Hệ thống câu hỏi và đáp án gợi mở môn triết học

con ngl10i trong the giOi cling nhU' quan ni~m ve chinh ban than va cUQc song con ngl1oi.Trong the giOi quan khong chi co nhCrng quan ni~m ve the giOi rna con baD ham ca nhan sinhquan, l

MI)CLI)C H~ THONG cAuHOI -nAP ANGQ'IMO

~ Cau 1: Triet hoc la gi? Trinh bay ngudn goc, d~c diem va dOinrcngcua triet hoc f

1-~ Cau 2: Van de cO ban cua triet hoc, Co sa de phdn bi~tchu nghla duy v~t va chu nghia

duy tam trong triet hOC? 2tt

~ Call 3: GiCraphtrong phap bien chtrng va phlfOng phap sieu hinh co su khac bi~t din

ban gi?

37-~ Call 4: Vai tro cua triet hOCtrong dOi song xa h(>i Vai tro cua triet hoc Mac _ Lenin

dOi v6i hoar d(>ngnhan thtrc va thuc tien cua con ngU'Oi.q)

~ Cau 5:, Visao sl/ ra dOi cua triet hoc Mac la m(>t tat yell lic~ SU'va Ia m(>t cu(>c each

mang tren Iinhvuetriet hOc? 52

~ Ca~ -~: Trinh bay nhfrng tU'tU'Ongtriet hC?eeO ban ella Ph~t giao nguyen thlly ~~

~ Cau 7: Trinh bay quan ni~m ve d~o due - emnh trl - xa hQi ella Nho gia nguyen

thuy 6~

Page 9 of 487

HE 'IHONG CAU HOI -. nAP AN Gal MO.

» Can 1: Triet hQc la gi?Trinh hay nguon goc, d~c diem va doi tllQ'ng cUa triet hQc

1 Triet hC?elagi?

Triet hQc ra dOlacil phlfong Dong va phlfong laygan nhlf cimg m~t theli gian (khaangtlr the kIVIII den the kIVI trlf6'c CN)

-a phlfOng DOng, thea quan ni(!m cUa nglfOi Trung Quae, thu(lt ngO' triet hQc c6 gac lachCr"trier', dl,1atheo tlr nguyen chtl Han c6 nghIa la trl, am chI sl,1hieu biet, nh~n thl1c sau

sac cua can nglfOi ve the giO'iva ve d~a Iiliun nglfOi Con thea quan ni(!m cua ngU'OiAn

£>(>,triet hoc dLfgc gOi la Darshara, co ngma Ia chiem ngU'Ong, nhltng v6'i hamy Ia sl,1hieu

biet dl/a trenIytri, la con QU'ang suy ngam de dan dilt con nglfOi den Ie phiH

- a phUOng Tay, thu~t ngCr Htriet h9C" co nguon goc tlr tieng Hy Lc;lp dlfQ'c gOi la

philosophia, co nghia la y€u men (philo) sf! thong thai (sophia). a day, khi noi t6i triet h9C,

t6'i philosophia, nglfOi Hy Lc;lPco d~i khong chI mUOnnoi toi sl/ hieu biet sau sac ve nhieu

lInh vl,1ctri thuc a tam cao nhat (tuc sl,1thong thai) rna con the hi~n khat vOng vUOn t6'i tam

Page 17 of 487

-cao nhan thirc do DOi vOi ngLtOi Hy Lap cO d~i, triet hoc chinh Ul hinh thai -cao nhat cua ~i '~.thuc Nha triet hoc 1ftnha thong thai, la ngLt' i cokha nang tiep c~n chan ly, lam sang to ban

chat cua su vat Co the thay rang, khai ni ~m "triet", "triet noc: dii a phtrcng Dong hay _

phtrong Tay deu bao ham hai yeu to: do la eu to nh~n thuc (str hieu biet ve viitru va conngLfoi, sl/ giai thich the giOi bang mOtkha nang tLfduy logic nhat djnh)va yeu to nh~n djnh

(su' danh gia ve m~t dao ly de co thai dO va hanh dong tLfOng Lrng)

- Theo quan diem cua triet hoc Mac - Lenin: Triet h9C Ia h~ thong tri thuc Ij Iu~n chung

nhat cUacan ngU'Oive the giai,ve vj trivavai tro cUacan ngU'Oitrong the giai.

2 Nguon goe va d~e diemeLlatriethQc

a) Nguongoe

Nguon g6c nh~nthUc:De tOn t~i va thich nghi vOi trong the.giOi, con ngLtOi can phai

co hieu biet ve the giOi xung quanh cling nhLfve ban than Xuat ph:it tLryeu _~au khac~ quan

do, nhCi'ngcau hoi nhLf: The giOi xung quanh ta la gi? No c6 bat dau va ket thuc hay khong?SLrc m~nh nao chi phOi the giOi? Con ngLtOi la gi? N6 dLfQ'csinh ra nhLf the nao va c6 quanh~ nhV the nao vOi the giOi ben ngoM? Ban chat dfch thl/c cLla cu~c song nam 0dau? v.v

tinh cach 1ftIj Iu~n, la h~ thong quan ni~m chung nhat ve the giai va cUQcsong can ngU'oi

moi ra doL

Nguon goc xu hl)i: Th(rnhat, d6 Iasl! ph;h trien cLlasan xuat v~t chat va qua trlnh phancong lao d{mg xa hQi De triet hOC ra dOi din phai c6 nhCrng ngLtOi chuyen lao dQngtri6c.Bai vi, chi c6 hO mOi co the kh.1i quat nhCrngtri thuc rna nhan lo~i da nch luy dLfQ'cthanh h~thong cac quan ni~m c6tinh chlnh the ve the giOi - tLrctri thuc triet hOC 51/ phiit trien cLlasan xuat v~t chat den muc nao do se dan tOi sl/ ph§n cong lao dOng xa hOi, ph§n chia thflnh

Page 19 of 487

b) £)~c diem

giOi Khong giong cac khoa hQc CI,Jthe chTxem xet the giOi tren tUng ph110ng di~n CI,Jthe,

Page 20 of 487

nhat dinh, triet hOc xem xet the giOi nhl1 mQtchTnh the va tren cO sa dotimcach dl1a ra mQth~ thong quan ni~m chung ve chTnhthe do Tl1 duy triet hOc, do do, cling la tl1 duy ve chlnhthe

con ngl10i trong the giOi cling nhU' quan ni~m ve chinh ban than va cUQc song con ngl1oi.Trong the giOi quan khong chi co nhCrng quan ni~m ve the giOi rna con baD ham ca nhan sinhquan, la nhCrngquan ni~m ve cUQcsong cLlacon ng110iva loai ngU'Oi.Chinh do chO triet hOc

co tinh h~ thong, baD gom h~ thong nhCrngquan ni~rn chung ve the giOi trong tinh chTnhthe,cho nen no cling dong thai mang tinh the giOi quan, hOn nCrano con la h9t nhan ly lu~n cLlathe giOi quan

cap cho nen no luon luon mang tinh giai cap Khong co triet hOc phi giai cap, rna a day, triethOc chinh Ia sl! khai quat cLla mOi giai cap trong xii hQi ve the giOi va ve cUQcsong conngU'Oi,ve trlnh dQ nh~n thuc, ve thai dQ va IQ'iich cLla giai cap do Thl!c te, cac nha triet

Page 21 of 487

hoc trong lich sCrdeu xuat phat tLrIQ'i ich cua giai cap minh rna khai quat triet hoc, d~a racac quan ni~rnve the giOinoi chung, ve cuoc song con ngLtai noi rieng,

3 DOi tLtQ'ng nghien Ctlu cua triet hQc

"" hiA ,' cu a trier hoc lufm thay dOiketLrkhino ra dai cho toi nay

- ThOf kY cOdiiJi, trong dieu kien tri thLrc con ngheo nan, khong co sir phful nganh khoahoc, khirnoi ra dai, voi nr each la hinh thai tri thuc cao nhat cho phep ngLtai ta hieu dLt~~ban chat cua moi v~t thi triet hoc khongco dOiurcng nghien ciru rieng Noi each khac, doz

tU'<;Jng nghien cuu cua triet h9C luc nay bao gam tat ca moi llnh vV'c tri t~(tc, tl/ nhien c~n~ nhU'xu h9i Triet hQc dLtQ'eeoi la "khoa h9c cua cac khoa h9c" :Nha triet hQe dLtc;1ecOlla

nha thong thai, dong thai efulg la nha khoa hQe el:Jthe

- ThOf 19' Trung co,trong dieu ki~n che dO phong kien thong trl va giao hOi La Ma anhhLtOng het sUe to Ian 0 ehau Au, triet hQe khong con la mOt khoa hQc dOc l~p m~ da trOthanh mOt bO ph~n cLla than hQe, no co nhi~rn Vl:J1y giai nhCrng van de ton giao DOi tLtc;1ngnghien cLru cLla triet hQchk nay khong con 1a nhCrng van de tri thlrC tV' nhien, xa hOi rna 1a

ky xv tro ill,triet hQe cling thay dOi sau sac Do sV'hlnhthanh cac man khoa hQc doc l~p rna

tham vQng ella triet hQc muOn dong vai tro "khoa h9Ccua m9i khoa h9c"dan dan bi pha san.

DOi tLtQ'ngella triet hQe khong con bao ham mQi linh vV'e tri thLre khoa hQc nhLt thai cO dc;:li.Dong thai, triet hQc cling khong con la mot bO ph~n ella than hQc, la "toi to" cLla than hQcnhLt thai trung COnO'a SV' phat trien ella khoa hQe thV'c nghi~m da anh hLtOng tieh eV'e tOitriet hQe thai Icy nay Triet hQe dan khoi phl:Jclc;:livi triCllaminhVOitinh each la linh vV'e trithlrc khill quat nhat ve sl,J'ton t~i the giOi

Hoan eanh kinh te - xa hOi va sl! phat trien m~nh me cua khoa hQc VaGdau the ky XIX

da dan tOi sl,J'ra dai triet hQe Mac Triet hQc Mac ra dai da do~n tuy~t tri~t de vOi quanni~m "triet hQe la khoa hQe cua mQi khoa hQe"; dong thai xae dinh dOi tLtc;1ngnghien cCrurieng eua minh Kh,k vOi cac khoa h9C Cl:Jthe xem xet cae lInhvl,J'cCl:Jthe eua sl,J'tOn t~i the

Page 23 of 487

gjOi, triet hoc Mac xac djnh dOi tU(Jng nghien cuu rieng cua minh la nhCrngvan de chung nhat lien quan tai ton t9i the giai nhtr la van de quan h~ giUay thuc va V?t chat, cling nhtr

cac quy Iu?t chung nhat chi phOi su v?n dQng, phat trie"n ctia the giai (tV nhien, xCi hQi va tuduy can ngU'Oi).

)- Call 2: van decCiban cua triet hec, CCisa de phan hi.t chunghia duy v~t vachll

nghia duy tam trong triet hQc?

van de co ban ctia triet h9C Ia van de ve mOi quan h~ giUay tiurc va V?t chat (hay giUa tuduyva tim t9i / tinh than va ur nhien) Trang tac pham L(i'tv[chPhoiObac va 5l/ ceio chung cUa triet h9CcO"die"n Duc, Ph.Angghen da chi ra: "Van de caban IancUa m9i triet h9C, d~c bi~t Ia cUa triet h9C hi~n d9i, lQ van de quan h~ giUa tu duy va ton t?i"l. SO elig9i van de quan h~giCra y thltc va v~t chat, tLfduy va t6nt~na:vaifde-cb'ban cua triet h9Cvi:

Ie.Mac va Ph.Angghen, Toan t?P, T.21, Nxb Chfnh tri Quae gia Ha NQi 1995, tr 403.

