhà xuất bản giáo dục năm 2008
+ Tập bản đồ thế giới các châu lục - Nhà xuất bản giáo dục, Trungtâm bản đồ và tranh ảnh giáo dục năm 2003
+ Atlat địa lí Việt Nam - Nhà xuất bản giáo dục, Trung tâm bản đồvà tranh ảnh giáo dục năm 2004 Trong tập Atlát có Bản đồ hành chính,bản đồ hình thể, bản đồ địa chất khoáng sản, khí hậu, đất, thực và độngvật, các miền tự nhiên, dân số dân tộc , nông nghiệp chung, nông nghiệp,lâm nghiệp và ngư nghiệp…
_ Phương pháp nghiên cứu các nguyên tắc dạy học về sử dụng cácphương tiện dạy học, phương pháp trực quan
_ Phương pháp quan sát khách quan
_ Phương pháp điều tra khảo sát
_ Đọc sách và tài liệu
-Phương pháp dự giờ đồng nghiệp, đúc kết những kinh nghiệm từthực tế giảng dạy địa lí ở trường THCS Tân Đông
Trang 5b/ Đàm thoại :
Trong quá trình giảng dạy luôn trao đổi với các bạn cùng bộ môngiải quyết các vấn đề mà bản thân còn gặp khó khăn Nêu lên các câu hỏinhững vấn đề mà bản thân còn hạn chế
Trao đổi với học sinh trong từng tiết dạy, đặt ra các vấn đề vềchuyên môn để các em trả lời Trao đổi với học sinh khi các em xác địnhtrên bản đồ, phân tích biểu đồ, ảnh địa lí
Trao đổi tìm ra các giải pháp để giải quyết những vấn đề mà bảnthân còn khó khăn trong quá trình dạy học
c/ Thăm dò :
Để giảng dạy đạt kết quả tốt việc thực hiện phương pháp đổi mới ,Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ hệ thống kênh hình để nâng caohiệu quả giảng dạy Tôi tiến hành thăm dò học sinh bằng cách : dùngphiếu in sẵn để lấy ý kiến học sinh về khả năng nhận biết các kí hiệu trênlược đồ, bản đồ, tầng thang màu thể hiện địa hình Xác định độ cao củanúi, đồng bằng, biển
d Thực nghiệm :
Đem kết quả nghiên cứu vào lớp để giảng dạy, vận dụng phươngpháp đổi mới Hướng dẫn học sinh khai thác hệ thống kênh hình như : Bảnđồ, lược đồ, biểu đồ, lát cắt địa hình, ảnh địa lí … Từng bước hướng dẫn họcsinh xác định các đối tượng địa lí trên bản đồ, lược đồ, lát cắt địa lí
e Kiểm tra :
Giáo viên kiểm tra học sinh bằng các hình thức sau :
+ Kiểm tra miệng : gọi học sinh xác định trên bản đồ, đọc ảnh địa lí,phân tích biểu đồ , mô tả ảnh địa lí , phân tích bảng số liệu để nắm xem
Trang 6mức độ khai thác kiến thức địa lí của học sinh qua hệ thống kênhhình Rèn luyện kĩ năng cho học sinh làm việc với hệ thống kênh hình,bảnđồ, biểu đồ , lược đồ
+Kiểm tra 15 phút , 1 tiết , thi học kì : giáo viên chuẩn bị phiếu kiểmtra cho học sinh Giáo viên photo lược đồ, bảng số liệu thống kê để họcsinh khai thác đạt ở mức độ nào để giáo viên có biện pháp điều chỉnh kịpthời
Giai đoạn I : Giáo viên kiểm kê phân loại ĐDDH, thống kê các lược
đồ, biểu đồ, ảnh địa lí, bảng số liệu trong SGK địa lí 8 Oân tập bổ sungkiến thức về các kí hiệu, màu sắc trên bản đồ, lược đồ SGK sự trùng khớpđể học sinh dễ nhận biết Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng xác địnhtrên bản đồ, lược đồ Xác định phương hướng dựa vào hệ thống kinh vĩtuyến Xác định địa hình dựa vào kí hiệu màu sắc, đường đồøng mức , kíhiệu đọc tên các dãi núi , cao nguyên , sơn nguyên, đồng bằng … Kết quảđạt được : 10/41 –Tỉ lệ : 24.4%
Giai đoạn II: Sang giai đoạn này học sinh có phần tiến bộ hơn ,nhận
biết được kiến thức từ kênh hình, ảnh địa lí… Có kĩ năng xác định vị trí địa
lí củachâu lục, khu vực trên bản đồ, lược đồ SGK, đọc được các dạng địahình kí hiệu màu sắc, phân tích biểu đồ, ảnh địa lí Kết quả đạt được :21/41 -Tỉ lệ : 51.2%
Giai đoạn III : Học sinh đọc khá tốt lược đồ trong SGK, phân tích
được bảng số liệu thống kê, đọc được bản đồ tốt hơn biết xác định vị trí địa
lí nước ta trên bản đồ thế giới, các điểm cực B-N-Đ-T của nước ta Xácđịnh các tỉnh ven biển biết đối chiếu so sánh, từ lược đồ SGK ứng dụngvào bản đồ treo tường Kết quả đạt được : 35/41 – Tỉ lệ 85.4%
PHẦN B : NỘI DUNG
I.
