KỸ THUẬT TRỒNG MỘT SỐ CÂY DƯỢC LIỆU CÓ GIÁ TRỊ: Cây Tỏi

Nguồn gốc Cây tỏi (Allium satium L.) thuộc chi Hnh (Allium), họ Alliaceae. Tỏi l những cây rau gia vị được trồng từ thời cổ Hy Lạp v La M. Con người biết đến tỏi từ 3000 năm trước Công nguyên. Tỏi có nguồn gốc vùng Tây Bắc và Trung Á (Grubben v Denton, 2004).

CHƯƠNG 3: KỸ THUẬT TRỒNG

MỘT SỐ CÂY DƯỢC LIỆU CÓ GIÁ TRỊ

A.KỸ THUẬT TRỔNG CÂY TỎI

1 Giới thiệu chung về cây tỏi

1.1 Nguồn gốc

- Cây tỏi (Allium satium L.) thuộc chi Hành (Allium), họ Alliaceae

- Tỏi là những cây rau gia vị được trồng từ thời

cổ Hy Lạp và La Mã Con người biết đến tỏi từ

3000 năm trước Công nguyên

- Tỏi có nguồn gốc vùng Tây Bắc Á và Trung Á (Grubben và Denton, 2004)

- Theo những báo cáo của Ai Cập cổ đại, những người công nhân xây dựng Kim Tự Tháp dùng tỏi trong những bữa ăn hàng ngày.

- Tại Châu Âu, tỏi đã được xem là gia vị phổ biến từ những ngày của Đế quốc La

Mã và nó đã được sử dụng rộng rãi từ Ấn

Độ đến Đông Á

- Tỏi là loại rau gia vị cao cấp và là loại thuốc quí đã có từ lâu đời ở Việt Nam

Một số giống tỏi được trồng tại Việt Nam

- Tỏi địa phương: tỏi gié, tỏi trâu trồng nhiều

ở các tỉnh miền núi phía Bắc

- Giống tỏi trắng: lá to bản xanh đậm, củ to đường kính 4 - 4,5 cm

- Giống tỏi tía: lá dày, cứng, màu xanh nhạt,

củ chắc và cay hơn tỏi trắng, củ nhỏ hơn đường kính 3,5 - 4 cm

- Tỏi Hà Nội: Lá mầm xanh hơi sẫm, lá thật dạng mềm, màu xanh ngà, phiến lá mỏng Thân củ khi non có màu tía nhạt, khi già

có màu nâu nhạt, tròn dẹt

- Tỏi Vân Nam: Lá xanh sẫm, lá đứng có dạng lòng máng, củ non và già đều có màu tía, hình dạng củ tròn dẹt

1.2 Giá trị và công dụng của tỏi

- Theo Balch (2000), cây tỏi chứa 21 chất Alkanoit thực vật, 9 loại khoáng chất như:

Ca, Fe, Zn, P, Mn, K, Mg, v.v và 4 loại vitamin B1, B2, B3 và C Tỏi chứa chất

Allicin và Quercetin là dược liệu quí trị

được chứng cao huyết áp, cảm lạnh, ho, viêm phổi

- Tác dụng chống lại tiến trình phát triển khối

u và ung thư như: ung thư dạ dày, ung thư cột sống, ung thư phổi, ung thư thanh quản, v.v

- Phòng chống các bệnh tim mạch

- Tác dụng giảm đường huyết

- Tác dụng kháng sinh: kháng khuẩn, kháng virus, xua đuổi côn trùng,

- Phòng tránh các rối loạn men tiêu hóa

- Giải độc kim loại nặng

- Giải độc nicotin mãn tính cho người nghiện thuốc lá và công nhân sản xuất thuốc lá

1.3 Đặc điểm thực vật học

1.3.1 Rễ

- Thuộc loại rễ chùm, phát triển kém, rễ tập trung ở lớp đất mặt Hệ rễ có nhiều sợi dài, phân nhánh yếu, chúng được bao phủ một số lượng lớn lông hút

- Loại rễ này rất dễ khô héo khi nhổ lên Vì vậy phải gieo trồng ở đất màu mỡ, tơi xốp

và đủ ẩm

1.3.2 Thân

- Tỏi là cây thảo Thân thật của tỏi rất ngắn, chúng là dạng đế giò nằm sát ngay dưới thân giả (thân củ)

- Thân củ cây tỏi bao gồm số nhánh (tép) được liên kết với nhau do những màng mỏng Mỗi củ có 7 – 8 nhánh, nhiều trên

10 nhánh tùy theo giống và kỹ thuật trồng

1.3.3 Lá

- Lá cứng, hình ống, thẳng dài 15 – 50 cm, rộng 1 - 2,5 cm có rãnh khía, mép lá hơi ráp

- Ở mỗi nách lá phía gốc có một chồi nhỏ sau này phát triển thành một tép tỏi; các tép này nằm chung trong một cái bao (do các bẹ lá trước tạo ra) thành một củ tỏi tức là thân hành (giò) của tỏi

