MônTiếng việt nhằm hình thành và phát triển ở học sinh kỹ năng sử dụng tiếng mẹ đẻ nghe,nói, đọc, viết và cung cấp những hiểu biết về Tiếng việt, nhằm từng bước giúp các emlàm chủ dần cô
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY PHÂN MÔN TẬP ĐỌC
LỚP 4 - 5"
Trang 2PHẦN MỞ ĐẦU
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Năm học 2010 – 2011, năm học tiếp tục thực hiện chương trình đổi mới giáo dục,
năm học tiếp tục hưởng ứng cuộc vận động “ Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh
thành tích trong giáo dục” Đổi mới chương trình giáo dục, điều mà giáo viên quan tâm
nhất là thay đổi sách giáo khoa, thay đổi nội dung dạy học sẽ dẫn đến thay đổi cách thứcdạy của thầy và cách thức học của trò Để chủ động, sáng tạo trong dạy học, nâng caonghiệp vụ sư phạm cho bản thân, đòi hỏi người giáo viên phải cập nhật với chương trìnhmới, tìm ra những biện pháp dạy học thích hợp
Tiếng Việt là một trong những môn học quan trọng trong nhà trường tiểu học MônTiếng việt nhằm hình thành và phát triển ở học sinh kỹ năng sử dụng tiếng mẹ đẻ (nghe,nói, đọc, viết) và cung cấp những hiểu biết về Tiếng việt, nhằm từng bước giúp các emlàm chủ dần công cụ ngôn ngữ để học tập trong nhà trường; để rèn luyện khả năng giaotiếp một cách đúng đắn, tự nhiên, tự tin trong các môi trường xã hội
Tiếng việt là môn học công cụ mà trong đó Tập đọc đóng vai trò khởi đầu Đọcgiúp học sinh có khả năng hiểu biết, tiếp thu được nền văn minh của nhân loại Nhờ biếtđọc các em mới có điều kiện để học và tiếp thu các môn học khác Thông qua môn tậpđọc, không những giúp học sinh phát triển tư duy mà còn bồi dưỡng cho các em nhữngtình cảm tốt đẹp, góp phần phát triển nhân cách toàn diện Đọc tốt, sẽ dẫn đến nói tốt, viếttốt, thực hành tốt mọi hoạt động học của mình
Vậy làm thế nào để học sinh đọc tốt, đọc hay, đọc diễn cảm? và để giúp học sinhđọc tốt, giáo viên cần phải làm gì? Có biện pháp gì? Đó là câu hỏi mà bấy lâu nay tôi trăn
Trang 3trở Qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy lớp 4, tôi tìm tòi, đúc rút, thấy mình có một sốkinh nghiệm trong việc rèn đọc cho học sinh Vì vậy tôi mạnh dạn viết bài viết này.Mong được sự khích lệ, động viên của các bạn đồng nghiệp, sự đóng góp ý kiến của cáclớp anh chị đi trước, để bài viết thực sự có ích cho các giáo viên đang ngày đêm phục vụ
cho "Sự nghiệp trồng người".
II ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH
Trong năm học 2010 – 2011, tôi được phân công và phụ trách lớp 4A
Lớp gồm có 28 học sinh( nữ 14 em , nam 14 em), các em phần lớn là con gia đìnhnông nghiệp, lao động tự do nên bố mẹ ít có điều kiện quan tâm đến các em Chính vì vậychất lượng học sinh trong lớp không đồng đều Qua đợt kiểm tra đọc đầu năm, tôi rất lolắng vì hầu như các em mới chỉ dừng lại ở mức độ đọc đúng, một số học sinh còn đọcchưa thông, chưa lưu loát, còn ngắc ngứ (em Đạt, em Thu, em Tuấn) Học sinh trong lớpchưa biết đọc hay, đọc diễn cảm một văn bản”
Sau đây là kết quả tôi khảo sát đầu năm môn tập đọc cụ thể như sau:
Giỏi: 6 em 21,4 %Khá: 8 em 28,6 %Trung Bình: 11 em 39 %Yếu: 3 em 11 %
Trước tình hình đó, là giáo viên trực tiếp giảng dạy, tôi tự đặt ra cho mình phải tìm
ra giải pháp để “ Nâng cao chất lượng đọc cho học sinh”
Trang 4PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I
TÌM HIỂU MỘT SỐ VẤN ĐỀ LIÊN QUAN TỚI MÔN TẬP ĐỌC LỚP 4
I MỤC TIÊU CỦA CHƯƠNG TRÌNH TẬP ĐỌC LỚP 4
1 Củng cố, phát triển kỹ năng đọc cho học sinh.
Thông qua 62 bài tập đọc thuộc các loại hình văn bản nghệ thuật, báo chí, khoahọc, trong đó có 45 bài văn xuôi, 1 vở kịch, 17 bài thơ, phân môn tập đọc lớp 4 tiếp tụccủng cố nâng cao kỹ năng đọc trơn, đọc thầm đã được phát triển từ các lớp dưới, đồngthời rèn luyện thêm về kỹ năng đọc diễn cảm (thể hiện tình cảm, thái độ qua giọng đọcphù hợp với sự việc, hình ảnh, cảm xúc, tính cách nhân vật trong bài)
Phân môn tập đọc lớp 4 còn giúp học sinh nâng cao kỹ năng đọc hiểu văn bản như:Nhận biết về đề tài, cấu trúc của bài, biết cách tóm tắt bài, - phát hiện giá trị của một sốbiện pháp nghệ thuật trong các văn bản…
2 Mở rộng vốn hiểu biết, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, nhân cách cho học sinh.
Nội dung các bài tập đọc trong SGK Tiếng việt lớp 4 phản ánh một số vấn đề cơbản về đạo đức, phẩm chất, sở thích… của con người thông qua các hệ thống chủ điểmcủa bài góp phần cung cấp cho học sinh những hiểu biết về thiên nhiên, xã hội, con ngườitrong nước và thế giới, ngoài ra học sinh còn được cung cấp thêm về vốn từ ngữ, vốndiễn đạt, những hiểu biết về tác phẩm văn học…
II PHÂN BỐ CHƯƠNG TRÌNH PHÂN MÔN TẬP ĐỌC LỚP 4
Trang 5Chương trình tập đọc lớp 4 gồm 62 bài tập đọc thuộc 10 chủ điểm Mỗi chủ điểmđược dạy trong 3 tuần, mỗi tuần có 2 tiết Ngoài ra còn có các tiết ôn tập, triển khai cụ thểnhư sau:
Tập một gồm 5 chủ điểm, học trong 18 tuần
- Tuần 1,2,3: Thương người như thể thương thân (lòng nhân ái)
- Tuần 4, 5, 6: Măng mọc thẳng (Tính trung thực, lòng tự trọng)
- Tuần 7, 8, 9: Trên đôi cánh ước mơ (ước mơ)
- Tuần 11, 12, 13: Có chí thì nên (Nghị lực)
- Tuần 14, 15, 16, 17: Tiếng sáo diều (Vui chơi)
Tập hai gồm 5 chủ điểm, học trong 17 tuần
- Tuần 19, 20, 21: Người ta là hoa đất (Năng lực, tài trí)
- Tuần 22, 23, 24: Vẻ đẹp muôn màu (óc thẩm mỹ)
- Tuần 25, 26, 27: Những người quả cảm ( lòng dũng cảm)
- Tuần 29, 30, 31: Khám phá thế giới (du lịch, thám hiểm)
- Tuần 32, 33, 34: Tình yêu cuộc sống (lạc quan, yêu đời)
III QUY TRÌNH DẠY TẬP ĐỌC LỚP 4
A Kiểm tra bài cũ.
- Giáo viên kiểm tra 2, 3 học sinh đọc thành tiếng bài tập đọc kế trước (có thể làđoạn, bài)
- Giáo viên đặt câu hỏi cho học sinh trả lời về nội dung đoạn đọc hoặc nội dung củabài
Trang 6B Dạy bài mới.
1 Giới thiệu bài: Giới thiệu bằng đồ dùng trực quan… hoặc lời gợi mở nhẹ nhàng, ngắn
gọn
2 Hướng dẫn luyện đọc và tìm hiểu bài
a Luyện đọc
- Học sinh khá hoặc giỏi đọc toàn bài, cả lớp đọc thầm
- Học sinh đọc nối tiếp nhau từng đoạn của bài (lần 1): giáo viên chú ý sửa lỗi phát
âm sai của học sinh
- Học sinh nối tiếp từng đoạn (lần 2) kết hợp đọc chú giải hoặc từ khó, câu khó
- Học sinh luyện đọc theo cặp
3 Luyện đọc diễn cảm
- Phần này giáo viên hướng dẫn học sinh đọc từng đoạn nối tiếp nhau
- Luyện đọc theo từng đoạn
Trang 7- Luyện đọc học thuộc lòng (nếu có yêu cầu)
- Thi đọc diễn cảm
4 Củng cố, dặn dò
- Học sinh chốt lại ý chính hoặc đại ý của bài
- Chuẩn bị bài sau
CHƯƠNG II
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỌC CHO HỌC SINH LỚP 4
Để củng cố, nâng cao kỹ năng đọc cho học sinh, người giáo viên phải có nhiều biệnpháp hướng dẫn đọc với cả nhiều hình thức khác nhau: Đọc thành tiếng, đọc thầm, đọcdiễn cảm, đọc hiểu Mỗi hình thức đọc có một yêu cầu khác nhau đòi hỏi giáo viên phảilưu ý
1 Khắc phục lỗi phát âm.
Để khắc phục lỗi phát âm cho học sinh, trước hết giáo viên phải khảo sát nắm đượcnguyên nhân phát âm sai của học sinh Các em thường đọc sai do 2 nguyên nhân sau:
- Sai do phương ngữ
Trang 8- Sai do thói quen
Lưu ý: Luyện đọc tiếng có thanh ngã đứng riêng: sau đó mới luyện phát âm 2 tiếng
có thanh hỏi và thanh ngã đứng liền nhau
b Sai do thói quen
Học sinh lớp 4 ở thời kỳ đầu đọc còn sai nhiều lỗi, đó là do các em đọc theo cảmtính
Ví dụ: Đọc “ Sản xuất” thành “xản xuất”
Cảm ơn cám ơn…
Để khắc phục lỗi phát âm này, giáo viên phải nhắc nhở học sinh tập trung chú ývào bài học, không đọc tuỳ tiện những tiếng hay nói, hay dùng do thói quen Học sinhnào đọc sai thì phải cho chính học sinh đó đọc sửa lại, tránh tình trạng giáo viên chỉ ra cáisai nhưng không cho học sinh đọc lại
Trang 9Đối với đọc thành tiếng ở lớp 4, yêu cầu các em đọc to, rõ ràng, trôi chảy, đọc đúngtheo từng câu, từng đoạn, từng văn bản Thực tế cho thấy các em đọc không sai nhiều lỗiphát âm nhưng về độ rõ ràng trôi chảy thì còn nhiều điều đáng nói Nhiều em đọc câu cònrời rạc, từng tiếng ghép lại với nhau, có em còn chưa biết ngắt, nghỉ đúng chỗ Vì thếgiáo viên phải chú ý đến vấn đề này.
2 Luyện đọc câu văi dài.
Trong các giờ tập đọc, giáo viên nghe học sinh đọc để nhận xét gợi ý, hướng dẫnkhông chỉ về cách phát âm, mà còn về ngắt nghỉ hơi, hay tốc độ đọc sao cho phù hợp.Thực tế cho thấy đây là một vấn đề khó đối với học sinh lớp 4, các em chỉ đọc theo dấuchấm, dấu phẩy của câu, mà chưa biết ngắt nghỉ ở chỗ nào, có học sinh lại ngừng lạingừng nghỉ tự do khiến cho nhiều câu văn trở nên vô nghĩa
Qua thực tế ở những bài văn xuôi, học sinh thường mắc lỗi ngắt giọng ở những câudài; có cấu trúc ngữ pháp phức tạp, hoặc mắc lỗi ngay cả ở những câu ngắn vì các emchưa nắm được quan hệ ngữ nghĩa, ngữ pháp giữa các từ Lúc này, các em thường ngắtgiọng để lấy hơi một cách tuỳ tiện mà không tính đến nghĩa
Ví dụ: 1: Những đám mây// trắng nhỏ sà xuống cửa kính/ô tô tạo nên cảm giác/bồng bềnh huyền ảo//
(Đường đi SaPa)
Ví dụ 2: Đêm nay anh đứng gác ở trại Trăng ngàn và gió núi bao la khiến lòng anhman mác/ nghĩ đến trung thu và nghĩ tới các em//
(Trung thu độc lập)
Ở những trường hợp trên bị xem là ngắt giọng sai tạo nên ý nghĩa của câu hoàntoàn sai lệch so với ý nghĩa vốn có của nó
Trang 10Vậy nếu như khi dạy gặp phải các trường hợp trên, giáo viên nên yêu cầu học sinhphân tích quan hệ ngữ pháp – ngữ nghĩa của các cụm từ trong câu.
Ở ví dụ 1: Nói đến đám mây trắng nhỏ bay là là xuống khung cửa kính ô tô, tạo nênmột cảm giác đẹp huyền ảo Vì thế đối với câu trên phải ngắt giọng lại mới đúng:
“ Những đám mây trắng nhỏ/ sà xuống cửa kính ô tô/ tạo nên cảm giác bồng bềnh/huyền ảo//”
Từ phân tích trên, chúng ta xác lập được mẫu ngắt giọng đúng cho một bài tập đọc,đồng thời dự tính được cách đọc không tính đến nghĩa của học sinh Từ đó giáo viên chỉ
ra những chỗ cần luyện ngắt giọng trong bài Đối với những bài tập đọc có câu khó, câudài thì giáo viên nên ghi các câu đó ra bảng phụ, cho học sinh đọc và hướng dẫn cáchngắt ngiọng
Trước khi dạy một bài tập đọc cụ thể Giáo viên cần nghiên cứu kỹ bài, đọc bàinhiều lần, tìm các lỗi phát âm mà học sinh hay mắc, những câu dài cách ngắt ngiọng phùhợp nhất, dự tính các chỗ học sinh ngắt giọng sai để có biện pháp giúp học sinh có thóiquen trong việc ngắt giọng
Để luyện đọc câu văn dài cho học sinh, ngoài việc ngắt giọng phù hợp, giáo viêncòn cần hướng dẫn học sinh cách đọc khi gặp dấu phẩy Xét về mặt cấu trúc ngữ pháp thìdấu phẩy có nhiều chức năng khác nhau: Dấu phẩy ngăn cách giữa 2 bộ phận câu đẳnglập; dấu phẩy ngăn cách giữa các thành phần phụ, dấu phẩy ngăn cách giữa các bộ phậnsong song… Thông thường, khi gặp dấu phẩy, học sinh cũng ngắt giọng, thế nhưng họcsinh không phân biệt được thời gian ngừng khi ngắt giọng ở các dấu phẩy có sự khácnhau Giáo viên cần luyện cho học sinh có thói quen ngắt giọng ở các dấu phẩy như sau:
Trang 11Thời gian ngừng lâu nhất là khi gặp dấu phẩy ngăn cách giữa 2 bộ phận câu đẳnglập; sau đó đến dấu phẩy ngăn cách giữa các thành phần phụ, dừng ít nhất ở dấy phẩyngăn cách giữa các bộ phận song song.
Ví dụ: Xưa kia, (2) người ta cứ nghĩ rằng, trái đất là trung tâm của vũ trụ (3) đứngyên một chỗ, (1) còn mặt trời, (3) mặt trăng và muôn vàn vì sao phải quay xung quanh cáitâm này
(Dù sao trái đất vẫn quay)
Ở ví dụ trên, thời gian ngừng lâu lần lượt theo các dấu phẩy theo cách đánh số 1, 2,3
3 Ngắt nhịp câu thơ
Luyện đọc thơ khác gì với luyện đọc văn xuôi? Hướng dẫn đọc thơ phải thể hiệnđược nét đặc trưng của thơ là nhịp, vần, tạo nên nhạc của thơ Khi đọc thơ, chỗ ngắt nhịpphải tương ứng với chỗ kết thúc một tiết đoạn Giáo viên phải chú ý đến đặc điểm của thơ
là hầu như người ta đã lược bỏ các dấu câu dẫn đến tình trạng học sinh ngắt nhịp sai
Qua thực tế dạy học cho thấy, khi đọc thơ, học sinh mắc lỗi ngắt nhịp sai là dokhông tính đến nghĩa mà chỉ đọc theo áp lực của nhạc thơ Học sinh thường tạo ra sự cânđối về mặt âm thanh khi đọc từng câu thơ
Ví dụ: Với thơ 4 tiếng học sinh thường ngắt nhịp 2/2
Với thơ 5 tiếng, các em sẽ ngắt nhịp 2/3 hoặc 3/2 Vì vậy học sinh đã ngắt nhịp sai
Ví dụ: Người ngắm/trăng soi/ ngoài cửa sổ/
Trăng nhòm/ khe cửa/ ngắm nhà thơ/
(Hai bài thơ của Bác)
Trang 12Hoặc: Đất tre/ xanh mãi/ xanh màu tre xanh/.
(Tre Việt Nam)Chính vì vậy khi dạy tập đọc là một bài thơ, giáo viên cần dự tính chỗ học sinh ngắtsai để xác định chỗ cần luyện ngắt ngiọng Ví dụ bài “ Tuổi ngựa” có ba câu thơ:
“ Gió xanh miền trung duGió hồng vùng đất đỏGió đen hút đại ngàn”
Phải lưu ý về ngắt nhịp vì theo dự tính học sinh sẽ ngắt nhịp “ Gió xanh/ miềntrung du / “ hoặc” Gió hồng / vùng đất đỏ /… Trong khi đó xét về mặt ý nghĩa và lýthuyết trọng âm, ba câu thơ này đều phải ngắt nhịp 1/4:
“ Gió / xanh miền trung du / Gió / hồng vùng đất đỏ / Gió / đen hút đại ngàn / Ngắt nhịp như trên nhằm tạo chỗ ngừng tập trung sự chú ý của người nghe vàonhững từ ngữ sau chỗ ngừng là “xanh”, “hồng” và “đen” lúc này không phải là tính từnữa mà đã trở thành động từ nói lên tác dụng, hoạt động của ngọn gió
Hoàn toàn tương tự, trong bài “ Chợ tết”, giáo viên hướng dẫn ngắt nhịp:
“ Dải mây trắng / đỏ dần lên đỉnh núi/
Sương hồng lam / ôm ấp nóc nhà gianh/
Để tạo chỗ ngừng nhấn mạnh vào “ ôm ấp”, “đỏ” là từ mang trọng âm ngữ nghĩa.Hoặc lựa chọn cách ngắt nhịp:
Trang 13“Bè đi / chiều thầm thì/
Gỗ lượn đàn / thong thả /
(Bè xuôi sông La)
Mà không ngắt nhịp: “ Bè đi chiều / thầm thì / làm cho 2 câu thơ sống động hơnnhiều, đối tượng miêu tả nhiều hơn và để không hạn chế thời gian “ Bè đi” mà tạo ra mộtkết hợp bất thường “ chiều thầm thì” cho thời gian cất lên thành lời
Hoặc cũng là cách ngắt nhịp “ Sông La / ơi Sông La” để tiếng gọi Sông La đượcngân dài tha thiết mà cách ngắt nhịp: “sông La ơi, sông La” không thể hiện được
Hoặc cũng là cách ngắt nhịp “ Sông La / ơi Sông La” để tiếng gọi Sông La đượcngân dài tha thiết mà cách ngắt nhịp: “sông La ơi, sông La” không thể hiện được
II ĐỌC THẦM.
