phương pháp giúp học sinh lớp 1 vẽ hình tự tin tạo bố cục thuận mắt trong bài vẽ tranh đề tài.

Là người giáo viên dạy mĩ thuật, tôi luôn mong ước với kiến thức của mình có thể giúp trẻ em , nhất là trẻ em mới vào lớp 1 nhìn nhận và thể hiện cái đẹp thông qua các bài vẽ tranh đề tà

Sáng kiến kinh nghiệm

Tên đề tài:

Phương pháp giúp học sinh lớp 1 vẽ hình tự tin

tạo bố cục thuận mắt trong bài vẽ tranh đề tài.

Người thực hiện : Vũ Thị Xuân Hương.

Trường: Tiểu học Cát Linh - Đống Đa - Hà Nội

Hà Nội 2001

A- Phần mở đầu:

1 Lý do chọn đề tài

Với sự phát triển ngày càng đi lên của thế giới nói chung và việt nam nói riêng, việc đưa môn mĩ thuậttrở thành một trong 9 môn học bắt buộc trong nhà trường tiểu học là quan trọng và cần thiết Giáo dục thẩm mĩ cho học sinh , nhất là những năm đầu

đi học, từng bước giúp trẻ hoà nhập thế giới xung quanh ;trẻ biết suy xét và mong muốn làm theo cái đẹp - chính là giúp trẻ tự hoàn thiện mình, trở thành người công dân có ích cho xã hội

Là người giáo viên dạy mĩ thuật, tôi luôn mong ước với kiến thức của mình có thể giúp trẻ

em , nhất là trẻ em mới vào lớp 1 nhìn nhận và thể hiện cái đẹp thông qua các bài vẽ tranh đề tài một cách tự tin

- Giúp trẻ lớp 1 ngày càng yêu thích môn mĩ thuật - làm nền tảng cho việc giáo dục thẩm mĩ cho học sinh khi học ở các lớp trên trong bậc tiểu học

Cụ thể hơn là giúp trẻ lớp 1 điều chỉnh nét

vẽ thật tự nhiên , cách sắp xếp hình vẽ ( bố cục )trong khuôn khổ giấy vẽ cho phù hợp

- Tôi đã chọn đề tài này với mong muốn giúp trẻ lớp 1 càng ngày vẽ càng tự tin hơn , đạt hiệu

quả -phù hợp mục tiêu giáo dục của môn mĩthuật : Giúp trẻ có sân chơi lí thú , bổ ích , phần nào có cái nhìn tổng thể đối với sự vật , hình ảnh quen thuộc xung quanh Đây cũng là một yếu tố giúp trẻ học các môn khác tốt hơn

thành hoạ sĩ , mà với tiêu chí giúp trẻ làm quenvới môn mĩ thuật - cụ thể là với ngôn ngữ của mĩ thuật ( đường nét , hình mảng, bố cục , mầu sắc )

Do đó giáo viên dạy mĩ thuật tiểu học , nhất là giáo viên dạy học sinh lớp 1 càng phải quan tâm đến việc giáo dục thẩm mĩ ở trẻ hơn - hướng cho trẻ vẽ đẹp song phải thật tự nhiên ; tạo cho trẻ kĩ năng vẽ hình phù hợp khổ giấy , nét vẽ khoáng đạt , thể hiện đuợc nội dung đề tài định vẽ

2 Những cơ sở lí luận

- Tôi nghiên cứu đề tài này luôn chú trọng đến đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi tiểu học mà các nhà tâm lí học đã đúc kết với mong muốn phần nào giúp trẻ lớp 1 điều chỉnh cách vẽ hình cho thật đẹp , phù hợp mục tiêu giáo dục của môn mĩ thuật

- Dựa vào các kiến thức đã học ở trường Cao đẳng , lớp bồi dưỡng mĩ thuật của trường đào tạo cán bộ giáo dục , tôi thấy mình có nhiệm vụ phải truyền thụ lại phần nào cho học sinh , nhất là học sinh lớp 1 cách vẽ hình , làm bố cục tranh một cách mĩ thuật :

+ Nét vẽ khoáng đạt , tự tin , rất trẻ thơ

+ Hình vẽ được sắp xếp phù hợp tờ giấy

Mục đích làm trẻ yêu thích môn Mĩ thuật , hào hứng khi được học môn Mĩ thuật

Chương 2

Cơ sở thực tiễn

- Hiện nay học sinh ở Mẫu giáo đã được làm quen với môn Mĩ thuật song do cách tư duy tưởng tượng của trẻ vẫn còn tản mạn , ít có tổ chức , hình ảnh của tưởng tượng còn đơn giản hay thay đổi , chưa bền vững , chỉ một số ít học sinh vàolớp 1 có ý thức sắp xếp bố cục trong tờ giấy , còn

đa số học sinh lớp 1 bỡ ngỡ chưa làm quen được vớicách học của bậc tiểu học - các em vẽ hình bằng chì ,hình vẽ nhỏ , hay tẩy xoá không tự tin khi vẽ hình ,tạo bố cục trống trải không đẹp mắt dẫn đến khó tômàu , khó biểu đạt nội dung đề tài

- Quan niệm từ trước , cứ vẽ hình là cô giáo tiểuhọc cho dùng bút chì ; nhiều em vẽ rất đẹp ở mẫugiáo , lên lớp 1 lại lúng túng không tìm được cách thể hiện bài vẽ thoải mái dẫn đến nhiều bài vẽ hình

vẽ đẹp song lại quá bé không phù hợp tờ giấy hoặc tâm lí sợ vẽ không đúng với thực tế

Ví dụ : trẻ khi vẽ con chó , chúng muốn là phải thật giống , nếu vẽ sai sợ cô giáo chê , hoặc khi vẽngười : Trẻ vẽ người có chân tay dài hơn thật , khi bịbạn chê vội tẩy xoá ngay

Vậy để giúp học sinh , nhất là học sinh lớp 1 ngay

từ ngày đầu cấp học đã có thiện cảm với môn Mĩ thuật , luôn muốn được vẽ - được hoạt động phù hợp sinh lí trẻ - tôi muốn đưa ra một cách làm mà theo tôi

là đạt hiệu quả , giúp trẻ vẽ hình tự tin , thoải mái ,sắpxếp hình hợp khuôn khổ giấy vẽ

Chương III

Những nội dung nghiên cứu

1

Tâm lí trẻ 6 tuổi

* Theo các nhà tâm lí học , ở lứa tuổi tiểu học , sự trigiác của các em có các đặc điểm sau :

Tri giác : tri giác của các em mang tính đại thể , ít đisâu vào chi tiết , tri giác những gì gây ấn tượng mạnh đốivới các em hoặc các em tri giác những gì mình thích

Tình cảm có ảnh hưởng đến độ nhanh, độ bền trongtrí nhớ của các em Các em có thể nhớ rất nhanh và làmnhững gì mình thích

Do đó , khi dạy vẽ học sinh lớp 1 , ta lợi dụng đặcđiểm tâm lí trên để hướng trẻ vẽ tranh đề tài với cáchnhìn của mình Trong mỗi tiết học vẽ , tatạo ra sự hứngthú cho trẻ đối với những đề tài định vẽ ; không khí lớphọc thoải mái , nhẹ nhàng ; đưa ra đồ dùng trực quanhợp lí , ấn tượng , bám sát chủ đề tranh định vẽ ; cácmẫu tranh vẽ là tranh của thiếu nhi , nhất là của chínhhọc sinh lớp 1 - làm học sinh dễ hiểu dễ tri giác hơn

Ví dụ : Trong bài “ Vẽ con vật mà em thích” các emrất thích vẽ con trâu ; giáo viên mô tả lại con trâu mộtcách say sưa lôi cuốn , cho các em xem tranh các bạn

vẽ con trâu đanh hoạt động ( ăn cỏ , nằm nghỉ , đang càyruộng ) và nêu bằng lời cách vẽ trâu : Đầu hình quả đu

đủ , mình trâu hình quả trứng to hơn nhiều so với đầu , 2sừng cong nhọn ,4 chân trâu đi guốc

* Việc tìm hiểu những đặc điểm tâm lí nói trên rất có lợicho việc dạy trẻ lớp 1 vẽ những sự vật hiện tượng quanh

ta một cách tổng quát , song hồn nhiên theo cảm quancủa các em

- Tư duy: ở học sinh lớp một , tính trực quan cụ thểvẫn còn chiếm ưu thế ( sẽ chuyển dần sang tính trừutượng , khái quát ở lớp cuối cấp )

Cho nên đồ dùng trực quan đưa ra phải đẹp , côđọng , phong phú về thể loại ( tranh vẽ , băng hình

video , máy chiếu hắt , máy soi ảnh ) hoặc vật thật Mục đích cho học sinh lớp 1 tiếp xúc nhiều với những sựvật hiện tượng sắp được vẽ Tranh vẽ đẹp của các bạnnăm trước được giới thiệu với học sinh sẽ làm cho các em

có chuẩn của cái đẹp mà vẽ bài hứng thú hơn

Cô giáo dạy Mĩ thuật vẽ thị phạm lên bảng , lên giấy

sẽ giúp học sinh nhận biết cách vẽ nhanh hơn , dễ hơnnhiều so với chỉ dạy trên tranh mẫu

- Hoạt động chủ đạo của trẻ dưới 6 tuổi là vui chơi ( ởgia đình , ở lớp mẫu giáo ) Đến 6 tuổi , các em vào họctrong trường tiểu học ; lúc này hoạt động chủ đạo củacác em là hoạt động học tập ; môi trường của các em có

sự thay đổi

Thời gian đầu của lớp một các em gặp một số khókhăn , chưa quen bạn và cô giáo , khó tiếp thu trong khihọc , tính kỉ luật chưa cao Giáo viên dạy Mĩ thuật phải

biết điều chỉnh - gây không khí hào hứng trong lớp họcsong vẫn giữ được tính kỉ luật , trật tự : Cho phép các

em trao đổi ý kiến , xem , nhận xét bài bạn - Nhưng giáoviên phải nhắc nhở những học sinh mải chơi , nói chuyệnriêng ngoài việc học vẽ

- Tưởng tượng : Lứa tuổi này là lứa tuổi giàu tưởngtượng ,tuy nhiên tưởng tượng của các em còn tản mạn ,

ít có tổ chức Hình ảnh của tưởng tượng còn đơn giản ,hay thay đổi , chưa bền vững ; nhất là lớp 1 , các emphải dựa vào đối tượng cụ thể Cho nên tranh vẽ theođềtài của các em còn đơn giản về các hoạt động (củanhân vật ) , ít chi tiết , bố cục chưa đẹp

Do đó người giáo viên dạy Mĩ thuật chú ý tập chocác em kĩ năng vẽ hình đơn giản song cô đọng , dạycách sắp xếp hình ảnh hợp với khuôn khổ giấy vẽ quanhiều tiết học

Người giáo viên dạy Mĩ thuật phải biết cách khai thác

óc tưởng tượng phong phúc của trẻ phục vụ cho việc biểuhiện hình vẽ trong bài vẽ tranh đề tài ; Có thể dùngphương pháp hỏi đáp , kể chuyện , so sánh để bật ra đặcđiểm của bức tranh định vẽ

- Ví dụ vẽ bài “ Cây và nhà” : Cô giáo hỏi học sinh :Con biết các loại cây gì ? Con thử mô tả lại đặc điểmcủa cây đó Đi ngoài phố , con nhìn thấy những ngôinhà giống hay khác nhau - mô tả cụ thể Cô kể lạingôi nhà của mình có đặc điểm nào đó Cô hỏi một vàihọc sinh về ngôi nhà của mình Hoặc so sánh nhà ở nôngthôn và thành phố bằng cách hỏi học sinh

* Tư duy lứa tuổi học sinh tiểu học có những nét đặcthù so với những lứa tuổi khác Mà bậc học tiểu học làbậc học nền tảng cho những bậc học sau này Vì vậy ,giáo viên dạy Mĩ thuật phải lựa chọn phương pháp dạy

học tối ưu , phù hợp với nội dung từng bài vẽ tranh đềtài ( Cũng như các phân môn vẽ khác ) Hướng dẫn các em tích cực suy nghĩ để hình thành kiến thức về Mĩthuật , khuyến khích học sinh chủ động , tự tin khi vẽbài ; Người giáo viên có vai trò hướng dẫn giúp đỡ chứkhông áp đặt , làm thay các em

Nắm vững đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học ,

cụ thể là học sinh lớp 1 , giúp cho giáo viên dạy vẽ nhưbản thân tôi rất tự tin trong việc nghiên cứu hướng dẫncho các em cách vẽ hình tự tin , tạo bố cục thuận mắttrong bài vẽ tranh đề tài

2 Khái niệm “tranh vẽ theo đề tài”

- Đây là một phân môn của Mĩ thuật trong chươngtrình dạy học ở bậc tiểu học

- Học sinh được vẽ những đề tài về cuộc sống xungquanh : Thiên nhiên , sinh hoạt của con người , thế giớiđộng vật

- Qua cách học vẽ tranh đề tài , giúp trẻ khám pháthêm về thế giới xung quanh , thêm yêu cuộc sống , yêugia đình , bạn bè, thầy cô

- Giúp học sinh phần nào biểu đạt được tình cảm ,cảm xúc của mình với cuộc sống qua các bài vẽ củachính bản thân

- Rèn luyện óc quan sát , tưởng tưởng , kĩ năngcầm bút , giúp trẻ học tốt các môn học khác

* Học sinh lớp 1 , lớp nền tảng của cả cấp học tiểuhọc , do đó việc cho các em làm quen , yêu thích vẽtranh đề tài cũng như vẽ theo mẫu ,vẽ trang trí là

một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của các giáo viên dạy

Mĩ thuật như tôi

3

Vẽ hình, tạo bố cục trong bài vẽ tranh đề tài

a Vẽ hình :

- Tạo nét vẽ trên giấy vẽ để thể hiện một đề tài nào

đó : những hoạt động , hình dáng của các nhân vật ,

sự vật xung quanh - theo chủ quan của người vẽ - cụthể ở đây -của học sinh lớp một dưới sự hướng dẫn củagiáo viên dạy Mỹ thuật

- Các chất liệu để tạo nét trên bức tranh : chì , chìmàu , sáp màu , dạ màu , bột màu , sơn dầu , thuốc nước , sơn mài nói chung là màu vẽ

b Tạo bố cục

- Tập hợp các nét , hình vẽ thể hiện rõ nội dung đề tài

- Cùng với mảng , màu sắc , khối và đặc trưng của chấtliệu làm thành bức tranh đẹp , mô tả sự nhìn nhận củangười vẽ với thế giới xung quanh

4

Nội dung nghiên cứu

- Nghiên cứu cách dạy vẽ hình , bố cục trong khuônkhổ giấy được trẻ thể hiện qua các bài vẽ theo đề tài dưới

sự hướng dẫn của giáo viên dạy Mĩ thuật làm sao đạtđược hiệu quả cao nhất : đó là sự say mê vẽ của học trò

a Hiện nay , trẻ em vào học lớp một đã được trang bịmột chút kiến thức Mĩ thuật về tạo hình do được học ởmẫu giáo : cây , nhà , ô tô con người , chim , gà , cá ,mặt trời

Chỉ còn một số ít trẻ không qua mẫu giáo thì vẫn bỡngỡ trong việc xây dựng hình bằng nét vẽ

Ví dụ : vẽ người - tranh vẽ trang

- Để có mặt bằng kiến thức về nét vẽ - tương đối đồngđều ở học sinh lớp một - Tôi hướng dẫn cụ thể cách vẽcho đối tượng đó bằng cách cho học sinh xem những bứctranh có nét vẽ rõ ràng , mạch lạc đối lập với những bứctranh có nét vẽ loằng ngoằng , khó nhìn là hình gì

b Khi cách nhận thức về vẽ hình của học sinh lớp một

đã tương đối đồng đều thì phải giúp các em đi sâu timhiểu về cách vẽ tranh đề tài , cụ thể là sắp xếp bố cụchợp lí để nêu bật được chủ đề bức tranh

c Cách vẽ hình của trẻ trong bài vẽ tranh đề tài :Tương đối mạnh dạn ở số đông ; giáo viên phải biết cáchphát huy - luôn khen ngợi những trẻ có nét vẽ ngộnghĩnh đồng thời tỏ ra chưa vừa lòng khi có học sinh chêbạn vẽ xấu , không giống thật

và kịp thời khen ngợi - như vậy đã giúp học sinh đó cảmthấy tự tin hơn , và học sinh chê bạn sẽ suy nghĩ xemviệc mình làm là tốt hay không tốt.

d Vẽ hình bằng bút chì : đây là cách vẽ hình truyềnthống của cả trẻ em lẫn người lớn khi tạo nét cho tranh

Kết quả được một bức tranh có bố cục trống vắng , rấtkhó thể hiện màu

Theo tôi , đó chính là do chất liệu : phấn có nét to chonên trẻ vẽ hình to , rõ hơn ( do các em sợ vẽ hình nhỏ thìcác nét phấn sẽ dính vào nhau nhìn không rõ hình )

Sau đó , tôi thử nghiệm : cho học sinh dùng luôn bút

có nét to như dạ màu , sáp màu - để vẽ bài tranh đề tàitrong sách giáo khoa hoặc vào giấy khổ A4 thì thấy đạt hiệu quả tương đương như các em vẽ trên bảng con

Như vậy , hình vẽ của trẻ trên bài vẽ tranh đề tài tỉ lệthuận với nét vẽ do chất liệu để vẽ tạo nên

Tôi đã cho cả lớp xem bài vẽ của học sinh có nét vẽmạnh dạn , hình vẽ to phù hợp giấy vẽ và khen ngợitrước lớp học sinh đó

Học sinh lớp một rất hay quên , do đó việc tạo thóiquen cho trẻ lớp một trong cách vẽ hình ( ở bài vẽ tranh

đề tài ) bằng bút có nét to , rõ được lặp đi lặp lại nhiềulần ở các tiết học Mĩ thuật Tôi luôn động viên các emhọc sinh nên dùng bút có nét to , đậm ( mầu nâu , đen ,

xanh , tím ) để vẽ Tôi đã thí nghiệm việc dùngbút có nét to, rõ để giúp học sinh vẽ hình trong bài vẽtheo đề tài ở 5/ 7 lớp một trong thời gian 2 tháng Năm lớp được vẽ bằng bút có nét to , rõ cho chất lượngbài vẽ tốt hơn nhiều so với hai lớp vẽ bằng bút chì Trong số hai lớp này , 10% số học sinh tạo hình bằng bútchì đạt được bố cục tốt , nhưng tốc độ vẽ lại chậm Với

số học sinh này , tôi động viên các em vẽ bằng bút to.Song do cá tính , thói quen cẩn thận mà các em vẫn chỉ dùng bút chì để vẽ - không bắt ép các em phải làm theocác bạn khác mà tôi luôn chỉ bảo để các em có tốc độ vẽhình nhạnh hơn trước

Như vậy , tôi đã nhân rộng cách dạy trên của mình

ở 7 lớp một , sau hai tháng đầu của năm học đã đạtđược kết quả tốt - 80% số học sinh thích vẽ bằng bút có

nét to , rõ Việc vẽ hình bằng chất liệu trên đã giúp trẻthêm tự tin vào chính bản thân mình , không tẩy xoáhình vẽ nữa Điều đó đã giúp bài vẽ của các em ngộnghĩnh , đáng yêu Cảm xúc của trẻ được bộc lộ trên bứctranh

Sau khi học sinh lớp một đã quen với cách dùng bút

có nét to , rõ để vẽ hình thì việc dạy trẻ cách tạo cho bài

vẽ có bố cục chặt chẽ trở nên thuận lợi hơn

Tôi vẽ thị phạm ( xong rồi xoá đi ngay ) trên bảng to ,coi bảng là một tờ giấy vẽ - vẽ hình rỏ, hợp lí trên bảng

để học sịnh quan sát

Ví dụ : bài vẽ “ Chim và hoa” , “Em trong vườnhoa” , “Quan sát thiên nhiên” - sách Mĩ thuật lớp một