1.3.4 Hoa và hạt:

- Hoa xếp thành tán ở ngọn thân Hoa có

6 lá đài, 6 nhị và nhụy Hoa thụ phấn chéo, bao hoa màu trắng hay hồng bao bởi một cái mo dễ rụng Thời gian ra hoa kéo dài hàng tháng

- Hạt có màu đen, hình đa giác, vỏ cứng,

sù sì, dày, có khoảng 250 – 400 hạt/ gam hạt

1.4.1 Nhiệt độ

- Tỏi nói chung có xuất xứ từ các nước Trung Á

Do vậy tỏi ưa nhiệt độ mát và là cây chịu lạnh Nhiệt độ cần thiết để cây sinh trưởng và phát triển khoảng 18 - 20 o C, để tạo củ cần nhiệt độ 20 – 22 o C

1.4.2 Ánh sáng:

- Tỏi là cây ưa ánh sáng ngày dài Thời gian chiếu sáng ngắn 8 giờ/ngày làm giảm tổng hợp Vitamin C, tăng cường sự sinh trưởng của lá, kéo dài thời gian sinh trưởng, không tạo củ.

1.4 Nhu cầu sinh thái

1.4.3 Độ ẩm

- Độ ẩm đất tùy vào giai đoạn sinh trưởng, phát triển của cây, cần ở mức 70-80% cho phát triển thân lá, 60% cho củ lớn

củ do bộ rễ phát triển kém

1.4.5 Đất:

- Tỏi có thể trồng trên nhiều loại đất nhưng thích hợp nhất là đất có hàm lượng chất hữu cơ cao Loại đất nặng sẽ cản trở quá trình phát triển củ đặc biệt nếu xảy ra tình trạng thiếu nước (Allen, 2009)

- Theo Duff (2007), đất trồng tỏi phải là đất pha cát, nhiều mùn, giàu chất hữu cơ, tưới tiêu nước thuận lợi và pH trung tính 6,5-7,0

1.2 Tình hình sản xuất tỏi trên thế giới và Việt Nam

1.2.1 Tình hình sản xuất tỏi trên thế giới

- Bên cạnh cây hành, cây tỏi là loại cây lấy củ được trồng hầu hết ở các nước Nam Á Tỏi được trồng nhiều ở Trung Quốc và Ấn Độ

- Sản lượng tỏi tại Bangladesh là 43.000 tấn

và Pakistan là 60.000 tấn

- Theo Arifeen (2010), trên thế giới hiện nay

có 175 nước trồng tỏi; trong đó 5 nước đứng đầu là Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Nga và

Mỹ

Bảng 1.1 Sản lượng tỏi của một số nước trên thế giới (11/2008)

- Theo M.A.Rahim (2008), năng suất trung bình tại Trung Quốc là 10,07 tấn củ khô/ha Năng suất tỏi biến động tùy theo giống, thời vụ và đất đai, trong khoảng 3,96-8,56 tấn/ha

- Về giá trị xuất khẩu, cây tỏi có giá trị xuất khẩu cao Tại Argentina hàng năm xuất khẩu 80.478 tấn tỏi khô, giá tỏi trong khoảng 11,02 USD/kg, tương đương

168.000 VND (Tạp chí Rau Hoa Quả Việt Nam, 2007)

1.2.2 Tình hình sản xuất tỏi ở Việt Nam

- Tỏi được trồng nhiều tại các vùng Phan Rang - Ninh Thuận, Đà Lạt - Lâm Đồng, Quảng Ngãi, Hà Nội, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Bắc Giang

- Tại huyện đảo Lý Sơn - Quảng Ngãi, diện tích trồng tỏi lên đến 307 ha, năng suất trung bình 5,7 tấn/ha Giá tỏi bán tại ruộng là 40.000 - 45.000 đ/kg.(năm 2010)

- Giá bán tại Tp Hồ Chí Minh là 100.000 - 120.000 đ/kg

 Theo Sở Khoa học – Công nghệ tỉnh Hải Dương (2010), Hải Dương có diện tích trồng tỏi lớn nhất vùng đồng bằng sông Hồng, với diện tích hơn 5.100 ha, tổng sản lượng hơn

51 nghìn tấn

 Năm 2006, xã Tường Phù (Phù Yên, Sơn La) trồng 80 ha tỏi Giống tỏi chính được trồng ở đây là giống tía địa phương, năng suất bình quân đạt 60 tấn/ha Vào thời điểm chính vụ, giá tỏi tươi bán tại chỗ là 4.000 đồng/kg; đến cuối mùa, giá tỏi khô trên 10.000 đồng/kg (Anh Đức, 2009).

- Lượng xuất khẩu tỏi của Việt Nam chưa nhiều Giai đoạn 1986-1990 xuất khẩu được 2.000 tấn/năm sau ớt và tiêu Theo tạp chí Rau Hoa Quả Việt Nam (2007) thì chủ yếu là xuất sang Indonexia

- Khó khăn chính là do thiếu thị trường và chất lượng sản phẩm chưa cao

Bảng 1.2 Tham khảo giá tỏi xuất khẩu trung bình sang một số thị trường

tuần lễ từ 8/10 đến 17/10/08

Nguồn: Rau hoa quả Việt Nam, 2008

- Bên cạnh đó, Tỏi cũng là mặt hàng nhập nhiều nhất với kim ngạch chiếm 26% tổng kim ngạch nhập khẩu rau của cả nước, đạt 356 nghìn USD

- Trung Quốc là thị trường nhập khẩu tỏi truyền thống của cả nước với đơn giá trung bình đạt 204 USD/tấn (Rau hoa quả Việt Nam, 2008)

2 Kỹ thuật canh tác

2.1 Thời vụ

- Mùa vụ thích hợp cho tỏi là: trồng vào tháng

9 - 10, thu hoạch củ vào tháng 1 - 2.

2.2 Chuẩn bị củ giống

- Trước khi trồng từ 5- 7 ngày dứt bỏ những

rễ củ tiếp đến tách bóc bẹ lá bao bọc phía ngoài củ và lớp màng mỏng ngăn cách giữa các nhánh (tép)

- Trước khi trồng ngâm giống trong dung dịch phân lân 1-2% từ 1 – 2 giờ sau đó vớt ra để ráo nước rồi trồng

2.3 Làm đất, trồng củ

- Đất làm kỹ, sạch cỏ dại, lên luống rộng 1,2 - 1,5 m, rãnh rộng 0,3 m Mỗi luống trồng 5-6 hàng, khoảng cách hàng 18 - 20 cm, khoảng cách cây 8 – 10 cm

- Tỏi giống chọn những nhánh từ củ chắc, khối lượng củ 12-15 g Khi trồng ấn nhẹ nhánh tỏi để 1/3 đến 1/2 nhánh tỏi nằm trong đất

- Khi trồng xong phủ một lớp rơm rạ băm ngắn lên luống mặt dày 5 cm để giữ ẩm và

- Khi bắt đầu hình thành củ thì bón nhiều đạm, kali và lân vừa phải Khi thân củ phình to đến thời kỳ thành thục cần tăng cường bón lân và kali, hạn chế bón đạm hoặc ngừng bón đạm

Lượng phân bón như sau (kg/1.000 m 2 ):

2.5 Chăm sóc

- Tưới nước: trước khi mọc tưới 1 – 2 lần/ngày tùy theo độ ẩm đất và thời tiết Trong thời gian này tưới bằng thùng ô doa là chủ yếu Đến khi cây mọc và khi có 3 - 4 lá thật thì tưới nước vào rãnh, để nước thấm lên dần

- Trước mỗi lần tưới rãnh nên kết hợp bón thúc phân hóa học (số đạm và kali còn lại) Trước khi thu hoạch 1 tháng ngừng tưới nước để ruộng tỏi khô ráo.

- Trừ cỏ: phải thường xuyên nhổ cỏ dại Xới đất quanh gốc tỏi khi thấy cần thiết

- Sâu hại hành tỏi ít hơn các cây khác chủ

yếu là bọ trĩ (Thrip tabaci), giòi đục lá,

nhện, sâu xám và sâu ăn lá

Phòng trừ các loại bệnh trên hành tỏi theo H.F.Schwartz (2004) thì chủ yếu là áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) bao gồm:

- Không trồng liên tục hành tỏi trong 5 năm liền; luân canh cây trồng 3 năm/lần

- Đất đai phải chủ động tưới tiêu nước và đất trồng phải xử lý trước

- Trồng cây giống sạch bệnh, hạt giống phải được xử lý trước khi gieo bằng nước nóng hoặc thuốc trừ bệnh Trồng mật độ hợp lý

và chăm sóc cây con khỏe

- Ngoài ra có thể sử dụng các loại thuốc trị nấm như: Rovral, Ridomil, Benomil, Mancozeb, Dicloran

- Đối với các loài sâu hại thì phun các loại thuốc như Sherpa, Fastac, Polytrin, Trigard, Aceny,

2.7 Thu hoạch và để giống

tự nhiên, hai lá bẹ bao ngoài khô, cổ cây khô tóp Hầu hết các giống tỏi hiện trồng ở nước ta đều có thời gian sinh trưởng từ 125 – 130 ngày

ruộng trong thời gian thu hoạch Sau chuyên chở tỏi

Tiếp theo là buộc cây tỏi thành bó từ 50 – 100 củ hoặc 2 kg/bó và phơi tiếp dưới nắng nhẹ đến khi khô

ngày Chọn những củ đường kính 3,5 - 4cm, có 10 -

12 nhánh, không bị bệnh để riêng, bó thành bó nhỏ treo nơi thoáng mát hoặc trên gác bếp.