CƠ SỞ LÍ LUẬN :
Hệ thống kênh hình trong bộ môn địa lí ở trường phổ thông luôn giữvai trò rất quan trọng ,đặc biệt bản đồ luôn được xem là cuốn sách thứ haicủa học sinh Vì bản đồ là phần thu nhỏ các đối tượng tự nhiên kinh tế xãhội ở ngoài thực tế thông qua hệ thống kinh tuyến ,vĩ tuyến ,tỉ lệ và hệthống kí hiệu Qua bản đồ, học sinh dễ dàng tìm ra các đối tượng ,nộidung bài học được biểu hiện trên đó
Trang 7Đa số học sinh khối lớp 8, có kiến thức nhất định, nhưng còn hạn chếvề kỹ năng đọc bản đồ,nhận biết các đối tượng địa lí, quan sát tìm kiếnthức, phân tích mối quan hệ địa lí, phân tích bảng số liệu, biểu đồ cònchậm, mất nhiều thời gian, gây khó khăn trong việc giảng dạy cho giáoviên
Ngoài việc cung cấp nội dung kiến thức, giáo viên hướng dẫn họcsinh học, làm bài tập trong sách giáo khoa, tập bản đồ,biểu đồ,lát cắt tổnghợp,bảng thống kê, các tranh ảnh tự nhiên, dân cư, kinh tế xã hội cácchâu lục ,các quốc gia trên thế giới và nước ta .Muốn học tốt môn địa líhọc sinh cần phải biết khai thác kiến thức từ kênh hình để mở rộng vànâng cao, làm cơ sở khắc sâu kiến thức,tiếp thu bài tốt và nhớ lâu hơn.Vậndụng các kiến thức đã học để hiểu và giải thích các hiện tượng ,các vấn đềvề tự nhiên ,kinh tế xã hội xảy ra trên thế giới và nước ta
Như vậy việc hướng dẫn học sinh khai thác từ hệ thống kênh hình cóvai trò rất quan trọng trong việc dạy và học môn địa lí
II.CƠ SỞ THỰC TIỄN :
Trường THCS Tân Đông õlà trường nằm ở vùng nông thôn, biên giới cónhiều em dân tộc tham gia học cho nên cũng có nhiều khó khăn trong việcdạy và học Địa lí
Trong quá trình giảng dạy bộ môn cũng được sự quan tâm ,động viêncủa Ban Giám hiệu nhà trường trong công tác chuyên môn
Tình hình Học sinh :
Tổng số học sinh lớp 8A1 là: 41 em
Tổng số học sinh có SGK : 41 em
Học sinh dân tộc : 5 em
Số học sinh có bài tập bản đồ bài tập và bài thực hành địa lí 8 : 37/41
em
Học sinh chưa có tập Atlat địa lí
Học sinh tương đối ngoan chịu học Tuy nhiên cũng có những khókhăn nhất định ,ảnh hưởng đến chất lượng học tập bộ môn ,đầu vào củahọc sinh tương đối thấp ,đời sống kinh tế gia đình còn gặp nhiều khó khănnên chi phối thời gian học tập của các em ,ở nhà phụ huynh chưa thực sựquan tâm đến việc học tập của các em.Có đầy đủ sách giáo khoa ,vở ghi
Trang 8và đồ dùng học tập, nhưng thiếu tập bản đồ, các em lại chưa trang bị tậpAtlat Đại lí Việt Nam
Đa số các em có có ý thức học tập tốt Tuy nhiên việc học môn Địa
lí chỉ dừng lại ở mức học thuộc lòng những nội dung kiến thức ngắn gọnđược ghi trong vở ,kỹ năng khai thác kiến thức từ kênh hình để hiểu sâukiến thức bộ môn còn hạn chế Qua nghiên cứu có 25 học sinh biết đọcbản đồ treo tường , đọc biểu đồ xem bảng chú giải , đọc tên các dãy núi,cao nguyên,sơn nguyên, đồng bằng lớn dựa vào thang màu Có 16 chưabiết quan sát bản đồ, lược đồ SGK, biểu đồ, bảng chú giải , thang màu …
* Giải pháp :
Từ tình hình thực tế lớp 8A1 là giáo viên trực tiếp giảng dạy bảnthân đề ra một số biện pháp cụ thể để giúp các em chưa biết khai tháckiến thức từ kênh hình như sau :
-Đối với học sinh khá giỏi gọi học sinh lên trình bày trên bản đồbằng câu hỏi, phân tích biểu đồ, bảng số liệu thống kê
- Đối tượng học sinh trung bình, yếu giáo viên gọi học sinh làm việcvới bản đồ nhiều hơn chỉ từng đối tượng địa lí dựa vào kí hiệu, nhắc nhởcác em đọc bảng chú giải trên bản đồ thang màu
- Yêu cầu các em trang bị tập Atlát địa lí Việt Nam để học tốt hơn Giáo viên chia nhóm học sinh 2 em biết khai thác kênh hình trongSGK và bản đồ, giúp đỡ bạn chưa biết, sau đó giáo viên kiểm tra trên bảnđồ treo tường
Khi phân tích biểu đồ giáo viên phân theo nhóm và hướng dẫn họcsinh phân tích và cách vẽ biểu đồ
Tình hình phụ huynh :
Trang 9Đa số phụ huynh trong lớp làm nương rẫy, mặt bằng dân trí thấp,không có khả năng hướng dẫn cho con tự học ở nhà Phụ huynh ít quan tâmđến việc học của con
Do điều kiện kinh tế còn khó khăn nên nhiều học sinh không có vởbài tập thực hành môn Địa lý nên gây khó khăn cho giáo viên trong việccủng cố rèn luyện kỹ năng địa lý cho học sinh còn lệch lạc Có nhiều phụhuynh HS cho rằng môn Địa lý chỉ là môn phụ nên ít quan tâm, nhiều giađình chỉ chú ý đầu tư cho con đi học thêm những môn mà họ cho là quantrọng như: toán, lý, hoá, anh văn… Vì vậy chất lượng của bộ môn địa lý vàmột số môn khoa học xã hội khác chưa cao
Giáo viên :
Trường THCS Tân Đông là trường ở vùng nông thôn, biên giớikhông mấy thuận lợi, quy mô trường lớn nhưng cơ sơ vật chất còn thiếuchưa đáp ứng yêu cầu , với hai giáo viên môn địa lí
Giáo viên được tham gia đầy đủ các lớp bồi dưỡng chuyên mônnghiệp vụ ,tham gia bồi dưỡng thay sách giáo khoa mới của ngành Đangtham gia học lớp Đại học từ xa sư phạm Hà Nội
Các thiết bị dạy học được trang bị khá đầy đủ ,phù hợp với chươngtrình sách giáo khoa mới như bản đồ ,tranh ảnh
Giáo viên có ý thức nghề nghiệp ,nhiệt tình và tâm huyết với nghề Qua thực tế trong giờ học và các tiết thực hành, dự giờ các đồngnghiệp, quan sát trong quá trình dạy – học, tôi nhận thấy nổi lên nhữngvấn đề sau:
+ Các bản đồ treo tường và lược đồ trong sách giáo khoa chưa có sựđồng bộ về màu sắc, kí hiệu…
+ Từ thực tế trên tôi đã tiến hành khảo sát và điều tra đưa ra nhữngbiện pháp cụ thể nhằm tạo cho học sinh sự say mê hứng thú học tập bộmôn địa lý để nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn
III / NỘI DUNG VẤN ĐỀ :
1/ Vấn đề đặt ra cần tìm giải pháp để nghiên cứu :
Qua nghiên cứu chương trình nội dung SGK môn Địa lí 8 gồm có 52tiết và chia thành 2 phần :
Trang 10Phần I : Thiên nhiên , con người ở các châu lục ( tiếp theo chươngtrình địa lí lớp 7 ) gồm 21 tiết chia ra :
+ Châu Á : 18 tiết ( 15 tiết lí thuyết, 3 tiết thực hành )
+ Tổng kết ( địa lí tự nhiên và địa lí các châu lục ) 3 tiết
Phần II : Địa lí Việt Nam :23 tiết
+ Bài mở đầu Việt Nam đất nước con người -1 tiết
+ Đại lí tự nhiên Việt Nam -22 tiết ( 15 tiết lí thuyết, 7 tiết thựchành )
Phần : Oân tập, kiểm tra -8 tiết
Để giải quyết vấn đề đặt ra tôi đã đề ra các giải pháp như sau :
a/ Kiểm kê phân loại đồ dùng dạy học:
-Ngay từ đầu năm tôi đã liên hệ với bộ phận thư viện,thiết bị kiểmkê lại toàn bộ những đồ dùng dạy học đã có sắp xếp theo thứ tự từng khốilớp, từng chương, bài
-Có kế hoạch vẽ thêm những đồ dùng dạy học đã hư hỏng hoặc cònthiếu
b/ Có kế hoạch hướng dẫn học sinh ôn và bổ sung những ký hiệu, màu sắc của bản đồ, lược đồ:
-Mặc dù học sinh đã làm quen với bản đồ từ lớp 6,7 nhưng bài đầutiên của lớp 8 tôi phải dành ra 5 – 7 phút đầu giờ để giới thiệu những kýhiệu cơ bản của bản đồ như:
+ Ký hiệu về màu sắc ( phân tầng độ cao, độ sâu )
+ Ký hiệu về khoáng sản
+ Ký hiệu về sông, hồ, dòng biển
+ Về hệ thống kinh vĩ tuyến…
c/ Có kế hoạch cho hoc sinh bổ sung những ước hiệu địa lý cần thiết của lược đồ trong sách giáo khoa mà nhiều khi không đồng nhất với bản đồ treo tường:
-Giáo viên phải thường xuyên lưu ý nhắc nhở học sinh có thói quenđọc bảng chú giải trước khi tìm hiểu, khai thác nội dung trên bản đồ, lượcđồ, như vậy dần dần học sinh sẽ quen dần và dễõ dàng khai thác được nộidung kiến thức từ kênh hình dưới sự gợi ý hướng dẫn của giáo viên
Trang 11d/ Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ kênh hình trong giờ dạy:
-Kênh hình trong địa lý rất đa dạng bao gồm nhiều loại: bản đồ, lượcđồ, biểu đồ, bảng số liệu, tranh ảnh, băng hình…
-Tuy nhiên trong thực tế hiện nay các trường trên địa bàn nông thôntỉnh Tây Ninh chưa có điều kiện đưa băng hình vào giảng dạy nên trong đềtài này tôi chỉ đề cập đến những đồ dùng dạy học thông thường
-Tuỳ theo từng loại kênh hình, từng nội dung kiến thức khác nhau màgiáo viên xây dụng hệ thống câu hỏi hướng dẫn khác nhau
d1/Khai thác kiến thức từ lược đồ, bản đồ :
+ Bản đồ chứa đựng rất nhiều nội dung kiến thức, được coi nhưquyển sách giáo khoa địa lý thứ hai phục vụ cho việc dạy học và học mônđịa lý
+ Để việc dạy và học môn địa lý đạt hiệu quả cao, giáo viên phảiđầu tư suy nghĩ xây dựng kiến thức chứa đựng trong bản đồ mà nội dungkênh chữ không chuyền tải hết được Giáo viên không nên sử dụng bảnđồ, lược đồ như một phương tiện để minh hoạ kiến thức
+ Để hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ bản đồ, lược đồ cóhiệu quả cần thực hiện các bước sau:
Đọc tên bản đồ, lược đồ để biết nội dung địa lý thể hiện trên đó là gì
?
Ví dụ: Bản đồ dân cư Châu Á thể hiện các nội dung: phân bố dân
cư, mật độ dân cư, các đô thị đông dân…
- Đọc bảng chú giải để biết cách người ta thể hiện các đối tượng đótrên bản đồ như thế nào bằng các ký hiệu gì, màu sắc ra sao? Dựa vào cácký hiệu, màu sắc trên bản đồ để xác định các đối tượng địa lý
Trang 12- Đối chiếu, so sánh các ký hiệu với nhau để tìm ra đặc điểm của đốitược trục tiếp trên bản đồ.
Ví dụ: Cũng trên bản đồ dân cư Châu Á ( Lớp 8 ) sau khi giáo viên
hướng dẫn học sinh thực hiện các bước trên để rút ra nhận xét về mật độdân cư, sự phân bố dân cư, sự phân bố các đô thị đông dân, yêu cầu họcsinh giải thích vì sao dân cư Châu Á có sự phân bố như vậy? Từ đó rút rahình thành mối quan hệ địa lý giữa các yếu tố địa lý: địa hình, đất đai, khíhậu, gió mùa, biển…
Bản đồ, lược đồ có thể dùng để khai thác kiến thức ở nhiều dạng bàikhác nhau
Xác định vị trí địa lý :
-Giáo viên phải hướng dẫn học sinh dựa vào bản đồ, lược đồ để khaithác theo thứ tự sau:
+ Xác định kinh độ, vĩ độ của các điểm cực
Trang 13+ Nếu là châu lục thì xác định xem châu lục đó nằm ở nửa cầu nào?(dựa vào kinh tuyến gốc, vĩ tuyến gốc ).
+ Xác định xem châu lục, khu vực hay quốc gia đó trải dài trên baonhiêu vĩ độ, kinh độ để biết ảnh hưởng của vị trí địa lý với khí hậu
+ Xác định tứ cận: Giáp những đâu, ở phía nào, có những biển nào,những vịnh nào, có những dòng biển nào ở ven bờ biển
Ví dụ: Xác định vị trí địa lý Châu Á:
-Học sinh phải xác định được kinh tuyến gốc, đường xích đạo để biếtChâu Á nằm ở nửa cầu Đông và nửa cầu Bắc
-Xác định các điểm cực Bắc, Nam, Đông, Tây để rút ra nhận xét vềkích thước, lãnh thổ rộng lớn và ảnh hưởng tới sự phân bố các đới khí hậu
-Xác định tứ cận: Tiếp giáp với những châu lục nào, đại dương nào,về phía nào, để từ đó tìm hiểu được ý nghĩa của vị trí địa lý của Châu Á vềmặt kinh tế, quân sự quốc phòng…
Quan sát, mô tả nhận biết địa hình:
Ví dụ: Hướng dẫn học sinh khai thác đặc điểm địa hình của Việt
Nam
Trang 14-Dựa vào màu sắc để xác định xem nước ta có những dạng địa hìnhnào? Dạng địa hình nào chiếm diện tích lớn nhất, phân bố như thế nào? -Xác định độ cao trung bình của địa hình, nơi cao nhất, thấp nhất? -Xác định các dãy núi chính, hướng núi, hướng nghiêng của địa hình…-Quan sát ký hiệu màu sắc trên bản đồ,lược đồ nhận xét đặc điểmđịa hình của nước ta ( Tên các dãy núi, hướng núi, các đồng bằng …) phânbố như thế nào?
Tìm trên hình 28.1 đỉmh Phan-xi-păng và đỉnh Ngọc Linh
-Từ đặc điểm địa hình gợi ý hướng dẫn học sinh tìm hiểu mối quanhệ giữa địa hình với khí hậu, sông ngòi…
* Quan sát, mô tả, nhận xét sông ngòi:
Ví dụ: Bài 33: Đặc điểm sông ngòi Việt Nam ( Địa lý 8 ).
Hướng dẫn học sinh khai thác theo các bước sau: