SKKN Đổi mới phương pháp dạy học môn Toán lớp 1, 2, 3

Việc thay SGK chính là việc đổi mới giáo dục hiện nay qua đó chúng ta cần phải đổi mới cả 4 thành tố: Mục tiêu, nội dung, phương pháp, đánh giá.Nhưng đổi mới phương pháp là quan trọng hơ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

”ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 1, 2, 3”

A NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG.

I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Hiện nay trong công cuộc đổi mới đất nước, Đảng và Nhà Nước luôn quan tâmhàng đầu là đổi mới giáo dục Đảng ta đã nhận định giáo dục là nền tảng của xã hội Mộtđất nước muốn phát triển về lâu dài thì việc đầu tư vào giáo dục là việc nên làm Viêïc đóđược thể hiện qua những việc như tăng ngân sách ngành giáo dục, đầu tư xây dựng cơ sở

hạ tầng trường lớp, nâng cao công tác đào tạo đội ngũ giáo viên đủ năng lực và trình độ,

cụ thể là việc thay SGK trong 5 năm nay của các lớp 1- 2- 3 - 4- 5 đối với bậc TH và lớp6- 7- 8- 9 đối với bậc THCS Việc thay SGK chính là việc đổi mới giáo dục hiện nay qua

đó chúng ta cần phải đổi mới cả 4 thành tố: Mục tiêu, nội dung, phương pháp, đánh giá.Nhưng đổi mới phương pháp là quan trọng hơn cả và cần đầu tư nghiên cứu kĩ càng hơn.Bởi phương pháp là cách làm cho học sinh tiếp cận kiến thức một cách khoa học nhất,đúng đắn nhất

Hiện nay khi mà trình độ khoa học trên thế giới phát một cách tột bậc, thời đại của

“Công nghệ thông tin” thì những phương pháp cổ điển liệu có còn phù hợp hay không?Khi mà trên thế giới hiện nay học sinh một số nước ngồi học tại nhà qua mạng, quaInternet Còn đất nước chúng ta vẫn còn cảnh “Thầy đọc trò ghi” Nội dung, kiến thức,phương pháp quá cũ không đáp ứng với kiến thức của con trẻ ngày nay Trẻ em ngày nayqua hệ thống thông tin đại chúng, chúng đã tiếp thu một lượng kiến thức khổng lồ, nhưngtrong khi đó lên lớp chúng lại ì ạch tìm hiểu những kiến thức quá cũ Do đó việc đổi mớigiáo dục là việc làm cần thiết hiện nay

Trong các môn học ở bậc tiểu học hiện nay môn toán được xem là môn học công

cụ, kích thích tư duy, khả năng sáng tạo Nhưng lại là môn học khô khan nhất Người

Việt Nam vốn có năng lực học toán, ham thích học toán, điều đó được thể hiện qua kếtquả các cuộc thi Toán quốc tế Nhưng đó cũng chỉ dành riêng cho các em học chuyên,đầu tư để đi thi Nhiệm vụ của chúng ta là làm sao cho môn toán là môn ham thích nhấtcủa mọi trẻ em, con người Việt Nam Làm sao để học sinh chúng ta tiếp cận với nền toánhọc, phương pháp học tiên tiến của các nước trong khu vực và trên thế giới Muốn làmviệc đó tất nhiên chúng ta phải đổi mới: Mục tiêu, nội dung, phương pháp, việc đánh giátrong việc dạy môn toán ở bậc học cơ bản đó là bậc tiểu học.

II/ MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI:

- Nhằm đánh giá lại việc học toán ở các trường tiểu học trong những năm qua cónhững điều ưu khuyết như thế nào về mục tiêu, nội dung, phương pháp, đánh giá

- Tìm ra những nguyên nhân tại sao việc học toán ở các trường tiểu học hiện naychưa đáp ứng được nhu cầu của xã hội

- Đánh giá lại kết quả của việc cải tiến và đổi mới phương pháp học toán hiệân naytrong hai năm thực hiện việc thay sách ở lớp 1 và 2 Việc đổi mới phương pháp dạy học

có ảnh hưởng như thế nào trong việc lãnh hội và phát huy kiến thức về môn toán của họcsinh