Page 24 of 487

Thu nhat, day chfnh la van de lien quan trl!c tiep toi van de quan h~ giCralinh hon cuacan ngLfoi vOi the xac rna ngay tuthoi cO xLfa con ngLfoi da d~t ra Chinh tuvi~c giai thlchnhCrnggiac mO, ngLfoi xLfa di tOi quan ni~m ve sl! tach roi giCralinh hOn va the xac, ve sl!bat ttl cua linh hon Tudo nay sinh van de quan h~ giCralinh hon con ngLfoi vOi the giOiben ngom. Khi triet h9C ra doi vOi tU' cach ly lu~n ve the giOi va ve quan h~ giCracon ngLfoivOi the giOi thi no kh6ng the kh6ng giai quyet van de nay

ThLrhai, suy cho clIng, tat ca cac hi~n tU'c;1ngxay ra trong the giOi deu co the qui ve mQttrong hai mang hi~n tLfc;1ngIon nhat trong the giOi - ho~c no thuQc mang hi~n tLfc;1ngv~tchat, ho~c no thuQc mang hi~n tLfc;1ngtinh than van de quan h~ giCratinh than va v~t chat,hay giCratU'duy va ton t~i chinh la van de quan h~ giCrahai mang hi~n tLfc;1ngIon nhat naytrong the giOi Triet h9C vOi tLfcach ly lu~n chung nhat ve the giOikh6ng the kh6ng de c~p,

giai quyet quan h~ giCrachUng Dieu do dU'Qcbieu hi~n 0 cho, tat ca cac h9c thuyet trieth9C, du chUng cosl)'khac nhau nhLf the nao thi cling phai tra loi cac cau hoi nhU': TU'duy can ngU'Gico quan h~ the nao vai 51./ V?t ben ngoai? The giai dU(Jc t9 0 ra trong c1auoc con

of

ngU'C1iCO quan h~ the nao vOi the giOi ton t9i ben nqoa! dau oc con ngU'oi? Tu duy cor.

ngU'C1i co kha ncing hie'u biet dU'(Jcton t9i ben ngoai hay khong? v, v

-moba, van de quan h~ giCratU'duy va tOn tat, giCraythirc va v~t chat dU'Q'ccoi la van

de caban hay toi cao cua triet hoc con vi vi~c giai quyet van de nay la ca sade giai quyet

moi van de khac cua triet hoc Thuc te cua ljch sLl'ur tLfong triet hoc cho thay, tuy thuocvaothai dO,l~p trutmg bieu hien trong vi~c giai quyet van de quan he giCraythLrC va v~tchat rna ngLfOita co thai dO, quan diem urong irng trong viee giai quyet cac van de khaccua triet hoc, th~m chi la ea nhCrngvan de khfmg thuan tuy triet hoc nhtr chinh trj, d~o duc,v.v

Co the khang dinh ngan gQn: van de quan h~ giCraythuc va 'v~t chat, hay giCratU' duy

va tOn t~i la van de cO ban eua mQitriet hQe, rna neu ldIong giai quyet van de nay thlmothQc thuyet nao do khong the gQi la hQC thuyet triet hQe dUng nghla dLf<;1c.Viee giai quyetvan de cO ban eua triet hc;>eehinh la tieu ehuan de xae dinh l~p trLfong the giai quan euabat k.YmOt hQe thuyet triet hQe hay mOt triet gia nao

2 CaetrU'Ong phai triet hQc

a) Chu nghia duy v(h va chu nghia duy tam

, Vi~e giai quyet m~t thLr nhat van de eO ban eua triet hQe da hinh thanh trong lieh sLl'triet hQe hai trU'Ongphai triet hQe Ian - chu nghia duy v~t va ehu nghia duy tam

.• Chu nghla duy v~t la quan dit~m eua eae triet gia, hQe thuyet eoi v~t chat, tl/ nhien co trUoc va quyet djnhy thuc, tinh than cua con ngU'Oi.Noi each khae, ehu nghia duy v~t khang dinh rang the giOi v~t chat tOn t9i mQt cach khach quan, dQc I~p vOiY thuc con nguoi; ythuc xet cho cung chi 1£1sl/ phan anh the giOi v~t chat khach quan vao trong dau oc con ngU'Oi.Trang qua trlnh hinh thanh, phat trien cua Ijeh slttriet hQc, chu nghia duy v~t eo ba hinh thuc bieu hi~n eO ban sau:

Page 27 of 487

+ ChtJ nghia duy v~t chat phcic (thai co' Q?i): Hinh thtrc nay xuat hi~n, tOn t9i 0nhieudan tOe tren the giOi, nhat 1.10cac nuoc An DO, Trung Quoe, Hy L9p D9i bieu nOi tiengcua chu nghIa duy v~t cO d9i 1.1:Taler (Thales), Heraclft (Heraelite), Demoerit (Demoerite),Epiquya (Epicure) 0Hy L9P cO d9i, tnrong phai Lokayata 0An DO cO dai v.v M~t rich eirecua chu nghia duy v~t cO d9i 1.1khang djnhvesir ton t9i khach quan, dOc l~p vOiythtrc conngtrcl cua the giOiur nhien, lay giai tl/ nhien de"giai thfch vegiGi tir nhien: Tuy nhien, han che cua chu nghIa duy v~t cO d9i 1.1tfnhtrue quan NhCrngquan diem duy v~t thai Icy nay

chu yeu dVa VaGcac quan sat trtrc tiep chir chua dua VaGcac thanh tuu cua cac khoa hoc cu

the, bOi Ie VaGthai nay, eac mon khoa hge ev the ehVa phat trien Dieu do the hi~n 0quan

ni~m duy v~t thai Icy nay dong nhat v~t chat vai v~t the" Cl:J the" nao do Co the khang dinh,

quan diem eua chu nghia duy v~t cO d9i ve the giOi nhin chung 1.1dUng dan song con n~ngtinh ngay thO',chat phae

+ ChtJ nghia duy v~t sieu hinh mciy moc (the ky XVII-XVIII): Hinh thue nay eua ehunghIa duy v~t tOn t9i trong giai d09n khoa hge el) the, d~e bi~t 1.1cO'hge co sv phat trienm9nh me D9i bieu nOi tieng eua hinh thue nay 1.1T.HOpxO' (T.Hobbs, 1588-1679),

Page 28 of 487

Gi:LoeeO'(J.Loeke, 1632-1679) 51! phcittrien rVe rO eua cO'hge va eua cae khoa hge el) thekhae mOt m~t t90 cO'sa khoa hge eho cae quan diem duy v~t trong vi~c giai thieh the giOi,song m~t khae 19i khien eho cae quan diem nay mang n~ng tinh may moe, siE~uhinh Tfnhmay moe eua quan diem nay bieu hi~n 0che cae nha duy v~t may moe xem xet gioi tl! nhiencling nhLtcon ngVai nhLt1.1mOt h~ thong may moe phue t9P rna thoi Tinh chat sieu hinh euaquan diem nay bieu hi~n 0ehe cae d9i bieu eUa no xem xet sl! v~t trong tr9ng thai co l~p,taeh rai, khong quan h~ vOi nhau, ding nhLttrong tr9ng thai tInh t9i, khong v~n dong, khongphat trien

+ ChtJ nghia duy v~t bi~n chUng: Hinh thLrc nay ra dai VaGgilla the ky XIX trong qua

trinh khae phve nhCrngh9n ehe eua ehu nghIa duy v~t cO d9i va eUa ehu nghia duy v~t maymoe, sieu hinh the ky XVII-XVIII D9i bieu eua ehu nghIa duy v~t bi~n ehLrng 1.1C.M.ic(1818-1883), Ph.Angghen (1820-1895), V.I.Lenin (1870-1924) Dl/a tren cO'sa nhCrngthanhtl,fu khoa hge el) the VaGeuoi the ky XVIII dau the ky XIX, chu nghIa duy v~t bi~n ehdhg

da dLta ra quan ni~m dUng dan ve 51!tOn t9i eUa the giOi trong sV v~n dOng, phat trienkhaeh quan eua no Chu nghia duy v~t bi~n ehLrng, mOt m~t, khang dinh the giOi v~t eh~t

Page 29 of 487

tOn tai khach quan, dQc l~p vOi y thtrc con ngUoi; mar khac, no ding kh2mg djnh y thCt~"khong phai la nh§n to l~ thuoc hoan toan vao v~t chat, rna trill 19i, no con co kha nang tacdQng lam bit~n doi v~t chat ben ngoai thong qua boat dQng cua con ngUOi Noi each khac, thea chu nghIa duy v~t bi~n chtrng, moi quan h~ gilta v~t chat vOi y thirc khfmg phai la moiquan h~ mQt chieu rna la mOi quan h~ bi~n chtrng, moi quan h~ hOU cO tac dQng hai chieu,

• Chu nghiaduy tam la quan diem cua cac triet gia, h9C thuyet coiythLrc,tinh than co

trUC1c giOi tV nhi€n,comrac the giai V?t chat.Trong qua trinh hinh thanh, phat trien cua ljchslr triet h9C, chu nghiaduy tam co hai hinh thirc caban sau: "

+ Chu nghTaduy tam khcich quan:D~i bieu eua chu nghIa duy tam khach quan la Platong(Platon, 427-347 tr.CN), Ph.Heghen (F.Hegel, 1770-1831) Chu ngliia duy tam khcich quan chorang yeu to tinh than quyet dinh v~t chat khong phai la tinh than, y thLrc con ngU'Oi rna latinh than cua rnQt thl!c the sieu nhien nao do tOn t~i trU'oc, aben ngoai con ngU'Oiva the giOi v~t chat_.·Thl!c the tinh than nay sinh ra v~t chat va quyet dinh toan bQ cac qua trinh v~tchat

Page 30 of 487

D.Hiurn (D.Burne, 1711-1776) ChU nghia duy tam chu quan cho rang cam giac, y thLrc conngUoi co trUoc cac sl! v~t, hi~n tU'Q'ngben ngoai Sl! tOn t~i cua cae sl/ v~t ben ngoai chi laphLrchQ'p cua cae cam giac ay rna thoi Trong cUQcsong, quan ni~m cho rang y thLrchay y

chi con ngUoi dong vai tro quyet dinh, bat chap rn9i hoan canh, meu ki~n v~t chat khachquan la bieuhi~n Gua quan diem duy tam chu quan

• Chu nghia duy tam ra doi tlt hai nguon g6c:

MQt la,nguon g6c nh?n thuc lu?n: D6 la sl/ tuy~t doi hoa, thoi phong m~t rich cl/c cUanh§n to ythLrecon ngU'oi, trong nh~n thltc va thl!c tien Sai lam cua chu ngbIa duy tam triethQc bieu hi~n avi~e kh2mg dinh ve sl! tOn t9i truoc va c6 vai tro quyet djnh eua nhan to y

therc, tinh than dOi vOi nhan to v~t chat truoc het bat nguon tuche trong cUQc song conngUoi (ca trong nh~n thLrc va th~rc tien), y thltc c6 vai tro rat to lon, rich el!c Chinh xuatphat tLrkha nang sang t90 eua ythltc, tU'duy con ngU'Oi vOi nhCi'ng"mo hinh" tOn t~i trongdau, thong qua ho~t dQng thl!c tien cua con ngU'oi dB.cho ra dOi ca mQt the giOi cae sl/ v~t mOi, dB.lam eho bQ rn~t eua the giOi v~t chat, eua XB.hQi bien dOi sau sac

Page31 of 487

Ttrong tl/, trong nhan thirc ding v~y, de di tOi su' danh gia nhat djnh ve su' vat, hi~nnrong ben ngoai, doi hoi nglfoi ta phai thong qua y thtrc, cam giac, phai dua vao vOn hieubiet cling nhir nang ltrc tlf duy nhat djnh cua minh TLrthtrc te do, cac nha triet hQCduy tam

di toi quan diem cho rffmgnhan to y thirc, tinh than co trlfoc sl/ v~t ben ngoai, ton tgi dQcl~p vOi sl/ v~t ben ngoai, th~m chi quyet dlnhsu'ton tgi sl/ v~t ben ngoai HQ khong bietrang hay co tinhkhong biet, xet cho toi cling, nhCihghinh anh trong dau, nhfrng "mo hinh" cosan, chl co the co dU'<;1cthong qua su' phan anhcac str v~t hi~n ttrong ben ngoai vao dau occua con nglfOi Co the khangdinh, chu nghia duy tam the hi~n mQt quan diem phien di~n,doi vOi vai tro nhan to y thLre, tinh than V.I.Lenin cling tUng chI r6: "Theo quan diem cuarn"t chu nghia duy v~t tho 10,gian dOn, sieu hinh, thl chu nghia duy tam triet hQc chI la rnQtsl/ ngu xuan Trilllgi, thea quan diem eua chu nghia duy v~t bi~n chLrng, thl chu nghia duytam triet hQc la mQt sl/ phat trien (mQt sl! thOi phong, bOrn to) phien di~n, thill qua ( ) cuamQt trong nhCrngd~c trUhg, cua mQt trong nhCihgm~t, cua mQt trong nhCrngkhia cgnh cuanh~n thLrc thanh mQt cai tuy~t dOi, tach rOi khOi v~t chat, khOi giOi tV nhien, than thanhhoa" (2).

20V.I.Lenin, Tolm t~p, T 29, Nxb Tien b(i, Matxcova, 1981, tr.385.

Page 32 of 487

Hai la, nguon g6c xii h9i: Do l~ sl/ tach rOi giCralao dQngtrf oc va lao dQng chan tay trongcac che dQ xii hQi co sl/ phan chia giai - tang, d~mg cap: thong tri va bi tri, boc lQt va bi bocIQt Trang che dQ xii hQi nay, sl/ tach rOi gil1a lao dQng tri oc va lao dQng chan tay dlf<;1cbieuhi~n CI:Jthe bang dia vi thong tri cua lao d"ng tri oc doi vOi lao dQng chan tay Tinh trgng dodii dan tOi quan ni~m cho rang nhan to tinh than, tU'tVang co vai tro quyet dinh tOi sl/ biendOi, phat trien cua xii hQi noi rieng, the giOi noi chung Chang hgn nhlf Nho giao quan ni~mrang yeu to dgo dLrcdong vai tro quyet dinh sV on dinh va phat trien cua xii hQi Quan diemduy tam nay 19i dlf<;1ccac giai cap thong tri dlfOng thOi ung hQ, bao v~ de lam cOsaly lu~ncho cac quan diem chfnh tri - xii hQi nham duy tri dia vi thOng tri cua minh Chinh vi the rnatrong lich slr triet hQc, cUQcdau tranh giCrachu nghia duy v~t va cua nghia duy tam thlfonggan lien vOi cae cuQc dau tranh ve h~ tlf tlfang chinh trio Chu nghia duy v~t thLlOng ganlien VOitLl tlfang chinh tri dan chu, ton trQng cac quyen l<;1icO ban cua giOi lao dQng chantay, bi tri trong xii hQi Chu nghia duy tam thlfOng gan lien vOi tlf tlfang chinh tri dQc dom,phi dan chu, thieu ton trQng, th~m chi khong quan tam tOi quyen l<;1icua ngLrOilao dQng bitrio

Page 33 of 487

• Vai tro cua chu nghza duy tam bi(~u hi~n achO, nhan manh tOi vai trohet sue toIan cua nhan to tinh than, ly tinh dOi vOi sl,J'ton t9i va phat trien xa hQi M~c dti dien gii~i

ve nhan to tinh than, ly tinh b~mg mQt hinh thirc duy tam than bi, rna thtrc chat IIIsu' tuyet

doi hoa cac nhfin to nay, tach rOi su ton t9i cua no ra khoi hoat dQng cua can ngLfoi, songvi~c clni trong xem xet, phan tich, danh gia vai tro cua nhan to tinh than cua chu nghIa duytam era gop phan quan trong vao sV phat trien nr duy ly luan cua nhan Ioal, t~iOnen mQt hienurong rna V.Ll.enln got la "chu nghIa duy tam thong minh"

• Trong each giai quyet m~t thLrnhat van de cO b-an cua triet hOC,ngoai haieach giai quyet cO ban 0tren - chu nghia duy v~t va chU nghia duy tam - dl1Q'cgQi chung la

quan c1ie'mnhat nguyen, can co cach giai quyet thLr ba, theo quen c1ie'mnhi nguyen D9i

bieu cua triet hOCnhi nguyen la R.DecactO (R.Deseartes, 1596-1650), LCantO (LKant, 1804) Neu cae nha triet hOC nhat nguyen khang dinh giCrahai hl~n tl1Q'ngy thLre va v~tchat, tinh than va tl,J'nhien co quan h~ vOi nhau: v~t chat, tV nhien sinh ra va quyet dinh ythLrc,tinh than (nhat nguyen duy v~t) hay y thLrc, tinh than sinh ra va quyet dinh v~t chat, tl,J'

1724-nhien (nh~h nguyen duy tam) thi cac nha triet h9c theo quan die'm nhi nguyen l~i cho rang hai

Page 34 of 487

hi~n tU'c;1ngy thUCva V?t chat (tinh than va tl/ nhien) c1QCi?p vOi nhau, song song tOn t9 i,

khong cai nao sinh ra cai nao ThVc chat, cac nha triet hOCnhi nguyen tim cach dung hoa giCra

chU nghia duy v~t va chU nghia duy tam, the nhllng quan diem cua hO thLfong kh6ng nhatquan, cuoi cling, hO th110ng nga thea l~p trLfong duy tam han la rOi vao quan diem duy v~t.b) Thuyet cothe biet va thuyet khong the biet

Vi~c gifli quyet m~t thLr hai van de cO ban cua triet hOC,bieu hi~n 0vi~c tra loi cau

hOi: Con ngU'Oico the' nh?n thuc dU'c;1c the giOi hay khong? lam xuat hi~n trong lich slt triet hOChai quan diem trai ngl1Q'cnhau - thuyetco the'biet va thuyet khong the'biet.

• Thuyet co the biet khang dinh con ngU'oi hoan toan co kha nang nh?n thUc the giO;' Da sO cae nha triet hOC(ea duy v~t va duy tam) thea thuyet co the biet Trm l~i, mQt sO

triet gia di thea thuyet khong the biet l~i phu nh~n kha nang nh~n thLrc do eua can ngLfOi

• Thuyet khong the biet eho rang con ngU'Oikhong the' nh?n thUCdU'c;1c the giOi, hay chf ft ding khong the' nh?n thUc dU'c;1c ban chat cUa the giOi BOi vi ban chat eua mQt

sl,J'v~t nei rieng, eua the giOi noi chung la em nam (1phfa sau, an giau qua vo van hi~ntl1<}ng,be ngoai Can ng110i, dti co gang lam, cling chi nh~n thLrc dl1Q'cem hi~n tl1<}ng,be

Page 35 of 487

" ngoai d6 chtr khong the biet diroc cai ban chat t~n cung d6 cua cluing Nhtr v~y, thuyetkhong the biet the hi~n thai d¢ hom nghi, bi quan ve kha nang nhan thuc the giai cua canng110i.

COscicua 51!ra dOi va tOn t~i thuyet khong the' biet la:

nc nhat, xuat phat tu nhCrng kh6 khan ma con ngUai yap phai trong qua trinn nh?n thtrc, d6nh gia ve 51!v~t, hi~n ttrong, Nang 11!cnhan thtrc cua mOi con ngU'Oi, cua ca 10m

ng110i a moi giai doan lldi 5Ula c6 giai han, Cac giac quan cua con ngLtOivai ur each la cac

cO quan nh~n thirc cO ban dau tien han che trUac 51!bien dOi, phat trien cua the giai khachquan (ca ve m~t khdng gianva thOi gian) TunhOng kh6 khan thl/c te d6, thuyet khong thebiet di tai ket lu~n can ngLtOihoan toan khong c6 kha nang danh g1a dUng dLtQ'c51/v~t, hi~ntLtQ'ng,khong c6 kha nang nh~n thLrc dLtQ'cdUng dan the giai

•

' ThCrhai, xuat phat tutfnh tUCfng dOi cua chan If Chan ly vai tinh cach la 51!hieu biet dUng dan ve 51/v~t khach quan khong chi c6 tinh tuy~t doi rna con c6 tinh tLtOng doL TinhtLtOng dOi cUa chan ly bieu hi~n 0 cho, do 51!v~t luon tOn t~i trong tr~ng thm v~n d¢ngkhong ngUng cho nen m¢t danh gia dUng ve 51!v~t trong meu ki~n, hoan canh nay dLtQ'ccoi

Page 36 of 487

la chan ly, l~i c6 the tra thanh 5ai lam trong dieu ki~n, hoan canh kh~c Sai lam cUa thuyetkhong the biet a day la dli tuy~t dOi h6a tinh tLtOngdoi d6 cUa chan ly, dan tai hom nghi vetinh dUng dan cUa chan ly va cuOi cimg phu nh~n kha nang nh~n thLrCthe giai cUa conngLtai

Thl/c ra, con ngLtai hoan toan c6 kha nang nh~n thuc dUng dLtQ'c51/v~t khach quan, c6kha nang nh~n thLrcdLtQ'cthe giai HOn nCi'a,con ngLtOicon co the kiem tra dLtQ'cm¢t danhIgia nao d6 ve 51/v~t hi~n tLtQ'ngkhach quan ben ngomla dUng hay 5ai b~mg thl!c den Neuthong qua thl!c tien, ng110i ta c6 the tai t~o ra dLtQ'c51!v~t dl/a tren nhUng hieu biet ve n6thi meu d6 chLrngto 51/hieu biet d6 ve 51!v~t 18dUng

)0> Can 3: Gili'a phUOng phap bi~n chung va phUO'ngphap sien hiob co sl.!khac bi~t din

bangi?

1.SI.!doi l~p gili'a phUOng phap bi~n chUngva phUO'ngphap 5ien hiob

Trang lich5Utriet hOc, ben c~nh van de ban chat the giai la v~t chat hay tinh than, conm¢t van de quan trong khac can triet hOCgiai quyet - d618van de ve tr;;:lngthm ton t~i cua

Page 37 of 487

the giai tOn t9i trang tr9ng thai bi~t I~p, tach rOi, d(/rzg im, bat bien hay co quan h~, r-ang

phtrong phap (quan diem) nhan thirc dOi l~p nhau -phUOng phap bi~n ch(/rzgva phUOng phap siiu hinh.

a) PhltO'ng phap sieu hinh 1ftplurong phap xem xetsl! v~t trong tr9ng thai bi~t I~p, tach rOiv6'i cac sl!v~t khac; xem xet sl!v~t trong tr9ng thai khong v~n dQng, khong bien d6i.

PhLfOng phap sieu hlnh bat nguon tlt quan niem eho dmg mudn nhan thtrc mQt doiurong nao d6 mroc het phai tach doi tirong d6 ra khoi moi mOi quan h~ vai cac su v~t,hi~n nrong khac; dong thai phai nh~n thirc dOi urong trong tr~ng thai khOng v~n dQng,khOng bien doL Vi~e xem xet dOi tLf<;tngsl! v~t thea quan ni~m nhLf v~y cling e6 tac dVngnhat dinh Tuy nhien, sai lam can ban ella phLfOngphap sieu hlnl1 ehlnh la da tuy~t dOi hoatri;:lngthai tInh tLfOngdOi ella dOi tLf<;tngsl! v~t Trong thl!e te, cae sl! v~t, hi~n tLf<;tngkhongtOn ti;:litrong tri;:lngthai tInh, bat bien mQt each tuy~t doL Trai li;:li,cae sl! v~t hi~n tLf<;tngluon nam trong nhOng moi quan h~ va trong tri;:lngthai v~n dQng bien doi khong nglrng

Page 38 of 487

Ph.Angghen da tltng Vi;:lchra sl! hi;:lnehe ella phLfOng phap sH~u.hinh la "Chi nhin thay nhCrng51!v~t ma khong nhin thay moi lien h~ qua I9i gi[la nhCrngv~t ay, chi nhin thay 51/ tOn t9i cua nhCrng51/v~t ay ma khong nhin thay 51/phat sinh va 51/tieu yang cua nhCrng51/ v~t ay, chI nhin thay tr9ng thai tfnh cua nhCrng51/v~t ay rna quen mat 51/ v~n dQng cua nhCrng5l/v~t ay, chi nhin thay cay rna khong thay rLtng,,3.

b) PhU'O'ng phap bi~n chUng la phLfOngphap xem xet sl! v~t trong tr9ng thai quan h~ qua I9i, rang bUQcIan nhau v6'i cae sl! v~t khae xung quanh; xem xet sl! v~t trong tr9ng thai

v~ndQng, bien d6ikhong ngLtngella n6

PhLfOngphap bi~n chLrng la h~ qua tat yeu ella quan diem bi~n ehLrng, - quan diemkhang dinh cae sl! v~t hi~n tLf<;tngdeu luon ton ti;:litrong tri;:lngthai v~n dQng va trong moiquan h~ hCrucO vOi nhau Do do, muOn nh?in thLre dUng ve sl! v~t, d~n phai nh?in thLre,xemxet sl! v?it trong tri;:lngthai v~n dQng, bien (lOi khong nglrng ella no, trong tri;:lngthai quan h~qua li;:li,rang bUQeIan nhau giCtan6 vai cae sl! v~t khae xung quanh

3c.Mac, Ph.Angghen,To~mt~p, T~p 20, Nxb Chfnhtrj Quoegia,Ha NQi,1994, tr 37.

