XHH059 - Nhận thức và thái độ của người dân về một số tệ nạn xã hội nổi cộm ở vùng biên hiện nay

...Đó là lý do tôi chọn đề tài “Nhận thức và thái độ của người dân về một số tệ nạn xã hội nổi cộm ở vùng biên hiện nay”.. Mục đích nghiên cứu Thông qua nghiên cứu tình hình thực tế củ

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Từ sau Đại hội Đảng cộng sản Việt nam toàn quốc lần thứ VI từ 1986 đến

nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước ta đã tiến hành công cuộc đổi mới

Gần 20 năm qua, những chủ trương, chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước đã

thúc đẩy nền kinh tế xã hội của nước ta phát triển, đời sống của nhân dân ngày càng

được nâng cao rõ rệt, an niunh quốc gia và trật tự xã hội được giữ vững

Bên cạnh những thành quả đã đạt được, mặt trái của kinh tế thị trường đang

tác động bằng nhiều cách đến đời sống xã hội, gây nguy hại không nhỏ đến nếp

sống, thuần phong mỹ tục, làm băng hoại đạo đức, phẩm giá của con người Cùng

với sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, trong những năm qua tệ nạn xã hội ở

nước ta cũng diễn biến phức tạp Theo báo cáo của Ban Chấp Hành TW Đảng cộng

sản Việt Nam tại Đại hội lần thứ IX nhấn mạnh:

“Mặc dù có nhiều cố gắng ngăn chặn, song tệ nạn xã hội có xu hướng gia

tăng, nhất là tệ nghiện hút, cờ bạc, mại dâm, trộm cướp, tham nhũng và buôn lậu

nghiêm trọng làm cho nhân dân bất bình, ảnh hưởng đến niềm tin đối với Đảng và

Nhà nước”

Hòa trong không khí đổi mới chung đó, năm 1987 Đảng và Nhà nước ta đã

ban hành chính sách “mở cửa biên giới” làm thay đổi trong nhiều lĩnh vực của đời

sống, văn hóa dân cư vùng biên Thực tiễn kinh tế xã hội nước ta nói chung và khu

vực biên giới nói riêng sau hơn 15 năm năm bình thường hóa quan hệ với Trung

Quốc cho thấy mở cửa biên giới đã có tác động rất lớn đến đời sống kinh tế xã hội

trong nước Nhưng bên cạnh những tác động tích cực như gia tăng thương mại qua

biên giới, thúc đẩy hợp tác đầu tư, kinh tế, kỹ thuật góp phần thúc đẩy kinh tế

trong nước phát triển, nâng cao mức sống của dân cư nói chung, mở của biên giới

cũng đã đưa đến nhiều vấn đề xã hội phức tạp khác như buôn lậu phát triển, nghiện

hút gia tăng, cờ bạc, mại dâm, tham nhũng Những tệ nạn xã hội này đang là vấn

đề nóng bỏng, nhức nhối, ảnh hưởng xấu đến đời sống và an ninh trật tự xã hội

Từ khi mở của biên giới, cùng với nhiều địa phương có chung biên giới với

Trung Quốc khác thì vai trò và vị trí của thành phố Lạng Sơn đã có thay đổi rất

nhiều Từ một địa phương nghèo nàn, lạc hậu nơi tuyến đầu của tổ quốc bị tàn phá

nặng nề trong chiến tranh biên giới phía bắc đã trở thành đô thị mua sắm sầm uất,

sôi động, hoạt động thương mại, dịch vụ qua biên giới và đi kèm với đó cũng là

nhiều vấn đề xã hội nhức nhối, nóng bỏng đang nảy sinh và phát triển

Vậy căn nguyên của những tệ nạn xã hội đó là gì? Diễn biến của những tệ

nạn đó hiện nay ra sao? Giải pháp nào cho những hiện tượng đó? Đây là những

câu hỏi không đơn giản một chút nào Mặc dù Đảng và Nhà nước cũng như chính

quyền địa phương các cấp đã có rất nhiều biện pháp nhằm hạn chế, kìm hãm sự

phát triển của những tệ nạn đó nhưng các tệ nạn vẫn bùng phát và phát triển với

những hình thức tinh vi, đa dạng và phức tạp hơn

Đối với những người dân ở vùng biên, sau khi mở cửa biên giơí đời sống đã

khấm khá lên nhiều nhờ giao lưu buôn bán nhưng đồng thời kéo theo đó các tệ nạn

cũng phát triển mạnh mẽ hơn Chính vì thế tôi muốn tìm hiểu nhận thức cũng như

thái độ của họ về những tệ nạn này như thế nào?, biện pháp giải quyết của chính

quyền địa phương ra sao? Đó là lý do tôi chọn đề tài “Nhận thức và thái độ của

người dân về một số tệ nạn xã hội nổi cộm ở vùng biên hiện nay” Vì trong thời

gian có hạn nên tôi chỉ tập trung tìm hiểu một số tệ nạn xã hội nóng bỏng nhất hiện

nay ở vùng biên mà thôi

2 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn

* Ý nghĩa khoa học

Kết quả nghiên cứu giúp tôi làm sáng tỏ một số lý thuyết xã hội học, đó là lý

thuyết tương tác biểu trưng, chuẩn mực xã hội và sai lệch xã hội

* Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cung cấp những thông tin cơ bản cần thiết cho Nhà nước

cũng như chính quyền địa phương hoạch định chính sách và đề ra những biện pháp

hữu hiệu, sát thực hơn với tình hình tệ nạn xã hội thực tế ở địa phương để hạn chế

các tệ nạn xã hội và cùng với người dân tham gia đấu tranh ngăn ngừa các tệ nạn xã

hội

3 Mục đích nghiên cứu

Thông qua nghiên cứu tình hình thực tế của các tệ nạn xã hội, đề tài nhằm đi

đến tìm hiểu nhận thức và thái độ của người dân vùng biên về thực trạng các tệ nạn

xã hội hiện nay như thế nào, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương trong

việc đấu tranh phòng chống tệ nạn xã hội và xu hướng phát triển của vấn đề này

trong thời gian tới ra sao để từ đó đề xuất một số khuyến nghị, giải pháp mang tính

khả thi dựa trên kết quả nghiên cứu của đề tài nhằm góp phần phát huy vai trò của

cộng đồng trong việc đấu tranh phòng chống tệ nạn xã hội và hạn chế sự phát triển

của các tệ nạn xã hội ở địa phương nói riêng cũng như trên cả nước nói chung

4 Mục tiêu nghiên cứu

- Tìm hiểu nhận thức và thái độ của người dân về thực trạng một số tệ nạn xã

hội nổi cộm trên địa bàn

- Biện pháp của chính quyền địa phương trong việc đấu tranh phòng chống tệ

nạn xã hội

- Xu hướng phát triển của một số tệ nạn xã hội trong thời gian tới qua đánh

giá của người dân

5 Đối tượng, khách thể và phạm vi mghiên cứu, mẫu nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là nhận thức và thái độ của người dân về

một số tệ nạn xã hội nổi cộm ở vùng biên hiện nay

* Khách thể nghiên cứu

- Người dân tại Phường Hoàng VănThụ

- Người đã từng mắc các tệ nạn xã hội

- Người trong chính quyền địa phương, đoàn thể

* Phạm vi nghiên cứu

- Không gian: phường Hoàng Văn Thụ, thành phố Lạng Sơn

- Thời gian: từ ngày 18 đến ngày 22 tháng 4 năm 2005

* Mẫu nghiên cứu

+ Cao đẳng, đại học và trên đại học: 15,8%

- Cơ cấu nghề nghiệp:

+ Nội trợ: 4,3%

+ Thất nghiệp: 3,2%

+ Khác: 1,1%

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi: nghiên cứu sử dụng số liệu của

bảng hỏi phỏng vấn hộ gia đình của đề tài lớn: “Kinh tế, văn hóa vùng biên thời kỳ

đổi mới” của lớp K47 Xã hội học

- Phương pháp phỏng vấn sâu: áp dụng cho 8 đối tượng trong đó có 5 nam và

- Dân tộc: Kinh

- Tôn giáo: không 5) Người thứ năm:

- Tôn giáo: không

- Phương pháp quan sát trực tiếp: quan sát các panô, áp phích, khẩu hiệu trên

các tuyến phố, tại các trụ sở cơ quan, quan sát những hiện tượng liên quan đến các

tệ nạn xã hội diễn ra trong quá trình đi phỏng vấn

- Phương pháp phân tích tài liệu: phân tích các tài liệu có liên quan dến đê tài

như các bài viết, các bài báo, tạp chí, của các tác giả khác nhau về vấn đề tệ nạn xã

hội, các văn bản, nghị định của chính phủ về phòng chống tệ nạn xã hội

- Phương pháp xử lý số liệu SPSS 12.0

7 Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết

- Phần lớn người dân có nhận thức rất xác thực về diễn biến của các tệ nạn xã

hội đang diễn ra tại địa phương, đặc biệt là về tệ nạn nghiện hút ma túy và buôn

lậu

- Những biện pháp của chính quyền địa phương trong việc phòng chống tệ

nạn xã hội hiệu quả chưa cao

- Theo nhận định của người dân thì nhóm tệ nạn về ma túy vẫn tiếp tục phát

triển trong thời gian tới

* Khung lý thuyết

Điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội thòi kỳ đổi

mới

Bối cảnh kinh tế xã hội vùng biên sau khi

mở cửa biên giới

Nhận thức của người dân về tệ nạn xã hội

Thực trạng

Nguyên nhân

Xu hướng

Thái độ của người dân

về tệ nạn xã hội

Giải pháp

CHƯƠNG I:

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lý luận

Vận dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa

duy vật lịch sử Theo đó khi xem xét tệ nạn xã hội phải đặt trong bối cảnh cụ thể,

trong tiến trình phát triển của xã hội, đặt nó trong mối liên hệ tương tác với hệ

thống xã hội tổng thể và các quá trình xã hội khác Từ đó xem xét nguyên nhân, hệ

quả xã hội của nó ở ngay trong bản thân xã hội, mặt khác phải xem xét sự ảnh

hưởng của nhận thức, ý thức xã hội quy định sự tồn tại và phát triển của tệ nạn xã

hội, đồng thời phải nhìn nhận các tệ nạn xã hội trong mối liên hệ với các hiện

tượng xã hội khác nhằm tìm ra những ảnh hưởng theo các chiều cạnh khác nhau

của xã hội đối với sự phát triển của những tệ nạn đó cũng như tìm ra những tác

động ngược trở lại của tệ nạn xã hội gây ra cho xã hội Từ đó có những biện pháp

hiệu quả hơn nhằm hạn chế những mặt tiêu cực, phát huy những mặt tích cực nhằm

giảm bớt các tệ nạn xã hội và ngăn chặn sự phát triển của những tệ nạn xã hội này

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Tệ nạn xã hội là một vấn đề xã hội nóng bỏng, nhức nhối của mọi xã hội,

mọi thời đại, mọi quốc gia trên thế giới Những hậu quả của nó để lại vô cùng to

lớn, ảnh hưởng xấu đến đời sống và an toàn trật tự xã hội, vi phạm pháp luật, đạo

