XHH044 - Thực trạng nghề nông ở các hộ gia đình vùng ven khu công nghiệp (Khảo sát địa bàn xã Ái Quốc, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương)

Thực trạng nghề nông qua cơ cấu nghề nghiệp của người dân xã Ai Quốc Không thể phủ nhận những ảnh hưởng to lớn của công nghiệp hoá và hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn nhằm làm thay đổ

Thực trạng nghề nông ở các hộ gia đình vùng ven khu công nghiệp (Khảo sát

địa bàn xã Ái Quốc, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương)

1 Thực trạng nghề nông qua cơ cấu nghề nghiệp của người dân xã Ai Quốc

Không thể phủ nhận những ảnh hưởng to lớn của công nghiệp hoá và hiện

đại hoá nông nghiệp nông thôn nhằm làm thay đổi bộ mặt của nông thôn Việt Nam

cũng như bộ mặt kinh tế-văn hoá- xã hội của cả nước Những tác động đó là không

nhỏ tới nếp sống, làm việc, sinh hoạt của người dân những vùng này Đặc biệt, cơ

cấu việc làm của người dân có đất thuộc diện quy hoạch của Nhà Nước để xây

dựng các khu công nghiệp đã có sự thay đổi nhất định so với trước khi có chính

sách thu hồi đất Hơn hết đối với người nông dân thì sự thay đổi này quả thật có tác

động vô cùng to lớn với họ

Thực trạng phân công lao động trên địa bàn xã Ái Quốc trong những năm

vừa qua cho thấy những thay đổi rõ rệt, nhất là tạo bước ngoặt trong phân công và

sử dụng lao động, từng bước giải phóng sức lao động của con người làm cho người

lao động thực sụ trở thành chủ thực sự, tự quyết định trong các hoạt động sản xuất

kinh doanh của mình trên cơ sở lấy hộ gia đình làm đơn vị kinh tế tự chủ, và bên

cạnh đó cũng xuất hiện nhiều hình thức hợp tác tự nguyện kinh doanh theo hướng

tổng hợp phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp Bên cạnh các nghề khác, nghề

nông vẫn đóng vai trò khá lơn trong cơ cấu lao động-việc làm của toàn xã Bảng số

liệu dưới đây sẽ cho ta cái nhìn khái quát về tình hình việc làm nói chung cũng như

nghề nông nói riêng của người dân xã Ái Quốc:

Bảng 1: nghề nghiệp hiện nay của người trả lời

Nghề nông vẫn chiếm một tỷ lệ khá cao trong cơ cấu nghề nghiệp của người

dân trong xã Trong số 817 người được hỏi thì có tới 350 người ( chiếm 42.8%) trả

lời rằng họ vẫn tiếp tục làm nghề nông Như vậy tuy đãchuyển giao đất để xây

dựng khu công nghiệp Nam Sách và cụm công nghiệp Ba Hàng nhưng số lao động

làm trong nghề nông vẫn khá đông Điều này chứng tỏ lựa chọn tiếp tục theo nghề

nông là của phần nhiều nông dân Tỷ lệ người chuyển sang các nghề hỗn hợp và

phi nông còn tương đối thấp Có 29.6% người được hỏi nói rằng từ khi có chính

sách chuyển giao đất họ chuyển sang làm nghề hỗn hợp và có 27.6% chuyển sang

làm nghề phi nông Có khá nhiều người được hỏi nói rằng khi mất ruộng họ chỉ

còn biết làm thêm những công theo mùa vụ như: thợ xây, chạy chợ, cấy đấu thầu,

cửu vạn,…Việc chuyển đổi ngành nghề là xu hướng tất yếu khi ma hầu hết ruộng

đất của họ bị thu hồi Nhưng nguyên nhân của việc vẫn còn khá nhiều hộ gia đình

vẫn tiếp tục bám trụ nghề nông hay còn nhiều người vẫn rơi vào cảnh thất nghiệp

hoặc có việc nhưng công việc không ổn định là câu hỏi lớn đặt ra với các cấp chính

quyền xã Ai Quốc cũng như với chính người dân trong xã

Như vậy, bảng số liệu trên đã bao quát khá rõ tình hình lao động- việc làm

của người dân trong xã Có thể nói mất việc không có cơ hội chuyển đổi nghề

nghiệp là một trong những điểm bức xúc nhất hiện nay của người dân ở các khu

công nghiệp Vì phần nhiều người dân không có nghề nghiệp gì khác ngoài làm

ruộng nên khi ruộng không còn họ chuyển từ trồng lúa sang chăn nuôi gia súc, gia

cầm, thuỷ sản,…hoặc số ít thì kiếm những việc làm mới như làm thuê, buôn bán tự

do, chạy chợ,…thực chất đây chỉ là những công việc tạm thời, không ổn định Như

thế với cơ cấu trên nghề nông vẫn đóng một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo

công ăn việc làm cũng như đời sống vật chất của người dân của xã Ai Quốc Đây

vẫn là nghề mang lại nguồn thu chủ yếu cho cư dân của xã.Qua phỏng vấn sâu các

hộ gia đình vẫn tiếp tục làm nghề nông (tức là chuyển từ trồng lúa sang chăn nuôi)

được biết :

Trước đây nhà cô trồng lúa, nuôi lợn, gà nhưng từ khi đất trồng lúa bị thu

hẹp nhà cô mở cửa hàng bán bia hơi và vẫn kết hợp chăn nuôi thêm Bây giờ cô

chỉ nuôi lợn thôi, cũng là để có thêm đồng ra đồng vào Giờ cô nuôi ít hơn so với

trước chỉ 10 đến 12 con là cùng Vì cô cũng không có nhiều thời gian, còn phải

bán hàng, rồi cơm nước, con cái nữa Nói chung là trăm công nghìn việc Tuy

không bằng trước nhưng cũng vẫn là một nghề tạo được thu nhập đáng kể, góp

phần ổn định cuộc sống

(Phỏng vấn sâu cô N.T.H, 42 tuổi, trình độ học vấn:PTTH)

Đây là nguồn thu chính của nhà bác còn các khoản khác như là tiền

thương bệnh binh, tiền trách nhiệm (trưởng thôn), tiền hưu cũng trợ giúp thêm

cho chi tiêu, sinh hoạt hàng ngày

Như tôi được biết thì còn có rất nhiều gia đình trong xã chăn nuôi và lấy

nghề này là nghề chính của họ Hơn thế hình thức rồi quy mô và chủng loại

cũng đa dạng hơn trước, nhiều hộ nuôi cả ba ba, cá và các thủy sản khác

( ông L.V.T, 50 tuổi, trình độ học vấn: PTTH)

Có thể thấy một thực tế rõ ràng qua sự đánh giá về công việc hiện tại của hơn

800 người ở xã Ai Quốc thì thực trạng là số người vẫn tiếp tục duy trì cũng như

phát triển nghề nông là một con số không nhỏ Tuy quy mô và loại hình có thể

không như trước nhưng đây thực sự vẫn là một nghề đóng góp lớn vào thu nhập

của người dân trong xã Đây là một vấn đề không nhỏ của các cấp chính quyền xã

cũng như tỉnh nhằm đẩy mạnh tỷ trọng nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế của toàn

tỉnh Hải Dương

Bảng thống kê sau sẽ giúp ta đánh giá sâu hơn về quy mô của nghề nông

trong cơ cấu ngành nghề của xã Ai Quốc:

Bảng 2: Sự phát triển quy mô nghề nông ở các hộ

Nghề nông Mở rộng (%) Thu hẹp(%) Bỏ hẳn (%)

Chăn nuôi gia súc 39.1 17.8 43.1

Chăn nuôi gia cầm 23.1 21.2 39.7

Nuôi trồng thuỷ sản 22.2 4.2 31.3

Nhìn vào bảng số liệu trên thấy qui mô nghề trồng lúa đã giảm rõ rệt, có đến

60% số người được hỏi đã thu hẹp quy mô trồng lúa chuyển sang các nghề khác

Có đến 34.6% số người trả lời nói rằng họ đã bỏ hẳn nghề trồng lúa Điều

này cũng rất hợp lý vì trên địa bàn toàn xã phần lớn các hộ gia đình đều bị mất đất

ruộng và mất với diện tích cũng khá nhiều Có nhiều hộ gia đình còn mất hết ruộng

trồng lúa và hoa màu nên việc mất ruộng kéo theo mất việc làm là điều tất yếu Chỉ

có một số ít người trả lời nói rằng họ mở rộng quy mô trồng lúa hơn trước ( 5.4%)

thì rơi vào những hộ gia đình không thuộc diện thu hồi đất cho xây dựng khu công

nghiệp Với trồng hoa màu cũng vậy nhưng có khác là tỷ lệ bỏ hẳn cao hơn so với

trồng lúa (60%), việc mở rộng cũng hơn không đáng kể (12.3%)

Các loại hình khác như chăn nuôi gia súc, gia cầm và thuỷ sản có sự gia tăng

so với trước đây Với chăn nuôi gia súc có 39.1% mở rộng thêm so với 431% bỏ

hẳn và 17.8% là thu hẹp Việc mở rộng hoạt động chăn nuôi gia cầm(23.1%) và

thuỷ sản (22.2%) cũng đi theo xu hướng này tuy có ít hơn chút ít Con số này cho

thấy rằng có không ít số hộ gia đình vẫn tiếp tục đầu tư vào sản xuất nông nghiệp

và tích cực đi theo hướng đầu tư vào chăn nuôi gia súc, gia cầm, thuỷ sản Đây có

lẽ là hướng đi của không ít các hộ gia đình trong xã nhằm thích ứng với việc mất

ruộng đất chuyển sang tập trung một loại hình sản xuất nông nghiệp khác cho phù

hợp với tình hình và điều kiện hiện tại

Xem xét về thu nhập của các hộ gia đình trong toàn xã nói chung và thu nhập

của hộ là nghề nông nói riêng sẽ cho ta thấy rõ hơn về thực trạng lao động việc làm

xã Ai Quốc:

Bảng 3: Tương quan giữa thu nhập và nghề nghiệp của hộ

Nghề nghiệp

Tổng thu của hộ/ năm Dưới

10 triệu

Từ

10-< 20 triệu

Từ 20-<

30 triệu

Từ 30-<

40 triệu

Từ

40-<50 triệu

Từ 50 triệu trở lên

Tổng

Thuần

nông

Hỗn

hợp

Phi

nông

Khảo sát 350 hộ làm nghề nông cho thấy co khá nhiều số hộ có thu nhập cao

trở lên: Với mức thu nhập từ 50 triệu trở lên/ năm có 62 hộ chiếm 17.1% Bên cạnh

đó thì số hộ có mức thu dưới 10 triệu/ nămvà từ 10 triệu- dưới 20 triệu/ năm quả

cũng không ít lần lượt là 46 hộ ( chiếm 13.2%) và 96 hộ ( chiếm 27.45) Cũng có

khá nhiều hộ có mức thu nhập ổn định trung bình, khá từ 20 triệu – dưới 30 triệu/

năm( 75 hộ chiếm 21.3%), từ 30- dưới 40 triệu/ năm ( 46 hộ chiếm 13.1%), từ 30 –

dưới 40 triêu/ năm ( 25 hộ chiếm 7.2%) Như vậy với việc đầu tư, mở rộng nghề

nông thì có khá nhiều hộ gia đình không những đảm bảo được cuộc sống cho cả

nhà mà nhiều hộ còn có thu nhập dôi dư để tích luỹ Song cũng không ít hộ vẫn rơi

vào cảnh nghèo túng với thu nhập ít ỏi Có hiện tượng này là bởi họ chưa nắm bắt

kịp thời tình hình, xu hướng phát triển kinh tế của xã cũng như chưa có hướng đầu

tư thích đáng với nghề họ theo đuổi

Ở các nghề khác như: hỗn hợp trong số 10 hộ được hỏi có 2 hộ ( chiếm 20%)

có thu nhập trên 50 triệu/ năm, có 1 hộ có thu nhập dưới 10 triệu/ năm Trong số

116 hộ làm nghề phi nông có 38.8% số hộ có mức thu nhập trên 50 triệu/ năm, chỉ

có 6.9% số hộ có thu nhập dưới 10 triệu/ năm Như vậy các hộ làm nghề phi nông

dường như có thu nhập ổn định và cao hơn so với nghề nông và nghề hỗn hợp

Với thực trạng trên thì đây là một vấn đề đáng được quan tâm, xem xét của

chính quyền xã cũng như các cấp lãnh đạo của tỉnh trong việc đầu tư phát triển

nguồn nhân lực cũng như tạo thêm việc làm cho người dân và tập trung vào các

nghề mũi nhọn của tỉnh Đó là điều kiện tiên quyết tạo nguồn thu nhập đáng kể và

cuộc sống ổn định cho người dân trong quá trình xây dựng và phát triển các khu

công nghiệp

Tóm tắt mục 1: Thực tế qua điều tra các hộ gia đình xã Ai Quốc cho

thấy cơ cấu lao động việc làm của người dân sau khi có chính sách thu hồi đất

đã có những sự chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng lao động ở khu vực

nông nghiệp, tăng tỷ trọng lao động ở khu vực công nghiệp và dịch vụ, buôn

bán,… Tuy nhiên còn một sbộ phận không nhỏ những hộ gia đình vẫn duy trì

và phát triển nghề nông, vẫn coi nghề nông là nghề tạo thu nhập chính cho

hộ Bên cạnh đó thì có một số ít người dân rơi vào tình trạng thất nghiệp và

hiếu việc làm bởi lẽ lĩnh vực lao động công nghệp dịch vụ đòi hỏi một trình độ

tay nghề, chuyên môn nhất định ở người lao động

2 Các yếu tố tác động đến sự thay đổi nghề nghiệp của người có đất chuyển

giao cho khu công nghiệp

Hải Dương nằm giữa vùng tam giác động lực kinh tế phía Bắc (Hà Nội – Hải

Phòng – Quảng Ninh) đã và đang “đột phá” vào phát triển công nghiệp và dịch vụ,

mở rộng đô thị hoá để chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo định hướng CNH, HĐH

cùng cả nước sớm thoát khỏi tình trạng kém phát triển Một trong những mục tiêu

trọng tâm của tỉnh là phát triển khu, cụm công nghiệp nhằm đẩy mạnh CNH,HĐH

tạo tiền đề vững chắc cho phát triển lực luợng sản xuất tiên tiến trong xu thế hội

nhập và toàn cầu hoá, đáp ứng các mục tiêu tạo đà tăng trưởng công nghiệp, tăng

khả năng thu hút đầu tư , đẩy mạnh nguồn hàng xuất khâủ, tạo việc làm và từng

bước phát triển công nghiệp theo quy hoạch, tiết kiệm đất sử dụng có hiệu quả vốn

đầu tư phát triển hạ tầng Đồng thời còn thúc đẩy các cơ sở sản xuất, dịch vụ cùng

phát triển, làm cơ sở cho việc phát triển các đô thị công nghiệp, phân bố hợp lý lực

lượng sản xuất Tỉnh đã huy động mọi tiềm lực và thế mạnh của mình nhằm đạt

được mục tiêu trên phấn đấu đưa cơ cấu kinh tế nông, lâm nghiệp, thuỷ sản- công

nghiệp, xây dựng- dịch vụ đạt: 25.3%- 44.7%- 30%, tạo việc làm mới cho khoảng 3

vạn lao động, tr lệ lao động qua đào tạo đạt 32%, giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn

14% vào năm 2007 Trong quá trình thực hiện bên cạnh những thành tựu đạt đựơc

cũng còn một số những khó khăn thách thức phát sinh từ chính những điều kiện

khách quan và chủ quan mang lại trong xây dựng và phát triển khu công nghiệp

Bởi thế tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm và những vấn đề xã hội, những bất

cập nảy sinh là không thể tránh khỏi

Có thể chỉ ra một vài yếu tố tác động đến quá trình này qua thực trạng của

nghề nông ở các hộ gia đình có đất bị thu hồi nhằm xây dựng các khu công nghiệp

như sau:

2.1 Yếu tố trình độ học vấn

Sau khi bị thu hồi đất, trình độ học vấn, chuyên môn của người dân cũng

không được cải thiện nhiều Phần nhiều người dân trong xã đều chưa qua đào tạo ở

một trường lớp kỹ thuật chuyên môn nào, trong khi những công việc mới ở các khu

công nghiệp đòi hỏi một trình độ học vấn, tay nghề chuyên môn nhất định Vì thế lẽ

tất nhiên có một bộ phận không nhỏ người dân không đáp ứng được những đòi hỏi

này Bởi vậy những người này sẽ vẫn phải tiếp tục bám trụ vào nghề nông mà gia

đình đã làm từ trước với quy mô khác trước

Bảng 4:Tương quan giữa trình độ học vấn ( TĐHV) và nghề nghiệp của người

trả lời

TĐHV

Nghề

nghiệp

Số lượng

% Số

lượng

% Số

lượng

%

Thuần nông 282 49.4 56 30.4 11 18.3

Hỗn hợp 152 26.6 71 38.5 18 30.1

Phi nông 137 25.0 57 31.9 31 51.6

Tổng 571 100 184 100 60 100

Nhìn vào bảng tương quan ta có thể thấy rõ rằng phần đông số lao động có

trình độ học vấn dưới THPT và THPT làm nghề nông Có 49.9% người lao động có

TĐHV dưới THPT và có 30.4% THPT làm nghề nông trong khi chỉ có 18.3% số

lao động có TĐHV trên THPT làm nghề này Mặt khác lại có tới 51.1% số lao

động có TĐHV trên THPT làm nghề phi nông trong khi chỉ có 25.0% lao động có

TĐHV dưới THPT làm nghề này Như vậy một thực tế rất hợp lý là ở trình độ phổ

thông thì đa phần người dân lựa chọn cho mình nghề nông Bởi đây là nghề đòi hỏi

trình độ học vấn, tay nghề không cao, phù hợp với năng lực của họ Nhất là trong

thời điểm tiến hành xây dựng các khu công nghiệp thì việc phải có trình độ học

vấn, chuyên môn kỹ thuật nhất định là điều hết sức cần thiết Trong khi đó những

người nông dân quen nếp làm việc của nhà nông, chủ yếu làm việc tay chân khó có

thể đáp ứng được những đòi hỏi mà các khu công nghiệp đặt ra Do vậy dù có

những chính sách, chủ trương hỗ trợ việc làm cho người dân bị thu hồi đất trong

việc xét tuyển vào làm ở các khu công nghiệp là ưu tiên hàng đầu cho các hộ bị thu

hồi đất cũng không thể nào giúp được những người này có việc làm khác

Đây cũng là một trong những hạn chế lớn nhất khiến nhiều lao động trong

xã thất nghiệp hoặc thiếu việc làm Vậy là họ phải chuyển sang làm những nghề

khác như buôn bán, lao động tự do, làm thuê,… nhưng đây là những nghề không

ổn định, bấp bênh

Với những lao động có TĐHV cao vẫn làm nghề nông tuy không nhiều

nhưng họ chính là lực lượng lao động năng động, có trình độ chuyên môn, hiểu

biết Chính họ là người có khả năng mở rộng các mô hình chăn nuôi trang trại và

các giống cây trồng khi mà diện tích đất trồng lúa và hoa màu không còn Đồng

thời họ là người dễ nhất và gần gũi nhất đưa những tiến bộ của khoa học ký thuật

đến với bà con nông dân Phát triển nghề nông chính là một động lực thúc đẩy họ

trong quá trình công nghiệp ohá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn

Như vậy để đáp ứng với đòi hỏi ngày càng cao của các công việc có tính

cạnh tranh và áp dụng các tiến bộ của khoa học kỹ thuật thì yêu cầu phải có trình

độ học vấn và chuyên môn kỹ thuật là hết sức cần thiết với người lao động Dù làm

việc ở trong ngành nào ta cũng cần phải trang bị cho mình vốn kiến thức, tay nghề

nhất định Nhất là đối với những lao động nông thôn hiện nay, yêu cầu này là hết

sức bức thiết

2.2 Yếu tố độ tuổi

Trong số 815 người được hỏi thì phần lớn là những người trong độ tuổi lao

động Trong đó độ tuổi từ 36 – 45 chiếm 34%, độ tuổi từ 46 – 55 chiếm 36% là lực

lượng lao động chủ yếu trong xã

Bảng 5: Cơ cấu tuổi của người trả lời

18%

36%

34%

12%

duoi35

36 - 45

46 - 55 tren 55

Bảng 6: Tương quan giữa tuổi và nghề nghiệp của người trả lời:

Dưới 35 36 – 45 46 – 55 Trên 55

Thuần nông TS (người) 24 134 146 46

% cột 34.8 76.1 80.7 92.0

% cột 58.0 22.7 17.7 8.0

% cột 100.0 100.0 100.0 100.0

Theo bảng tương quan trên thì số người trong độ tuổi lao động làm nghề

nông là khá cao Nổi bật là ở độ tuổi trên 55 có tới 92% người lao dộng làm nghề

nông Đây là điều hợp lý vì ở độ tuổi này họ không còn cơ hội về tuổi tác để được

nhận vào các khu công nghiệp nữa Hơn thế họ cũng không có đủ sức khỏe và