SKKN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIỜ THỰC HÀNH TIN HỌC 7

Từ những băn khoăn trăn trở làm thế nào nâng cao chất lợng trong mỗi giờ thực hành nên trong quá trình giảng dạy tôi luôn chú trọng đến việc hớng dẫn, chia nhóm thực hành sao cho các đối

Đề tài:

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIỜ THỰC HÀNH TIN HỌC 7

- 

 -A lí do chọn đề tài

Nhân loại đang đứng trớc sự phát triển nh vũ bão của khoa học công nghệ, Việt Nam nói chung và ngành giáo dục đào tạo nói riêng phải đầu

t phát triển về mọi mặt, đặc biệt là nguồn nhân lực tức là phải đào tạo ra một thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, nắm vững tri thức khoa học công nghệ để làm chủ trong mọi hoàn cảnh công tác và hoạt động xã hội nhằm

đáp ứng đợc nhu cầu trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc

Để đáp ứng đợc các yêu cầu trên, môn Tin học đã đợc đa vào giảng dạy ở các trờng phổ thông với vai trò là môn học tự chọn

Môn tin học tự chọn ở trờng phổ thông hiện hành có nhiệm vụ trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về công nghệ thông tin và vai trò của nó trong xã hội hiện đại Môn học này, giúp học sinh bớc đầu làm quen với phơng pháp giải quyết vấn đề theo quy trình công nghệ và kĩ năng sử dụng máy tính phục vụ học tập và cuộc sống

Từ năm học 2006-2007, môn tin học ở cấp THCS là môn học tự chọn cho những trờng có điều kiện với thời lợng 2 tiết/tuần ở tất cảc các lớp ở cấp học Là môn học mới đa vào trờng phổ thông và có những đặc thù riêng nh liên quan chặt chẽ với sử dụng máy tính, cách suy nghĩ và giải quyết vấn đề theo quy trình công nghệ, coi trọng làm việc theo nhóm

Đặc trng của môn Tin học là kiến thức đi đôi với thực hành, đặc biệt ở lứa tuổi THCS phần thực hành còn chiếm thời lợng nhiều hơn

Qua thời gian trực tiếp giảng dạy môn Tin học nói chung, Tin học 7 nói riêng bản thân tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh còn yếu về kĩ năng thực hành trên máy Thậm chí còn có một số học sinh còn ngại thực hiện các thao tác trên máy mà chủ yếu là quan sát các học sinh khác trong nhóm thực hành (HS khá-giỏi) Do vậy các tiết thực hành ít khi đạt yêu cầu chất lợng

Từ những băn khoăn trăn trở làm thế nào nâng cao chất lợng trong mỗi giờ thực hành nên trong quá trình giảng dạy tôi luôn chú trọng đến việc hớng dẫn, chia nhóm thực hành sao cho các đối tợng học sinh đều có thời gian tiếp xúc, sử dụng máy nhiều giúp các em có thể tự khám phá,

tự học và so sánh

B Nội dung:

I Cơ sở lý luận

Công nghệ thông tin là một trong các phơng tiện quan trọng nhất của sự phát triển, đang làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội, giáo dục của thế giới hiện đại, trong đó có Việt Nam Chúng ta đang

ở thời đại thông tin kĩ thuật số, thời đại Internet

Đảng và Nhà nớc đã có những chủ trơng chính sách đầu t và phát triển về ứng dụng công nghệ thông tin nh:

- Chỉ thị số 58-CT/TW của bộ chính trị về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT trong sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đã chỉ rõ:

“ứng dụng và phát triển CNTT là một nhiệm vụ u tiên trong chiến lợc phát triển kinh tế - xã hội, là phơng tiện chủ lực để đi tắt đón đầu, rút ngắn khoảng cách phát triển so với các nớc đi trớc”

- Chỉ thị số 29/2001/CT-BGD&ĐT của Bộ GD&ĐT về tăng cờng giảng dạy, đào tạo và ứng dụng CNTT trong ngành giáo dục đã chỉ rõ:

Nâng cao nhận thức về vai trò của CNTT: ứng dụng và phát triển CNTT trong giáo dục và đào tạo sẽ tạo một bớc chuyển cơ bản trong quá trình

đổi mới nội dung, chơng trình, phơng pháp giảng dạy, học tập và quản lí giáo dục

Phấn đấu thực hiện các mục tiêu cụ thể của ngành là: Tổ chức tốt việc dạy và học tin học ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học nhằm phổ cập tin học trong nhà trờng,

- Chỉ thị số 03/2007CCT-UBND ngày 16/8/2007 của UBND tỉnh Quảng Bình về việc đẩy mạnh ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin trên

địa bàn tỉnh Quảng Bình

- Đề án đa tin học vào nhà trờng của Sở GD&ĐT Quảng Bình và của phòng GD-ĐT Lệ Thủy

Đặc trng của môn Tin học là khoa học gắn liền với công nghệ, do vậy một mặt trang bị cho học sinh kiến thức khoa học về Tin học, phát triển

t duy thuật toán, rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề, mặt khác phải chú trọng đến rèn luyện kĩ năng thực hành, ứng dụng, tạo mọi điều kiện để học sinh đợc thực hành, nắm bắt và tiếp cận những công nghệ mới của Tin học phục vụ học tập và đời sống Nội dung chơng của môn Tin học

tự chọn hiện hành ở các trờng phổ thông đã đáp ứng đợc những yêu cầu trên

II Cơ sở thực tiễn

Thực tế qua những năm trực tiếp giảng dạy bộ môn cũng nh qua trao đổi với đồng nghiệp tôi nhận thấy: hầu nh mọi học sinh đều rất hứng thú với môn học, đợc nhà trờng tạo mọi điều kiện thuân lợi cả về CSVC trang thiết bị, kế hoạch và con ngời phục vụ công tác đa tin học vào nhà trờng Tuy nhiên chất lợng bộ môn qua các năm học cha cao, đặc biệt là

kĩ năng thực hành trên máy của học sinh còn yếu, thậm chí một số học sinh còn rất ngại khi sữ dụng máy để rèn luyện các kĩ năng, bởi đây là một môn học mới

Cùng với chơng trình đa tin học vào nhà trờng từ năm học 2004-2005, năm học 2006-2007 Bộ GD&ĐT có công văn hớng dẫn về việc dạy Tin học tự chọn ở cấp THCS bắt đầu từ lớp 6 Nh vậy ở một số trờng học sinh đợc học Tin học ở cả 2 chơng trình: Chơng trình tự chọn Tin học của Bộ GD&ĐT và chơng trình chính khoá môn tin học của Sở GD&ĐT Quảng Bình theo các khối lớp Cho nên CSVC của trờng cha đáp ứng đợc nhu cầu học tập của học sinh và yêu cầu về đổi mới phơng pháp dạy học

- Trờng THCS Lộc Thuỷ là một trờng nằm trên địa bàn của xã Lộc Thuỷ,

là một xã thuộc địa bàn kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn

Từ năm học 2003-2004 trờng THCS Lộc Thuỷ đã đầu t trang cấp 1 phòng máy vi tính gồm 10 máy phục vụ cho việc đa tin học vào nhà tr-ờng, là một trong bảy trờng THCS đa tin học vào giảng dạy sớm nhất trong huyện Tuy nhiên do điều kiện kinh phí còn hạn hẹp nên việc mua

sắm trang thiết bị dạy học hiện đại (máy chiếu Projector), mua bổ sung thêm máy vi tính cha thực hiện đợc. Với số lợng máy trên cha đáp ứng

đ-ợc nhu cầu học tập hiện nay Học sinh trên địa bàn chủ yếu là con em các gia đình làm nghề nông, sự quan tâm của phụ huynh đến việc học tập của con em còn nhiều hạn chế, điều kiện để các em có máy vi tính ở nhà là rất khó, hầu hết các em chỉ đợc tiếp xúc, làm quen với máy tính trong giờ học dẫn đến việc sử dụng máy của học sinh còn lúng túng, chất lợng giờ thực hành cha cao Một bộ phận học sinh cha coi trọng môn học, xem đây là một môn phụ nên cha có sự đầu t thời gian cho việc học

III Các biện pháp thực hiện

1 Thiết kế và điều hành tổ chức các hoạt động của tiết thực hành

1.1 Thiết kế bài dạy thực hành phải phù hợp với nhiều đối tợng học sinh.

Công việc thiết kế chu đáo trớc một bài dạy và phù hợp với nhiều đối tợng là khâu quan trọng không thể thiếu của một tiết dạy học mà bất kì một giáo viên nào cũng phải biết “Thiết kế trớc bài dạy giúp giáo viên chuẩn bị chu đáo hơn về kiến thức, kĩ năng, phơng pháp, tiến trình và tâm thế để đi vào một tiết dạy”

Để thiết kế một bài dạy phù hợp cho nhiều đối tợng học sinh thì tối thiểu nhất phải làm đợc những việc sau:

- Xác định đợc mục tiêu trọng tâm của bài học về kiến thức, kĩ năng thái

độ tình cảm Tìm ra đợc những kĩ năng cơ bản dành cho học sinh yếu kém và kiến thức, kĩ năng nâng cao cho học sinh khá giỏi

- Tham khảo thêm tài liệu để mở rộng và đi sâu hơn vào bản chất của đơn

vị kiến thức, giúp giáo viên nắm một cách tổng thể, để giải thích cho học sinh khi cần thiết

- Nắm đợc ý đồ của sách giáo khoa để xây dựng và thiết kế các hoạt động học tập phù hợp với tình hình thực tế của đối tợng và trình độ học sinh,

điều kiện dạy học

- Chuẩn bị tốt phòng thực hành, các thiết bị dạy học

- Cuối cùng làm hoàn chỉnh tiến trình của một giờ dạy học với đầy đủ các hoạt động cụ thể

Nếu thực hiện tốt những việc này xem nh giáo viên đã chuẩn bị tốt tâm thế

để bớc vào giờ dạy và đã thành công bớc đầu

1.2 Điều hành tổ chức hoạt động của học sinh trên lớp.

Việc thiết kế tốt một bài dạy và phù hợp với từng đối tợng học sinh xem

nh đã thành công một nữa nhng đó chỉ là xem nh bớc khởi đầu cho một tiết dạy còn khâu quyết định thành công chính là ở khâu tổ chức điều khiển các

đối tợng học sinh trên lớp

Trong điều kiện CSVC của trờng, với một giờ thực hành, việc quan trọng

đầu tiên là chia nhóm thực hành Với việc cho học sinh thực hành theo nhóm, học sinh có thể trao đổi hỗ trợ lẫn nhau - bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không chỉ là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên

Tuy nhiên để việc thực hành theo nhóm có hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải lựa chọn nội dung đa vào thực hành phù hợp với nhiều đối tợng học sinh Cách chia nhóm: Chia nhóm 2-3 học sinh/máy (nhóm ngẫu nhiên với nhiều

đối tợng học sinh để hỗ trợ cho đối tợng học sinh yếu trong quá trình thực hành) Các nhóm có thể tự cử nhóm trởng của nhóm mình

Các bớc tiến hành:

- Giáo viên nêu vấn đề, yêu cầu và nội dung thực hành

- Giáo viên hớng dẫn cho học sinh các kĩ năng thao tác trong bài thực hành, thao tác mẫu cho học sinh quan sát

- Tổ chức hớng dẫn các nhóm thực hành, gợi mở, khuyến khích học sinh tích cực hoạt động

- GV quản lí, giám sát học sinh thực hành theo nhóm :

+ Trong quá trình học sinh thực hành, giáo viên theo dõi quan sát và bổ trợ khi cần

+ Chỉ rõ những kĩ năng, thao tác nào đợc dành cho đối tợng học sinh yếu trong các nhóm, những kĩ năng, thao tác nào đợc dành cho đối tợng học sinh khá giỏi trong nhóm

+ Phát hiện các nhóm thực hành không có hiệu quả để uốn nắn điều chỉnh

+ Luôn có ý thức trách nhiệm trợ giúp tránh can thiệp sâu làm hạn chế khả năng độc lập sáng tạo của học sinh

+ Trong quá trình tổ chức thực hành, giáo viên có thể đa ra nhiều cách

để thực hiện thao tác giúp các em rèn luyện và nâng cao kĩ năng

+ Xây dung mối quan hệ thân thiện, hợp tác giữa thầy - trò, trò - trò trong môi trờng học tập an toàn

- Giáo viên có thể kiểm tra hiệu quả làm việc của các nhóm bằng cách chỉ

định 1 học sinh trong nhóm thực hiện lại các thao tác đã thực hành Nếu học sinh đợc chỉ định không hoàn thành nhiệm vụ, trách nhiệm gắn cho các thành viên trong nhóm, đặc biệt là nhóm trởng Làm đợc nh vầy các em sẽ

tự giác và có ý thức hơn trong học tập

- Nhận xét, đánh giá kết quả học tập:

+ Tổ chức cho các nhóm tự nhận xét kết quả thực hành, nhóm trởng

điều hành - nhận xét về kĩ năng, thái độ học tập của các bạn trong nhóm

+ Giáo viên tổng kết, nhận xét, bổ sung kiến thức

Giáo viên cũng nên có nhận xét ngắn gọn về tình hình làm việc của các nhóm để kịp thời động viên, khuyến khích các nhóm thực hành tốt và rút kinh nghiệm đối với các nhóm cha thực hành tốt

2 Ví dụ minh hoạ về thiết kế và điều hành tổ chức các hoạt động của tiết thực hành

Bài thực hành 4: Bảng điểm của lớp em (T1)

1)Thiết kế bài học

a/ Xác định mục tiêu trọng tâm của bài:

+ Học sinh biết nhập các công thức và hàm vào ô tính

+ Biết sử dụng một số hàm cơ bản Average, Max, Min

Xác định các kĩ năng, kiến thức các đối tợng học sinh cần đạt:

+ Đối tợng học sinh yếu: Nhập đợc công thức để tính điểm trung bình,

sử dụng đợc một số hàm để tính toán ở mức đơn giản

+ Đối tợng học sinh khá-giỏi: Sử dụng khá thành thạo công thức, hàm

để tính toán

b/ Chuẩn bị phòng máy, thiết bị dạy học, sao chép một số tệp bảng tính

của các bài thực hành trớc có liên quan đến bài thực hành (tệp Danh sach lop em, So theo doi the luc)

2)Thiết kế và điều hành tổ chức hoạt động học tập của học sinh trên lớp Hoạt động 1: Lập công thức tính điểm trung bình

Mục tiêu: Học sinh lập đợc công thức để tính điểm trung bình

Hoạt động theo nhóm, u tiên đối tợng học sinh yếu

Sau khi đã phân nhóm thực hành phù hợp, giáo viên tiến hành các bớc

- Nêu nội dung và các yêu cầu của hoạt động 1

- Hớng dẫn học sinh thảo luận theo nhóm với yêu cầu của bài tập 1 trớc khi bắt tay vào thực hành tính toán bằng các câu hỏi sau:

? Lập công thức tính điểm trung bình như thế nào

? Các thành phần trong công thức có thể là những đối tợng nào

- Giáo viên thao tác cho các nhóm quan sát, đặc biệt là đối tợng học sinh yếu

- Tổ chức hớng dẫn cho các nhóm thực hành:

+ Đối tợng học sinh yếu thao tác nhập công thức để tính điểm trung

bình của các bạn trong lớp trong cột Điểm trung bình , tính điểm trung bình của cả lớp và ghi vào ô cuối cùng của cột Điểm trung bình - Hình 30 Cho

học sinh lập từng công thức một để ghi nhớ Giáo viên quan sát, tuỳ từng trờng hợp cụ thể để chỉ dẫn thêm (VD: sử dụng địa chỉ của các ô thay cho các giá trị cụ thể trong ô, sử dụng địa chỉ của khối, )

Hình 30 Bảng điểm lớp em + Đối tợng học sinh khá -giỏi: Thao tác tính điểm trung bình cho các học sinh trong danh sách, tính điểm trung bình của cả lớp Yêu cầu học sinh phải biết sử dụng địa chỉ của khối trong công thức tính toán Với đối tợng này giáo viên có thể rút ngắn danh sách học sinh trong trang tính để tránh việc các em mất nhiều thời gian vào việc nhập và chỉnh sửa số liệu trong công thức

Hớng dẫn cho học sinh ghi lại một số kết quả tính bằng công thức để so sánh với việc sử dụng hàm trong hoạt động sau

- Giáo viên kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện hoạt động Chú ý điều chỉnh một số lỗi học sinh sinh hay mắc phải trong quá trình thực hành

Hoạt động 2: Sử dụng các hàm để tính toán

Mục tiêu: Học sinh sử dụng đợc các hàm AVERAGE, MAX, MIN để tính toán

Với đối tượng học sinh yếu: Biết sử dụng hàm AVERAGE để tính điểm trung bình, cơ bản sử dụng được cỏc hàm Max, Min

Với đối tợng học sinh khá - giỏi: sử dụng đợc các hàm AVERAGE, MAX, MIN để tính toán với phần tham số của hàm đa dạng

Tổ chức hoạt động:

- Nêu nội dung và các yêu cầu của hoạt động 2

- Hớng dẫn học sinh thảo luận theo nhóm với yêu cầu của bài tập với các câu hỏi sau:

? Sử dụng hàm nào để tính điểm trung bình

? Để xác định điểm trung bình cao nhất, thấp nhất ta sử dụng những hàm nào

? Các thành phần trong tham số của hàm có thể là những đối tợng nào

- Tổ chức hớng dẫn cho các nhóm thực hành:

+ Đối tợng học sinh yếu thao tác sử dụng hàm Average để tính điểm

trung bình của các bạn trong lớp trong cột Điểm trung bình , tính điểm trung bình của cả lớp và ghi vào ô cuối cùng của cột Điểm trung bình Cơ

bản sử dụng đợc các hàm Max, Min để xác định đợc điểm trung bình cao nhất, thấp nhất

+ Đối tợng học sinh khá -giỏi: Thao tác tính điểm trung bình cho các học sinh trong danh sách, tính điểm trung bình của cả lớp bằng hàm thích hợp Yêu cầu học sinh phải biết sử dụng địa chỉ của các ô, khối trong phần tham số của các hàm để tính toán

Xác định đợc điểm trung bình cao nhất và thấp nhất theo yêu cầu của bài tập 3

Trong quá trình này, đối tợng học sinh yếu quan sát và thực hiện lại một số thao tác theo yêu cầu của giáo viên

- GV quản lí, giám sát học sinh thực hành theo nhóm, nhắc nhở, điều chỉnh kịp thời các nhóm thực hành không hiệu quả

- Nhận xét đánh giá kết quả hoạt động 2

- Kiểm tra 1-2 học sinh: Trình bày lại các thao tác trong 2 hoạt động

- Tổ chức cho các nhóm tự nhận xét về kết quả và sự tích cực của các thành viên trong nhóm tạo cho các em có ý thức thi đua cao trong học tập

- Giáo viên tổng kết, bổ sung kiến thức:

Nhấn mạnh lợi ích của việc sử dụng hàm và địa chỉ so với việc sử dụng công thức

Chỉ cho học sinh thấy việc nhập công thức tơng tự nhau sẽ mất nhiều thời gian, ta có thể thực hiện thao tác sao chép (giáo viên thực hiện) để gây hứng thú cho học sinh trong tiết lý thuyết sau

Nhận xét ngắn gọn về tình hình làm việc của các nhóm để nhắc nhở, khuyến khích tạo không khí thi đua nhau trong học tập ở các nhóm

Qua thời gian áp dụng phơng pháp, tôi nhận thấy giờ thực hành thực

sự thu hút các đối tợng học sinh hơn chứ không còn là giờ học của các đối t-ợng học sinh khá giỏi Học sinh hoạt động tích cực hơn, các thao tác trên máy thực hiện khá thuần thục Các đối tợng học sinh hỗ trợ đợc cho nhau để cùng học, cùng tiến bộ

Kết quả kiểm tra môn Tin học 7 học kì II năm học 2007-2008 (phần thực hành) khi cha áp dụng đề tài

TT Lớp Sĩ

số

Kết quả kiểm tra

Kết quả kiểm tra học kì I lớp 7 năm học 2008-2009 (phần thực hành) sau khi áp dụng đề tài