đức, phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc, phá vỡ hạn phúc nhiều gia đình, đe

dọa tương lai giống nòi của dân tộc

Do đó nghiên cứu về tệ nạn xã hội đã và đang trở thành mối quan tâm của

Đảng và Nhà nước cũng như nhiều nhà khoa học, nhà báo Nhiều công trình

nghiên cứu về tệ nạn xã hội đã đề cập đến vấn đề này Trong đó có thể nêu một vài

dẫn chứng cụ thể như sau:

- “Tệ nạn xã hội ở Việt Nam thực trạng, ngyên nhân và giải pháp” do Lê

Thế Tiệm và Phạm Thị Phả chủ biên Cuốn sách này đã nêu lên bản chất, khái

niệm, những dấu hiệu đặc trưng và mối quan hệ với cơ chế thị trường của tệ nạn xẫ

hội, đồng thời cũng nói lên tình hình, nguyên nhân của các tệ nạn xã hội hiện nay

và các giải pháp phòng chống chúng

- Tác giả Nguyễn Y Na của Viện Thông tin Khoa học xã hội có nghiên cứu “

Tệ nạn xã hội: căn nguyên, biểu hện, phương thức khắc phục” tìm hiểu căn nguyên

của tệ nạn xã hội và các nhân tố tác động lên nó, tình hình các tệ nạn xã hội như

mại dâm, cờ bạc, hàng giả, bệnh xã hội và các biện pháp khắc phục

- Nhà xuất bản Quân đội nhân dân có cuốn sách “ Những điều cần biết vè

phòng chống tệ nạn xã hội”, trong đó tập hợp các văn bản, chỉ thị của Đảng, Nhà

nước, các bộ, ngành có liên quan đến vấn đề phòng chống tệ nạn xã hội, kết quả và

những kinh nghiệm bước đầu của Hội Cựu chiến binh Việt Nam trong công tác

phòng chống tệ nạn xã hội

- Công trình ngiên cứu “ Mại dâm, ma túy, cờ bạc, tội phạm thời hiện đại”

của tập thể các tác giả GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, TS Phan Đình Khánh, Nguyễn

Thị Kim Liên phân tích tội phạm dưới góc độ xã hội học Tác phẩm cũng tập trung

nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đấu tranh phòng chống tệ nạn xã hội,

tội phạm trong điều kiện kinh tế thị trường trên thế giới và ở Việt nam hiện nay, đề

xuất phưương hướng và giải pháp nhằm đấu tranh phòng chống tệ nạn xã hội

- Một số những kiến thúc cơ bản về ma túy, mại dâm được đề cập đến trong

“ Giã từ ma túy, mại dâm” do tác giả Viết Thực biên soạn

Ngoài ra cũng có rất nhiều nghiên cứu khoa học, khóa luận của sinh viên

khoa Xã hội học trong vấn đề này

3 Vài nét về địa bàn nghiên cứu

Thành phố Lạng Sơn là trung tâm kinh tế chính trị, văn hoá, kinh tế của tỉnh

cách thủ đô Hà Nội 154 km, cách biên giớiViệt- Trung 18km lại có vị trí địa lý,

đường giao thông thuận lợi, hệ thống kết cấu hạ tầng phát triển nên tạo cho thành

phố có ưu thế đặc biệt hơn các huyện trong tỉnh về việc đẩy mạnh phát triển kinh tế

Đoàn thành, thành cổ Kỳ giang, nhiều danh lam thắng cảnh đẹp như phố chợ cổ Kỳ

Lừa, bến đá Kỳ Cùng, hang động Tam Thanh, chùa Tiên… là điều kiện thuận lợi

cho thành phố thu hút khách du lịch

Phường Hoàng văn Thụ là một phường trung tâm trực thuộc thành phố Lạng

Sơn với diện tích 141,21 ha, 2848 hộ, 13504 nhân khẩu Đây là phường có số hộ

người Hoa lớn nhất thành phố với 154 hộ Phường được chia thành 15 khối phố để

quản lý Trên địa bàn phường có 57 cơ quan đơn vị của TW, của tỉnh, của thành

phố có trụ sở hoạt động, đặc biệt có chợ Kỳ Lừa là chợ truyền thống của quê hương

xứ Lạng Hệ thống đường giao thông đi lại thuận tiện, cơ sở hạ tầng được tỉnh và

thành phố đầu tư từng bước hoàn chỉnh, Hệ thống chính trị thường xuyên được

củng cố, kiện toàn, đảm bảo sự lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện các nhiệm vụ chính trị

của địa phương Cơ cấu kinh tế của Phường là thương mại, dịch vụ, du lịch, tiểu

thủ công nghiệp và nông nghiệp

Nền kinh tế của phường những năm gần đây có những bước phát triển vượt

bậc và được ghi nhận Sau 5 năm thực hiện kế hoạch nhà nước 2001-2005, phường

đã đạt nhiều thành tựu như: Cơ cấu kinh tế được chuyển dịch đúng hướng: Thương

mại, du lịch, dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp, nông nghiệp Đặc biệt về du lịch,

phường Hoàng Văn Thụ nói riêng và thành phố Lạng Sơn nói chung ngày càng thu

hút một lượng khá lớn khách du lịch đến tham quan, mua sắm….Chính vì thế, đây

là một điều kiện thuận lợi để các tệ nạn xã hội phát tiển, các vấn đề xã hội vì thế

cũng trở nên rất bức xúc

4 Thao tác hóa một số khái niệm

• Nhận thức:

- Theo từ điển tiếng việt ( NXB Đà Nẵng, 1996 ), “nhận thức là quá trình

hay kết quả phản ánh và tái hiện thực vào trong tư duy, là quá trình con người

nhận biết, hiểu biết thế giới quan hay kết quả của quá trình đó”

- Trong phạm vi nghiên cứu này tôi tạp trung tìm hiểu nhận thức của người

dân về các loại tệ nạn xã hội, nguyên nhân của những tệ nạn đó

• Thái độ: “Thái độ của một cá nhân đối với một đối tượng là một trong

những nhấn tố chính gắn với cá nhân và quyết định ứng xử của cá nhân với đối

tượng” (T443, từ điển xã hội học)

• Tệ nạn xã hội:

* Khái niệm:

Dưới góc độ khoa học pháp lý “Tệ nạn xã hội là hiện tượng xã hội tiêu cực

có tính lịch sử cụ thể biểu hiện bằng những hành vi vi phạm pháp uật và sai lệch

các chuẩn mực xã hội, có tính lây lan, phổ biến, gây nguy hiểm cho xã hội và được

quy định trong pháp luật hình sự, pháp luật hành chính và các chuẩn mực đạo đức

xã hội”.

* Đặc trưng của tệ nạn xã hội:

- Tệ nạn xã hội là những hành vi vi phạm pháp luật có tính phổ biến

- Tệ nạn xã hội là những hành vi sai lệch có tính phổ biến đối với các chuẩn

mực xã hội (đạo đức, lói sống, tạp quán tiến bộ )

- Tệ nạn xã hội là những hiện tượng nguy hiểm cho xã hội, lây lan nhanh,

gây tâm trạng xã hội nặng nề

- Tệ nạn xã hội phụ thuộc chế độ chính trị, điều kiện kinh tế xã hội và tùy

thuộc vào quan điểm tiếp cận

*Các dạng tệ nạn xã hội:

Lược đồ về các tệ nạn xã hội:

Tệ nạn ma túy:

- Ma túy là những chất độc, rất dễ gây nghiện và gây cho người sử dụng

nó sự ham muốn rất khó có thể kiềm chế được

+ Gây cho người sử dụng nó sự lệ thuộc

- Nghiện ma túy: là sự phụ thuộc của con người vào các chất ma túy,

việc đưa một lượng chất kích thích nhất định vào cơ thể là một nhu cầu thường xuyên và có chiều hướng tăng dần, khi thôi dùng chất ma túy sẽ xuất hiện hội chứng cai thuốc (hay lên cơn nghiện) rất khó chịu

Cờ bạc

vụ

bao gồm các dấu hiệu như: thèm thuốc, buồn nôn, đau cơ, bứt rứt (có cảm giác như giòi rúc trong xương), chảy nước mắt, nước mũi, ngáp, nổi da gà, dãn đồng tử, ỉa chảy, sốt nhẹ, mất ngủ, bồn chồn, có khi lo

âu, sợ sệt

- Tệ nạn ma túy bao gồm các hành vi:

+ Trồng cây thuốc phiện hoặc các loại cây khác có chứa chất ma túy

+ Sản xuất trái phép chất ma túy

+ Tàng trữ trái phép chất ma túy

+ Vận chuyển trái phép chất ma túy

+ Mua bán trái phép các chất ma túy

+ Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy

+ Chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy

+ Sử dụng trái phép chất ma túy

Tệ nạn mại dâm;

- Theo tiếng Latinh, mại dâm là “prostituere” có nghĩa là “bầy ra để

bán” “Mại dâm là những hành vi nhằm trao đổi quan hệ tình dục, có tính chất mua bán trên cơ sở một giá trị vật chất nhất định ngoài hôn nhân” Theo Durkhiem, mại dâm giống như tự sát, là dấu hiệu của một xã hội lọan kỷ cương

- Tệ nạn mại dâm bao gồm các hành vi mua dâm, bán dâm, môi giới

mại dâm và tổ chức mại dâm

Cờ bạc bao gồm các hành vi: tổ chức đánh bạc, hoặc đánh bạc bằng các hình

thức như: số đề, tm cúc, xì tố, xì zach, bài cào, xập xám, tú lơ khơ, tổ tôm, xóc đĩa,

cua cá, đầu đuôi, tá lả, cò quay

Cờ bạc ở Việt Nam hiện nay chủ yếu dưới ba hình thức sau:

- Thứ nhất, cờ bạc chuyên nghiệp trong các sòng bạc Casino

- Thứ hai, cờ bạc lợi dụng kết quả xổ số kiến thiết

- Thứ ba, cờ bạc công khai dưới các hình thức tá lả, đỏ đen, ba cây, tổ

tôm đánh chắn……

Đặc biệt hiện nay còn phổ biến hình thức đánh lô đề Đây đang trở thành

hình thức ờ bạc phổ biến nhất, lan rộng khắp các vùng nông thôn thành thị,có luật

chơi rõ ràng Nhiều vụ án tham nhũng cướp của giết người rất nghiêm trọng do tệ

nạn cờ bạc gây ra, gây tâm lý lo lắng trong nhân dân

Buôn lậu và gian lận thương mại

- Theo từ điển Oxford, “buôn lậu là việc nhập khẩu hay xuất khẩu hàng

hóa một cách bí mật và bất hợp pháp”

- Theo nghĩa pháp lý, “buôn lậu là hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh

vực buôn bán bao gồm buôn trốn thuế, buôn bán hàng cấm”

5 Một số lý thuyết có liên quan

5.1 Chuẩn mực xã hội

- Chuẩn mực là “một quy tắc có giá trị phổ biến mà việc tuân thủ nó

được xã hội trông đợi và thừa nhận”

- Chuẩn mực xã hội là “tập hợp các yêu cầu hoặc sự mong đợi mà cộng

đồng xã hội (nhóm, tổ chức, giai cấp, xã hội) đưa ra nhằm tạo lập các khuôn mẫu hành vi và hành động cho các thành viên của mình”

- Chuẩn mực xã hội có thể được biểu hiện dưới dạng ngôn ngữ ( pháp

luật, nội dung, hương ước ) hay bất thành văn

- Các loại chuẩn mực xã hội:

+ Chuẩn mực bắt buộc: phổ biến cho toàn xã hội và gắn bó với nó là sự

Sai lệch xã hội là hành vi của các cá nhân hoặc của nhóm người nào đó

không phù hợp với những gì được coi là bình thường của cộng đồng, có nghĩa là

hành vi đó phần nào hoặc đi chệch những gì mà số đông những người khác chờ đợi

hoặc mong muốn ở họ trong những hoàn cảnh nhất định

Sai lệch xã hội có thể được hiểu như là sự vi phạm các chuẩn mực hoặc các

quy tắc đã được chấp nhận của một nhóm xã hội hay của một xã hội nhất định

Hành vi sai lệch xã hội phá vỡ “bức tranh” thực tại, trái với sự mong đợi của cộng

đồng, đối lập với những hành vi bình thường của cộng đồng

Ví dụ như các tệ nạn xã hội, đó là những hành vi mà những người bình

thường không tham gia vào Xã hội mong đợi mọi người cư xử theo những cách

phổ biến dựa trên quan điểm về đời sống xã hội ổn định, có trật tự, kỷ cương

Những người tham gia vào các tệ nạn xã hội là những người có hành vi sai lệch,

phá vỡ trật tự của đời sống xã hội bình thường

Như vậy sai lệch là một vấn đề được xác định về mặt xã hội bởi một cộng

đồng hặc các nhóm bên trong cộng đồng đó Hay nói cách khác, sai lệch là một

“hành vi xã hội khác thường”, vì nó bao hàm sự phản ứng của một số người đối với

nững hành vi của những người khác

- Phân loại sai lệch xã hội:

+ Sai lệch tích cực: là những hành vi thiếu bình thwongf so với chuẩn mực

xã hội thực tế nhưng nó diễn ra theo hướng thực hiện những khuôn mẫu tá phong lý

tưởng mà đa số những con ngườu trong xã hội đang mong muốn hướng tới

+ Sai lệch tiêu cực: là những hành vi không được tán thành trong thực tế xã

hội, nó thường là những khuôn mẫu tác phong dưới chuẩn mực văn hóa, nghĩa là

thấp hơn những khuôn mẫu trung bình của thực tế xã hội Những hành vi này

thường bị xã hội lên án

Ví dụ: tệ nạn xã hội như mê tín dị đoan, cờ bac, ma túy tham nhũng là

những sai lệch tiêu cực vì nó đi ngược lại những chuẩn mực xã hội, các quy tắc

- Bản chất xã hội của những sai lệch thể hiện tính tương đối của nó Hành vi

sai lệch không thể được quan niệm như một cái gì tuyệt đối hay phổ biến mà nó

phải được hiểu trong sự biến đổi về mặt xã hội, nghĩa là nó tùy thuộc vào những gì

mà một nhóm xã hội hay một xã hội nhất định ở một thời điểm lịch sử nhất định

xác định là lệch lạc

Như vậy ta co thể có một cái nhìn toàn diện về tệ nạn xã hội từ hai lý thuyết

trên qua mô hình sau (Merton):

5.3 Lý thuyết tương tác biểu trưng của Herbert Blumer

Theo Blumer, tương tác biểu trưng dùng để chỉ một dặc trưng cơ bản của

tương tác giữa người với người Đó là việc cá nhân luôn phải lý giải, định nghĩa,

xác định hành động của nhau chứ không đơn thuần là đáp lại hành động của nhau

Tương tác biểu trưng là một quá trình, một hình thức xã hội được tạo thành từ các

hành động của các cá nhân mà mỗi hành động đó được thực hiện trên cơ sở và

thông qua sự lý giải, ý nghĩa, động cơ hành động của nhau được thực hiện thông

qua hệ thống ký hiệu, biểu tượng

Hệ giá trị và chuẩn mực xã hội

Cơ sở KT-XH, cơ chế thị trường

và sự cạnh tranh lợi nhuận

Tệ nạn xã hội và sự sai lệch các

chuẩn mực xã hội

Theo phương pháp luận tương tác biểu trưng, nghĩa là xuất phát từ các vấn

đề cụ thể, từ bằng chứng, số liệu và thông tin cụ thể đến khái quát hóa, đến hình

dung cả chỉnh thể xã hội, ta có thể hiểu rằng khi xem xét vấn dề tệ nạn xã hội,

chúng ta phải nhìn nhận nhiều chiều cạnh, qua thu thập các tài liệu, bằng chứng cụ

thể, qua khái quát số liệu phỏng vấn Từ đó mọi người sẽ hình dung ra hiện tượng

tệ nạn xã hội hiện nay như thế nào với tư cách là một chỉnh thể toàn diện

CHƯƠNG II:

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, NHỮNG GIẢI PHÁP, KHUYẾN NGHỊ

1 Kết quả nghiên cứu

1.1 Nhận thức và thái độ của người dân về thực trạng các tệ nạn xã hội: ma

túy, buôn lậu, mại dâm, cờ bạc trên địa bàn

1.1.1 Tình hình tệ nạn xã hội trong cả nước

Theo báo cáo của Tổng cục cảnh sát, công tác đấu tranh phòng chống tệ nạn

xã hội thu được kết quả như sau:

Năm 2000, lực lượng cảnh sát hình sự đã phối hợp với các lực lượng khác

tích cực đấu tranh chống tệ nạn mại dâm, bắt dược 603 vụ mại dâm với khoảng

2272 đối tượng tổ chức họat động mại dâm trong đó có 402 chủ chứa (báo cáo số

499/C14 ngày 30/10/2000) Đến năm 2001 tệ nạn này có xu hướng lan rộng, bắt

được 826 vụ mại dâm, 683 đối tượng chủ chứa, 2943 đối tượng hoạt động mại dâm,

dẫn dắt, môi giới mại dâm (báo cáo số 736/C14 ngày 0/11/2001) Con số này tiếp

tục gia tăng vào năm 2002, bắt được 1095 vụ , xử lý 3332 đối tượng trong đó có

755 đối tượng là chủ chứa (báo cáo 727/C14(P1) ngày 5/12/2002) Trong năm 2003

số đối tượng mại dâm được cảnh sát khu vực, CAPTX đã lập danh sách quản lý là

30.705 trong đó chủ chứa là 3.810 đối tượng, gái mại dâm là 20.760 đối tượng và

dẫn dắt là 6.135 đối tượng Đến 2004 có 30.705 đối tượng được lập danh sách quản

lý trong đó 1.230 đối tượng là chủ chứa, 26.235 gái mại dâm và 3.240 đối tượng

dẫn dắt mại dâm (C13) Đây thực sự là một vấn đề nhức nhối của xã hội bởi lẽ, nó

thể hiện lối sống truỵ lạc, suy đồi của một số cá nhân Đặc biệt đây cũng là một

trong ba con đường lây truyền căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS và lây truyền các bệnh

lây truyền qua đường tình dục

Tệ nạn xã hội phổ biến và nghiêm trọng nhất hiện nay không thể không kể

đến ma túy Công tác đấu tranh chống tội phạm về ma túy năm 2000 được thống kê

là bắt 83 vụ buôn bán, vận chuyển ma túy, bắt 140 đối tượng; bắt 70 vụ tổ chức sử

dụng trái phép chất ma túy, bắt 179 đối tượng; bắ và vận động được 75 đối tượng

phạm tội về ma túy có lệnh truy nã; lập hồ sơ trình hội đồng tư vấn duyệt đưa 457

đối tượng vào các trung tâm cai nghiện; đưa vào cai nghiện tại cộng đồng dân cư

223 đối tượng (báo cáo số 499/C14) Năm 2003 có 12.888 vụ ma túy được phát

hiện, bắt trên 20.441 đối tượng và số người nghiện là khoảng 154.000 người Đến

năm 2004 những con số này đã giảm đi: phát hiện được 12.068 vụ, bắt 18.260 đối

tượng nhưng số người nghiện có tăng hơn trước, thống kê được là có khoảng

161.026 người nghiện Đây thực sự là con số báo động bởi lẽ đây chỉ là côn số theo

báo cáo và chúng ta đã kiểm soát được còn con số thực tế chắc chắn là còn cao hơn

nhiều Nghiện hút ma tuý kéo theo hàng loạt những tệ nạn xã hội khác như trộm

cắp, cướp giật, mua bán chất ma tuý…Và đặc biệt tiêm chích ma tuý là một trong

ba con đường lây truyền căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS nhanh nhất Ước tính đối

tượng nghiện ma tuý chiếm 43,98% tổng số người nhiễm Số người nhiễm

HIV/AIDS và nghiện ma tuý tượng trưng như một tảng băng, trong đó số người

được thống kê như trên đây chỉ là phần nổi của tảng băng, còn phần chìm- một con

số khá lớn- chúng ta chưa thống kê được

Về tình hình buôn lậu, theo số liệu mới nhất của Tổng cục cảnh sát, năm

2003 phát hiện được 8.354 vụ buôn lậu và gian lận thương mại còn đến năm 2004,

con số này là 7.135 vụ Những con số báo cáo ở đây mới chỉ mang tính hình thức,

con số thực tế còn cao hơn nữa Đây cũng là một tệ nạn xã hội rất phức tạp và việc

đấu tranh phòng chống buôn lậu đang có rất nhiều vấn đề nảy sinh

Theo xu thế phát triển của xã hội, tệ nạn cờ bạc cũng xuất hiện rất nhiều

trong thời gian qua Theo báo cáo tổng kết công tác đấu tranh chống tội phạm hình

sự năm 2000 bắt được 4676 vụ cờ bạc với 13.953 đối tượng, năm 2001 bắt được

3490 vụ tổ chức đánh bạc, bắt 14.230 đối tượng thu 3 tỉ 192 triệu đồng dùng vào

việc đánh bạc, năm 2002 bắt được 3369 ổ nhóm cờ bạc, bắt giữ xử lý 16628 đối

tượng, thu tài sản dùng vào đánh bạc trị giá 17 tỉ 448 triệu đồng, các cơ quan đã

đầu năm bắt được 2930 ổ nhóm cờ bạc, xử lý 17.797 đối tượng, thu giữ tài sản trị

giá gần 6 tỉ đồng, trên phạm vi cả nước trong năm đã xử lý hành chính hơn 5000 vụ

việc có liên quan tới cờ bạc Thành phần tham gia đánh bạc chơi lô đề rất đa dạng,

phần lớn là những người trẻ tuổi, đặc biệt số có nghề nghiệp, học sinh, sinh viên

chiếm 31%, số đối tượng có tiền án tiền sự chiếm 16% Đây thực sự là một vấn đề

xã hội rất đáng quan tâm hiện nay và trong thời gian tới

Tệ nạn xã hội ở Việt Nam luôn gắn liền và là sân sau của tội phạm và các

hành vi phạm pháp Đội quân tệ nạn xã hội được coi là nguồn bổ sung cho các loại

tội phạm Khoảng 60% đối tượng nghiện hút, tiêm chích ma tuý là có tiền án tiền

sự; 50% gái mại dâm có liên quan tới tội phạm hình sự

1.1.2 Thực trạng tệ nạn xã hội ở địa bàn khảo sát

Không thể nói là chỉ có mở cửa biên giới mới sinh ra các loại tệ nạn xã hội

nhưng cũng không thể nói mở cửa biên giới không chịu trách nhiệm trong việc gia

tăng các tệ nạn xã hội Thực ra ma túy, buôn lậu, tham nhũng, cờ bạc, mại dâm và

nhiều loại tệ nạn khác đã phát sinh từ rất lâu rồi Chúng ngấm ngầm tồn tại và phát

triển mạnh hay yếu phụ thuộc vào những điều kiện kinh tế xã hội thuận lợi hay

không thuận lợi

Có thể nói, thành phố Lạng Sơn nói chung và phường Hoàng Văn Thụ nói

riêng trong những năm gần đây có tốc độ phát triển khá nhanh Sau khi có chính

sách mở cửa, đời sống người dân ngày càng đi vào ổn định Nhờ có chính sách này

mà hàng hoá Trung Quốc có điều kiện tiếp cận thị tường Việt Nam mạnh mẽ hơn,

giá thành hạ mà mặt hàng cũng phong phú, đa dạng Đặc biệt phường có chợ

truyền thống Kỳ Lừa tấp nập, lại là chợ đêm các hộ kinh doanh buôn bán khá muộn

(thường sau 23 giờ đêm mới đóng cửa) nhằm phục vụ nhu cầu khách du lịch

Lượng khách du lịch đổ về đây khá đông, địa bàn có nhiều nhà nghỉ khách sạn từ

bình dân đến sang trọng Chính vì vậy mà diễn biến tình hình tệ nạn xã hội ở địa

bàn trở nên rất phức tạp và gây không ít khó khăn cho cơ quan chức năng phòng

chống tệ nạn xã hội

Trong quá trình đi khảo sát tại địa phương tôi nhận thấy rằng diễn biến các tệ

nạn xã hội ở phường Hoàng Văn Thụ rất phức tạp Do khuôn khổ của một báo cáo

thực tập nên tôi chỉ tập trung phản ánh một số tệ nạn xã hội nổi cộm nhất theo đánh

giá của người dân địa phương ở đây Đó là ma túy, buôn lậu, cờ bạc, và mại dâm

Trong bảng hỏi phỏng vấn của chúng tôi đề cập tới 13 loại hình tệ nạn xã hội

ở vùng biên hiện nay và phần lớn người dân đều có câu trả lời là các hiện tượng đó

có tồn tại với các mức độ khác nhau ở địa phương Số người cho rằng những hiện

tượng đó không có hoặc không biết về hiện tượng đó rất ít Điều đó chứng tỏ rằng

người dân rất quan tâm tới những vấn đề xã hội này, trong đó qua xử lý số liệu một

số tệ nạn xã hội nổi lên gồm có: nghiện hút ma túy, cờ bạc, buôn lậu và mại dâm

Có thể thấy rõ hơn hiện tượng này thông qua bảng số liệu dưới đây:

Bảng 1: Thực trạng một số tệ nạn xã hội qua đánh giá của người dân

Như vậy có thể thấy rằng nghiện hút ma túy là một tệ nạn xã hội nóng bỏng

nhất trong số những tệ nạn xã hội trên với 82,4% người dân cho rằng hiện tượng

này phổ biến trong cộng đồng, tiếp sau đó là cờ bạc và buôn lậu cũng với một con

số rất lớn 65,7% nhận định là phổ biến và mại dâm là thấp nhất với 36,4% theo

đánh giá của người dân Số người cho rằng các tệ nạn xã hội trên là không có hay

không biết, không quan tâm tới những hiện tượng đó rất ít, mà ít nhất là nghiện hút

trên địa bàn là nhiều hơn với 27% Chỉ qua những con số như trên chúng ta có thể

thấy một phần nào đó diễn biến của những tệ nạn xã hội đó tại phường Hoàng Văn

Thụ như thế nào rồi Phần lớn những đánh giá này của người dân là rất phù hợp và

xác thực với tình hình tực tế của các tệ nạn đang diễn ra tại đây được đề cập tới

trong báo cáo của chính quyền địa phương cũng như những gì bản thân tôi được

“mắt thấy tai nghe” trong quá trình đi khảo sát

Để hiểu rõ hơn về vấn đề này chúng ta cùng đi tìm hiểu và phân tích từng

hiện tượng xã hội nổi cộm trên

1.2 Tình hình thực tế của các tệ nạn xã hội

1.2.1 Nghiện hút ma túy

Nhận thức của người dân về thực trạng nghiện hút ma túy trên địa

bàn

Nghiện hút ma túy là một vấn đề xã hội nóng bỏng không chỉ ở mỗi một địa

phương, một quốc gia mà mang tính toàn cầu Hậu quả xã hội của nó vô cùng to

lớn và lâu dài, là điều đáng lo ngại của tất cả cộng đồng

Tác hại đầu tiên của ma túy là làm suy giảm sức khỏe, nhân cách và đạo đức

suy thoái Sức khỏe của người nghiện bị giảm sút nhanh chóng (ở Việt Nam tỷ lệ

này là 85%) Đặc biệt do người nghiện tiêm chích ma túy nên nguy cơ có HIV là

rất lớn (70% những người có HIV hiện nay ở Việt Nam là những người nghiện do

tiêm chích ma túy) như ở phường Hoàng Văn Thụ thì hiện tượng nghiện hút “cũng

giảm đi rồi vì một phần do chết, một phần đã đi cải tạo, chết thì nhiều nhưng cai

được thì ít” (trích PVS số 7) hay trong báo cáo của UBND phường “số nghiện ma

túy từ những năm 95 đến nay đã dần nhiễm HIV/AIDS gây tử vong nhiều”, “theo

số liệu thống kê thì số người nghiện hút có giảm chậm, nhưng giảm do con nghiện

bị chết do nhiễm HIV chuyển sang giai đoạn AIDS, do sốc thuốc khi chích là

chính” Nhưng điều đáng lo ngại nhất đó là nhân cách đạo đức bị suy thoái “ảnh

hưởng đến ản thân, danh dự, phẩm chất của mình Đó là điều đáng quý nhất và

cũng là điều đáng tiếc nhất Chính bản thân mình tự hủy hoại nhân phẩm của

mình Như các cụ đã nói đốn củi ba năm thiêu một gìơ thì anh nghĩ rằng mình

bao nhiêu tuổi thì mình thiêu trong một giờ” (trích biên bản PVS số 3) Người

nghiện trở nên thờ ơ với những hứng thú, hoài bão, mơ ước, học hành, vui chơi,

giải trí lành mạnh Thậm chí do nhu cầu sử dụng ma túy ngày càng tăng nhiều

người trở nên liều lĩnh, hung hãn, mất tính người và để có ma túy họ sẵn sàng làm

tất cả mọi việc kể cả phạm pháp ( giết người cướp của, trộm cắp ), “có khi hành

hung cả bố mẹ, ăn cắp của gai đình” (trích PVS số 8)

Không những thế nghiện ma túy còn làm cho kinh tế gia đình bị sa sút, hạnh

phúc gia đình tan vỡ Với một người mới nghiện thì trung bình một ngày phải có ít

nhất một tép với giá bình dân nhất là 50.000đ/tép Nhưng nghiện ma túy tăng theo

cấp số nhân “hôm nay thì 50.000 gọi là “phê” nhưng này mai muốn “phê” như

ngày hôm nay thì phải tăng lên 70.000-100.000 mới phê trở lại như ban đầu”,

thậm chí “như ông Vinh xóm này nghiện 10 năm rồi thì mỗi ngày mất khoảng 6-8

triệu” (trích PVS số 3) Với những con số như thế này thì ta có thể thấy thiệt hại

kinh tế là to lớn như thế nào Trong những người tôi tiến hành phỏng vấn sâu có hai

người đã từng nghiện ma túy và cả hai người đó đều đã ly dị do vợ không chịu nổi

cảnh nghiện ngập của người chồng Đó là những hậu quả nhãn tiền nhất mà chúng

ta có thể thấy

Đối với xã hội thì hậu quả của việc nghiện hút ma túy là rất nghiêm trọng do

xã hội bị lãng phí tiền của, sức lao động và làm cho trật tự an toàn xã hội bị đe dọa

Chỉ cần lấy ra một con số “tính riêng Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh một ngày

mất trắng 1 tỷ đồng vào ma túy” như thế này thôi cũng đủ thấy mức tàn phá của tệ

nạn này

Qua một số tài liệu tu thập được cũng như báo cáo của Tổng cục cảnh sát

chúng ta có thể thấy nghiện hút ma túy nổi lên ở Lạng Sơn như sau:

Trước đây, vùng Lạng Sơn - Đồng Đăng chỉ có người hút thuốc phiện, phần

lớn là những con nghiện lớn tuổi người dân tộc thiểu số nhưng sau này nhất là từ

không có số liệu thống kê chính thức, nhưng năm đó người ta ghi lại được có 656

người nghiện hút, trong đó có 40 người nghiện thuốc phiện, 616 người hít, tiêm

chích Số người hút ngày một giảm nhanh, năm 1999 chỉ còn 20 nhưng số người

hút, tiêm, chích tăng nhanh hơn Theo số liệu mới nhất tỉnh Lạng Sơn năm 2003 có

tổng số 1.276 người nghiện trong đó số người nhiễm HIV là 505 người, năm 2004

số đối tượng nghiện ma túy tăng lên với 1.424 người Sự chính xác của con số này

tất nhiên là không cao vì phát hiện một người nghiện không phải là công việc dễ

dàng do sự dấu giếm của bản thân họ và của gia đình

Như vậy qua các phương tiện thông tin đại chúng và chính là qua thực tế tình

hình tại phường Hoàng Văn Thụ vấn đề này nổi lên rất phức tạp Người dân đánh

giá về hiện tượng này như sau:

B¶ng 2: §¸nh gi¸ cña ng−êi d©n vÒ thùc tr¹ng nghiÖn hót ma

Qua biểu đồ trên ta thấy rằng người dân rất quan tâm tới hiện tượng này

Theo đó có tới 82,4% người dân đánh giá rằng nghiện hút ma túy là phổ biến trên

địa bàn phường Hoàng Văn Thụ Trong quá trình đi phỏng vấn sâu tôi càng khẳng

định được điều này Nghiện hút ma túy ở đây không chỉ được gọi là phổ biến mà có

thể nói là “lan tràn, có nhà có đến 2-3 người chết, thậm chí chết cả nhà Nói chung

nghiện ngập thì nhiều lắm, ở Lạng Sơn này thì nghiện hút là nổi bật lắm Cháu

nhìn xung quanh xóm cũng thấy, có 10 nhà thì chỉ có 2-3 nhà là không dính Khu

phố này cháu ạ, dính một loạt ” (PVS số 1) hay “ em cứ ngồi đây một lát thôi là