XHH081 - Thực trạng Mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình ở nông thôn hiện nay và những nhân tố ảnh hưởng (Qua nghiên cứu trường hợp tại xã Lộc Hòa, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định)

Thực trạng Mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình ở nông thôn hiện nay và những nhân tố ảnh hưởng Qua nghiên cứu trường hợp tại xã Lộc Hòa, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định ĐẶT VẤN ĐỀ 1.T

Thực trạng Mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình ở nông thôn hiện nay và

những nhân tố ảnh hưởng (Qua nghiên cứu trường hợp tại xã Lộc Hòa,

thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định)

ĐẶT VẤN ĐỀ

1.Tính cấp thiết của đề tài

Gia đình và quan hệ vợ chồng là sản vật của một chế độ xã hội nhất định

Nó phát triển và biến đổi cùng với sự phát triển của xã hội, phản ánh trạng thái

phát triển của chế độ xã hội đó Tuy nhiên, trong vài thập kỷ gần đây, sự phát

triển mạnh mẽ của xã hội đã kéo theo những biến đổi to lớn trong đời sống gia

đình

Xã hội thay đổi, con người thay đổi, lối sống của họ thay đổi… và liền

theo đó là bao vấn đề khác liên quan đến con người cũng thay đổi Vấn đề mâu

thuẫn gia đình tất nhiên không nằm ngoài phạm vi ấy

Mâu thuẫn gia đình là một vấn đề muôn thuở, con người sống với nhau

không ít thì nhiều bao giờ cũng có mâu thuẫn Khi hai người chung sống với

nhau, điều gì đã liên kết họ lại và điều gì làm cho họ rời xa nhau? Mâu thuẫn gia

đình bao giờ cũng là vấn đề xảy ra với đa số người và được nhiều người quan

tâm Mỗi con người đều muốn giải quyết những mâu thuẫn trong cuộc sống hôn

nhân của mình, sự giải quyết này có thể làm cho người ta gần nhau hơn hoặc

làm cho người ta xa nhau Sự ổn định và phát triển của quan hệ hôn nhân và gia

đình phụ thuộc vào việc giải quyết những mâu thuẫn Mâu thuẫn thường nhiều

chiều và phức tạp Trong quan hệ hôn nhân, nếu người này không chú ý đến nhu

cầu của người kia, mâu thuẫn không được giải quyết dẫn đến xung đột liên tục

sẽ làm cho hôn nhân trở nên xấu đi

Mâu thuẫn trong cuộc sống vợ chồng thực ra chỉ là một bước đi tự nhiên

của lịch sử, để tìm hướng đi mới vào tương lai, đạt đến một trình độ phát triển

cao hơn, phù hợp hơn Gia đình, muốn tồn tại và phát triển bền vững, phải trở

lý Nếu giải quyết tốt, các mâu thuẫn có thể giúp cho các quan hệ được củng cố

Trái lại, khi mâu thuẫn không được giải quyết dẫn đến xung đột có thể gây nên

những chấn thương về tâm lý, làm bùng lên ngọn lửa thù địch và gây nên sự

phẫn uất và chia ly Mâu thuẫn vừa có khả năng tạo ra sự xây dựng cũng như

phá hoại trong các quan hệ Điều này đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cho sự phát

triển xã hội ở Việt Nam

Xã Lộc Hòa là một xã nằm ở ngoại thành của thành phố Nam Định, tỉnh

Nam Định, trước đây vốn là một xã thuần nông nhưng hiện nay cơ cấu ngành

nghề đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ Những khu công nghiệp, khu đô thị mới

nhanh chóng mọc lên trên những thửa ruộng của người nông dân Nhờ đó, đời

sống của người dân cũng được nâng cao, kinh tế tăng trưởng nhanh, tốc độ đô

thị hóa ngày càng phát triển mở rộng Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

đã kéo theo những sự biến đổi trong mọi mặt của đời sống xã hội, trong đó có sự

biến đổi về lối sống, văn hóa ứng xử …Và những biến đổi nhanh chóng đó làm

cho đời sống hôn nhân và gia đình có xu hướng mở rộng phạm vi, tính chất và

mức độ của mâu thuẫn

Vậy thực trạng mâu thuẫn của các cặp vợ chồng ở nông thôn hiện nay như

thế nào? Nguồn gốc nào dẫn đến những mâu thuẫn của họ? Hậu quả của những

mâu thuẫn ra sao? Và các cặp vợ chồng ở nông thôn giải quyết mâu thuẫn đó

như thế nào? Chính những lý do trên đã thôi thúc tôi đi sâu nghiên cứu đề tài:

“Mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình ở nông thôn hiện nay” (Qua nghiên cứu

trường hợp tại xã Lộc Hòa, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định)

2 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài

2.1 Ý nghĩa khoa học

Về mặt lý luận, trên cơ sở vận dụng các lý thuyết xã hội học về gia đình,

lý giải các nguyên nhân mâu thuẫn trong các gia đình ở nông thôn trong sự biến

đổi và phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường hiện nay Đồng thời,

nghiên cứu này góp phần làm phong phú thêm các lý thuyết về gia đình, củng cố

và bổ sung tri thức cho xã hội học gia đình Kết quả nghiên cứu còn là cơ sở

thực nghiệm và kiểm chứng cho hệ thống lý thuyết xã hội học trong các lĩnh vực

chuyên biệt

2.2 Ý nghĩa thực tiễn

Dưới góc độ xã hội học, gia đình được coi là hạt nhân của xã hội Sự phát

triển bền vững của gia đình là nền tảng phát triển của xã hội Sự tương hợp giữa

vợ và chồng trong gia đình là yếu tố cần thiết củng cố độ bền vững của hôn

nhân Sự khác biệt quá lớn về động cơ, mục đích, nhu cầu, lợi ích, định hướng

giá trị…giữa vợ và chồng trong gia đình sẽ dẫn đến những mâu thuẫn, xung đột

và sự đổ vỡ trong hôn nhân Về mặt thực tiễn, kết quả điều tra thực tế là những

cứ liệu cụ thể phản ánh đúng, chân thực về tính chất, mức độ và thực trạng của

những mâu thuẫn vợ chồng ở xã Lộc Hòa, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định

hiện nay Qua đó, đề tài cũng chỉ rõ những nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn,

những nhân tố tác động và cách giải quyết những mâu thuẫn của các cặp vợ

chồng ở đây Đồng thời, nghiên cứu này cũng đưa ra các giải pháp, khuyến nghị

giúp các cơ quan quản lý, cơ quan văn hóa của địa phương, hội Phụ nữ, ban hòa

giải…tham khảo trong việc định hướng những chính sách đầu tư, phát triển, xây

dựng gia đình văn hóa lành mạnh, nâng cao chất lượng sống cho người dân

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1.Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm mô tả và phân tích thực trạng mâu thuẫn vợ chồng

trong gia đình ở xã Lộc Hòa, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định hiện nay

Đồng thời, nghiên cứu cũng chỉ rõ những nguyên nhân, những nhân tố tác động

và hậu quả của những mâu thuẫn đó Trên cơ sở đó đưa ra một số giải pháp

nhằm hạn chế mâu thuẫn trong các gia đình

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ các khái niệm liên quan đến đề tài: mâu thuẫn, mâu thuẫn vợ

chồng, gia đình, giới tính, giới…

- Mô tả thực trạng mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình ở xã Lộc Hòa,

thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định hiện nay thông qua:

+ Tính chất của những mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình

+ Hình thức mâu thuẫn của vợ chồng ở đây

- Phân tích mức độ ảnh hưởng của những mâu thuẫn đến con cái và cuộc

sống hôn nhân của các cặp vợ chồng tại địa phương

- Tìm hiểu cách thức giải quyết mâu thuẫn của vợ chồng ở đây

4 Đối tượng, phạm vi, khách thể và mẫu nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Thực trạng mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình và những nhân tố ảnh

hưởng (Qua nghiên cứu trường hợp tại xã Lộc Hòa, thành phố Nam Định, tỉnh

Nam Định hiện nay)

Những nguyên tắc và quan điểm của xã hội học Mác – Lênin là cơ sở

phương pháp luận đóng vai trò nền tảng xuyên suốt quá trình nghiên cứu của đề

tài Với tư cách là những nguyên tắc phương pháp luận, quan điểm toàn diện,

quan điểm lịch sử- cụ thể và quan điểm phát triển góp phần định hướng,chỉ đạo

hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn, cải tạo hiện thực, cải tạo chính bản

thân chúng ta

+ Quan điểm toàn diện: cần nhận thức đối tượng ở trong mối liên hệ với

nhau, ảnh hưởng nhau, ràng buộc nhau; nhận thức đối tượng ở trạng thái vận

động, biến đổi, nằm trong khuynh hướng chung là phát triển Theo quan điểm

biện chứng: các sự vật- hiện tượng, các quá trình khác nhau vừa tồn tại độc lập,

vừa quy định, tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau Những người theo quan

điểm duy vật biện chứng khẳng định tính thống nhất vật chất của thế giới là cơ

sở của mối liên hệ giữa các sự vật- hiện tượng Vận dụng nguyên lý trên vào đề

tài, chúng ta thấy, vấn đề mâu thuẫn cũng nằm trong mối liên hệ chung với các

sự vật, hiện tượng Mâu thuẫn xảy ra do nhiều nguyên nhân, với nhiều hình thức

đa dạng Mức độ mâu thuẫn và cách thức giải quyết mâu thuẫn ở mỗi gia đình

cũng khác nhau Tuy nhiên, tất cả các vấn đề đó đều có liên quan đến nhau, đều

nằm trong sự biến đổi và phát triển chung của nền kinh tế- xã hội Do vậy, khi

nghiên cứu về mâu thuẫn gia đình chúng ta cần xem xét nó trên nhiều khía cạnh

Chúng ta cần coi gia đình là tế bào của xã hội, là một bộ phận hợp thành của

một chỉnh thể thống nhất bao gồm một hệ thống các yếu tố có liên hệ và tác

động qua lại lẫn nhau Chúng ta cần đặt đối tượng trong mối tương quan, chịu sự

tác động của nhiều yếu tố như: kinh tế- văn hóa, chính trị, các chính sách xã hội,

các hệ giá trị chuẩn mực…

+ Quan điểm lịch sử cụ thể: đòi hỏi chúng ta khi nhận thức về sự vật và

tác động vào sự vật phải chú ý điều kiện, hoàn cảnh lịch sử cụ thể, môi trường

cụ thể trong đó sự vật sinh ra, tồn tại và phát triển Chủ nghĩa duy vật lịch sử

cũng chỉ ra rằng, tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, ý thức xã hội là sự phản

ánh của tồn tại xã hội, phụ thuộc vào tồn tại xã hội Ở trong nhiều thời kỳ lịch sử

khác nhau, có những lý luận, quan điểm, tư tưởng xã hội khác nhau là do những

điều kiện khác nhau của đời sống vật chất quy định Nghiên cứu về vấn đề “mâu

thuẫn vợ chồng trong gia đình” đòi hỏi chúng ta phải xem xét sự vật- hiện tượng

trong điều kiện lịch sử về thời gian, không gian của từng vùng miền, trong từng

thời kỳ nhất định Cụ thể ở đề tài này, chúng ta xem xét hiện tượng mâu thuẫn

của các cặp vợ chồng trong gia đình ở xã Lộc Hòa, thành phố Nam Định, tỉnh

Nam Định trong điều kiện là một xã ngoại thành, đang có những chuyển biến

lớn cả về kinh tế lẫn văn hóa, chịu ảnh hưởng mạnh của quá trình đô thị hóa Chỉ

có như vậy, chúng ta mới phản ánh đúng, chân thực về những mâu thuẫn trong

các gia đình nông thôn hiện nay Trên cơ sở đó, chúng ta có thể có được những

nhận định khách quan về xu hướng biến đổi của những mâu thuẫn này trong thời

gian tới

+ Theo quan điểm phát triển: sự phát triển là quá trình thay đổi dần về

lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, là một phạm trù triết học dùng để chỉ quá

trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn

thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật Sự phát triển trong đó cái mới ra đời thay

thế cái cũ, là hiện tượng diễn ra không ngừng trong tự nhiên, trong xã hội, trong

bản thân con người Quan điểm phát triển đòi hỏi chúng ta không chỉ nắm bắt

những cái hiện đang tồn tại ở sự vật, mà còn phải thấy rõ khuynh hướng phát

triển trong tương lai của chúng, phải thấy những biến đổi đi lên cũng như những

biến đổi thụt lùi Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin và văn minh

nhân loại, đời sống của các gia đình cũng ngày càng được nâng cao Dưới ảnh

hưởng của nền kinh tế mở như ở nước ta hiện nay, mọi người đều có cơ hội làm

giàu thì đồng thời họ cũng có cơ hội để tự khẳng định mình Người phụ nữ nay

không còn quá lệ thuộc vào chồng con như kiểu “tại gia tòng phụ, xuất giá tòng

phu, phu tử tòng tử” nữa Họ bắt đầu có tiếng nói riêng của mình Những quan

niệm xưa về người phụ nữ không còn quá khắt khe trong thời đại ngày nay

Đồng thời với sự bình đẳng nam nữ trong hôn nhân thì tính chất của hôn nhân

cũng thay đổi Nhiều mâu thuẫn nảy sinh, một số mâu thuẫn mất đi Do đó, khi

xem xét về mâu thuẫn của các gia đình chúng ta cần nhìn nhận nó trong sự phát

triển, chỉ ra những mâu thuẫn nào có nguy cơ dẫn đến gia đình tan vỡ cao,

những mâu thuẫn nào có thể củng cố quan hệ gia đình, làm tăng độ bền vững

của gia đình

* Phương pháp nghiên cứu cụ thể

- Phương pháp phân tích tài liệu

Báo cáo đã sử dụng các tư liệu từ các công trình nghiên cứu của các tác

giả khác về vấn đề nghiên cứu Dựa trên cơ sở các tài liệu liên quan đến vấn đề,

các tạp chí Xã hội học, tạp chí Khoa học về phụ nữ và báo cáo tổng kết của địa

phương… nhằm làm rõ cơ sở lý luận và tổng quan của đề tài, góp phần bổ sung

cho những nhận định của mình

- Phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi

Đây là phương pháp cơ bản, chủ yếu sử dụng để thu thập thông tin

Phương pháp này được tiến hành trên 120 gia đình tại địa bàn khảo sát theo cách

lựa chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện, với cơ cấu mẫu như sau:

Cơ cấu mẫu Số lượng (người) Tỷ lệ (%)

Đề tài sử dụng các thông tin định lượng thu được từ các bảng hỏi dưới

dạng thông tin đã qua xử lý bằng chương trình SPSS 13.0

6 Giả thuyết nghiên cứu

- Phần lớn các cặp vợ chồng ở xã Lộc Hòa, thành phố Nam Định, tỉnh

Nam Định đều có mâu thuẫn Tuy nhiên mâu thuẫn chỉ thỉnh thoảng mới xảy ra,

chủ yếu liên quan đến các vấn đề về kinh tế, phân công lao động và quan hệ ứng

- Đa số mâu thuẫn của các cặp vợ chồng ở đây ở mức ít nghiêm trọng,

không quá gay gắt, có thể giải quyết được, ít dẫn đến đổ vỡ gia đình, nhưng có

ảnh hưởng đến tâm lý con cái của họ

- Hình thức tranh luận to tiếng, mắng chửi, chiến tranh lạnh xảy ra phổ

biến trong mâu thuẫn của các cặp vợ chồng ở đây

- Những mâu thuẫn ít hoặc không nghiêm trọng, có thể giải quyết được

thường giúp củng cố mối quan hệ vợ chồng, tăng độ bền vững của hôn nhân

7 Khung lý thuyết

Nhận thức về mâu thuẫn của các cặp vợ chồng ở xã Lộc

Hòa,

Thực trạng mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình ở xã Lộc Hòa, thành phố

Nam Định, tỉnh Nam Định Điều kiện kinh tế- văn hóa- xã hội

Mức độ mâu thuẫn

Tính chất mâu thuẫn

Hình thức mâu thuẫn

Cách thức giải quyết mâu thuẫn

Những hệ quả xã hội

Ảnh hưởng đến hôn nhân sau này của

họ

Ảnh hưởng đến con cái

Trong khi xem xét tác động của biến đổi xã hội đến gia đình, các nhà

chức năng xem gia đình hiện đại là một thực thể tĩnh, thụ động và cân bằng với

các thiết chế xã hội khác thì các nhà xung đột coi đó như một hệ thống “bất ổn”

do những xung đột tiềm tàng và thực sự gây ra Xung đột không tránh khỏi dẫn

đến sự thay đổi và ngược lại, những biến đổi xã hội dẫn đến những vấn đề mới

trong xã hội, trong gia đình

Lý thuyết xung đột trong xã hội học đã chỉ ra rằng, mâu thuẫn là tự nhiên

và không thể tránh khỏi trong tất cả các quan hệ tương tác của con người Do

vậy, khác với việc nhấn mạnh đến trật tự, cân bằng, hòa hợp hoặc duy trì hệ

thống của thuyết chức năng, lý thuyết xung đột tập trung vào việc nghiên cứu,

kiểm soát và giải quyết các xung đột Xem mâu thuẫn không phải là có ảnh

hưởng tiêu cực, phá vỡ hệ thống xã hội và sự tương tác của con người, mà đúng

hơn mâu thuẫn là vốn có trong tất cả các hệ thống và sự tương tác, kể cả trong

quan hệ hôn nhân và gia đình Nếu các chuẩn mực và mục tiêu trong hôn nhân

và gia đình thường nảy sinh mâu thuẫn, vấn đề không phải là lảng tránh mâu

thuẫn đó mà là giải quyết nó Khi mâu thuẫn được giải quyết, nó không còn là

yếu tố phá vỡ quan hệ hoặc chỉ mang lại những hậu quả tiêu cực, mà trái lại nó

củng cố các quan hệ, tạo ra sự thay đổi và kết quả là quan hệ trở nên có ý nghĩa

hơn trước đó

Theo Rober Kahn trong tác phẩm “Căng thẳng tổ chức; những nghiên cứu

xung đột vai trò và căng thẳng vai trò” (1964) thì xung đột vai trò xảy ra dưới ba

hình thức:

+ Xung đột vai trò giữa các thành viên trong một hệ vai trò

+ Xung đột vai trò trong bản thân người giữ vai trò

+ Xung đột vai trò giữa các vai trò thuộc các hệ vai trò khác nhau

Để khắc phục xung đột giữa các vai trò, các cá nhân cần:

+ Thực hiện tốt vai trò của mình

+ Phải có những chuẩn mực xã hội rõ ràng

1.1.2 Lý thuyết vai trò

* Khái niệm vị thế xã hội, vai trò xã hội

+ Vị thế xã hội

Vị thế xã hội được xây dựng trên cơ sở vị trí xã hội hay còn gọi là địa vị

xã hội Địa vị xã hội là vị trí tương đối của các chủ thể xã hội được xác lập trong

cơ cấu xã hội, trong các quan hệ xã hội Mỗi cá nhân hoặc nhóm xã hội đều có

một hoặc nhiều vị trí xã hội khác nhau Những vị trí xã hội có thể được xác định

do họ tham gia vào nhiều mối quan hệ xã hội hoặc do đặc điểm vốn có của họ

như gia đình, nơi sinh, chủng tộc, dòng dõi…hoặc do kết quả của sự phấn đấu

trong học tập, nghề nghiệp…

Vị thế xã hội gắn liền với vị trí xã hội cùng với việc kèm theo các quyền

hạn và trách nhiệm nhất định

+ Vai trò xã hội

Theo tác giả Phan Trọng Ngọ- cuốn Xã hội học đại cương – NXB Chính

trị quốc gia Hà Nội- 1997: Vai trò xã hội được hiểu là các hành vi của chủ thể

mà chúng ta mong đợi tương ứng với vị thế xã hội của nó

* Phân loại vai trò

Talcott Parson (1902- 1979) đã đưa ra 5 loại vai trò của cá nhân:

- Vai trò dựa trên vị thế có sẵn và vai trò không có sẵn

- Vai trò kiềm chế tình cảm và không kiềm chế tình cảm

- Vai trò được xác định hẹp và vai trò được xác định rộng

- Vai trò phải có ứng xử theo quy tắc chung và vai trò phải ứng xử đặc

thù

- Vai trò khác nhau có động cơ khác nhau

* Lý thuyết vai trò

Theo nhà tâm lý học, xã hội học Herbert Mead, vai trò giống như là kết

quả của quá trình tương tác mà trong đó các vai trò vừa tập tành, vừa sáng tạo

Ví dụ như trẻ em vừa quan sát hành vi của người lớn vừa tập đóng vai Bất cứ

vai trò nào cũng tham gia vào các quan hệ với các vai trò khác Mỗi vai đều có

kỳ vọng vào vai kia để khẳng định vị trí của mình trong quan hệ tương tác Do

đó, phản ứng của các vai tương tác sẽ ảnh hưởng đến quan niệm của mỗi người

về vai trò của mình

Trong khi phân tích về vấn đề mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình, chúng

ta cần xem xét nó trong mối quan hệ với vị thế xã hội, vai trò xã hội, những kỳ

vọng vai trò của xã hội đối với cá nhân và giữa các cá nhân với nhau

1.2 Các khái niệm công cụ

*Khái niệm về gia đình

Theo Từ điển xã hội học của Nguyễn Khắc Viện- NXB thế giới, Hà Nội,

1994: Gia đình được xem như một nhóm người gắn bó với nhau bằng sợi dây

liên hệ hôn nhân, huyết thống hay nhận con nuôi Ở đây có sự tác động qua lại

giữa vợ chồng, cha mẹ và con cái, giữa anh chị em với họ hàng xã hơn

Đặc trưng của gia đình:

- Gia đình là một nhóm xã hội: nghĩa là phải có ít nhất từ hai thành viên

trở lên

- Các mối quan hệ trong gia đình được xác lập dựa trên: hôn nhân, huyết

thống, nhận con nuôi

- Các chức năng của gia đình: sinh đẻ, kinh tế, tình cảm, giáo dục, chăm

sóc người già và trẻ em…

Trong nghiên cứu này, điều chúng tôi đặc biệt quan tâm ở đây là gia đình

với tư cách là một nhóm xã hội, với các mối quan hệ bên trong của nó, sự tác

động qua lại trong nội bộ của các thành viên để thoả mãn những nhu cầu riêng

tư của họ

*Khái niệm hôn nhân

Gia đình hình thành trên cơ sở quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thổng

nảy sinh từ quan hệ hôn nhân đó Khái niệm hôn nhân hẹp hơn khái niệm gia

đình, nó chỉ sự kết hợp giữa người đàn ông và người đàn bà, là quan hệ tính giao

tình cảm giữa nam và nữ, được xã hội phê chuẩn dưới nhiều hình thức khác

nhau.Theo quan điểm hiện đại, hôn nhân là sự kết hợp tự nguyện, bình đẳng tự

do trên cơ sở tình yêu và được pháp luật công nhận

*Khái niệm quan hệ vợ chồng

Quan hệ vợ chồng được tạo lập bởi hai cá nhân khác giới, hai chủ thể

riêng biệt với những vai trò và trách nhiệm riêng của từng cá nhân Quan hệ vợ

chồng được thể hiện bằng sự tác động qua lại giữa hai thành viên và sẽ tan vỡ

khi nào sự tác động qua lại đó chấm dứt

Việc xem xét mối quan hệ giữa vợ và chồng sẽ làm sáng tỏ được những

nguyên nhân mâu thuẫn nội tại trong gia đình

*Khái niệm mâu thuẫn

Theo G.Simen: “Mâu thuẫn là vốn có trong đời sống xã hội và có tác

dụng tăng cường sự cố kết xã hội, hội nhập và sự thay đổi có trật tự”

Mâu thuẫn là sự đối lập giữa hai cá nhân trong tâm thế và hành vi xảy ra

khi “một người muốn làm cái này còn người kia thì phản đối” (Hay, 1984, trang

2)

Theo tác giả Lloyd Saxton: “The individual, Marriage, and the Family”,

thuẫn cơ bản:

- Mâu thuẫn bên trong: dạng mâu thuẫn xảy ra khi một người có nhiều

nhu cầu và những nhu cầu này không thể thoả mãn đồng thời Mâu thuẫn bên

trong lại chia ra làm 3 dạng:

+ Mâu thuẫn xảy ra khi một người muốn có hai điều nhưng không thể

thoả mãn được cả hai

+ Mâu thuẫn xảy ra khi một người phải lựa chọn giữa hai cái đều không

đáng mong muốn

+ Mâu thuẫn xảy ra khi một người vừa muốn vừa không muốn một cái gì

đó

- Mâu thuẫn bên ngoài: dạng mâu thuẫn xảy ra khi những nhu cầu của

người này mâu thuẫn với những nhu cầu của người khác, do đó, sự điều chỉnh

cho nhu cầu của người này có nghĩa là tước đoạt nhu cầu của người khác Nói

cách khác, mâu thuẫn bên ngoài xảy ra khi hai người có nhu cầu không trùng

nhau

Theo Teri Kwal gamble and Michael Gamble: “Communication Works”,

NcGraw- Hill Publishing Company, 1990: Mâu thuẫn phát triển vì rất nhiều

nguyên nhân và mang nhiều dạng khác nhau Nó có thể xuất hiện từ những nhu

cầu, tâm thế và niềm tin khác nhau của mỗi cá nhân.”

*Mâu thuẫn trong hôn nhân

“Mâu thuẫn trong hôn nhân đơn giản là sự biểu hiện của sự bất đồng về

tình cảm, một hậu quả chắc chắn xảy ra do sự khác nhau Sự khác nhau không

thể tránh được giữa hai người sống liên tục với nhau trong sự thân mật Vì sẽ là

không hợp lý nếu cho rằng hai con người khác nhau sẽ luôn luôn muốn làm

cùng một việc, theo cùng một cách và trong cùng một thời gian” (David Mace,

1968)

Theo tác giả Vũ Tuấn Huy- Mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình và những

yếu tố ảnh hưởng – NXB Khoa học xã hội- Hà Nôi—2003: Mâu thuẫn và sự

căng thẳng trong quan hệ vợ và chồng trong đời sống hôn nhân và gia đình xảy

ra do sự không phù hợp giữa kỳ vọng và sự thực hiện các vai trò

Mặc dù có nhiều hành vi do những mâu thuẫn bên trong, ở đề tài này

chúng ta chủ yếu xem xét những mâu thuẫn bên ngoài liên quan đến vấn đề hôn

nhân Mâu thuẫn thường là nhiều chiều và phức tạp Trong quan hệ hôn nhân

nếu người này không chú ý đến nhu cầu của người kia, mâu thuẫn không được

giải quyết dẫn đến xung đột liên tục sẽ làm cho hôn nhân trở nên xấu đi

*Khái niệm xung đột

Thuật ngữ xung đột ( từ gốc la tinh- conflictus) được hiểu như là sự va

chạm, sự xung đột, sự xô xát, chống đối giữa những khuynh hướng đối lập nhau,

không tương hợp nhau trong ý thức của một cá nhân riêng biệt, trong sự tác

động liên nhân cách của cá thể hay của các nhóm người, gắn liền với những thể

nghiệm xúc cảm tiêu cực, gay gắt

Trong bài viết “Bất bình đẳng giới- nguồn gốc của sự xung đột tâm lý

trong quan hệ vợ chồng của tác giả Cao Huyền Nga in trên báo Khoa học về phụ

nữ- Số 1/2000 đã định nghĩa: Xung đột tâm lý trong quan hệ vợ chồng là sự biểu

hiện tột cùng các mâu thuẫn gay gắt, do sự khác biệt các giá trị tinh thần và vật

chất, sự bất đồng về nhu cầu, lợi ích, sở thích, thói quen, tình cảm, hành vi ứng

xử giữa vợ và chồng trong gia đình dẫn đến người này thiếu tôn trọng, không

chấp nhận nhân cách người kia, họ áp chế và phủ định lẫn nhau, gây ra sự mất

cân bằng nghiêm trọng trong quan hệ vợ chồng Hậu quả của nó có thể là tình

trạng căng thẳng, nặng nề kéo dài, sự ly thân, li hôn thậm chí có thể dẫn tới hiện

tượng xô xát, bạo lực, vi phạm pháp luật nghiêm trọng

Qua phân tích ở trên cho thấy, nguyên nhân sâu xa, khởi nguồn của những

xung đột trong hôn nhân xuất phát từ những mâu thuẫn trong quan hệ vợ chồng

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Gia đình luôn là đề tài vừa đa dạng, phong phú, vừa gần gũi nhưng cũng

chứa đựng nhiều điều mới lạ Trên nhiều khía cạnh, mâu thuẫn vợ chồng còn tồn

tại nhiều vần đề nan giải cho các nhà nghiên cứu quan tâm đến đời sống và sự

phát triển của nhân loại

Trong cuốn “Điều tra tâm lý xã hội học về vai trò vợ chồng và cơ cấu gia

đình” do Hubert Touzard thực hiện là cuốn sách giới thiệu trọn vẹn một công

trình nghiên cứu xã hội học về gia đình Pháp (Đặng Thanh Trúc,1989) Tác giả

cũng đã đề cập đến vấn đề mâu thuẫn trong nhóm vợ chồng Ông chỉ ra rằng, có

hai loại mâu thuẫn về vai trò: giữa các cá nhân và trong từng cá nhân Mâu

thuẫn trong một cá nhân sinh ra khi người chồng (vợ) phải thực hiện cùng một

lúc những vai trò khác nhau, còn mâu thuẫn giữa các cá nhân nảy sinh khi người

vợ hoặc người chồng thấy thất vọng trong sự chờ đợi vào việc thực hiện những

vai trò không được lựa chọn của người kia

Xung khắc xuất hiện thì hoà giải cũng được đặt ra và chính sự bổ sung

của vai trò hoà giải là biện pháp làm cân bằng tạm thời mâu thuẫn Những mâu

thuẫn về văn hóa cũng được Touzard bàn đến, chủ yếu là xung khắc trong văn

hoá gia đình được biểu hiện ra trong các bữa ăn, cách cho con ngủ, những đêm

dạ hội, ngày tết gia đình và trong những thói quen, trong cách sống chung, cách

cảm thụ những giá trị

Trong luận án thạc sĩ khoa học: “Các dạng mâu thuẫn gia đình và hậu quả

của sự ly hôn tìm hiểu được qua mục Tâm tình với chị Thanh Tâm trên báo Phụ

nữ Việt Nam” của tác giả Nguyễn Lan Hương- Trường ĐH Khoa học xã hội và

nhân văn- Hà Nội- 1995, cũng đã đề cập đến các dạng mâu thuẫn dẫn đến ly hôn

như mâu thuẫn do không có con trai, do không chung thuỷ, do kinh tế, do quan

điểm sống không hợp, do sức khỏe, do vô sinh Đồng thời, tác giả cũng đã chỉ

ra những hậu quả của sự ly hôn ảnh hưởng đến bản thân họ và con cái của họ

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chưa đưa ra được những giải pháp, những khuyến

nghị để giảm thiểu các mâu thuẫn đó

Trong cuốn “Mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình và những yếu tố ảnh

hưởng” –TS.Vũ Tuấn Huy- NXB Khoa học xã hội- Hà Nội- 2003, tác giả đã

phân tích dựa trên số liệu trong các nghiên cứu định tính và định lượng về gia

đình trong khoảng 10 năm trở lại đây Tác giả đã nêu được mức độ mâu thuẫn,

nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn, đặc điểm hộ gia đình có ảnh hưởng như thế

nào đến mâu thuẫn Tuy nhiên, tác giả chưa đề cập đến mức độ ảnh hưởng của

những mâu thuẫn đó và cách thức giải quyết mâu thuẫn đó Hơn nữa, đề tài dựa

trên các kết quả của nhiều nghiên cứu, ở nhiều địa phương khác nhau nên các

hình thức mâu thuẫn không mang tính đặc trưng cho từng vùng miền, mà chỉ

mang tính khái quát

Trong luận văn tốt nghiệp “Thực trạng ly hôn ở tỉnh Bắc Ninh trong thời

kỳ đổi mới”- Vũ Thị Ngọc Liên- Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn- Hà

Nội- 1998, tác giả chỉ ra rằng, mâu thuẫn gia đình là một trong những nguyên

nhân chính dẫn đến ly hôn

Trong bài viết: “Mâu thuẫn gia đình và tự tử trong thanh thiếu niên nông

thôn- Nghiên cứu trường hợp tại huyện Xuân Trường- Nam Định” của tác giả

Hoàng Gia Trang, in trên báo Khoa học về phụ nữ- Số 3/2002, cũng cho thấy,

nguyên nhân tự tử chủ yếu là do mâu thuẫn gia đình Trong đó bao gồm các loại

mâu thuẫn: mâu thuẫn gia đình, mâu thuẫn vợ-chồng, mâu thuẫn cha- con, mâu

thuẫn mẹ- con, mâu thuẫn cha mẹ- con cái và mâu thuẫn con dâu- mẹ chồng

Trong cuốn: “Xung đột tâm lý trong quan hệ vợ chồng”- Cao Huyền Nga-

Hà Nội, 2000, tác giả cho rằng: trong ba hình thức bất bình đẳng lớn nhất của

lịch sử nhân loại (bất bình đẳng chủng tộc, giai cấp, giới) thì bất bình đẳng giới

chính là nguồn gốc đích thực (về mặt lịch sử xã hội) của những mâu thuẫn cơ

bản, chủ yếu trong quan hệ vợ chồng Những nhu cầu, lợi ích cá nhân không

được đáp ứng trong hôn nhân dần dần trở thành xung đột, kéo theo những hậu

quả tiêu cực về mặt xã hội

Trên cơ sở những kết quả của các nghiên cứu trước đây, đề tài “ Mâu

thuẫn vợ chồng trong gia đình nông thôn hiện nay- Qua nghiên cứu trường hợp

tại xã Lộc Hòa, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định) sẽ mô tả một cái nhìn

chân thực, cụ thể về thực trạng mâu thuẫn của các cặp vợ chồng ở nông thôn

trong thời kỳ công nghiệp hoá hiện đại hóa mạnh như hiện nay.Phân tích mức độ

mâu thuẫn vợ chồng đặt trong quan hệ với những đặc điểm về năm kết hôn, số

con, trình độ học vấn, đặc điểm nghề nghiệp Những yếu tố này quyết định mô

hình phân công vai trò giới giữa người vợ và người chồng trong gia đình, phản

ánh những bất bình đẳng giới, cơ sở nảy sinh mâu thuẫn giữa vợ và chồng Khác

với các đề tài trước, bằng kết quả thực nghiệm, thực tế đo được, đề tài cũng cho

thấy sự ảnh hưởng của những mâu thuẫn vợ chồng đến con cái của họ và đời

sống hôn nhân sau này của họ Đồng thời, nghiên cứu cũng chỉ ra: không phải

mâu thuẫn nào cũng tiêu cực, làm đổ vỡ hôn nhân, mà vẫn có những mâu thuẫn

làm cho hôn nhân thêm bền vững Và qua đó, chúng tôi sẽ đưa ra một số giải

pháp, khuyến nghị cho vấn đề nghiên cứu

2.2 Đặc điểm về địa bàn nghiên cứu

Xã Lộc Hòa, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định nằm ở cửa ngõ của

thành phố, cách trung tâm thành phố 3 km Phía Bắc của xã giáp với xã Mỹ

Phúc- huyện Mỹ Lộc Phía Tây của xã giáp với hai xã: xã Mỹ Hưng, xã Mỹ

Thành- huyện Mỹ Lộc Phía Nam giáp với xã Mỹ xá thuộc thành phố Phía

Đông giáp với hai phường: phường Cửa Bắc và phường Lộc Vượng của thành

phố

Toàn xã có tổng diện tích tự nhiên là 693 ha, trong đó đất nông nghiệp là

360 ha, đất công nghiệp là 50 ha, còn lại 283 ha là đất ở đô thị và đất ở nông

thôn

Dân số gồm 8257 người Tổng số hộ là 2216 hộ Xã gồm có 3 thôn với 13

xóm Trong đó, thôn Tân An có 3 xóm, thôn Phú Ốc có 5 xóm và thôn Lương xá

có 5 xóm

Xã Lộc Hòa đang nằm trong khu quy hoạch đô thị mới của thành phố

Chạy dọc xã là tuyến đường quốc lộ 21A, tuyến đường sắt Bắc Nam, có vị trí rất

quan trọng đối với sự phát triển kinh tế- văn hóa- xã hội của thành phố Đặc biệt

việc mở mới tuyến đường quốc lộ 10 có những tác động không nhỏ tới đời sống

của người dân nơi đây Sự phát triển của những tuyến đường giao thông chính

đã góp phần tạo nên sự phân tầng xã hội của xã Tuy nhiên, xã Tân Dương vẫn

là một xã có đại bộ phận dân cư sinh sống bằng nông nghiệp

2.2.2.Đặc điểm về kinh tế

Lộc Hoà trước đây vốn là một xã thuần nông và đang chịu nhiều tác động

của quá trình đô thị hóa nên cơ cấu ngành nghề đang có nhiều sự chuyển dịch

Với lợi thế tự nhiên và được sự đầu tư mạnh của thành phố, nhiều nhà máy công

nghiệp được xây dựng mới, hiện đại như khu công nghiệp Hòa Xá, khu đô thị

mới Hòa Vượng, công ty chế biến lâm sản thu hút nhiều lực lượng lao động

trong và ngoài xã, đặc biệt là các lực lượng lao động trẻ

- Sản xuất nông nghiệp: Theo báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch phát

triển kinh tế, xã hội năm 2006 của xã Lộc Hòa, thành phố Nam Đinh, tỉnh Nam

Định, tổng diện tích gieo cấy cả năm là 324 ha Năng suất lúa đạt 40.8 tạ/ha

Tổng sản lượng thóc thu được là 1280 tấn

- Sản xuất tiểu thủ công nghiệp được duy trì và phát triển có mức tăng

trưởng cao tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất kinh tế, giải quyết việc làm cho người

lao động

Dịch vụ phát triển mạnh, đa dạng phong phú Nhiều nhà nghỉ, nhà hàng,

các quán Karaoke, internet có quy mô được xây mới, đáp ứng nhu cầu ngày

càng cao của nhân dân

2.2.3 Văn hóa, xã hội, giáo dục

Chất lượng các cấp học được nâng lên, tỷ lệ tốt nghiệp chuyển cấp,

chuyển lớp đạt hiệu quả cao hơn so với năm trước Ở cả 3 trường: trung học cơ

sở , trường tiểu học, trường mầm non đều đạt danh hiệu trường tiên tiến xuất

sắc

Các hoạt động văn hóa, thông tin, thể dục, thể thao phát triển mạnh Đội

văn nghệ xung kích của xã, đoàn thanh niên thu hút nhều thành viên trong xã

tham gia Xã cũng thường xuyên tổ chức văn nghệ, mời những đoàn biểu diễn

về phục vụ nhân dân Nhiều sân chơi cho thanh thiếu niên và học sinh đã đáp

ứng phần nào nhu cầu hoạt động thể thao, giải trí của lớp trẻ, thu hút đông đảo

lớp trẻ tham gia, góp phần tạo không khí sôi động, lành mạnh, giảm thiểu những

tiêu cực, tệ nạn xã hội

Công tác xây dựng làng văn hóa cũng đạt được nhiều kết quả tốt đẹp.Các

hủ tục ma chay, cưới xin được bãi bỏ, đời sống vật chất tình thần của nhân dân

ngày càng được cải thiện và nâng cao rõ rệt

Chương II:

THỰC TRẠNG MÂU THUẪN VỢ CHỒNG TRONG GIA ĐÌNH

Ở XÃ LỘC HÒA, THÀNH PHỐ NAM ĐỊNH – NAM ĐỊNH HIỆN NAY

1 Nhận thức của các cặp vợ chồng ở đây về mâu thuẫn

Sự nhận thức về mâu thuẫn hôn nhân phụ thuộc vào tâm thế cũng như

kiến thức của vợ và chồng về các lĩnh vực khác nhau của đời sống gia đình Khi

tâm thế định hướng đến các mâu thuẫn trong hôn nhân là tiêu cực, con người có

xu hướng muốn che giấu mâu thuẫn đó, không thừa nhận sự tồn tại của mâu

thuẫn đó Hoặc khi thiếu kiến thức về những vấn đề nào đó trong quan hệ hôn

nhân và gia đình cũng dẫn đến không nhận thức được mâu thuẫn hôn nhân

Trong quá trình điều tra xã hội học, chúng tôi nhận thấy, khi hỏi về những

mâu thuẫn, bất đồng giữa vợ chồng cũng như những lĩnh vực nhạy cảm khác

trong đời sống gia đình, người trả lời luôn có xu hướng tìm cách né tránh Khi

được hỏi: Vợ chồng ông (bà) có xảy ra mâu thuẫn không? Một số người trả lời

rằng vợ chồng họ không bao giờ mâu thuẫn Nhưng khi hỏi: Vợ chồng ông(bà)

có khi nào tranh luận hoặc xích mích với nhau về một vấn đề gì đó như chuyện

con cái, chuyện quan hệ ứng xử, chuyện công việc trong gia đình không? Họ

lại trả lời là: đôi lúc họ cũng không hài lòng với chồng trong cách dạy con hay

cách chồng đối xử với gia đình nhà vợ, nhưng cho đó không phải là những mâu

thuẫn, mà coi điều đó là điều hiển nhiên, không thể tránh khỏi Và chính nhận

thức khác nhau về mâu thuẫn này dẫn đến mỗi cá nhân sẽ có những nhận định,

đánh giá khác nhau về mức độ cũng như tính chất của mâu thuẫn

Ngoài ra, do ảnh hưởng của quan niệm truyền thống “tốt đẹp phô ra, xấu

xa đậy lại” hoặc “ xấu chàng hổ ai” mà nhiều người phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ

nông thôn rất ít khi nói về những mâu thuẫn của gia đình mình Dù có vừa bị

chồng đánh, nhưng khi ai đó hỏi, người vợ vẫn bảo không có gì Những phụ nữ

ở đây cho rằng, đã là vợ thì phải biết chấp nhận điều đó, phải biết chịu đựng, dù

nó không tốt đẹp Có mâu thuẫn gay gắt đến mấy cũng chỉ “hai vợ chồng đóng

cửa bảo nhau”, kể ra cho làng xóm biết cũng chẳng hay ho gì Vì thế mà không