Kinh nghiệm hướng dẫn học sinh quan sát tranh Sinh Học 8 bằngphương pháp trực quan ở Trường THCS Suối Đá

Có 31 giáo viên trực tiếp giảng dạy trong đó có 3 giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn sinh học.Qua dự giờ các đồng nghiệp trong nhà trường, dự các tiết chuyên đề cụm của các trường bạn

Kinh nghiệm hướng dẫn học sinh quan sát tranh Sinh Học 8 bằngphương pháp trực quan ở Trường THCS

Suối Đá

Tác giả: Lưu Thị Lệ Quy ên

Đơn vị:Trường THCS Suối Đá

1 Vấn đề đặt ra:

Trường THCS Suối Đá tọa lạc tại ấp Phước hòa, Xã Suối

đá, Huyện Dương Minh Châu, Tỉnh Tây Ninh Năm học

2011 -2012 trường có 13 lớp, với 432 họcsinh, trong đó

có 3 lớp 8 với 89 học sinh Có 31 giáo viên trực tiếp

giảng dạy trong đó có 3 giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn sinh học.Qua dự giờ các đồng nghiệp trong nhà trường, dự các tiết chuyên đề cụm của các trường bạn tôi nhận thấy thái độ học tập của học sinh đối với môn

Sinhhọc còn mang cảm giác hết sức nặng nề giờ học môn Sinhhọc chưa hấp dẫn được học sinh, đa số học sinh cho rằng đây là môn học khó, trừu tượng đối với học sinh Học sinh nỗlựchọc tập không vì yêu thích môn sinhhọc mà vì để hoàn thành nhiệm vụ học tập Thực trạng của việc dạy học sử dụng tranh ảnh, hình vẽ, sơ

đồ, đoạn phimở các Trường THCS nói chung và trường THCS Suối Đánói riêng qua trực tiếp giảng dạy và

dự giờ các đồng nghiệp, tôi nhận thấy những vấn đề sau: Các em chưa hiểu hết những nội dung hàm chứa trong tranh, ảnh, hình vẽ, sơ đồ,…

Chưa xem kiến thức bài học và tranh ảnhcó mối quan hệ mật thiết nhau.Một số em không chú ý quan sát tranh ảnh, hình vẽ, đoạn phim về các quá trình sinh học để rút

ra nội dung bài học mà chỉ nhận xét về hình thức là xấu hoặc đẹp của mẫu vật đó Kết quả là học sinh

thuộc bài nhưng chưa hiểu sâu sắc về sự vật, hiện tượng Một số em ngán học môn Sinhdo không biết cách quan sát tranh ảnh sinh học Giáo viên có sử dụng tranh ảnh, hình vẽ, sơ đồ, đoạn phim nhưng do điều kiện cơ sở

vật chất còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu của bộ môn nên việc sử dụng tranh ảnh, hình vẽ, sơ đồ, đoạn phim chưa đạt hiệu quả: Chưa có phòng trưng bày tranh ảnh, hình vẽ, sơ đồ; giáo viên ngại khi phải tìm tranh ảnh

vì sau mỗi tiết dạy thì tranh ảnh, hình vẽ, sơ đồ phải cuộn lại và cất đi nên khiđến tiết dạy thì việc tìm kiếm tranh ảnh hơi mất thời gian Bên cạnh đó thì các đoạn phim, hay tranh ảnh không có trong sách giáo khoa thì giáo viên càng ngại hơn khi phải tìm kiếm trên mạng Internet Khi dạy trên lớp thì ph ải qua máy tính kết hợp với máy

đèn chiếu nên rất phức tạp và rờm rà vì thế nên giáo viên rất ít sử dụng.Qua quá trình trực tiếp giảng dạy và trao đổi với dự giờ đồng nghiệp kết hợp với các

thông tin thu được qua kiểm tra từ học sinh cho thấy những vấn đề sau:

* Về phía học sinh:

Nhiềuhọc sinh còn thụ động trong tiết học, các em chỉ quan tâm phần thông tin trong sách giáo khoa cung cấp

mà không quan tâm nhiều đến thiết bị dạy học (tranh ảnh, hình vẽ, sơ đồ, đoạn phim)

Một số ít học sinh còn quan niệm rằng môn Sinh học là môn phụ nên không hứng thú

trong việc tham gia xây dựng bài Các em soạn bài để đối phó với cô bộ môn, không tích

cực quan sát tranh ảnh, hình vẽ, sơ đồ, đoạn phim, không xem đó là nguồn cung cấp kiến

thức, có chăng các em quan sát xem có đúng với điều cô nói không

Đasố học sinh ngại việc phải so sánh đặc điểm cấu tạo có phù hợp với chức năng hay

không? Nhất là tranh ảnh ở chương sinh sản liên quan đến cơ quan sinh dục nam, nữ ngay

chính cơ thể con người cho nên các em ngại ngùng khi quan sát Hầu hết các em chỉ quan

sát giáo viên biểu diễn minh họa cụ thể hóa những điều giáo viên trình bày nên kết quả học

tập hạn chế rất nhiều

Một số quá trình sinh lí, các hiện tượng Sinh học cần quan sát tranh ảnh, hoặc đoạn

phim video clip Để thấy các đặc điểm cấu tạo của một

số hệ cơ quan, cơ quan của người

so với động vật thuộc lớp thú Tìm hiểu sự sắp xếp thứ tự của các cơ quan, hệ cơ quan giúp

học sinh hiểu bài một cách trọn vẹn thì nhất thiết phải vận dụng phương pháp quan sát

tranh ảnh Mà phương pháp này thật sự có hiệu quả khi học sinh biết cách quan sát tranh

ảnh hoặc nghiên cứu trên chính cơ thể mình Nhưng thực

tế vẩn còn học sinh chưa ý thức

được

* Về phía giáo viên:

Giáo viên còn làm việc nhiều; còn trả lời thay học sinh do sợ mất thời gian thay vì

học sinh phải nhìn vào tranh ảnh, hình vẽ, sơ đồ, đoạn phim để tìm tòi phát hiện kiến thức

điều này dẫn đến học sinh không còn yêu thích môn học cũng như việc sử dụng tranh ảnh,

hình vẽ, sơ đồ, đoạn phimkhông mang lại hiệu quả

Đa số các bài sinh học8 có nội dung bài khá dài nên việc

sử dụng triệt để hết tác

dụng của thiết bị dạy học còn hạn chế

Do đặc trưng của môn học thuận lợi cho việc áp dụng phương pháp trực quan nên

giáo viên cần lưu ý tận dụng ưu thế này để tăng cường

sử dụng tranh ảnh, hìnhvẽ, sơ đồ,

bản đồ tư duy trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

Đổi mới cách quan sát tranh ảnh để tiếp thu kiến thức, thu thập thông tin, nâng cao

kết quả học tập của học sinh là một trong những khâu then chốt của quá trình đổi mới giáo

dục phổ thông Tạo động lực thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nâng cao

chất lượng, đảm bảo thực hiện mục tiêu giáo dục

Mặt khác, thiết bị đồ dùng dạy học còn hạn chế việc

chuẩn bị đồ dùng của giáo viên

chưa đảm bảo phục vụ tốt cho tiết dạy Giáo viên chưa có giải pháp tích cực để thu hút tất

cả học sinh tham gia xây dựng bài Chưa phát huy hết ưu thế của tranh ảnh, sơ đồ, hình vẽ,

bản đồ tư duy trong dạy học

Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà, khâu chuẩn bị bài mới còn sơ sài do giáo viên dành

thời gian cho khâu này quá ngắn nên dặn dò có tính chất qua loa

* Từ thực tiễn của việc dạy và học của giáo viên và của học sinh cho thấy việc hướng

dẫn học sinh quan sát tranh ảnh bằng phương pháp trực quan còn hạn chế Nhìn chung giáo

viên chưa khai tháctriệt để tính tư duy tích cực của học sinh, đặc biệt là học sinh trung

bình, y ếu thông qua việc khai thác thông tin, kiến thức

từ tranh ảnh, hình vẽ, sơ đồ trong

dạy bài mới, học sinh chưa biết cách quan sát tranh ảnh như thế nào cho hiệu quả trong học

tập Chính vì thế mà chất lượng bô môn chưa được nâng cao

2 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

-Đề tài nghiên cứu về cách thức tổ chức cho học sinh quan sát tranh ảnh, hình vẽ, mô

hình, sơ đồ, phim đèn chiếu Sinh học 8 của Trường

THCS Suối Đá Phạm vi nghiên cứu

của đề tài chỉ giới hạn trong quá trình d ạy học môn Sinh học ở 3 lớp 8(8A1, 8A2, 8A3)

trường THCS Suối Đá, xã Suối Đá, Huyện Dương Minh Châu, Tỉnh Tây Ninh

-Tên đề tài: “ Kinh nghiệm hướng dẫn học sinh quan sát tranh Sinh Học 8 bằng

phương pháp trực quan ở trường THCS Suối Đá”

-Giáo viên dạy bộ môn Sinh học, học sinh khối 8 Trường THCS Suối Đá

+ Lớp thực nghiệm: Lớp 8A3

+ Lớp đối chứng: Lớp 8A1

3 Giải pháp hoặc tính mới, tính sáng tạo của đề tài

-Sử dụng tranh ảnh, hình vẽ, sơ đồkếthợp với bảng phụ -Phương pháp biểu diễn tranh vẽ -tìm tòi b ộ phận

- Hướng dẫn học sinh quan sát ảnh động, chiếu các đoạn phim về quá trình sinh học

bằng cách kết hợp với phần mềm Violet 1.7

-Sử dụng phần mềm iminmap.4 hướng dẫn học sinhhọc quan sát bản đồ tư duy và

máy tính, máy chiếu đa năngtrình chiếu bản đồ tư duy

4 Hiệu quả đem lại:

Sau khi áp dụng giải pháp đưa ra vào thực tế giảng dạy

đã đạt được một số hiệu quả

như sau:

-Chất lượng bộ môn: Chất lượng bộ môn Sinh học ở lớp thực nghiệm 8A3 có khả

năng tiếp thu kiến thức có nhiều tiến bộ rõ rệt Khả năng vận dụng kiến thức như chăm sóc

sức khỏe và vệ sinh cơ thể cũng đượng nâng cao Lồng ghép giáo dục hướng nghiệp vào

từng chương, từng bài giúp các em có cái nhìn mới về tương lai, giúp các em học tập tốt

ngay từ hôm nay Từ đó các em đạt điểm trung bình trở lên cũng tăng dần sau mỗi giai

đoạn kiểm tra

Đối với giáo viên

Sử dụng phối hợp kinh nghiệm hướng dẫn học sinh quan sát tranh ảnh bằng phương

pháp trực quan với các phương pháp tích cực khác trong giảng dạy một cách linh hoạt giúp

học sinh tiếp cận kiến thức dễ dàng

Sử dụng các tranh ảnh, hình vẽ, bản đồ tư duy, sơ đồ một cách triệt triệt để, có hiệu

quả, xóa dần hình thức dạy chay mà phải tăng cường tham gia hội thi làm đồ dùng dạy học

tự làm cấp huyện hàng năm để không ngừng phục vụ cho việc giảng dạy có hiệu quả hơn

Đồng thời tạo cho học sinh không khí học tập thật sự hứng thú, nhẹ nhàng và thoải mái

Đối với học sinh

+ Rèn được kỹ năng bộ môn, kỹ năng quan sát tranh ảnh, hình vẽ, bản đồ tư duy,

sơ đồ , kỹ năng so sánh phân tích tranh ảnh

+ Tạo sự đam mê môn học, xóa dần cách học vẹt, học kiểu chiếu lệ, đối phó và

gượng ép

+ Củng cố được kiến thức đã học và có thể mở rộng kiến thức có liên quan như:

đời sống, sức khỏe, dân số, kế hoạch hóa gia đình kể cả những bí ẩn của giới tính hay

những biểu hiện, những dấu hiệu của lứa tuổi dậy thì của các em

Một lần nữa tôi lại khẳng định rằng chính tranh ảnh, hình

vẽ, bản đồ tư duy, sơ đồ,

phần mềm, … đã kích thích tư duy tích cực của họcsinh, hướng học sinh tự lĩnh hội tri

thức một cách vững vàng nhằm đạt hiệu quả cao trong học tập

5 Khả năng và áp dụng cho đến thời điểm hiện tại:

5.1Về tính mới và tính sáng tạo: Từ kết quả trên cho thấy trong dạy học hiện nay

việc kết hợp tư duy và tranh ảnh, hình vẽ, bản đồ tư duy,

sơ đồ là y ếu tố không thể thiếu

được trong dạy học Sinh học nói chung và Sinh học lớp 8 nói riêng Phương tiện trực quan

như tranh ảnh, hình vẽ, bản đồ tư duy, sơ đồ,…nó được xem như là “nguồn” để cung cấp

kiến thức mới cho học sinh Chính vì thế mà giáo viên và học sinh cần chuẩn bị trước vừa

giúp các em có sự say mê môn học vừa hình thành thói quen vệ sinh cơ thể có trách nhiệm

chăm sóc sức khỏe cho bản thân, cho người thân, cho cộng đồng xã hội

5.2 Hiệu quả xã hội: Hiệnnay việc áp dụng kinh nghiệm hướng dẫn học sinh quan

sát tranh ảnh bằng phương pháp trực quan vào thiết kế bài giảng giáo viên dễ dàng hơn

nhiều khi thực hiện đổi mới phương pháp dạy học

5.3 Về triển vọng áp dụng và triển khai: Đề tài này được ứng dụng rộng rãi trong

môn học Sinh học ở trường THCS Suối Đá cũng như các trường THCS trong toàn huy ện