- Đưa ra một số giải pháp trong việc đổi mới dạy học môn toán đặc biệt là phươngpháp dạy học toán hiện nay và mai sau Nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinhhơn nữa

III/ NHIỆM VỤ ĐỀ TÀI:

+ Có nên chăng chúng ta tiếp tục học môn toán học toán như từ xưa đến nay là đãđúng, đủ đối với yêu cầu xã hội Không cần đổi mới về nội dung và phương pháp Mặcdầu hiện nay trình độ khoa học kĩ thuật đã phát triển một cách vượt bậc Ở các nước trong

khu vực trong công tác giáo dục đã có rất nhiều tiến bộ về đổi mới phương pháp học phùhợp với khoa học công nghệ hiện nay Trong khi đó trình độ giáo dục của chúng ta thấphơn nhiều so với các nước xung quanh Không đáp ứng đúng với việc phát triển đất nước

mà Đảng và nhà nước đang đề ra

+ Có nên chăng để việc học toán của học sinh vẫn theo cách học thuộc lòng, ghinhớ một cách máy móc, tiếp nhận kiến thức một cách thụ động qua lăng kính giáo viên,học thuộc lòng lý thuyết là chủ yếu không cần phát triển tư duy, óc sáng tạo cho họcsinh Cách dạy học làm cho học sinh ngày càng thụ động, ỷ lại, thiếu năng động tìm tòi

+ Nguyên nhân:

Do nền kinh tế chúng còn lạc hậu, là một nước nghèo chưa đầu tư đúng đắn chongành giáo dục Kinh tế gia đình chưa phát triển nên phụ huynh cũng chưa tạo điều kiệntốt để con em mình học tốt nhất

Đội ngũ giáo viên còn quá yếu về chuyên môn, không đủ trình độ giảng dạy, cảitiến phương pháp giáo dục, không theo kịp sự phát triển xã hội nắm bắt được các phươngpháp dạy học tiên tiến

Nhà nước ta trước đây chưa đầu tư đúng mức cho giáo dục, việc đổi mới giáo dụccòn quá chậm chạp không theo kịp thời đại, thực hiện xong việc đổi mới thì lại chậm hơncác nước khác vài chucï năm

+ Hướng giải quyết:

Tìm ra những nguyên nhân còn yếu kém trong trong các phương pháp dạy học hiệnnay, từ đó tìm ra những phương pháp hay nhất cho việc học môn toán đạt kết quả tốt

Tìm hiểu phương pháp dạy học tích cực trong trong dạy học toán hiện nay Đặc biệt

là phương pháp đặt và giải quyết vấn đề và phương pháp hợp tác chia nhóm nhỏ

Học hỏi các cách thức giáo dục các nước xung quanh, đem những cái ưu, phù hợpvào công cuộc cải cách giáo dục.

B NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI.

I/ CƠ SỞ LÝ LUẬN:

+ Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh tiểu học:

Ở lứa tuổi học sinh tiểu học tâm sinh lý các em chưa ổn định, đang hình thành vàphát triển Ở các em học sinh Tiểu học đang còn hiếu động thích tìm tòi học hỏi nhữngvấn đề mới, đặc biệt là rất đễ cuốn hút bởi các dụng cụ trực quan Nên trong sự học tập,làm việc hàng ngày các em chưa thích ứng được với những bài giảng khô khan mang tính

lý thuyết cho nên những phương pháp cũ chưa thể đáp ứng nhu cầu học tập của học sinhnên đổi mới về phương pháp là cấp thiết

Ở mẫu giáo hoạt động chủ yếu của các em là:” Học mà chơi, chơi mà học” Nhưngsang bậc tiểu học các em lại sống trong môi trường giáo dục thật sự, nội qui trường lớp,các kỳ thi cử, các kỳ thi có tính nghiêm túc làm cho tâm lý các em chưa thích nghi được.Các em thường mất bình tĩnh, tự tin vào chính bản thân mình làm quên đi những kỹ năng,

kỹ xảo đã tiếp thu ảnh hưởng đến chất lượng học tập Cho nên muốn học sinh học toántốt chúng ta cầøn phải có một phương pháp phù hợp với các em

Trong sự đổi mới của đất nước công nghiệp hoá hiện đại hoá, và những thách thứchội nhập quốc tế

II/ THỰC TRẠNG NGHIÊN CỨU:

1/ Những điếm đổi mới về nội dung và phương pháp của SGK toán 1- 2- 3

Việc đổi mới ở SGK toán 1- 2- 3 bao gồm nhiều yếu tố như hình thức, nội dung,phương pháp, đánh giá, trang thiết bị nhưng chủ yéu vẫn là nội dung và phương pháp dạyhọc

2.1) Về nội dung đổi mới:

(Nội dung Cụ thể xin xem ở SGK toán lớp 1,2,3)

Chương trình tiểu học mới ở SGK toán 1- 2- 3 vẫn lấy số học làm trọng tâm nhưngđổi mới về cấu trúc nội dung số và cách thể hiện nội dung số học

Những đổi mới về số học học là cơ sở lựa chọn các nội dung của các mạch kiếnthức về đại lượng, yếu tố hình học, giải toán có lời văn, nhằm tạo ra sự hộ trợ lẫn nhaugiữa số học với cách mạch kiến thức khác, tạo ra sự thống nhất về quan điểm khoa học và

sư phạm trong môn toán

Đổi mới này góp phần vào việc tăng cường thực hành, luyện tập các kĩ năng toánhọc, đặc biệt là các kĩ năng tính và giải quyết vấn đề, giúp học sinh học đến đâu nắm,hiểu chắc đến đó

Dạy học vừa sức với số đông học sinh nhưng học được nhiều hơn, nhanh hơn vàvững chắc hơn

Phát triển được năng lục tự học nhờ cách biên soạn SGK toán 1- 2- 3 kiểu mới, nhờcách dạy của giáo viên

Giữa nội dung SGK toán 1- 2- 3 mới và cũ ta thấy có nhiều sự thay đổi như: Nộidung phong phú hơn, có cấu trúc hợp lý hơn, được sắp xếp đan xen với các mạch kiếnthức khác, phù hợp với với sự phát triển theo từng giai đoạn học tập của học sinh.

Nội dung thể hiện mức độ yêu cầu kiến thức, kĩ năng cơ bản theo đúng trình độchuẩn

Cách trình bày chú ý đến tính trực quan qua hình ảnh học, tăng cương các bài luyệntập thực hành rèn kĩ năng

- Bài 2: Đường thẳng, 3 điểm

- Bài 3: Đường gấp khúc, độ dài đường gấp khúc

- Bài 4: Chu vi hình tam giác chu vi hình tứ giác

2.2) Đổi mới về phương pháp theo đổi mới nội dung SGK toán:

Đổi mới về SGK cũng yêu cầu về đổi mới về phương pháp để để việc dạc học môntoán trở nên đồng bộ, đạt hiệu quả cao nhất

- Phương pháp dạy học bài mới

- Phương pháp dạy học các nội dung thực hành, luyện tập

- Vấn đề soạn giảng bài của giáo viên

a/ Phương pháp dạy học bài mới:

Giáo viên tổ chức, hướng dẫn học sinh hoạt động học tập để giúp học sinh:

- Tự phát hiện và giải quyết nhiệm vụ bài học

Giáo viên chỉ là người đưa ra những gợi ý để cho học sinh tự nhận thấy vấn đề vàgiải quyết vấn đề đó đạt đến giải quyết nhiệm vụ bài học đưa ra

VD: Khi dạy bài “ 9 cộng với một số” (9+5)

Gv cho học sinh lấy que tính ra một bên 9 que và một bên 5 que.Hướng dẫn HSlàm sao để có một bó là 10 que và đi đến phép cộng một cách dề dàng.( Bớt 1 que tínhbên nhóm năm đưa qua nhóm 9 que để thành 10 que chẵn, thì nhóm còn lại còn 5- 1=4que Và 10+4=14 que)

- Tự chiếm lĩnh kiến thức mới và cần thiết

Sau khi giải quyết nhiệm vụ bài học hình thành kiến thức mới học sinh phải biếtchiếm lĩnh kiến thức đó và vận dụng vào việc giải toán

VD: HS sau khi biết cách 9+5 là bớt 1 que tính bên nhóm năm đưa qua nhóm 9que để thành 10 que chẵn, thì nhóm còn lại còn 5- 1=4 que Và 10+4=14que Từ đó HS

có thể biết cách cộng 9 với 7 cũng tương tự bớt 1 que tính bên nhóm bảy que đưa sangnhóm 9 que để thành 10 que, sau đó lấy 10+(7- 1) =16 que.Tiếp tục như thế hình thànhđược bảng cộng 9

Gv cũng có thể cho học sinh thuộc kiến thức ngay trên lớp bắng cách bôi đi từngphần công thức rồi cho các em nhắc lại Hoặc qua luyện tập nhiều lần các bài tập để ghinhớ công thức ngay lớp Đây cũng là một bước chiếm lĩnh kiến thức mới “học để hành,hành để học” là một phương pháp ghi nhớ kiến thức một cách hiệu quả và lâu dài

VD: Bài “9+ với một số” Thì qua thực hành học sinh có thể rút ra được 9 cộng vớimột số A có một chữ số thì sẽ bằng 10 cộng với một số nhỏ hơn A một đơn vị như9+5=10 +4

- Tự thiết lập mối quan hệ kiến thức mới và kiến thức đã học

Khi HS đã học một kiến thức mới, nhưng kiến thức mới này dựa trên những kiến

cũ để hình thành nên thì qua bài học HS sẽ nắm bắt được mối quan hệ giữa kiến thức cũ

và kiến thức mới

VD: Khi học bài “9 cộng với một số” thì học sinh dựa trên kiến thức cũ là “ Mườicộng với 1 số” Thì từ đó học sinh có mối quan hệ giữa hai phép cộng này Hoặc bài “ 8Cộng với một số” cũng có cách làm tương tự

Gv hướng dãn học sinh biết đặt kiến thức mới trong kiến thức đã học, từ bài họcmới ôn lại kiến thức cũ Từ kiến thức cũ hình thành bài học mới đó là cách học mới hiệnnay Qua đó học sinh hiểu được thấu đáo hơn mố iliên hệ, ràng buộc giữa cá bài học cũngnhư các vấn đề trong xã hội sau này

b/ Phương pháp dạy học các nội dung thực hành, luyện tập:

- Xác định rõ kiến thức kĩ năng cần thực hành

GV cần nắm vững được nội dng của bài thực hành, Đúng với yêu cầu của SGK,trình độ của lớp mình, trọng tâm của bài.

- Tạo ra sự hộ trợ giúp đỡ nhau giữa các đối tượng học sinh

Cần chia nhóm nhỏ để các em có thể giúp đỡ nhau trong luyện tập Các em phảibiết hoạt động nhóm, phân công công việc trong nhóm làm sao cuối cùng tất cả đều nắmđuợc nội dung cơ bản

- Chuẩn bị mô hình, đồ dùng dạy học, phiếu bài học, luyện tập

GV cần chuẩn bị mô hình, dụng cụ học tập cho tốt, yêu cầu học sinh phải biết mangđầy đủ đồ dùng học tập đặc biết là ở khâu dặn dò học sinh

VD: Bài “11 trừ đi một số “ Thì giáo viên và học sinh đều phải chuẩn bị que tính

GV chuẩn bj phiếu học tập cho học sinh có như vậy thì học sinh lên lớp mới nắm bài mộtcách chủ động

- Khuyến khích học sinh tự đánh giá kết quả thực hành, luyện tập

Khi học sunh làm bài xong Gv nên để cho học sinh tự nhận xét kết quả bài củamình dựa trên bài sửa của giáo viên, làm như vậy để các em có thể nắm chắc lại bài củamình thêm một lần nữa và tập làm quen với cách tự đánh giá bài làm của mình

- Nêu ra các tình huống có vấn đề, hướng giải quyết vấn đề

Gv phải biết hướng dẫn học sinh học và giải bài dựa trên các câu hỏi nêu tìnhhuống giúp học sinh suy nghĩ tìm ra hướng giải quyết vấn đề

VD: Khi dạy bài “ 9 cộng với một số” trong phần luyên tập “9+3” Nếu học sinhchưa tìm ra cách giải GV có thể nêu ra: “ Lầm sao có thể đưa chín thành số tròn chục đểcộng cho dễ Học sinh sẽ biết "9+1”=10

- Giúp học sinh nhận ra kiến thức cơ bản của bài học trong sự đa dạng và phongphú của các bài luyện tập, thực hành.

Trong giảng bài mới Gv cần giúp cho học sinh nắm vững kiến thức cơ bản nhấtkhông quá nâng cao trình độ bài học lên, không đi giảng bài theo cách trải rộng khônggút được nội dung chính

VD: Khi dạy bài “ 9 cộng với một số” Thì HS cần phải hiểu: Muốn cộng 9 với một

số thì cần phải cộng một vào chín cho thành 10 rồi cộng tiếp với số nhỏ hơn số kia mộtđơn vị

- Giúp học sinh mô tả thành lời các hoạt động và kết quả thu được

Cái thiếu sót hiện nay của học sinh chúng ta là không biết mô tả thành lời các kiếnthức đã học, nhiều bài toán đố học sinh không thể trình bày một lời giải cho đúng Nhưvậy để giúp học sinh nắm vững và hiểu rõ bài hơn chúng ta cần cho học sinh trình bàyphần luyện tập của mình bằng lời nói

- Tập cho học sinh thói quen không tự mãn với bài làm của mình, với các cách giảibài có sẵn

Chúng ta nên tập cho học sinh không nên tự mãn với những gì mình đã học đã biết,phải luôn tự giác tìm hiểu thêm cách giải khác hơn, phải biết xem xét một bài toán ởnhiều khía cạnh Khi một học sinh giỏi trong lớp giải bài trước các bạn GV nên cho emnày tìm cách giải thứ hai Mở rộng vấn đề ra để những em giỏi tự tìm hiểu

VD: Khi dạy bài “ 9 cộng với một số”thì làm bài tập 9+6 Đối với những em giỏi

GV có thể các em trình bày nhiều cách giải như: 9+6=9+(1+5)=(9+1)+5=10+5 và9+6=(5+4)+6=5+(4+6)=5+10=15

- Giúp học sinh tự lực khi làm bài kiểm tra

Khi học sinh làm bài kiểm tra GV chú ý đừng để học sinh cóp py hoặc quay tài liệucần khuyến khích các em làm theo khả năng của mình, tránh các hình thức coi trọng conđiểm.

- Tổ chức học sinh được hoạt động thực sự bằng tay trên các đồ vật, mô hình đểhọc sinh tự phát hiện kiến thức, kĩ năng

- Chúng ta cần cho học sinh dựa vào đồ dùng học tập để tìm ra kiến thức kĩ năng.VD: Khi dạy bài “ 9 cộng với một số” GV cho HS sử dụng que tính để tự tìm kiếnthức, HS biết một bên tay có 9 que tính và bên kia có 4 que HS tự gộp lại và đếm thành

13 que, hay bớt một từ que tính ở 4 que qua bên 9 que để được 10 que từ đó rút ra được10+3=13 và biết kĩ năng tính khi sử dụng que tính

- Tổ chức cho học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng thu được thực hành ở nhiềuhình thức khác nhau

GV cần giúp học sinh thu được kiến thức bài học rồi thì HS phải biết sử dụng kiếnthức đó cho nhiều bài khác như khi biết cách làm phép toán 9+4 thì sẽ biết tính 9+5, 9+6hay bằng nhiều hình thức khác nhau như 9 + 4 = 9 + (1 + 3) = (9 + 1) + 3 và9+4=(3+6)+4=3+(6+4)

c/ Vấn đề soạn bài của giáo viên:

Soạn bài thực chất là lập kế hoạch để tổ chức, hướng dẫn học sinh hoạt động họctập tích cực nhằm đạt các mục tiêu dạy học của một bài học, bài luyện tập cụ thể của toán1- 2- 3

Còn tất cả những đổi mới về trang thiết bị, chuẩn đánh giá, hình thức đều là để hộtrợ phương pháp dạy học mới

c.a) Các loại tiết dạy trong môn toán TH: