Slide bài giảng kỹ THUẬT bào CHẾ THUỐC THANG – CHÈ THUỐC

 Kể được các ưu nhược điểm của thuốc thang, chè thuốc.. Ưu điểm • Đơn thuốc thay đổi linh hoạt → từng đối tượng • Hấp thụ nhanh qua đường tiêu hóa • Kết hợp nhiều vị dược liệu → tác dụ

GV: Lê Thị Thanh Nga

MỤC TIÊU

 Trình bày định nghĩa, phân loại

thuốc thang và chè thuốc.

 Kể được các ưu nhược điểm

của thuốc thang, chè thuốc.

 Mô tả kỹ thuật điều chế thuốc

thang, chè thuốc.

5 Cấu tạo của thang thuốc

6 Kỹ thuật điều chế, sắc thuốc

7 Cách uống thuốc, kiêng cữ

1 ĐỊNH NGHĨA

 Cấu tạo: vị thuốc đã chế biến và phối ngũ theo pp y

học cổ truyền, phân liều từng thang, 2 dạng:

− Thuốc sắc: đun sôi với nước sạch

− Dạng rượu: ngâm với ethanol 30 - 40 độ ở nhiệt độ

thường, thời gian dài.

 Ngoài ra có thể tạo bột hoặc tạo hoàn.

2 ƯU - NHƯỢC ĐIỂM

2.1 Ưu điểm

• Đơn thuốc thay đổi linh hoạt → từng đối tượng

• Hấp thụ nhanh qua đường tiêu hóa

• Kết hợp nhiều vị dược liệu → tác dụng điều trị hiệp đồng

3 PHÂN LOẠI THUỐC THANG

→Tương đối: thang thuốc chữa bệnh có thể có thuốc bổ

4.THÀNH PHẦN

4.1 Dược liệu

Toàn cây / từng bộ phận:

•Kim ngân: nụ hoa Cúc hoa: hoa

•Tô mộc: thân gỗ Hà thủ ô: rễ

Toàn thân / từng bộ phận:

•Lộc nhung: sừng hươu, nai

•Tắc kè: bỏ đầu và 4 bàn chân

Khoáng chất: hoạt thạch, phèn chua, chu sa…

4.2 Nước: nước uống được (nước máy, nước giếng, nước mưa) → đạt tiêu chuẩn vệ sinh tối thiểu

Rượu: 30 - 40 độ

5 CẤU TẠO CỦA THANG THUỐC

 Một bài thuốc thang: phối hợp tính năng của mỗi vị

thuốc → phối ngũ, gồm có 4 phần:

− Vị Quân: chủ dược, trị triệu chứng chính của bệnh

− Vị Thần: phó dược, hỗ trợ cho vị quân để phát huy hết tính năng

− Vị Tá: giải quyết các triệu chứng phụ

− Vị Sứ: dẫn thuốc và điều hòa các vị thuốc

6 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ VÀ SẮC THUỐC

6.1 Dụng cụ sắc thuốc thang

• Siêu đất, thép không rỉ, nhôm Không dùng đồng, gang, sắt

• Dụng cụ đun bằng điện (ấm điện, phích điện…)

6.2 Điều chế

• DL đạt tiêu chuẩn → bào thái, sao tẩm đúng pp

• Vị thuốc quí / không chịu nhiệt độ cao

• Các vị thuốc có tinh dầu / chất dễ bay hơi

• Khoáng chất dễ tan → hòa với nước sắc để uống, nếu khó tan

→ tán nhỏ sắc cùng với các vị thuốc

• Bán thành phẩm→ thái lát mỏng, hoà với nước sắc khi uống

• Phải có nhãn ghi công thức, công dụng và cách dùng

6 KỸ THUẬT ĐIỀU CHẾ VÀ SẮC THUỐC

6.3 Yêu cầu chất lượng: theo chuyên luận riêng

− Độ đồng đều khối lượng: phải đạt yêu cầu của Thuốc hoàn.

− Độ nhiễm khuẩn: đạt yêu cầu

6.4 Cách sắc thuốc: 2 cách sắc

Thuốc có td phát tán: chữa phong nhiệt, phong hàn

• Lấy khí → dùng lửa to (vũ hỏa) → giảm 70 -80 0 C/10- 15 phút.

• Nước vừa đủ ngập dược liệu, không để khí thoát ra nhiều.

Thuốc có tác dụng bồi bổ và chữa các bệnh khác

• Lấy vị → dùng lửa lớn sau lửa nhỏ (văn hoả) sắc chậm

• Nước ngập trên dược liệu 2-3 cm Lần 1: 45 - 60 phút (Nước cạn → thêm nước sôi), lần 2: 30- 45 phút

7 CÁCH UỐNG THUỐC THANG VÀ KIÊNG CỮ

 Tùy bệnh và tính chất của thuốc thang → cách uống:

− Bệnh thuộc hàn → cần uống nóng

− Bệnh thuộc nhiệt → cần uống ấm / mát

− Thang thuốc mang tính chất tả → cần uống lúc đói

− Thang thuốc mang tính chất bổ → uống sau ăn 1h30 – 2h

− Thông thường mỗi ngày 1 thang dùng từ 2 - 3 lần

 Kiêng kỵ

− Uống thuốc ôn nhiệt→ kiêng thức ăn sống lạnh:ốc, rau sống

− Uống thuốc hàn lương→ kiêng thức ăn cay nóng và kích thích: rượu, hạt tiêu, ớt…

− Vị thuốc kiêng cho phụ nữ có thai, trẻ em: Phụ tử, Quế chi

8 BẢO QUẢN

 Thuốc thang không bảo quản được lâu.

 Bảo quản nơi khô ráo, chống nấm mốc, chống ẩm,

thường xuyên kiểm tra.

9.MỘT SỐ CÔNG THỨC THUỐC THANG

1 ĐỊNH NGHĨA

Là dạng thuốc thang đặc biệt, gồm 1 hoặc nhiều dược liệu đã được chế biến và phân liều, khi dùng điều chế thành dịch hãm để thay nước uống trong mỗi ngày

Thường pha chế và sử dụng trong ngày.

2 PHÂN LOẠI

2 PHÂN LOẠI

3 ƯU NHƯỢC ĐIỂM

3.1 Ưu điểm

− Điều chế đơn giản → sản

xuất hàng loạt quy mô lớn.

− Sử dụng thuận tiện, khắc

phục nhược điểm đun nấu

của thuốc thang.

3.2 Nhược điểm

− Chỉ áp dụng DL có cấu trúc mỏng manh dễ chiết xuất như hoa, lá…

− Nồng độ hoạt chất thấp → tác dụng điều trị hạn chế (cảm mạo, lợi tiểu, giải khát…)

4 KỸ THUẬT BÀO CHẾ

4.1 Chuẩn bị

Nước: đạt tiêu chuẩn nước uống

Dược liệu: rửa sạch, sấy khô (≤ 800C)

−DL mềm, mỏng manh: → mảnh 1 – 3 mm

−DL: → bột thô, dịch chiết / cao lỏng + dược liệu thô, phun sấy điều chế bột hòa tan

4.2 Điều chế hỗn hợp dược liệu

−Trộn các dược liệu rắn thành hỗn hợp đều

−Phun chất lỏng vào hỗn hợp dược liệu

−Thêm dược liệu làm thơm: hoa lài, hoa sen, tinh dầu…

4.3 Đóng gói

−Sấy khô (độ ẩm < 8%) → gói nhỏ

5 KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG

• Chè gói: ≤ 10 %

• Chè bánh: ≤ 7 %

24