sáng kiến kinh nghiệm Các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy trẻ mẫu giáo lớn làm quen với chữ cái

Đó là môn học giúp trẻ hình thành và phát triển những năng lực và thái độ cần thiết chuẩn bị cho việc học tiếng việt khi trẻ bước vào lớp 1,cụ thể : Năng lực hoạt động trí óc: Bước đầu

I.PHẦN MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài:

Cùng với sự phát triển của sự phát triển của nền kinh tế nước nhà, giáo dục đang giữ một vai trò hết sức quan trọng trong việc đào tạo ra những con người kế tục trong tương lai

Nằm trong hệ thống giáo dục chung, giáo dục mầm non ở việt nam đã được hình thành và phát triển, trường mầm non là trường học đầu tiên của một con người, nó cung cấp những cơ sở ban đầu cho việc hình thành và phát triển nhân cách ở trẻ Ngay từ lứa tuổi mầm non, trẻ cần được phát triển toàn diện về mọi mặt, hình thành các phẩm chất kỹ năng ban đầu của một con người

“Làm quen với chữ cái ”là một môn học có vai trò quan trọng trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ 5 tuổi Đó là môn học giúp trẻ hình thành và phát triển những năng lực và thái độ cần thiết chuẩn bị cho việc học tiếng việt khi trẻ bước vào lớp 1,cụ thể :

Năng lực hoạt động trí óc: Bước đầu hình thành các thao tác tư duy để nhận

ra và ghi nhớ mặt chữ cái, bước đầu hiểu được sự tương ứng Từ dó hình thành ở trẻ các tri thức và biểu tượng ban đầu về âm và chữ cái tiếng việt

Năng lực hoạt động ngôn ngữ: Khả năng nghe, nói hiểu ngôn ngữ tiếng việt

khi chơi các trò chơi chữ cái, cách đọc diễn cảm các bài thơ, ca dao, đồng dao Việc hình thành và phát triển ngôn ngữ nhằm giúp trẻ tiến tới hoàn thiện ngôn ngữ nói, chuẩn bị cho việc hình thành năng lực đọc, viết tiếng việt ở bậc tiểu học

Năng lực điều khiển bàn tay ngón tay : các thao tác xếp hột hạt, vẽ, cắt, dán

chữ cái, tô màu tranh, tô trùng khít lên chữ cái in mờ trên đường kẻ ngang đã thể hiện khả năng biết phối hợp các hoạt động tay, mắt của trẻ Các thao tác đó được

tập dượt nhiều lần trong các giờ học làm quen với chữ cái giúp trẻ phát triển tâm vận động, biết định hướng trong không gian, tô chữ cái từ trái sang phải, từ ttrên xuống dưới, biết tri gíac đúng hướng của chữ cái qua bước so sánh các chữ cái trong nhóm

Chuẩn bị về mặt tâm lý: Năng lực tập trung chú ý trong một thời gian nhất

định vào một hoạt động Đặc biệt sự hứng thú đối với hoạt động ngôn ngữ của trẻ trong giờ học “Làm quen với chữ cái”chính là nội dung cần thiết cho trẻ chuẩn bị vào lớp 1

Những năng lực trên sẽ góp phần quan trọng trong việc hình thành bốn kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết cho trẻ khi bước vào lớp 1

Nhiều nhà khoa học đã khẳng định: “Các kỹ năng đọc viết sau này phải dựa vào thành tựu tiếng nói mà trẻ đạt được ở giai đoạn trước tuổi học”

Nhận thức được tầm quan trọng của bộ môn “làm quen với chữ cái” đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tôi rất tâm đắc và chọn đề tài “Các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy trẻ mẫu giáo lớn làm quen với chữ cái”

2.Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu đề tài này nhằm đưa ra một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động “làm quen với chữ cái” cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

3.Thời gian - Địa điểm :

-Tìm đọc tài liệu ,thu thầp tài liệu ,tìm hiểu thực tế (tháng 9,10,11,12 năm

2009)

-Lập đề cương (tháng 1,2,3 năm 2010)

-Hoàn thành sáng kiến (tháng 4 năm 2010)

-Tại lớp mẫu giáo 5-6 tuổi thôn Chí Linh trường mầm non Yên Đức - Đông Triều - Quảng Ninh

4 Đóng góp mới về mặt thực tiễn

Qua nghiên cứu một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động cho trẻ mẫu giáo 5-6 làm quen với chữ cái tạo tiền đề tâm thế vững vàng cho trẻ chuẩn bị vào lớp 1

II.NỘI DUNG

1.Chương 1:Tổng quan

1.1 Tổng quan:

Hoạt động làm quen chữ cái là một trong 7 hoạt động học tập có chủ đích trong trường mầm non,môn học làm quen chữ cái là giúp trẻ bước đầu làm quen 29 chữ cái in thường, biết phát âm đúng, phân biệt các chữ cái thông qua đường nét cáu tạo chữ, nhận ra các chữ cái đơn lẻ trong từ, tiếng, biết tô 29 chữ cái qua đó hình thành ở trẻ nhừng kiến thức, kỹ năng ban đầu về tiếng việt

Để hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm bản thân đã nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng 1 số hình thức và biện pháp sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận

- Nghiên cứu cơ sở thực tiễn

- Tìm hiểu nguyên nhân- thực trạng của việc dạy trẻ làm quen chữ cái

- Một số biện pháp thực hiện

- Kết quả đạt được

- Kết luận- kiến nghị

1.2.Cơ sở lý luận:

Nhà giáo dục học K.D.Usin xki đã từng nói: “tiếng mẹ đẻ là cơ sở của mọi

sự phát triển Trí tuệ là kho tàng của mọi tri thức”Vì vậy dạy tiếng mẹ đẻ là

những nhiệm vụ cơ bản của giáo dục mầm non Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ

em là trang bị cho trẻ em phương tiện để trẻ có điều kiện nhận thức thế giới xung quanh, mở rộng quan hệ với mọi người từ đó phát triển trí tuệ cho trẻ Mặt khác thành tựu nghiên cứu tâm lý lứa tuổi, tâm lý học trẻ em đã chỉ ra rằng: giai đoạn từ

2 đến 5 tuổi là thời kỳ phát triển ngôn ngữ mạnh mẽ nhất so với các giai đoạn tiếp theo Phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo tức là phát triển đầy đủ toàn diện các

năng lực ngôn ngữ như mổ rộng vốn từ, luyện phát âm, nói đúng ngữ pháp, phát triển lời nói mạch lạc, trong đó luyện phát âm cho trẻ là rất quan trọng

Đặc điểm tâm lý trẻ mầm non là “học mà chơi, chơi mà học” Ở lớp 5tuổi ngoài nhiêm vụ phát triển ngôn ngữ giao tiếp cho trẻ còn có nhiệm vụ hình thành cho trẻ những kỹ năng nhận biết 29 chữ cái, luyện phát âm, kỹ năng cầm bút tập sao chép các chữ, từ ,câu đơn giản …giúp trẻ hình thành và phát triển tư duy suy luận tạo tiền đề để chuẩn bị tâm thế cho trẻ khi bước vào lớp 1

1.3.Cơ sở thực tiễn :

Chính sự cần thiết của việc cho trẻ “làm quen với chữ cái” ngay từ lớp 5 tuổi này đòi hỏi các tiết dạy phải có hiệu quả hơn,hấp dẫn hơn để đáp ứng nhu cầu của trẻ Xong thực tế các giờ dạy “Làm quen với chữ cái” cho trẻ còn khó khăn Trong phương pháp dạy trẻ của giáo viên còn nặng nề áp đặt Cô giáo chỉ đơn thuần là thể hiện đầy đủ các bước lên lớp, hoạt động của cô và trẻ còn rời rạc, chưa phát huy được tính tích cực, độc lập sáng tạo của trẻ Tiết học chưa thành công nhiều phải chăng vì mang nặng màu sắc tiết dạy như ở phổ thông, thiếu sự hồn nhiên, ngộ nghĩnh của tuổi mẫu giáo Từ đó tôi suy nghĩ, trăn trở “Làm thế nào để tiết học đạt kết quả tốt? Làm thế nào để trẻ vừa nhận biết và phát âm chính xác các chữ cái, vận dụng sự hiểu biết và khả năng của trẻ vào hoạt động hàng ngày?”

Qua những năm giảng dạy, bước sang năm học này năm học 2009-2010 tôi thấy mình tích luỹ được 1 số kinh nghiệm cũng như đồ dùng của bộ môn khi tổ chức cho trẻ làm quen với chữ cái nên muốn áp dụng thử nghiệm những kinh nghiệm đó Để tìm ra phương pháp, biện pháp và hình thức tổ chức bộ môn có hiệu quả cao Như vậy để thực hiện được nhiệm vụ của bộ môn cũng như để nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với chữ cái, theo chương trình đạt kết quả cao mà trẻ thực sự hứng thú

Chương 2: Nội dung vấn đề nghiên cưú

2.1 Thực trạng

- Khảo sát: Khi được phân công phụ trách lớp mẫu giáo 5 tuổi thôn Chí linh là

giáo viên trực tiếp dạy lớp, việc đầu tiên tôi cần là khảo sát để xác định khả năng nhận thức của trẻ

Việc khảo sát được xác định như sau:

Số lượng trẻ được khảo sát: 14 cháu

*Phát âm: 29 chữ cái

-Số trẻ phát âm rõ, chuẩn: 48%

-Số trẻ phát âm còn ngọng: 52%

*Nhận biết chữ cái: Đưa các nhóm chữ, yêu cầu trẻ nhặt các chữ cái giống nhau: p-q, d-b, m-n

-Số trẻ nhặt đúng: 47%

-Số trẻ nhặt sai: 53%

*Cầm bút để tô những nét cơ bản

-Số trẻ cầm bút tô tương đối tốt: 50%

-Số trẻ cầm bút tô sai: 50%

-Đánh giá :

Qua kết quả khảo sát cho ta thấy khả năng nhận thức của trẻ còn hạn chế rất nhiều về tất cả các mặt nhận thức, phát âm, cầm bút…đây thực sự là một vấn đề

mà người giáo viên phải suy nghĩ và tìm cách giải quyết để khắc phục tình trạng trên

2.2 Các giải pháp:

2.2.1.Rèn luyện lồng ghép tích hợp trong các hoạt động :

Đối với cách thức cho trẻ làm quen với chữ cái, tôi cho trẻ làm quen ở mọi lúc, mọi nơi và trong mọi hoạt động tự nhiên, sinh động và đầy hứng thú của trẻ

Trong hoạt động đón trẻ, để tạo cho trẻ hứng thú bước vào một ngày mới, tôi luôn ân cần, niềm nở, trao đổi chuyện trò với trẻ, mặt khác tôi luyện cách phát âm cho trẻ

Vào giờ hoạt động góc: Tôi gợi ý cho các cháu làm quen với các chữ cái ở tuýt chữ dán các góc: góc xây dựng, góc thiên nhiên, góc học tập, góc nghệ thuật, góc phân vai,…và các chữ cái các từ được ghi ở dưới các bức tranh, các quyển truyện sách…

Ví dụ: tôi có thể kích thích sự chú ý của trẻ bằng cách hỏi trẻ “các con hãy tìm cho cô các chữ cái đã học trong dòng chữ góc thiên nhiên” Trẻ sẽ tập chung chú ý và tìm chữ cái đã học, chỉ và phát âm Tôi sẽ quan sát, động viên và khen ngợi trẻ Đối với môn chủ điểm đòi hỏi việc trang trí lớp phải phù hợp với nội dung từng chủ điểm Do đó các bức tranh, các từ chữ dưới tranh cũng khác nhau, trẻ có cơ hội làm quen với chữ cái nhiều hơn Tôi không bắt trẻ phải đọc đúng các dòng chữ đó mà hàng ngày kích thích trẻ quan sát và tìm các chữ cái rồi liên hệ với chữ đã học

Trong buổi đi dạo tôi có thể cho trẻ làm quen bằng cách quan sát và tìm kiếm các chữ cái trên bảng trang trí áp phích …Hoặc tôi có thể phát phấn cho trẻ để khi chơi tự do cháu sẽ viết các chữ mà cháu biết

Như vậy việc trẻ làm quen với chữ cái được hoà lẫn trong các hoạt động vui chơi tự nhiên, đầy hứng thú như một chủ thể tích cực phát triển hoạt động năng lực, hoạt đông trí tuệ của trẻ, hình thành các phẩm chất cần thiết và để chuẩn bị cho trẻ học môn tiếng việt sau này

Trong hoạt động buổi chiều tôi có thể luyện phát âm cho trẻ qua các bài đồng dao: nu na nu nống, dung dăng dung dẻ, kéo cưa lừa xẻ…

Việc cho trẻ làm quen với chữ cái tôi cũng có thể lồng vào các tiết học qua việc cho trẻ nhận biết và phát âm các chữ cái được gắn vào đồ dùng đồ chơi, các bức tranh

Trong các hoạt động chung khác: môi trường xung quanh, tạo hình, âm nhạc

2.2.2 Trong hoạt động làm quen chữ cái

Trước hết tôi nghĩ muốn giờ học được kết quả tốt cần phải có nề nếp trong học tập, giúp trẻ hào hứng, say mê với môn học chữ cái này Trong các tiết học, tôi

luôn chuẩn bị tốt giáo án, đồ dùng, đồ chơi, thẻ chữ cho trẻ và những biện pháp tốt nhất để dạy trẻ, giúp trẻ tiếp thu bài một cách dễ hiểu, Tôi kết hợp cả trò chơi chữ cái tĩnh và động, để gây hứng thú cho trẻ

Bước 1: Cho trẻ làm quen với kỹ năng nghe nói

Khi cho trẻ làm quen với kỹ năng nghe-nói, tôi trao đổi với giáo viên dạy lớp 1 ở trường tiểu học, các cháu vào lớp 1 thường hay lúng túng và có nhiều hạn chế về có kỹ năng nghe –nói nên trong giờ làm quen với chữ cái tôi luôn tạo điều kiện cho trẻ làm quen với kỹ năng bằng các hình thức sau:

Nghe và phân biệt âm thanh tự nhiên: nghe tiếng kêu của con chó, con mèo, tiếng gà gáy hay đồ vật, thông qua các trò chơi làm quen với chữ cái, làm quen với môi trường xung quanh

VD :Làm quen với môi trường xung quanh

Trò chơi động: Tôi làm 3-4 ngôi nhà có gắn các con vật tương ứng với các chữ cái đã học con vịt: chữ i,con “gà trống” -chữ t, “con chó” chữ c Các thẻ chữ của trẻ có các chữ cái đã học tương ứng với chữ có trên ngôi nhà Trẻ vừa đi vừa hát, khi có hiệu lệnh “tìm nhà” trẻ phải chạy về nhà có chữ tương ứng với thẻ chữ của mình rồi bắt chước tiếng kêu của các con vật trong nhà Sau mỗi lần chơi, cho trẻ đổi thẻ chữ

Với cách tiến hành như vậy, trẻ rất dễ hiểu và hứng thú học bài, giờ học sẽ đạt kết quả cao

Ngoài ra, tôi còn cho trẻ làm quen với âm thanh, ngôn ngữ, âm điệu, giọng nói của người lớn qua giờ làm quen với chữ cái, giờ làm quen với văn học

VD: Trò chơi “Tai ai tinh” khi nghe âm thanh trẻ biết ngay đó là chữ gì “Con sáo” trẻ nghĩ ngay đến chữ s, “cái xẻng”-chữ x…

Cùng với việc cho trẻ làm quen với âm thanh, một việc cũng rất cần thiết cho trẻ là luyện nghe nhớ và nghe hiểu giúp trẻ nhớ được mặt chữ cái, nhớ tên âm hay tái hiện được câu chuyện, bài thơ…

VD: Trò chơi: “Thi xem ai nhanh hơn” với mục đích cho trẻ làm quen với chữ

b-d, dinh dưỡng tôi chuẩn bị các hình vẽ trong câu chuyện “Chú dê đen” các bức

tranh vẽ và gạch chân các chữ cái đã học và phát âm chữ cái đó Với cách học như vây, giờ học sẽ trở lên sôi nổi hào hứng, không những trẻ được học mà trẻ còn tái hiện kiến thức cũ và phát triển ngôn ngữ cho trẻ

Song song với việc luyện nghe nhớ và nghe hiểu, một điều không thể thiếu được đó là cho trẻ làm quen với lời quen trong giao tiếp thông thường, tập ứng xử lời nói trong những tình huống đơn giản, gần gũi với trẻ bằng cách đứng lên trả lời những câu hỏi của cô giáo, nhận xét câu trả lời của bạn tập phát âm rõ ràng chính xác khi luyện đọc theo cô từ ghi trên các bức tranh, luyện đọc các phụ âm, nguyên

âm chứa trong tiếng và từ

Bước 2: Dạy trẻ làm quen với kĩ năng đọc viết

Chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo 56 tuổi vào lớp 1 rất quan trọng với kĩ năng đọc -viết Khi dạy trẻ chữ cái, luyện phát âm nhận biết 29 chữ cái, trong lớp học tôi luôn thay đổi và tạo ra góc học tập sách với những cuốn truyện tranh, sách tranh để trẻ

tự đọc, thậm chí có thể vẽ theo truyện tranh, theo các chữ cái đó Đặc biệt là chọn những sách trắng đen để tô màu Khi hướng dẫn trẻ đọc, tôi hướng dẫn trẻ giở sách đọc từng trang và bắt đầu đọc từ trang đầu tiên, tôi hướng sự chú ý vào từng bức tranh sau đó trẻ tự đọc theo hiểu biết của mình Khi các cháu đọc, tôi gợi ý xem trẻ nhìn thấy bao nhiêu chữ cái mà trẻ đã được học

Ngoài ra trẻ còn được làm quen thêm 5 dấu ghi tranh “ngã,huyền,sắc,hỏi,nặng”

ở cuối giai đoạn và được nối các dấu thanh trong cuốn “bé tập tô” Khi cho trẻ tô viết chữ tôi chú ý sửa sai cho trẻ về tư thế ngồi, cách cầm bút, để vở như thế nào cho phù hợp với trẻ Vì ngay ở mẫu giáo trẻ phải học cách ngồi và có nề nếp trong học tập

Bước 3: Dạy trẻ làm quen với chữ cái

Tôi bắt đầu dạy trẻ làm quen với từng chữ cái qua tranh ảnh, vật thật, xem mô hình có gắn từ chứa chữ cái Sử dụng hình thức này vì tư duy của trẻ bằng hành

động trực tiếp, bằng hình ảnh cụ thể vì muốn trẻ tiếp thu bài tồt, tôi chuẩn bị đồ dùng đẹp mắt, thẻ chữ rời cho trẻ để trẻ tự nhận được mặt chữ

Ví dụ: dạy trẻ làm quen với chữ ô

Để gây hứng thú cho trẻ tôi đọc câu đố:

Con gì mào đỏ

Lông mượt như tơ

Sáng sớm tinh mơ

Gọi người thức dậy

Trẻ sẽ trả lời “con gà trống” Sau đó tôi treo ảnh con gà trống lên bảng cho trẻ đọc từ “gà trống” dưới tranh, giới thiệu chữ ô trong từ gà trống, ghép từ gà trống bằng thẻ rời, cho trẻ lên tìm chữ cái đã học, cô giới thiệu chữ ô

Dạy trẻ làm quen với chữ cái qua thẻ chữ rời trẻ sẽ nhớ lâu và nhận biết được chữ cái trong từ

VD: Cho trẻ ghép từ “cái ô”, “ôtô”, “hoa hồng” Với trò chơi này tôi chuẩn bị rất nhiều tranh sau đó cho trẻ lên ghép chữ vào tranh với hình thức này trẻ sẽ nhớ lâu và hứng thú học, đạt kết quả cao

Khi dạy trẻ làm quen với chữ cái qua phát âm, tôi chú ý phát âm chuẩn khi đọc tên âm đơn lẻ và đọc chuẩn từ có chứa âm đó để trẻ bắt chiếc và đọc theo, khi cho trẻ làm quen xong các chữ cái tôi cho trẻ so sánh các chữ cái với nhau, bước so sánh này giúp trẻ nhận biết một cách chính xác các chữ cái mà trẻ được làm quen

vì trẻ dễ dàng phân biệt được những dấu hiệu giống và khác nhau giữa 2 chữ cái cấu tạo và cách phát âm

VD: so sánh chữ m và n

Giống nhau:cùng có 1 nét thẳng và 1 nét móc

Khác nhau:chữ n có 2 nét,chữ m có 3 nét

Với hình thức so sánh này để củng cố và khắc sâu kiến thức cho trẻ Bên cạnh việc cho trẻ lảm quen với các chữ cái tôi còn tiến hành cho trẻ vẽ các loại đồ dùng,

đồ chơi các con vật có tên chứa các chữ cái đã học

VD: làm quen với chữ u, ư, tôi cho trẻ vẽ cá thu, sư tử, quả bưởi, quả đu đủ v v sau đó trẻ sẽ phân loại và đếm các sản phẩm mà trẻ vẽ được

Trong giờ cho trẻ làm quen với chữ cái, không những trẻ được làm quen với các chữ cái mà trẻ còn luyện cách cầm bút, luyện kĩ năng vẽ dẫn đến phát triển năng khiếu hội hoạ và trí tưởng tượng của trẻ Như thế trẻ được học ở mọi lúc mọi nơi mà hoạt động chủ yếu là phát triẻn năng lực của trẻ và phát triển ngôn ngữ của trẻ

-Dạy trẻ các trò chơi chữ cái rất đa dạng phong phú, phải đạt được 2 mục đích: củng cố nhận biết, phát âm các chữ cái và biết chơi trò chơi chữ cái

Với trò chơi tĩnh là những trò chơi mà trẻ ngồi tại chỗ và hoạt động dưới sự điều khiển của cô giáo

VD: Trò chơi tìm chữ cái theo yêu cầu của cô

Ở trò chơi này tôi phải nghiên cứu kĩ mục đích của trò chơi để tổ chưc các hình thức chơi mộy cách hợp lý gây được hứng thú cho trẻ bên cạnh đó phải chuẩn bị

đồ dùng trực quan sinh động để thu hút trẻ chơi

Song song với trò chơi tĩnh, trò chơi động rất cần thiết với trẻ, trẻ được hoạt động chạy nhảy, nói theo sự điều khiển của cô giáo, trẻ không phải ngồi tại chỗ với trò chơi này trẻ rất hứng thú học bài

VD:Trò chơin tìm bạn thân, trò chơi thả thuyền…

Ngoài những trò chơi tĩnh và động thì trò chơi luyện phát âm cho trẻ cũng có tác dụng giáo dục rất tốt như là mặt ngữ âm, trò chơi có tiếng, âm,câu định luyện VD: luyện âm “n” cho trẻ đọc nu na nu nống, hay âm “l”thì cho trẻ đọc kéo cưa lừa xẻ

-Dạy trẻ tô viết chữ cái, giúp trẻ làm quen với thao tác kĩ năng của hoạt động học tập nhằm chuẩn bị tốt cho việc tập viết ở lớp 1 Để đạt được mục đích này tôi

đã tiến hành