Đối với học sinh tiểu học, hình thức đọc thầm chưa được các em áp dụng triệt để.Các em cũng chưa xác định rõ mục đích của việc đọc thầm Chính vì thế giáo viên phảigiao nhiệm vụ khi các em đọc
Ví dụ: đọc thầm theo bạn thì học sinh chỉ theo dõi bằng mắt, dõi theo bạn đọc đếnđâu, dừng lại ở đâu…
- Đọc thầm để tìm hiểu bài thì học sinh lại phải vừa theo dõi đọc, vừa tìm hiểu bàitheo câu hỏi cô giáo yêu cầu…
Giáo viên giao nhiệm vụ cụ thể cho học sinh nhằm mục đích định hướng rõ việcđọc – Hiểu, từng bước hình thành cho các em thói quen tập trung chú ý khi đọc thầm đểthu nhận thông tin…
Trang 14- Đọc thầm ( lướt) để nắm ý hoặc chọn ý: Giáo viên cần từng bước đề ra nhiệm vụhay yêu cầu từ dễ khó để học sinh làm quen dần với cách đọc thầm nhanh.
Ví dụ: Đọc thầm thật nhanh để phát hiện từ ngữ nào được nhắc lại nhiều lần trongđoạn văn…
Đối với học sinh lớp 4 , 5, hình thức đọc thầm được sử dụng nhiều trong các giờ tậpđọc, chính vì thế giáo viên cần căn cứ vào nội dung rèn luyện kỹ năng đọc để hướng dẫnhọc sinh luyện tập các thao tác thích hợp
III ĐỌC DIỄN CẢM.
Đối với học sinh lớp 4, yêu cầu của môn tập đọc không chỉ dừng lại ở mức độ đọcđúng mà cao hơn là đọc hay, đọc diễn cảm Thực tế dạy học cho thấy các em chưa thểhiện được cái hay, cái đẹp của tác phẩm qua giọng đọc của mình Hầu như các em mớichỉ đọc to, rõ ràng, trơn tru, không ngắc ngứ… Nắm được điều đó, giáo viên phải cónhững biện pháp giúp các em đọc hay trong các giờ tập đọc
Các loại hình văn bản xuất hiện ở các bài tập đọc lớp 4 thường là các bài văn miêu
tả, truyện, thơ, kịch… Trong đó truyện kể và kịch thường xuất hiện nhiều nhân vật.Chính vì vậy, để giúp các em đọc hay, điều không thể xem nhẹ là luyện đọc cho học sinh
có giọng đọc phù hợp với nhân vật
1 Giọng đọc phù hợp với nhân vật.
Sau khi hướng dẫn học sinh luyện đọc, tìm hiểu bài có nghĩa là các em đã nắmđược nội dung bài, hiểu được tính cách của từng nhân vật; từ đó các em đọc diễn cảm thểhiện giọng đọc của từng nhân vật Tính cách của nhân vật có khi thể hiện qua lời thoại,
do đó giáo viên nên hướng dẫn học sinh đọc phân vai ( nhiều học sinh cùng đọc)
Ví dụ: Bài “ Chú Đất Nung” (2 tiết), học sinh có thể đọc theo 4 vai như sau: