XHH045 - Vấn đề chạy trường điểm” ở một số thành phố hiện nay

Trong tiểu luận này, chạy trường điểm là hành động duy lý công cụ vì chủ thể là các phụ huynh học sinh đã lựa chọn công cụ và phương tiện như tiền bạc, công sức và vốn xã hội có được từ

Vấn đề “chạy trường điểm” ở một số thành phố hiện nay

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Môi trường giáo dục trong nhà trường, cụ thể là các yếu tố cơ sở vật chất

trường lớp, chất lượng giáo viên có ảnh hưởng rất lớn tới chất lượng học tập của

các em học sinh

Hiện nay, tại 1 số địa phương trong cả nước, đặc biệt là ở các thành phố lớn

đã xuất hiện các “trường điểm” vẫn có tiếng là có cơ sở giáo dục tốt, giáo viên giỏi

và đạt nhiều thành tích trong giảng dạy và học tập Và theo lẽ tất yếu, mong muốn

con em mình được vào học trong những ngôi trường như vậy là tâm lý phổ biến ở

rất nhiều phụ huynh

Suy nghĩ gắn liền với hành động, đã và đang có rất nhiều phụ huynh học sinh

đã bỏ công sức tiền của và vận dụng tối đa các mối quan hệ để lo cho con mình vào

học các “trường điểm” Chuyện chạy trường chạy lớp diễn ra nóng nhất vẫn là ở

các lớp đầu cấp tiểu học và trung học cơ sở Con sốt chạy trường điểm đang ngấm

ngầm diễn ra và ngày càng trở nên quyết liệt, đã có ý kiến cho rằng tỉ lệ chọi vào 1

số trường điểm còn cao hơn cả vào đại học!!!

Rõ ràng hiện tượng này đã và đang gây ra những sức ép tiêu cực lên đời sống

xã hội, đối tượng chịu tác động trực tiếp của nó chính là nhà trường, phụ huynh và

các em học sinh Nếu như không được ngăn chặn và xoá bỏ, “chạy trường điểm”

rất dễ trở thành nhân tố làm mài mòn các giá trị chuẩn mực trong giáo dục

Vậy đâu là nguyên nhân cơ bản, cốt lõi của hiện tượng trên? Cuộc đua vào

trường điểm đó đã gậy ra những ảnh hưởng gì đến đời sống xã hội?Liệu có thể có

những giải pháp hiệu quả nhằm chấm dứt tình trạng trên? Đây chính là những nội

dung cơ bản mà tiểu luận “Vấn đề chạy trường điểm ở một số thành phố hiện

nay” đã bước đầu đặt ra và thực hiện khảo sát nhằm tìm ra câu trả lời

2 Lý thuyết áp dụng

Trong tiểu luận này chúng tôi sử dụng lý thuyết “hành động xã hội” của

M.Weber và lý thuyết “lựa chọn duy lý”

Lý thuyết hành động xã hội của M.Weber

*M.Weber đã định nghĩa xã hội học là khoa học giải nghĩa hành động xã hội

và tiến tới cách giải thích nhân quả về đường lối và hệ quả của hành động xã hội

*Theo Weber nghiên cứu hành động xã hội mà chỉ xem xét và phân tích

những đặc điểm quan sát được từ bên ngoài thì không đủ, thậm chí là không có ý

nghĩa xã hội vì nghiên cứu như vậy sẽ dẫn tới rất khó có thể hiểu và nắm bắt những

hiện tượng bên trong của hành động xã hội Do đó trong tiểu luận này chúng tôi

không dừng lại ở mô tả hiện tượng chạy trường điểm mà hướng tới tìm ra nguyên

nhân cốt lõi bên trong của hiện tượng này

*Hành động xã hội được Weber định nghĩa là hành động được chủ thể gán

cho 1 ý nghĩa chủ quan nào đó, là hành động có tính đến hành vi của người khác

M.Weber đã phân hành động xã hội ra làm 4 loại:

- Hành động duy lý công cụ: Là hành động được thực hiện với sự cân nhắc

và tính toán lựa chọn công cụ phương tiện sao cho đạt hiệu quả cao nhất

- Hành động duy lý giá trị: là hành động được thực hiện vì bản thân hành

động (mục đích tự thân)

- Hành động cảm tính: là hành động do các trang thái xúc cảm và tình cảm

bột phát gây ra mà không có sự cân nhắc, xem xét mối quan hệ giữa công cụ thực

hiện và mục đích hành động

- Hành động theo truyền thống: là loại hành động tuân thủ những thói quen,

nghi lễ, phong tục tập quán đã được truyền từ đời này qua đời khác

Trong tiểu luận này, chạy trường điểm là hành động duy lý công cụ vì chủ

thể là các phụ huynh học sinh đã lựa chọn công cụ và phương tiện như tiền bạc,

công sức và vốn xã hội có được từ các mối quan hệ nhằm đạt hiệu quả cao nhất, đó

là con em mình được vào học tại các trường điểm

3 Khái nệm “trường điểm”

Theo cách hiểu phổ biến hiện nay thì: trường điểm là trường có cơ sở vật

chất trường tốt, khang trang đẹp đẽ; trường có tỉ lệ tốt nghiệp cao, đào tạo nhiều

học sinh giỏi và được nghe có nhiều giáo viên dạy giỏi, chăm sóc tốt, tổ chức bán

trú tốt

Xây dựng thương hiệu trong giáo dục, phải dựa vào 5 tiêu chí sau:

- Xác định mục tiêu giáo dục đào tạo cho từng trường

- Xây dựng hệ thống quản lý trong nhà trường, hiệu quả, thiết thực, chặt chẽ

- Chọn lọc, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên tâm huyết, chất lượng đồng đều

- Xây dựng cơ sở vật chất tốt, đảm bảo điều kiện học tập, thí nghiệm

- Quản lý học sinh tốt, phối hợp nhà trường và gia đỡnh chặt chẽ

PHẦN NỘI DUNG

1 Thực trạng

1.1 “Lo cho con vào trường điểm, dù phải tốn kém đến mấy!”

Nhu cầu thực tế rất nhiều nhưng khả năng đáp ứng của các trường chỉ có

hạn, do đó lo cho con được vào trường điểm thực sự là thử thách lớn đối với các

bậc phụ huynh.Cứ đến dịp cuối hè và đầu mỗi năm học, cuộc đua và trường điểm

thực sự trở nên nóng bỏng, là mối quan tâm chính yếu nhất của các gia đình có con

bước vào năm học đầu cấp Không chỉ cần nhiều tiền, cần công sức mà còn cần có

các mối quan hệ thuận lợi và cần biết cách để huy động tối đa những lợi thế đó

Tháng 7, cuộc đua khối THCS, tiểu học đến hồi kết, cũng là lúc hoạt động

"chạy" trường cho các bé mầm non bắt đầu sôi động Các trường mầm non 3 sao

(trường thuộc Sở GD&ĐT, nằm ở trung tâm, trang bị hiện đại) cực kỳ hút phụ

huynh, với mức giá lên tới hàng triệu đồng

Bất chấp cái nắng hè oi bức, một tuần nay, chị Thu ở quận Thanh Xuân (Hà

Nội) tất bật đến các trường mầm non danh tiếng của quận Hoàn Kiếm để lo một

suất học cho cô con gái 3 tuổi Các mối quan hệ gia đỡnh, bạn bố đều được huy

động tối đa."Tôi đó đến 3 trường mầm non mà bạn bè giới thiệu Đến trường nào,

người ta cũng bảo nhiều hồ sơ trái tuyến lắm rồi, xin một suất khó lắm Tối qua, hai

vợ chồng phải nhờ người quen dẫn đến tận nhà hiệu trường, xin xỏ mói, cụ giỏo

mới hứa là sẽ cố gắng giỳp", chị Thu nói Để có được lời hứa này, gia đỡnh chị Thu

đó chi 3 triệu đồng (Theo “'Chạy' trường mầm non nóng bỏng dịp hè”.Vn.express)

Thực tế là vẫn có một “mặt bằng giá cả” tuỳ theo trường Các phụ huynh

kháo với nhau rằng đắt giá nhất là một số trường thuộc quận Hoàn Kiếm-HN như

Tràng An, Trần Quốc Toản, Thăng Long Giá một suất để “chạy” vào những

trường này nghe nói nhiều trăm USD Thậm chí, có trường hợp PH “khoe” rằng họ

chạy trường cho con hết gần 1000 USD!?( Theo “Mùa “chạy trường”: Bắt đầu

nóng” VNNet)

"Vợ chồng tôi thay phiên nhau chực chờ gần 1 tháng ở nhà cô hiệu trưởng

Nhiều hôm tôi đi theo cô về tận nhà, nhưng khi bấm chuông gia đỡnh lại núi là cụ

đi vắng Có lẽ cảm động sự kiên trỡ ấy, cụ đó đồng ý nhận cháu vào học với giỏ 3

"vộ" (300 USD) Vất vả, tốn kém nhưng vợ chồng tôi đó được toại nguyện", chị

Hoa nói !?( Theo “Mùa “chạy trường”: Bắt đầu nóng” VNNet)

Nếu chấp nhận cho con học đúng tuyến, cha mẹ chẳng phải nhọc công gỡ,

chỉ cần đăng ký tại phường là yên tâm Tuy nhiên, đích nhắm của các phụ huynh lại

là các trường có tên tuổi, với chất lượng giáo dục cao, cơ sở vật chất tốt Nhưng

hầu hết các trường này chỉ tiêu tuyển sinh lại rất hạn chế trong khi số học sinh xin

vào lại rất cao, có trường tuyển sinh lớp 1 mà tỷ lệ chọi lên tới 1/4

Có các mối quan hệ tốt và có giá trị là điều không thể thiếu để có thể đảm

bảo kết quả thành công trong mỗi lần chạy trường điểm của các bậc phụ huynh Để

có thể lọt qua cánh cửa hẹp ấy, ngoài việc tự thân vận động, bậc phụ huynh thường

phải tận dụng tối đa các mối quen biết để nhờ vả Thư tay, bút phê trên những lá

đơn xin học được chuyển tới tấp đến hiệu trưởng các trường trọng điểm Ngoài

quan chức đương nhiệm của Sở GD&ĐT, những người có chức vụ tại các ban,

ngành trong thành phố, giáo viên lâu năm trong nghề cũng được nhiều người thân

và không thân “chọn mặt gửi vàng”

Một phụ huynh khẳng định, con họ (đang là HS lớp 1) được vào học trường

T S là nhờ “mua suất” (3 triệu đồng) của một cán bộ làm ở UBND quận Trường

H.N.A có tiếng là đầu bảng của VN, là điển hỡnh của loại trường "quan hệ" khủng

khiếp này Có người bảo phần lớn các suất đều được dành cả cho Sở, bản thân

trường và giáo viên chỉ được một tỷ lệ phần trăm nhỏ có tính chất "chấm mút" thôi

Đó là lý do vỡ sao cỏc vị phụ huynh cả nước năm nào cũng kêu, nhưng cơ quan

chức năng thỡ im thin thớt

Tại trường THCS T.V Hà Nội, có 3 tiêu chuẩn để được xét duyệt trái tuyến

thỡ tiờu chuẩn hàng đầu được nói thẳng ra đến mức không thể tin được là “tiêu

chuẩn quan hệ” Hai tiêu chuẩn sau được gọi là có, nhưng lại được giải thích trắng

ra là nếu không có tiêu chuẩn đầu thỡ hai tiờu chuẩn sau chẳng giải quyết được cái

gỡ (theo bức thư của Nguyễn Hoa Phương gửi xahoi@vnexpress.net)

Có những bậc phụ huynh có con vài năm nữa mới vào lớp dầu cấp song cũng

đã lo lắng “chạy” khắp nơi để “đặt chỗ trước”

Ra Giêng, nhiều phụ huynh có con chuẩn bị vào lớp 1 đôn đáo lo "chạy

trường" Hiệu trưởng một trường phổ thông cho biết, có PH con mới 2 – 3 tuổi, đó

đánh tiếng “dành cho em một suất”

Chị H có cậu con trai đầu lũng sinh năm 1999, tháng 9 tới, cháu mới bắt đầu

vào học lớp 1 Học trường nào thỡ “hạ hồi phõn giải” vỡ mẹ chỏu đang phải

“chạy” Công cuộc “chạy” của chị H được khởi động từ hè năm ngoái – nghĩa là

khi chưa bắt đầu thời gian chính thức tuyển sinh đầu cấp cho năm học 2004 –

2005.( Theo: “Mùa “chạy trường”: Bắt đầu nóng”VietNamNet)

Lo lắng như thế nhưng theo một vài phụ huynh có kinh nghiệm, việc chạy

trường không hề đơn giản dù đó quen biết, vỡ cỏc chỗ đều được đặt trước cả năm

trời Thậm chí, không biết "chạy" đúng đường thỡ bao nhiờu tiền cũng đổ sông đổ

biển "Giá" vào trường tùy theo chất lượng và tiếng tăm, thường là 5-10 triệu đồng

một suất, có trường hợp phải mất 15 triệu để con vào lớp 1

Vất vả trong chuyện chạy xin học trường điểm đối với các bậc phụ huynh

không chỉ dừng lại ở chuyện phải có tiền, phải có các mối quan hệ “thân sơ”mà

trong 1 số trường hợp còn thêm những vất vả của chuyện học trái tuyến

Anh M nhà ở bờn quận 8, làm việc tại một cụng ty ở quận 1 có con năm nay

vào lớp 1, cho biết: “Tôi không dám xin cho cháu học ở trường điểm, chỉ mong xin

qua bên kia cầu Chà Và để học, tiện đường đưa đón nhưng cũng không biết làm

sao” “Bên kia” cầu Chà Và, tức là quận 5 với vài trường tiểu học cũng thuộc loại

có tiếng, nhưng chuyện xin vào cũng không dễ vỡ… trỏi tuyến Giải quyết “cửa ải

trỏi tuyến” này, cú phụ huynh thường trú ở Tân Bỡnh, đó tớnh chuyện mua căn nhà

nhỏ gần một trường điểm ở quận 1 để xin con học cho… đúng tuyến Một hiệu

trưởng trường điểm ở quận 3 cũng cho biết, có năm chỉ một tháng gần nhập học có

hơn mươi trường hợp vừa nhập khẩu cho đúng tuyến và sau khi được vào học lại

dời hộ khẩu về… “nguyên quán” (Theo “Cuộc 'chạy đua' vào trường điểm”(Vn

express))

Qua những phân tích trên có thể thấy, lo cho con vào học trường điểm thực

sự là 1 cửa ải khó khăn mà các bậc phụ huynh phải vượt qua và không có gì chắc

chắn ở tỉ lệ thành công trong cuộc chạy đua đó bởi “cầu” thì nhiều mà “cung” thì

có hạn! Dẫu vậy với suy nghĩ tất cả vì tương lai con cái mình, đa số các bậc phụ

huynh đều chấp nhận thử thách, sử dụng hết mọi khả năng có thể có

Và đối tượng phải chịu sức ép từ những cuộc chạy đua quyết liệt đó không

chỉ là các bậc phụ huynh mà còn với cả các trường học, các giáo viên

1.2 Những tập hồ sơ “chất núi!”

Trường Bỡnh Minh được Sở Giáo dục và Đào tạo giao chỉ tiêu tuyển vào 3

lớp 1, tương đương với số lượng 120 học sinh Nhưng số lượng đơn xin vào học

cao gấp 4-5 lần, nên từ đầu tháng 5, nhà trường đó phải khoỏ sổ (Theo “Quyết liệt

các cuộc chạy đua vào trường điểm”.VNNet.)

Thực hiện chỉ tiờu tuyển sinh có những trường đã thực hiện tuyển hết số

lượng học sinh đúng tuyến, sau đó mới giải quyết các trường hợp trái tuyến Nhưng

rồi lại xuất hiện “vấn đề” : vỡ số lượng tuyển vào chỉ có hạn, trong khi đó số lượng

đơn xin cho con vào học của các phụ huynh nhiều gấp 3-4 lần, mà phần lớn đều là

những đối tượng có công đóng góp đối với các phong trào dạy tốt, học tốt của nhà

trường

Khụng riờng gỡ cỏc trường tiểu học bị quá tải đơn xin vào học, mà tại các

trường THCS, số HS xin vào cũng đông không kém Ông Đinh Văn Bỡnh - Hiệu

trưởng Trường THCS Chu Văn An, cho biết: Chỉ tiêu tuyển sinh của trường Chu

Văn An năm học 2004-2005 là 10 lớp 6 Nếu tính trung bỡnh mỗi lớp khoảng

45-48 học sinh, thỡ số lượng HS được tuyển vào của trường khoảng 450 em Tính đến

ngày 20/7/2004, nhà trường đó tuyển được 260 HS đúng tuyến, 25 HS học lớp

tiếng Pháp, 5 trường hợp con thương binh quận Tây Hồ trái tuyến, 1 chắt của một

bà mẹ Việt Nam anh hùng, 3 trường hợp con của bộ đội đang công tác tại Điện

Biên và quần đảo Trường Sa thỡ số lượng HS đầu vào đó hơn 300 em (Theo

“Quyết liệt các cuộc chạy đua vào trường điểm”.VNNet.)

Cô Trần Thị Thảo, Hiệu trưởng trường tiểu học Bỡnh Minh (quận Hoàn

Kiếm), tõm sự, những ngày này bà không dám nghe điện thoại nếu cuộc gọi từ số

máy lạ Năm nay, trường tiểu học Bỡnh Minh chỉ được tuyển 120 học sinh lớp 1

nhưng đến nay lượng hồ sơ xin học đó lờn đến gần 300 (Theo “Cuộc đua "nước

rút" vào trường điểm” VNNet)

Mỗi năm vào khoảng tháng 6, tháng 7, những cảnh chờ chực xin cho con

vào trường điểm là cảnh tượng dễ bắt gặp:

Ngày 20-6, Trường Mầm non Bé Ngoan, quận 1, dán thông báo tuyển 30

cháu/mỗi lứa tuổi, không tuyển cháu 4 tuổi vỡ đó quỏ đông Nhiều phụ huynh đến

trước đó nhưng đó hết chỗ!

5 giờ 30 ngày 3-7, nhiều phụ huynh đó cú mặt để nộp đơn xin cho con vào

Trường Mầm non trọng điểm Gũ Vấp Nhà trường phải mời công an đến ổn định

trật tự Mới 6 giờ, trường tuyên bố đủ hồ sơ Không ít phụ huynh đó thất vọng ra

về

Từ ngày 1 đến 5-7, Trường Tiểu học Lê Ngọc Hân, quận 1, đó nhận gần

2.000 hồ sơ xin vào lớp 1 chương trỡnh tăng cường tiếng Anh, trong khi chỉ tiêu

của trường là 120 học sinh

Sáng 14-7, ngày đầu tiên nhận hồ sơ tuyển sinh vào lớp 1 Trường Tiểu học

Đoàn Thị Điểm, quận 4, rất đông phụ huynh chờ trước cổng từ 5 giờ sáng, đến 7

giờ 30 trường mới chính thức nhận hồ sơ và quang cảnh hỗnloạn đó diễn ra sau đó

Trường này chỉ nhận 135 học sinh lớp 1

(Theo: “Tìm giải pháp chấm dứt chạy trường điểm” VNExpress)

Như vậy là xuất phát từ nhu cầu của các bậc phụ huynh và cơ chế tuyển sinh,

vào đầu mỗi năm học, người ta lại được chứng kiến cảnh phụ huynh chèn nhau vào

nộp hồ sơ xét tuyển ở các trường điểm và số lượng hồ sơ vì thế nhiều gấp chục lần

so với chỉ tiêu của các trường

Vậy đâu là nguyên nhân của thực trạng phụ huynh dù vất vả và tốn kém vẫn

tìm mọi cách lo cho con mình vào trường điểm và các trường “có tiếng” trên địa

bàn các thành phố, thị xã hàng năm vào đầu năm học vẫn phải tiếp nhận và xử lý số

lượng hồ sơ đăng kí xét tuyển quá tải???

2 Nguyên nhân

2.1 Cơ chế xét tuyển

Hiện nay trong cơ chế xét tuyển vào các lớp đầu cấp còn chưa có sự thống

nhất và còn nhiều “kẽ hở” Và hiện tượng chạy trường điểm đã nảy sinh từ chính

những “kẽ hở” đó

Phải nói rằng việc xây dựng các trường điểm là 1 chủ trương tốt của ngành

giáo dục cả nước và các địa phương với mục đích muốn tạo ra những "trường

chuyên, lớp chọn", hoặc trường điểm để tạo cơ hội sàng lọc và phát triển những

học sinh có năng khiếu chuyên biệt Nhưng một khi các trường thương hiệu tốt

không đủ chỗ cho tất cả những ai muốn vào thỡ cỏi xấu sẽ nảy sinh ở chỗ: sẽ cú

những tiờu cực trong việc "tỡm" này

Cái khó trong tuyển sinh lớp 1 là các trường không biết dựa vào tiêu chí nào

để xét tuyển khi mà Luật GD quy định mọi trẻ em 6 tuổi đều được quyền đến

trường Tiêu chí ưu tiên hàng đầu của các trường là HS “đúng tuyến” Số chỉ tiêu

cũn lại dành để tuyển HS “trái tuyến” Tuy nhiên, một số trường có tiếng là “điểm”

lại bị sức ép căng thẳng giữa cung – cầu diện “trái tuyến” Với những trường này,

tiêu chí để tuyển sinh trái tuyến là mối quan hệ Người không có mối quan hệ thỡ

“chạy” để có mối quan hệ

Như vậy chính cơ chế tuyển học sinh đúng tuyến và trái tuyến là kẽ hở làm

nảy sinh các tiêu cực Sau khi đó tuyển xong học sinh đúng tuyến, những trường

cũn chỉ tiờu được phép tuyển học sinh trái tuyến Theo lệ các trường, mỗi giáo viên

sẽ có vài suất trái tuyến dành cho người thân Các suất cũn lại do lónh đạo nhà

trường quyết định Một số trường do lượng hồ sơ xin học trái tuyến quá lớn, dẫn tới

tiờu cực Bên cạnh đó có 1 thực tế đang diễn ra, đó là đang có sự chênh lệnh chất

lượng đào tạo, cơ sở vật chất giữa các trường trong thành phố Điều này càng khiến

cho tiêu cực dễ phát triển

2.2 Thực tế tâm lý của trường

Có một thực tế là các trường cũng rất thích nhận học sinh trái tuyến từ

trường, phụ huynh những em này rất "quan tâm" đến các thày, cô giáo và thường

hào phóng đóng góp tiền ủng hộ nhà trường Họ cũng rất tích cực cho con em đi

học thêm (Theo VNExpress)

2.3 Tâm lý của các bậc phụ huynh

Hiện nay báo chí nói nhiều đến “nạn chạy trường” Tuy nhiờn, khụng nờn

nhỡn nhận chữ "nạn" ở đây hoàn toàn theo nghĩa tiêu cực, vỡ tõm lý chung của

những người làm bố làm mẹ, ai cũng mong muốn con em mỡnh được vào các

trường có chất lượng giáo dục, có điều kiện bán trú tốt là hoàn toàn chính đáng

Nhỡn nhận một cỏch cụng bằng, lựa chọn trường nào để học cho con em mỡnh là

nhu cầu chớnh đáng của phụ huynh học sinh Đầu tư cho giáo dục ở mỗi gia đỡnh

luụn là đầu tư cao nhất và đó là sự đầu tư tích cực cho tương lai Anh N.N.K (P

Phúc Đồng, Q Long Biên) nói: “Tôi muốn con tôi được học ở nơi tốt nhất mà tôi

có thể lo được” Không chỉ là nhu cầu cần được chọn trường tốt mà các PH sống ở

HN cũn cú một nhu cầu khác: sắp xếp việc học của con thuận lợi với hoàn cảnh gia

đỡnh Cú nhiều PH muốn xin cho con học ở trường gần nơi mỡnh cụng tỏc - đương

nhiên là trái tuyến Hơn nữa, việc người sống một nơi – hộ khẩu một nơi là hiện

tượng khá phổ biến đối với các hộ dân trên địa bàn Thủ đô Đây cũng là một

“kênh” góp phần quá tải nhu cầu học trái tuyến (Theo “Mùa “chạy trường”: Bắt

đầu nóng” VietNamNet)

Điều cần lưu ý là bờn cạnh việc lo lắng sự học cho con, chỏu, cỏc phụ huynh

bước vào cuộc đua “chạy trường điểm” mà không thể hỡnh dung hết rằng điều này