Page 39 of 487

Co the ket luan rang: SV'khac bi~t can ban giCraphirong phap sieu hinh va phU'Ongphapbi~n chtrng la a cho, phtrong phap sieu hinh nhin nhan sir v~t bang rnQt nr duy cirng nhac,may mac; con phU'Ong phap bi~n chtrng nhin nhan, xern xet su' v~t vOi rnQt ur duy mern

deo, linh hoar, Phuong phap bi~n chtrng khfmg chi nhin thay nhCrngsu' v~t Cl:Jthe rna conthay rnei quan h~ qua l?ii giCracluing; khong chi thay sV'tOn t?ii cua sV' v~t rna con thay casV'sinh thanh, sV di~t vong cua cluing: khong chi thay trang thai tinh rna e~n thay ea trangthai dQng cua sV v~t; khong chi "thay diy rna con thay ea rirng" Dei vOi phtrong phap sieu

hinh thi, sir v~t ho~c ton tal, ho~c khong ton t?ii; ho~c la the nay, ho~c IQthe khae; "ho~eHi ho~e la ", ehLrkhong the vita la the nay vita IQ the khae; "vLra la vLra la " Dei

vOi phU'Ongphap bi~n ehLrngthi, rnQt sV'v~t vua la the nay vita:la the kia, "vLra la vLra

la " PhU'Ongphap bi~n ehCrngphan anb hi~n thl/e khach quan dUng nhU'no dang ton t?ii Viv~y, phlfOng phap bi~n ehCrngtra thanh eong el:J hCru hi~u giup 'Con ngU'Oitrong qua trinhnh~n thlre va eait?io the-gioi

2 Cae hinh thue eO ban eua phep bi~nehUng

Page 40 of 487

Voi tV each la rnQt phU'Ong phap nh~n thLre dUng dan ve the giOi, phU'Ong phap bi~nehLrngkhong phai ngay khi ra dOi dil tra nen hoan ehlnh, rna trai l?ii no phat trien qua tLtnggiai dO?ingan lien vOi sV'phat trien eua tU'duy con nglfOi Trong lieh su triet hQe,svpbattrien eua phU'Ongphap bi~n ehLrng dlfQe bieu hi~n qua ba hinh thLre lieh su eua phep bi~n

ehLrng:phep bi~n chUng tl/ phcit,phep bi~n chUng duy tam, phep bi~n chUng duy v~t.

+ Phep bi~n chUng tV phcit la hinh thLrebi~n chCrngtOn t9i a thoi cO d?ii Cae nha bi~n

ehCrngcO d?ii ea phU'OngDong l~ln phU'OngTay dil nh~n thlre dVQe cae sV v~t, hi~n tUQngeua vt1trl:Jluon tOn t?ii trong tr9ng thai v~n dQng, bien doi va trong nhCrngmei lien h~ changchit vOi nhau Tuy nhien, nhCrngnh~n xet eua cae nha bi~n ehCrng cO d?ii ve sV v~n dQng,bien dOi eua sV'v~t, hi~n tU'Qngehu yeu van chlla ket qua eua sV quan sat, trV'ekien thientill chlr chUa phai la ket qua eua sl/ nghien eLruva eua thV'e nghi~rn khoa hQe Vi v~y, tU'tU'ang bi~n ehCrngthOi ky nay chu_yeu dLrnga nhCrngdanb gia ve hi~n tU'Q'ngbien dOi, meilien h~ giCracae sV'v~t chLr chua th~t sV di sau vao xern xet ban than sV'v~t de co nhCrngnh~n xet sau sac ve sl/ v~n dQng eua sl/ v~t Theo Ph Angghen, each nh~n xet the giOi eua

Page 41 of 487

cac nha bien chtrng cO dai nhV tren 1.1each nhan xet con nguyen thuy, ngay tho nhung can '.ban 1.1diing.

+ Phep bi~n chUng duy tambieu hien t~p trung, ra net nhat trong trit~thoc cO dien DLre,rna ngVai khOi dau 1.1LCantO va ngVai hoan thien 1.1Ph.Heghen Co the noi, Ian dau tientrong llch su cua ur duy nhan loai, cac nha bien chirng trong nen triet hoc cO dien Duc da

trinh bay mQt each eo he thong nhfrng nQi dung quan trong nhat cua phep bien chtrng Cacnha bien clurng eO dien DUe khong chl nhin the giOi trong qua ttrinh v~n dQng, phat trien,trong tinh chlnhthe thong nhat rna con khang dlnh ve tinh quy lU~1:cua sl! phattrien do Tuynhien, phep bien chtmg nay 19i rnang tinh duy tam, bieu hien a viec khang djnh 51!phat triencua the giOi xuat phat tLr tinh than va ket thuc ding a tinh than.: Theo Ph.Heghen, sl! phiittrien thl)'c chat 1.1qua trinh v~n dQng, phat trien cua yeu to tinh than gQi 1.1"y niem tuyetdoi" hay "tinh than tuyet doi" Trong qua trlnh phat trien cua minh; lOyniem tuyet doi" tl/thahoa chuyen thanh giOi tl! nhien, xa hQi de sau do 19i quay trO ve ban than minh Nhv v~y,dOi vOi phep bien chUng duy tam nay, sl! v~n dQng phiit trien eua giOi hien thl/c chang quachI 1.151!sao chep 19i51/til v~n dQng cua "yniern tuyet dOi"

Page 42 of 487

+PfJep· bi~n chUng duy v,t 1.1hinh thLrcbien chlrng bieu hien trong triet hQc do C.Mac

va Ph.Angghen xay dvng tren eO sa khae phl)C tinh chat duy tam cua phep bien chlrng duytam cO dien DLrc, sau do dVQ'c V.I.Lenin phat trien C.Mac va Ph.Angghen da g9t be tinhchat duy tarn, than bi dong thai ke thLra nhCrngh9t nhan hQ'ply trong phep bien chlrng duytam de xay dvng phep bien chUng duy v~t vOi tinh each 1.1khoa hQe ve moi lien he pho bien

va ve sl! phiit trieri

~ CaD4: Vai tro cua triet hQc trong dOl song xa hQi Vai tro eua triet hge Mac _

Lenin doi v6'i ho~1tdQng nh~n thue va th,!e tien eua con ngU'Oi

1.Vai tro eua triet hQe trong dOl song xii hQi

a) Vai tro the gi6'i quan

+ The giOi quan IiI tocm b9 nhCrngquan ni~m cua con ngUGi ve the giOi, ve vj tri con ngUGi trong the giOi ciing nhU ve ban than cU9C SOng con ngUGi The giOi quan co vai tro

quan trQng trong viec dinh hvang h09t dQng cua con ngvai trong cuQc song cua rninh ;bOi

Page 43 of 487

I'e ~ong the giOi quan bao gam khong chl yeu to tri thuc rna trong do can co ca yeu to tinhcam, niem tin, Iy tVang, bieu hi~n thai dO song cua con ngVOi.

Trong the giOi quan, m~c dii co ca cacyeu to khac nhirniem tin, ly tLfang nhung yeu totri thuc dong vai tro quyet djnh, Bai Ie, tri thtrc chinh Ia nen tang, cOsa cua 511xac l~p niemtin va Iy tVang 'Niem tin cua con ngLfoi can phai dtra tren cOsa tri thirc Neu niem tinkhong dV<;1cxay dung tren cO sa tri thirc thi niem tin do se bien thanh niem tin mil quang.TVOng til, Iy nrong ciing phai dua tren cO so trithtrc. Neu Iy tVang khong dua van tri thtrcthi Iy tvang do se bien thanh 51/cuong tin "

Tuy nhien, til ban than tri thtrc chua phai Ia the giOi quan Tri thirc chl gia nh~p the quan,tra thanh mot bO ph~n cua the quan chUng nao no chuyen thanh niem tin va cao han, chuyenthanh Iy tVang song cLla con ngVoi, rna vi ly tVang song do, ngVoi ta san sang hy sinh banthan minh Bai Ie, chI khi nao tri thuc chuyen thanh niem tin, Iy tuf1ng thi tri thuc do mOi tranen ben vLrng,trO thanh cO sa cho mQi ho~f dQng C:Llacon ngLrOi

NhV v~y co the noi, the giOi quan co mOt ket Cal: U1a phuc t~p, trong do cac yeu t6 trithuc, niem tin, Iy tVong cua the giOi quan khong t: r l' nhau rna hoa quy~n vilOnhau, t~o

T of 487

•~:'b ella can

cllc, bieu bi~n bang thm dO song tieL '-~ trinh dO pl' {-'-"'1cua t' ,,:;gioi quan IamOt tieu chuan quan trQng de daM P'2 - "~ dO phat trien, tt - "l;;'nt Ja mOt ca nhancling nhV mOt cOng dang nhat dllU; Ch~mg h~n, thai kY nguyen - ?"', con ngVai nguyenthuy co the giOi quan huyen tho~i chua dl/Ilg nhieu tV tVang phi thl/c te, phi khoa hQc, dieu

do cho thay trinh dO qua I~c l~u, mong mUQicLlahQ

+ Khinoi tOi tri thuc trong the giOi quan, ngLfai ta can phai noi t6i toan bO tri thuc amQi ITnhvllc, bao gam tri thuc khoa hQc til nhien, tri thuc khoa hQc xli h¢i va ca tri thuc triethQc, ding nhV ca kinh nghi~m sOng cua can ngVai Tuy nhien, trong tat ca cac tri thuc do,tri thuc triet hQc chinh Ia nhan to cot I5i nhat, trllc tiep nhat t~o nen the giOi quan So illv~y boi Ie, xuat phat tLrban chat cua minh, triet hQc va chi co triet hQc mOi d~t ra, mOtcach trl!c tiep, r5 rang de rOi tim IOi giai dap cho cac van de mang tinh the giOi quan nhVban chat the giOi Ia gi? Can ngVai co quan h~ the nao vOi the giOi? Con nguoi co vi tri vavai tro gi trong the gioi nay? V.v M~t khac, vOi net d~c thil cua minh la mot lo~i hinh Iy

Page 45 of 487

lu~n, trit~t hoc da cho phep dien ta the giOi quan cua con ngU'Oi dLfOidang mot h~ thong cac '.

"

pham trii truu nrong, khai quat Qua do, triet h9C da tao nen mot h~ thong ly lu~n bao gomnhCrngquan diem chung nhat ve the giOi nhu mot chlnh the, trong do co con ngiro! va moiquan h~ giVa con ngLfoi vOi the giOi xung quanh

NhU'v~y, co the khartg djnh fang, in~c-au trong' me "giof quan ngoai yeu to trithtrc can

co niem tin, Iy tLfongV.V •••, hen nfratrong yeu to tri thLIccua the gi6'i quan kh6ng phai chi

co tri thirc triet h9C rna can co ca cac tri thirc khac (bao gem tri thtrc khoa h9C Cl:Jthe va trithLICkinh nghiem), song tri thlrc triet h9C dong vai tro Ie}h?t nhdn ly Iu~n ctia the giOi quan.

+ Triet h9C, vOi nr each Ia hat nhan Iyluau cua the giOi quan, khi ra doi da dem I~i cho

the giOi quan mot sV thay doi sau sac VOi nhCrngd~c diem d~c fuil cua minh, triet h9C dalam cho sl! phat trien clla the giOi quan chuyen tV trlnh dO tl/ phat, thieu can CLIthvc tien,phi khoa h9C, n~ng ve cam tinh, len trinh dO tV giac, co cO'sa thl)'c tien va cO'sa khoa hQc,giau tinh tri tu~, Iy tinh Dieu do t~o cO'sa de con ngLfoi co the xay dl/Ilg, mot thM dO songdUng dan, nch cl/c, bieu hi~n a vi~c giai quyet cac van de thl/c tien nay sinh trong cuocsong cua minh

Page 46 of 487

Co the khang dinh, vi~c timhieu h9C t~p triet h9C Ia mot tie~ de quan tr9ng de nangcao hieu biet, trinh dO va nang Il/c tU' duy Iy Iu~n de tV do xay dl/Ilg dU'c;1cmot the gioiquan, nhan sinh quan dUng dan, phil hc;1pvOi sl/ phiit trien cua the giOi va cua thai d~i

b) Vai tro phU'O'ng phap lu~n

+ PhUOng phcip [u~n dlfc;1chieu ngan g9n Ia[:9[u~n ve phUOng phcip.PhlfO'ng phap Iu~nbieu hi~n Ia mot h~thong nhCrng quan diem, nguyen tac chi d~o ho~t dong nh~n thlrC vathl!c tien clla con ngLfOi

+Triet hQc vOi tLf cach Ia h~ thong quan diem Iy lu~n ve the giOi, kh6ng chi bieu hi~n

Ia mot the giOi quan nhat dinh rna con bieu hi~n Iam9t phUOng phcip [u~n phD"'bien chi d~om9i ho~t dong nh~n thLICva thl/c tien clla con ngU'Oi Boi vi, bat kY mot Iy Iu~n triet h9Cnao ra dOi, the hi~n mOt quan diem, mOt sl/ ly giai nhat dinh ve cac sl/ v~t, hi~n tU'c;1ngthidong thai cilng boc 10mQt phLfO'ngphap xem xet Cl:ithe (bi~n chUng hay sieu hlnb) ve sVv~t, hi~n tU'c;1ngdo HO'n nVa, ly lu~n triet h9C do con bieu hi~n Ia mot quan diem chi d~o

ve phU'O'ngphap Noi cach khac, mOi mot quan diem Iy Iu~n triet h9C dong thai Ia motnguyen tac trong vi~c xac dinh phU'O'ngphap, Ia Iy Iu~n ve phLfO'ngphilp MOt h9C thuyet

Page 47 of 487

"tr!et hoc dong thb'i la mQt h~ thong cac nguyen tac chung, cO b~n nhat, la xuat phat diemchi d90 mol hoat dQng nhan thirc va thuctien.

Vai tro, chirc nang phuong phap luan cua mOt hoc thuyet triet hoc dOi vOi db'i song conngLfoi cangto IOn khi hoc thuyet do phan anh dung dan, khoa hoc trang thai ton t9i cua thegiOi khach quan Vi~c tim hieu, hoc t~p triet hoc khong chi gop phan x§y dung mot the gioiquan diing dan rna con co y nghia quan trong trong vi~c hinh thanh mQt phuong phap lu~nchung th~t sl/ dung dan, co the dem 19i ket qua tich eire trong hoar dQng nh~n thue va thtrc

Tom 19i, triet hoc dong vai tro d~e bi~t quan trong doi vOi su' tOn t9i va phat trien elladb'i song xa hQi Vi~e tim hieu, v~n dl)ng triet hoc la mQt dieu ki~n kh6ng the thieu ellavi~e nang eao hieu biet va nang ll/e tLf duy ly lu~n, la dieu ki~n quan trong dOi vOi sl/ phat

trien ella mei ca nhan, moi cong dong dan toe Ph.Angghen da tung khang dinh: "MQt diin

tQc muOn dUng vUng tren dinh cao cua khoa h9C thi khong the' khong co tii duy -rflu?n" (4):

Dong thb'i 6ng ciing chi ra "NhLtng tU duy 1:9lu?n chi la mQt d?c tfnh ba'm sinh dUai d?ng

40C.Mik va Ph.Angghen.Toan t?P T 20 Nxb, Chfnh trj Quae gia Ha NQi 1994 tr.489.

Page 48 of 487

nang ll/c cua con ngUai tama co thai Nang ll/c ay can phai dU(1cphat trien hoan thi~n, va

muOn hoan thi~n no thi cho tOi nay, khong co mQt cach nao khac hOnla nghien cUu toan bQ triet h9C thai trUac" (5).

2 Vai tro Clia triet h9C Mac - Lenin

- Triet hoc Mac - Lenin la triet hoc do Mac va Angghen x§y dl)'ng van giCrathe ky XIXtren cO sa ke thua va phat trien nhCrngthanh tl/U quan trong nhat cLla tLfduy triet hoc nhan109i, dong thb'i dLfQ'cLenin phcittrien, hoan thi~n van dau the ky xx.Triet hoc Mac - Leninkh6ng phai la mQt ly lu~n thuan my rna la mQt ly lu~n tri~t de, mang tinh khoa hoc eao doche no dIng dLfQcx§y dl)'ng tren cOsOtong ket, khai quat cae thanh tl/U quan trong ella khoahOCCl)the hk do

- Trang triet hQe Mac - Lenin, the giOi quan va phLfOngphap lu~n thong nhat eh~t chevOi nhau The giOi quan trong triet hOC Mac - Lenin la the giOi quan duy v~t bi~n ehLrng.PhU'Ongphap lu~n trong triet hOC Mac - Lenin la phU'Ong phap lu~n bi~n ehLrng duy v~t.Dieu do bieu hi~n, mei lu~n diem ella triet hOC Mae - Lenin vera mang tinh the giOi quan

50C.Maeva Ph.Angghen.Sdd.tr 487.

Page 49 of 487

vLra mang tinh phtrcng phap Iuan, Do do, triet hoc Mac - Lenin co vai tro d~c bi~t quan doi vai vi~c trang b] cho con ngltOi the giai quan va pbtrong phap lu~n diing d~1nchi p~~

trong-moi hoat d{mgnhan thirc va thuc tien cua con ngl10i Vi~c tim hieu, v~n dung triet hocMac - Lenin chinh la tim hieu, tiep thu va v~n dung mOt the giai quan khoa hQC va motphlfOng phap lu~n dUng dan Dieu do the hi~n 0 thai dO khach quan trong danh gia 51/v~t,biet tan trong 51!vat khach quan, ding nhtr bieu hi~n 0 mOt phtrong phap ur duy bi~nchirng, xem xet, doi xU' vai 51/ v~t mot each linh hoar, mem deo Noi each khac, vi~c bOi

dl10ng the giai quan duy v~t va ren luy~n tlf duy bi~n chtrng troag qua trinh nhan thirc vav~n dl:Jng triet hQc Mac - Lenin chinh la ml:JCdlch va ding la ket qua cao nhat de co thet'ranh rOi vao ChLlnghia chLiquan va phlfOng phap tl1 duy 5ii~uhinh :

- Vai tl1 cach la cO'sO the gi61 quanva cO'sOphuong phciplu~n pho bien, triet hQc

Mac - Lenin co moi quan h~ hCrucO vai cac bO man khoa hQc Cl:Jthe NovLrala ket qua cLlasl/ tOng ket, khai quat cac thanh tl/U cLia khoa hQc Cl:Jthe lQi vLra la cO 50 the giai quan vaphVOng phap lu~n pho bien dung dan cho 51!phat trien cLia cac khoa hQc cl:J the Vi v~y,vi~c hQp tac ch~t che giCratriet hQc Mac - Lenin va cac khoa hQc Cl:Jthe la doi hoi tat yeu

Page 50 of 487

khach quan doi vai sl! phat trien cLla ca hai prua Nha bac hQC 'vi d~i cLla the ky xx

A.Anhxtanh da kh~mg dinh: "Cac khili quat hoa triet hQc d1n phai dl/a tren cac ket qua khoahQc Tuy nhien, mOt khi da xuat hi~n va dl1Qc truyen ba rong rai, chUng thVong anh hl1angden 51/phat trien cLia tV tVong khoa hQc khi chUng chi ra mot trong rat nhieu phl10ng phapphat trien co the co" (6).Trang dieu ki~n cach m~ng khoa hQCva cang ngh~ hi~n dQi Uun naysinh nhieu van de ,mai, mOt m~t doi hoi triet hQc Mac - Lenin phai co sl)' tong ket, khai quatkip thoi, m~t khac doi hoi khoa hQc Cl:Jthe phai dUng vCrng tren l~p trLtong the giai quanduy v~t bi~n chUng va phVOng phap tV duy bi~n chUng duy v~t cLlatriet hQc Mac - Lenin

- Trang thoi d~i ngay nay, cimg vai 51!bimg nO cLia cach mQng khoa hQCva cang ngh~hi~n d~i, the giai ding co 51/thay doi va cimg sau sac De co the dQt dLtQcml:Jctieu tien bO

xa hOi do thoi d~i d~t ra, doi hOi con nglJ'Oi phai dltQc trang bi mOt the giai quan khoa hQcvCrngchac va nang ll/c tLt duy sang tQo Vi~c nam vCrngtriet hQc Mac - Lenin se giup chUng

ta tl/ giac trong qua trinh trau dOi pham chat chinh tri cling nhLt nang ll)'c tLt duy sang tQo cLla

60 A Anhxtanh va InphendO',51/ pMt tfien cua v~t Ij h9C,MatxcO'Va,1965, tr 58 (th~ngNga)

Page 51 of 487

minh. Bieu d6 d~e bi~t e6 y nghIa doi vOi su nghiep xay dung CNXH n6i chung, cong euoedOi mOi dat nucc ~~n nay n6i rieng

)I.>- Cau 5: Vi sao s\l' ra dOi cua tri4!t hQC Mac la mQt tat yeu llch su va la mQt cUQc

each mang tren linh v\I'e triet hQc?

1 Triet hQc Mac ra dOlvao nhU'ng Dam 40 the ky XIX

St,J'ra dai cua triet hoc Mac la mot tat yeu ljch SUvi n6 ehinh la mQt san pham ly lu~ncua su' phat trien ljch slr nhan lo~i xuat hi~n vao giCrathe ky XIX'vOi nhCrngdieu ki~n, tien

de khach quan cua n6

a) fJieuki~n kinhte-xii h9i

+ str cung cO va phat trien manh me cua phtrong thuc san xuat TBCN trong dieu ki~n

•each mang cong nghiep, Vao nhCrng nam 30 - 40 the ky XIX, dLfOi anh hLfang eUQeeaehm9ng eong nghi~p, phLfOngthue san xuat TBCN da:tht,J'est,J'ill vao giai d09n phcit trien moi

va tra thanh It,J'elLfQngkinh te thong trj a cae nLfoe ehau Au nhLfAnh, Pha.P.Due. PhLfOngthue san xuat TBCN phcittrien the hi~n tinh hOn han eUa n6 so vOi phLfOngthue san xuat

Page 52 of 487

phong kien trong vi~e_thue day ll/e lLfQngsan xuat phat trien, dong"thai lam cho nhCrngmauthuan xa hQi dll1gngay dmg gay gat hOn Xung dQt giCragiai cap vo san va giai cap tLfsan acae nLfoe nay da tra thanh nhCrngcuQe dau tranh giai cap gay go, quyet li~t

+ Trang cuQe dau tranh giai cap eUa giai cap vo san chong giai cap tV san trong eacnLfoc tLfban nay, bieu hi~n a phong trao cQng san nhCrngnam 30 - 40 the ky XIX ngay cangphat trien va tra nen chin mui Giai cap vo san chau Au dan dan trLfang thanh va tra thanhmQt It,J'eIVQng chinh tri - xa hQi dQc l~~tren vii dai IichsU.

+ Sl/ ra dOi giai cap vo san each m9ng va sl/ phat trien mgnh me phong trao eong nhanda:t90 cOsOxa hQi eho sl/ ra doi ly Iu~n tien bQ va each m9ng eUa C.Mac va Ph.Angghen,trong d6, triet hQc Mac Ia h9t nhan, ly lu~n chung cua n6 Chlnh sl/ ra doi eua ly lu~n nay da

Iy giai mQt each khoa hQe ve sl/ xung dQt khong the dieu hoa giCratVban va lao dQng, ve su

m~Dh ljeh sLrvid9{ cUa giai cap vo san cach m9ng dOi vOi sl/ phat trien va tien bQ xa hQi.C6 the n6i, st,J'ra dOitri~thQe Mac chinh la sl/ ph2m cinh, dong thai dap U'ngnhu cau, doihOi ve m~t ly lu~n ella thl/e tien xii hOi n6i chung, nhat Ia tht,J'etien each m9ng ella vo san agiai d09n 30-40 the ky XIX noi rieng

Page 53 of 487

b) Tien de Iylu~n

Sl/ ra dOi triet hQCMac khong chi la san pham tat yeu cua nhirng dieu ki~n kinh te -'xahQi cua xa hQi TBCN giCrathe ky XIX rna con la san ph am tat yeu cua 51!phat trien hop qui ,luat cua ljch 5lr nr tVong nhan loai Triet hQC Mac ra dai la mOt su ke thira bien chimgnhCrnghoc thuyet, ly lu~n trU'Oc kia rna true tiep varo net nhat la triet hc;>ecOdie?n Due, kinh te ehfnh trj hc;>eAnh va ehu nghra XQ h9i khong tUdng Phap hoi the ky XIX.

+ Triet hoc cOdien DUc, d~c bi~t la triet hoc cua Heghenva cua Phoiobac, la ngudngoe ly lu~n true tiep cua triet hQC Mac DOi vOi triet hQC eua Heghen, mOt m~t C.Mac va

Ph Anghgen phe phan tinh chat duy tam than bi trong triet hQe nay, m~t khac hai ong danh giarat eao tU' tU'ong bi~n chUng cua no C.Mac coi tU' tVong bi~n chUng trong h~ thong triethQe duy tam eua Heghen la "h9t nhan hQpIf'can phai dU'Qcke thLra, cai t90 Trong khiphephan ehu nghia duy tam eua Heghen, C.Mac khong chi dl!a vao tniyen thong cua chu nghiaduy v~t rna con trl!c tiep eaH?,o ehu nghia duy v~t cii, khac phVe tinh sieu hlnh va nhCrngh9n ehe lieh slr eua no TLr do, C.Mac va Ph.Angghen da xay dl/ng nen triet hQC mOi, trong

do, chu nghia duy v~t va phep bi~n chUng thong nhat hCrucO'vOi nhau

Page 54 bf 487

+ Sl/ ra dai triet hQe Mac cling dien ra trong sl! tae d9ng qua l~i vOi qua trinh C.Mae kethLta, eai t90 cae ly lu~n ve kinh te va ve CNXH Vi~c ke thLta va eai t90 kinh te ehinh trihQc Anh vOi nhC'rngd9i bieu xuat sac la A.Xmit va D.Ricacdo da tao dieu kien eho C M' . . aehom thanh quan ni~m duy v~t lieh slr cling nhv xay dl/ng nen hQc thuyet ve kinh te euaminh

• A'+ ~:.~~~e thLta va cai t90 ly lu~n ve chu nghia xa hOi khong tVong Phap vOi nhCrngd9ibl~U nOI tieng nhv Xanh Ximong, SaclO' Phurie da giup C.Mac va Ph.Angghen xay dvng lyIU9n khoa hQe eua minhve CNXH Tren thl!c te, sl! hinhthanh va phat trien triet hoc Mackhong tclchrai vOi sl! phat trien ly lu~n ve CNXH eua Mac, tue CNXH khoa hQc

c) TieD de khoa hoc .nl nhieD

Cling vOi nhCrngnguon goc ly lu~n tren, 51!ra dai triet hQc Mac con dl!a vao nhC'rngW~n

de khoa hQc tl! nhH~n.NhCrngthanh tl/U ve khoa hQc tl! nhien lam boc 10 fOtinh ha hA' b A'

ll!e eUa phU'O'ngphap tV duy sH~uhinhtrong viee nhan thue theA'gl·O'I·do" g thO'

s~ ttlthUe khoa hQc eho 5l! phat trien tV duy bi~n chUng, hlnh thanh phep bi~n chUng duyv9t

Page 55 of 487

Trong sO nhfrng thanh tuu KHTN thai do, Ph A.ngghenneu b~t ynghia cua 3 phat minhIan doi vai str hlnh thanh triet hoc duy v~t bi~n chtrng: djnh lu~t baD toan va chuye'n hoa nang lUr;1ng,thuyet te biu: va thuyet den hoa Dacuyn.Binh luat bao toan va chuyen hoa nangIlfc;1ngvach ra mOi lien h~ thong nhat giCracac hinh thtrc v~n dQng cua v~t chat Thuyet tebao chimg minh ve sl! thong nhat va sl/ phat trien cua sl! song tu thap len cao, tlt don giantai phLtc t9P· Thuyet tien hoa Dacuyn da ly giai ve tfnh bi~n clnrng cua su phat trien phongphil, da dang cua cac giong 10m.

2 SI! ra dOl cua triet h9C Macfa m9t cu9c each mangtreo firth vl!c triet h9C

- Triet hoe Mae da khae phl)e dU'c;1esl/ taeh rai giCrathe giai quan duy v~t va phep bi~nchUng trong lieh sLl'phM trien eua triet hoe trU'ae do Tren eOsa ~ai t90 chu nghia duy v~teli mang tfnh sieu hlnh cling nhlf phep bi~n chUng duy tam Triet hoe C.Mac va Ph.Angghen

•

da xay dl/Ilg nen mQt nen triet hoe mai - triet hoe duy v~t bi~n chUng

- Sl/ ra dai ehu nghia duy v~t lich SLl',mQt bQ ph~n eua triet hoe Mac chinh la thilnh tl/U

vi d9i nhat cua tlf tU'ang khoa hOc Vai vi~c x§y dl/Ilg chu nghia duy v~t lieh sLl'cua minh,C.Mac va Ph.Angghen da lam cho ehu nghia duy v~t tra nen hoan bi va tri~t de, bieu hi~n sl/

yeu dong vai tro giai thich the giai thl triet hOc Mac ra dai khBng chi giai thich the giai rna

chu yeu la cBng cl) cai t90 the giaL Triet hoc Mac tra thilnh cang cl) nh~n thLtc the giai vacai t90 the giai bang thl!c tien cach m9ng cua giai cap cBng nhan va quan chUng lao dQng.Triet hOc Mac la the giOi quan khoa hoc ella giai cap cBng nhan, la "vii khi ly lu~n" eua giaieap nay trong cBng cuQc cai t90 xa hQi, giai phong ban than va giai phong 10m ngU'ai noichung TlfOng tl/, giai eap cBng nhan chfnh la viikhf v~t chat, la ll!c Ilfc;1ngv~t chat quantrOng ella triet hoc mac, de nha do, triet hoc Mac the hi~n dU'c;1cvai tro eai t90 the giai ellaminh

Ngom ra, triet hOc Mac cling 'tro thanh the gioi quan va phU'Ong phap lu~n chung can

thiet cho sl/ phat trien cua cac khoa hOc Cl) the Bong thai, sl! ra dai triet hOc Mac clingcham dLrtquanni~mcua triet hOc eli coi triet hOc Ia "khoa hOc cua cac khoa hOc", dUng tren

Page 57 of 487

moi khoa hoc, Trai lai, triet hoc Mac khang dlnh ve vai tro ella khoa hoc nrnhien va khoa "hoc xa hQi doi vOi sVphat trien ella ban than triet hoc; trong do, my van str phat trien ellakhoa hoc urnhien va khoa hoc xa hQi, doi hoi triet hoc ding phai bien dOi theo, phai thaydOi hinh thLreeho phil hop.

~ Call 6: Trinh bay nhCrngnr tVang triet hoc cO ban ella Ph~t giao nguyen thuy

Ph?t gi60 la mQt trVong phai triet hoe - ton giao Ian ella nen van hoa An DQ eO dai No

co anh hvang rQng rai va lau dai den doi song tinh than ella nhieu dan tQe tren the giOi,trong do co Vi~t Nam Theo truyen thuyet, ngVoi sang l~p ra Ph~t giaola DLre Ph~t Thieh

Ca, nrc Thai tl'rXitdcicta Gotama (Siddhartha Gautama, 563 - 483 T-CN)7.TV tVang triet hoc

7 Xitdacta Gamma.con vua SutdMana (Suddhodana) thuQc bQ tQc Thich ca (Shakya) cua nltac Capilavaxtu - mQt nltac nheamien E>6ng- Bac An E>Q.nam dlt6'i cMn day Himalaia nay thuQc dat Nepan; Nlim 29 tuoi Thai tlrXftr1actaxuat gia di tu d~ tim Idem con

dt.rOng cU'u vat nhlrng noi kho cua loai nguili Nhltng qua 7 nlim theo cac b~c chan tu kho h9nh cua truyen th6ng tu lu~n ~n E>(Ima Ngai van chlta tim ra chan 'Y Cuoi C\)ng Ngai lang thang den canh rUng thieng Uravela (Gaya thuQc dnh Bihar mien Bac An E>¢)va ngoi thien dlt6'i goc cay bo de Sau 3 ngay dem suy ngam Ngai phat hi~n ra ban tinhva ngli v6 thuimg cUa the giai Ngai tiep tl,lCngoi dl1ai

goc cay bo de them 49 ngay nCrade chiem nghi~m tam linh va giai thlch thau dao ban chat cUa ton t9i nguon goc cua mQi kho dau; Ngai

cho rang mlnh dl!.tim dl1qCcon dt.rOngcw vat chUng sinh TV d6tratti ngt.rOita gQi Ngai la Ph~t (Buddha) nghTala ngl.lC1iliii giac ng¢.

Page 58 of 487

ella Ph~t giao nguyen thLly the hi~n trong the gioi quan va nhan sinh quan ella Ph~t Thich

Ca, chUng dVQetrlnh bay trong t~ng Kinh, rnQt trong Tam t?ng - kinh dien ella Ph~t giao

a) The giOi quan ella Ph~t giao nguyen thLly dVQe phan cinh trong thuyet duyen khOi

va dVQe lam sang to qua ph~m trU vo ngii va vo thuang.

+ Duyen khOi_la noi tat eau "Chv phap do nhan duyen nhi khai", eo nghia la cae ph6p,

-v~n v~t, bao gam ca v~t chat va tinh than, keca giao ly, - deu do nhan duyen rna co Con

nhan duyen la nguyen nhan va dieu ki~n Duyen giup cho nhan bien thanb qua Ph~t giaocho rang rnQi st/ v~t, hi~n tVQng deu do nhan duyen hoa hQp rna thanh Duyen khai tLrtam

rna ra Tamla cQi nguon cLlav~n v~t Tlr day, Ph~t giao nguyen thLly ChLltrVang va t?o gia,

tue khong co vi than linh toi cao nao t90 ra the giOi Quan ni~rn va t?O gia g2)ll lien vOiquan ni~m va ngCi,vothUang.

+Vongil la khong co rnQt thl/c the toi thV<;1ngtOn t~i vinh hang nao ca Trang the giOi,

v~n v~t va con ngVoi dVQc cau t~o tlr cae yeu to sac (V?t chat nhV dat, nuac, lUa, gio')va

danh (tinh than nhVthV, tUong, hanh, thuc) rna khong coa?i ngCihay tie"ungCigi ca

Page S9 of 487

<,

+Vothuifng hi khong co cai gi tnrong tOn vavinh ciru ca Trong the giOi, su xuat hi~ncua vanv~t, ke ca conngircicling chl laketqua hOitu tarnthai gifra sc3cva danh; khisac

va danh tan ra, dning se mat di Dieu nay co nghia la, V9n v~t lufm nam trong chu trinh sinh

- tru - dj - di~t; cluing lufm b] cudn vao dong bien hoa huao va eimg theo lu~t nhiin qua.

Nhiinnhoduyenmoi sinh raqua, qua nho duyin rna thanh nhiinmOi,nhdn moi1~i nhoduyen

rna thanh qua moL.; ell' nhu' the, van v~t bien dei, hop - tan, tan - hoprna ]d1ong co nguyen

nhan dau tien va ket qua cudi eimg nao ca

NhU'v~y, the giOi quan eua Ph~t giao nguyen thuy mang tinh va than, nh] nguyen luannga ve phia duy tam chu quan va co chira nhCrngtLftVong bi~n ehCrngchat ph.ic

b) Nhan sinh quan la nOi dung chu yeu eua triet ly Ph~t giao-nguyen thuy No the hi~n

co dQng trong eau noi eua Ph~t Thich Ca: HOi chung sinh, ta chi d~y cho ccic ngu'Oi chic6

mQt dieu, d6 la dieu kho vadi~t kh6; Neu nL16'cbie'n c6 mQt vj lavj m~n thi h9c thuyet cUa

il1~ciingcom-Qtvj la vj giai thocit.Nhan sinh quan eua Ph~t giao dLf<;1etrinh bay trong thuyet

Ttl di~u de. Thuyet nay gom bOn bO ph~n la: kho de,nhiin de(t?p dey, di~t deva d~o de.

Page 60 of 487

+ Kho dela If lu?n ve nhLrng nOi kh6 ro rang 0the gian Theo Ph~t co 8 nOi khe (bcit kh6) tram luan bat t~n rna bat ell'airung phai ganh ehiu la: sinh kh6: lao kh6: b~nh kh6: ttl'

kh6: ciibi~t ly kho (yeu thU'Ongrna phai ehia ly), sOeau bat dac kho (muon rna khong dU'<;1e),

oan tang hQi kho (ghet nhau rna phai song vOi nhau), ngii ua'n kh6'(sl/ hOi tl,Jva xung dQt eua

ngii uan - sac, thl,J,tLfong, hanh, thue)

+ Nhtln de(t~p dey la lj lu?n ve nhCrngnguyen nhiin dan den nOi kho nO'i euoe song conngLfOi.Ph~t giao cho rang con ngU'Oi con ehim dam trong be kho khi khong thoat ra khOi

dong song luiin hoi. Ma luan hoi la do nghi~p t90 ra So dico nghi~p la do long ham muOn,

tham lam (ham song, ham 1ge thll, ham giau sang ), do sl/ngu dot va si me, noi ngan gQn la

dotam dQc (tham, siin, si) gay ra Ngoai ra, nhiin de dLf<;1edien giai mOt cach logich va el,Jthe

trong thuyet th?p nhj nhiin duyen (12 nguyen nhan dan den be khe): vo minh, hanh, thuc,

danh - sac, Ivc nh?p, xuc, thv, ai, thu, hCru,sinh, lao - ttl'.Trong 12 nguyen nhan ay thi vo

minh la nguyen nhan thau tom tat ea, vi v~y, di~t trLrva minh la di~t trLtt~n goc 51/dau kho

nhan sinh

Page 61 of 487

- -

-+ Di~t dela 1.9lu?n ve kha nang tieu di~t auac noi kh6 nOi cUQcsong the gian de dat "

tai niet ban Khi vo minh dU'Qckhac phuc thi tam d()c se bien mat, luan hoi se cham dut ,tam se thanh than, than se minh man, niet ban se xuat hi~n Di~t de bQCIQ tinh than l?lequan cua Ph~t giao acho novach ra cho moi ngU'Oi thay cai hi~n t?li den tOi, xau xa cuaminh, de cai dOi, kien tao l?li no thanh mQt cUQc song xanIan, tot·d~p hen Ph~t giao thehi~n khat vong nhan ban, muOn hU'Ong con ngU'oi den coi hanh phiic "tuy~t dOi", muOnnirong khat vong chan chfnhcua con ngVoi t6i chan - thi~n - my

+ DiilO dela Ij lu?n ve con oUang di~t kh6~ giai tnoat.NQi dung cO ban cua no the hi~n

trong thuyet Bat chinh 090 (tam con dU'ong diing dan) dU'acluing sinh den niet ban Do 1.1:

chfnh kien (hleu biet dUng), chinh tU duy (suy ngbi dung), ch!nh ngiSr(loi noi chan th~t), chinh nghi~p (hanh dQng dUng dan), chinh m~nh (song mQt cach chan chinh), chinh tinh tan (thang tien mVc dich dii chQn), chinh ni~m (ghi nha nhCrng meu hay Ie phai), chinh djnh (t~p trung

tV tVOng vao mQt meu chinh dang) Chung quy, bat chfnh ofJO 1.1suy nglU, noi nang, dQng dUng dan ; nhlfng ve thl/c chat, thl/c hanh bat chfnh dfJO1.1khac phl)c tam c1Qcbang cach thl/c hi~n tam h9c (giOi, djnh, tu~) Trang do, tham dVQc khac phl)c bang gioi (chinh

hanh Page 62 of 487

ngCr,chinh nghi~p, chinh m~nh); san dU'Qckhac phl:Jcbang djnh (chlnh tinh tan, chinh ni~m,

chinh dinh); si dU'Qckhac phl)C bang tu~ (chinh kien, chinh tU'duy)

Ngom ra, Ph~t giao con khuyen chUng sinh thllc hanh ngfi giOi (khong sat sinh, khong trQm cap, khong to dam, kh6ng n6i dOi, kh6ng a'm tUu); ren luy~n tCroang (tLt, bi, hi, xa)

Ph~t giao phan doi che dQ dang cap, to cao xii hQi bat cong, doi binh dang cong bang xiih9i, khuyen chUng sinh luon suy nglUve dieu thi~n va lam dieu thi~n

NhV v~y, dli nhan sinh quan cLla Ph~t giao nguyen thLlYmang tinh nhan ban sau sac,nhlfng no cling chua day tinh chat duy tam chLl quan the hi~n qua cac quan ni~m bi quanyem the, khong tU'ang ve dOi song xii hQi, va than bi ve dOi song con ngVoi

~ Can 7: Trinh bay quan ni~m ve d?lOduc - chinh tri - xii hQi cLlaNho gia nguyen thLly

Nho gia 1.1mQt trU'ong phai triet hQc Ion dU'Qchoan thi~n lien tl)c va co anh hVang saurQng, Hiudai den nen van hoa tinh than cLlaTrung Hoa noi rH~ng,cLla nhieu quoc gia phU'Ong

Dong noi chung Kinh dien cLlaNho gia gom bQ Ngfi kinh va bQ TCrthU 8•

8':1> Ngii kinh gam 5 quyen Thi Thu Le Dich, xuan Thu B¢ T(t Thu gam 4 quyen: Lu?n ngCl.f}fli h9C Trung dung, Mflnh TU Lu?n ngu.

Page 63 of 487

Nho gia dVQ'eKhong Tu(551 - 479 TCN)9 sang l~p VaGcuol thOi Xuan thu; sang thOiChien quoe, no b] ehia thanh 8 phai, trong do co phai cua Tuan TLrva phai cua Manh TLrIf!

manh nhat, Tuiin Til (315 - 230 TCN) phat trien Nho gia thea xu hUang duy v~t, con M~nh

Ttl(372 - 298 TCN) phat trien Nho gia thea xu hVang duy tam H9 bat dong nhau trong vi~e

ly giiH ban tfnh can ngUoi Tuy nhien, Manh Tlr, da co nhieu dong gop dang ke eho sl/ phat

trien cua Nho gia nguyen thuy'", Viv~y, Nho gia nguyen thuy dVQ'eeoi la tri~t ly cua Kh6 7 ng Til va M~nh Ttl NOi dung chu yeu cua no ban ve d~o lam ngUoi quiin ttl, cdch thuc trd

"

9Khong Tlr ten Khau, hi~u Tr9ng Ni, ngltoi nltacLa(Scm£)ong)la mQtnha nr tlJang, nha giao dt,JcIan va dau tien cUaTrung Quac 6ng co lam mQtso chU'cquan a nltacLatrong may nam, nhU'ngphan Ian thOigiantrang cUQcdoi cUa minh, ong chu du nhieu nvac de trlnh bay chu

trlfC1ngchinh trj cua minh,vasau d6 rna trvang d~y hQCva chinh Iy cae sach (san Thi, dich Thu, tan Dich, dinh Le, bUt Xuan Thu).

10 Sang thOiTay Han, Bilng Tn;mg Thu (17-104 TCN) ~a dya tren Ic;li_ichg}aicap phong ~en thong.~, ~~ thac IY lu~n Am dltOn~.- _Ng?

hanh, dU'a.ra thuyet tr01 sinh V~1n v,t va thiennMpcam ung de ho~ chln~.them Nho gla ~ang M~Cglal thich ~n v~t, c~n nplt0L va ~

hoi 0ng dii h~ thong h6a kinh dien Nho gia thanh T(1thu va NgiJkinh, dong thm dua ra quan nI~m Tam cuang (Quan xu than til, th~n ~at

pho~gkien TrungQuac; han the nlJa Nho gia cOnla mQtton giao -Nhogiao.

Sang thOinha Tong, Nho giao philt trien rat m~_!lh.Chinh Chu fJdn Di (1017:107~) v~ Thi,u Un_g(1~~1-1077) I~ nhiJngnQ,lto!dii ~ai~lt6'ng

£)ong sinh ra dltOng,dQng CI/C roi I~i tTnh.va ngU'9CI~i Am dltOngtilc dQngsinh ra Ngil han~, rOIsInh,ra "i!n ~t Ngoal ra, !h0~nay con cg

hcii anh em Trinh Hao (1032-1085), Trinh Di (1033-1107), va Chu Hy (1130-1200) la nhung nha Iy h9c xuat sik HQ da neu rathuyet

Sang!hOinha Minh- Thanh,Nho giao noi chung khong co phat trien mai

ky eVang phep nVae long leo la do 3 quan h~ nay roi lO?ln, do danh - thl/e oan trach nhau,

11Khong Tlt cho rang: Cai tri danmadung mcnh Icnh, c1uadan vao khuon phep ma dung hinh ph?!t thi dan c6 the tranh c1IIrJctoi loi

NQidung dWng lOtc1(tctrila thVChi~n 3 dh~u:dan dong kinh te pMt trien, d&l dut;1Ch9Chimh Bi~n phap de thi hanh la: th~n tr9n9 trong

M~nh Tlr chu tn.rongthl,(Chanh dui1ngloic1(tctri dva tren tinh thanquj din (Dan vi quy, xii tac thll chi, quAn vi khinh c6 nghia la, DAnquy

nhat, ke den la dat nltuc va h.iag~o con vua la cai quy sau cung), nhin chinhvath6ng nhfit

12 Khc5ngTlr cho rang: Danh khong chfnh thi ngon chang thu~n, ngon chang thu~n thl vi~c khong thanh, vi~c khOngthanh thi Ie _ nh~c bat hung, Ie - nh~c bat hU'ngthi hinh phiilt khOng!rung 'Y, hlnh phi;lt khong tning lY thl dan biet bam viu vao daU? Ngltai quan tlr quan ni~m dltc;lcdanh thi n6i dU'9C,n6i dU'9cthi lam dlf{1C.

Page65 of 487

nghia la, vua chang ra vua, toi chang ra toi; cha chang ra cha, con chang ra con;vachang r?"

dongthi phai chan chlnh l~i 3 quan h~ do De chan chlnh lat 3 quan h~ do, Nho gia nguyen,thuy lay gi60 d,!c d,o dUelam ctru canh

Khong TLrit quan tam den cac van de ngudn goe ella viitru nen quan diem cua ong vetrOi - dat, quy - than khong ra rang" Tuy nhien, de tim ehe dira vCrngchac.cho ly luan ellaminh, Khdng TLrxay duug thuyet Thien mrmh.

Xuat phat tLrvii tru quan cua kinh Dich, Khdng TLreho r~mg, v~n v~t khong ngirng bienhoa thea mot tr~t tV'khong gi cl1ang l~i duoc,rna nen tang t~n cimg cua tr~t nr do la Thien m~nh. Con str hieu biet dLf<;1eThien m~nh la dieu ki~n tien quyet de tro thanh con ngLfoihoan thi~n15 Xuat phat tLrquan die'm Thien m~nh, Khong TLrva cac nha Nbo dm kiem sl/ thong nhat giCratrOi,dat, ngUoiva V9n v~t, d~e bi~t la tren binh CIi~nd90 duc - chfnh tri -

XQ hQi,chu khong de y den khia c~nh sinh hQc - tV'nhien trong con ngl1oi

quy dinh so ph~n va cu{lc dCticlla moi con nguai, quoc gia, dan t¢c v~ quy than, m¢t m~t, ong c6 thai d¢ hoai nghi; nhU'ngm~t khac,

ong I~i coi trQngtang ma, cung teo

15Khong Tlr cho rang: Kh6ng hieu m~nh trCtithl kh6ng trd thanh nguai quan ttf f)l!l biet co m~nh trai thl phai Sr;1 va thu?n m~nh Bola cai

Page 66 of 487

+ Dl/a tren thuyet thien m~nh, Khong TLr cho dmg: Thien m~nh chi vi tinh, suat tinh chi vj d,o, tu d,o chi vi gi60, va Tinh tuong c~n, t~p tuong vien. Dieu nay co nghia 1.1:Con ngl10i co tinh ng110i, tinh ng110i do troi phli, sl.)'phil cm tinh ayve cO ban la dong deu 0mei con ngl1oi NbLfng trong cuoc song, do dieu ki~n, hoan canh, moi trLfong khac nhau, donhCrngt?P quan, t?P tl:Jckhong giong nhau rna ng110i nay khac xa ng110i kia V~y, t?P languyen nhan lam bit~ntfnh0mei con ngLfoi, lam cho con ng110i khong giCrdl1<;1ctfnhdo trOi

phil cho, lam cho con ng110i tro nen va d9 0; roi ca nl1ac, ca thien h~ va d9 0• Vi v~y, muOngill dl1<;1ctfnh cho con ng110i phai l~p d90; nghia la phai lam (giao dvc) cho ca nLfac, cathien h~ hCrud90.

D90 phai cogiao mai sau sac, vCrng chac va rong khap Con mVc dich cLlagiaola lamcho mQi ng110i, mQi nha, ca thien h~ hCrud~w.HCrud90 1.1 the' hi~n dUc;1c moi quan h~ giCra

ngUaiva ngUoi,giCrangUaiva trai dat -V9n V?tmOt' cach dUng dan, nghia la phil hqp vaithien m~nh16 Khong TLr cho rang, neu l~p d~o cLla trOi, noi ve am va d110ng; l~p d~o cLladat, n6i ve cU'Ongva nhu; thi l~p d~o cLlang110i, phai n6i ve nhan va nghla Quan ni~m ve

16 Th~ cha-tla lam thee cac nguyen tac, phltong cham co ban cua Nho gia.

Page 67 of 487

n.hiinva nghia 18.quan ni~m trung tfun ella d90 dUe Nho gia nguyen thuy, Cluing hop vOi cac

quan ni~m khac t90 thanh h~ thong pham tru d90 dUe ella phai nay: nhiin, nghia, Ie, tri,tin, dung

- Quan ni~m ve nhiin: Nhiinduoc eoi 18.nguyen ly d90 dUecaban qui djnh ban tinh eonnglloi, chi phOi mol quan h~ giVa nglloi vOi ngLfoi trong xa hOi, va no dLfClehieu rat rOng.Khong rocho rang, nhim la long thUOng ngUoi (ciinhan): con Manh rothi chorang, nhiu: la long trac an.Noi chung, nhan la each doi xU cua con ngLfoi vOi con ngLfoi, de t90 ra ngllOi.

Muon thuc hiend90 lam ngU'oi, nrcmuOn thuc hi~n duc nhim can phai: Dieu gi ma minh khong muOn thi cilng dUng dem dp dVng cho ngU'Oikhiic; Minh muOn l?p than thi cung giup ngU'oi khac l?p than, minh muOn thimh d~u thi cilng giup ngU'oi khac thanh diffn;Khong che minh theo dung Ie NgLfoi co duc nhiin thi ben ngoai xa hOi luon cung, khoan, tin, man, hu~

(cung kfnh, khoan hoa, tin nhi~m, nh9Y ben, rong rill) , ben troflg gia dinh luon hieu, de

(hieuthao, nhLfang nhin)

Quan ni~m ve nhdn cLla Khong TU eo noi dung giai cap ra rang, ong eho rang chi co ngU'Oiquan tU, tLtcke cai trL rnoi co dllQ'c duc nhdn, con nglfoi tieu nhan, tLtc nhan dan lao

Page 68 of 487

dong, khong the co dLfQ'cdUe nhdn Nghia la, diffWnhdn chi la d90 'ella ngLfoi quan tU, cLla

giai cap thong trio

- Quan ni~m ve nghia:Theo Nho gia, neu nhan la long thLfOngngLfoi, duc nhan dUng dedoi xV vOingU'Oi va t90 ra nglloi, thinghia la d? thuy chung, duc nghfa dUng de doi xV vOi chinh rninh va t90 ra tao Duc nhan the hi~n trong quan h~ vOi ngLfoi khac; con duc nghfa the

hi~n trong quan h~ vOi minh, khitl/ van llfOng tam minh ve dieu minh nen noi, ve vi~c minhnen lam Khi noi mot dieu gi do hay khilam mot vi~c gi do rna ta cam thay thoa rncii,thanh

thOi, hLrngthli trong lU'Ongtfun thi do la ta noi dieu nghia, ta lam vi~c nghia V~y, nghfa dlfQ'c hieu la nhfrng gi hc;tpd?o lj ma con ngU'Oiphai lam, bat ke lam dieu do co dem 19i cho

ngLfoi thl/c hi~n no ich lQ'igi hay khong Khong TV cho rang, con nglloi muOn song tot phaibiet lay nghia de dap 19i lQ'i, ehu khong nen lay lQ'idap 19i lQ'i,vi lay lQ'idap 19i lQ'ise sinh

ra oan trach

Song, do h9n che bC1il~p trllong giai cap, rna Khong TU cho rang, b?c qudn tU tinh tU'ong ve vi~c nghia, ke tie7 unhdn rcmh re ve vi~c lc;ti.Nhlf v~y, tieu nhan va quan tU la hai

Page 69 of 487

het, Ie dU'c;1ehieu Ia Ie giao phong kien nhU' nhling phong tve t~~ quan; nhling qui tae, quidinh ve tr~t tV xii hQi; the ehe, phap Iu~t nha nU'OenhU': sinh, tU,tang, hon, te Ie, Iu~t I~,hinh phap ; sau do, Ie dU'c;1ehieu Ia Iuan Iy d~w due nhV y thue~ thai dQ, hanh vi Lrngxu,

nep song eua rnoi con ngU'oi trong eQng dong xii hQi trU'oe Ie nghi, tr~t tV,kyeU'Ongphongkien Nhful va Ie co quan h~ rat rn~t thiet Nhan 1.1nQi dung ben dong eua Ie, can Ie Ia hinhthLrebieu hi~n nhan ra ben ngoai Nhan giong nhU' cai nen to Iva trang tot rna tren do ngVoi

ta ve H~nnhling bLretranh tuy~t d~p Khong Tueho dmg,tren doi khong he tOn t9i ngVOi co

rn9nh tinh than, I?>ngean dam, biet xau ho vi eill sai eill xau de vU't be chUng rna lam theanhful nghIa Chung la eae nguyen tae eO ban eua d90 due Nho giao 17. Khong Tlt eon ehorang, nglfoi quful tLr eo du trf, nhan, dung. Do co trf nen ngU'Oi quan ttl'khong nham lan, do

co nhan nen ngU'Oi quan ttl' khong buon phien, do co dung nen ngU'Oi quan ttl'khong co gi phai kinh sfl.

Neu Khong Tlt chi chu trc;>ngden Tam dUe (nhan, trf, dung) thl sang thai Chien quoe,M9nh TUbe dungthay vao do Ie vanghia thanh TudUe (nhan, Ie, nghia, tr018.

Page 71 of 487

+ Cling dua tren thuy€t Thien m~nh, nhung Manh Ttl cho r2lng nhiin chi sotinh him.

thi~n,boi vi khi sinh ra moi con nglfoi deu co dLlnhan, Ie, nghla, tri, Do co nhan nen ai cung

colong trac an, doco nghia nen ai cling co long tu0,do cole nen ai cling co long cung kinh,

do co trinen ai rung biet Ie th]phi Chung toat ra tLt tam La nglfoi aiciingco em tam Tam lacQi nguQn cua tinhthien trong con nglfoi Vi v~y, con nglfOi can phai trl.IOngkY tamdlfO'ng10/ tinh, - tuc gin giG'caitam thi~n ay Dii ban tinh con ngU'oi la thien, nhung trong cUQcsong cua con nglfoi van co cai ac, Cai ac ay xuat hien la do ky ctrong xii hQi rOi loan, luanthlfong dao ly b] dao dien De van hoi tinh thi~n a con ngU'Oithi phai l~p lc;:titr~t ur kycuong cho xii hQi tren cO sa thtrc hanh dU'C1ngloi nhdn nghia 19•

NhU'v~y, Khong TLrva Mc;:tnhTLrdeu nhat tri coi chui{n ml/c 090 duc la tieu chuan cLla nglfoi qudn tU, va muon trO thanh nglfoi quan tLr can phai tu thdn De tu than can phai dc;:tt dao, - con dlfong phai theo, quan h~ rna con nglfoi phai biet de \Jng xLrtrong eUQesong, -

19 Tuan Tlr cho rang,ban tfnh con ngum Ii} dc; VI v~y, ong chu trlJC1ngkhOngchI dung nMn, nghia, Ie, nh?c rna phai dunghinh lu?t de

Page 72 of 487

rna trlfoc het la dc;:toqudn - than, phV - tU, phu - phV20 d~n phai d9t dUe, - pham chat tot

d~p cLlacon nglfoi can phai the hi~n trong eUQesong, - va phai biet thi, thlf, Ie, nh?c.

Tom lc;:ti,quan diem dc;:todue - ehinh tri - xii hQi ella Khong - Mc;:tnhla xay dl/llg mau nglfoi qudn tU Muon trO thanh nglfOi quan tlr kh6ng chi co tu thdn, du tu thdn la goc rna phai biet hanh dQng te gia, trj quac, binh thien h? Muon hanh dQng hi~u qua nglfoi quan tLrphai

thl/e hanh dlfong lpi nhiin tr!, - eai trl bang tinh nglfoi, bang sl! yeu nglfoi, eoi ng110i nhl1ban than minh , - va chinh danh, - eaitri sao eho wa ra wa, t6i ra t6i; cha ra cha, con ra con;chong ra chong, vC)ra vC). chI co nhl1 v~y thi ngLtOi quan tlr, tLre giai cap eai tri, mOi xay

dl/llg dLt9'emQt xii h(l; d,; dong.

Nho giao nguyen thLly khao khat cai bien xii hQi thoi Xuan thu - Chien quoc tLt loc;:tnthanh tri la m9t khao khat tham kin ella ea thien hc;:tlue bay giO No the hi~n tinh nhan bansau sac Doi hoi cLlaNho giao nguyen thLly ve nglfbi cai trj - nglfoi quantLrkh6ng the 1a dan

vo bien rna phai la nglfoi co mQt vOn van hoa toan di~n la m9t doi hoi chinh dang NhungchLltrlfOng xay dvng mQt xa hQi dc;:tidong cLla Nho giao hoan toan kh6ng dl/a tren cclcquan

20 Sau nay, DOngTrQngThll gQi laTam cUC1ng,vama rQngTam clICfngthanhNgG luan (quan - than, phI,!- til, phu - phI,!,huynh _ d~, bang - hU'u).

Page 73 of 487

h~ kinh te - xa hQi, khong xuat phat tLrvi~c xay dung nen san xuat v~t chat, kh6ng duavao '~<o

"

quan clning nhan dan b] tr], tlre "bon" tieu nhsn, rna chl dua tren cac quan h~ d90 dlre - chinhtri - xa hQi, xuat phat tLrvi~e giao due, ren luy~n nhan each ca nhan cho tang lop thong tr] va chi dua duy nhat vaotang lop thong tr]la mQt chu mrong duy tam, ao tlfong, xa roi thuc teeUQcsong bay giO.Y tlfang ve xii h9i d?i dong cho du da lam lay dQng trai tim va khOi oeella biet bao con nglfoi, nhtrng no mai mai chi la mQt lytlfang ehinh tr]rat e90 d~p ella tangphong kien thong tr] xa hQi Trung Quoe Do kh6ng phil hcp vOi lfoe vong cua quan chUngnhan dan,viv~y, no mai mai chlla mQt ly tlfong "

Nbo gia nguyen thuy Khong - 'M:9nh chua dl/ng nhieu gicitri nhon ban va tocit len tinh

da lam nOi b~t khfa c?nh xii h9i cua con ngUoi;tuy nhien, khia C9nh xa hQi eua con nglfoi da

bi hieu mQt cach h9n ehe va duy tam Day la diem khae so vOi quan diem ella D~o gia _trU'ong-phai triet-hQe nhan m9nh ban tinh tl/ nhien eua con nglfOi

~ Can 8: Trinh bay nhCrngtU'tU'ong triet hOCcO ban eua D90 gia

Page 74 of 487

,'

•

»Cau 40: Hinh thai kinh H~ -xii hQi la gi? Vi sao noi suphat trien cua cac hlnh that kinh tE~

- xii hQi la mQt qua trlnh lich sLr- nr nhien? 3~b

»Cau 41: Phan rich cac d~c trung cO ban trong dinh nghia giai cap cua Vil.Lenin? 3j~

» Cau 42: Phfin rich ngu6n goc, ket eau cua giai eap ? 34S

-»Cau 43: Dau tranh giai cap la gi ? T9i sao noi dau tranh giai cap la dQng luc phat trien

ehu yeu cua xii hQi co giai cap ? ~S-1

» Cau 44: Phan tich mOi quan h~ giai eap - dan tQe va mOi quan h~ giai eap - nhan 109i ? ~-, (

»Cau 45: Phfin tich ngu6n goc, ban chat, d~e trtrng va chtrc nang caban cua nha nU'Oe ?J1J

»Cau 46: Trinh bay cackieu va hlnh thtrc nha nU'oe dii eo trong lich sLr Neu d~e diem

eua Nha nU'Oe CHXHCN Vi~t Nam !>8)

•

»Cau 47: Cach m9ng xii hQi la gi? Vai tro eua no trong sl!phat trien eua xii hQi? 391

» Cau 48: Tinh chat, ll,(e IVc;lng va dQng ll,(e eua eaeh m9ng xii hQi la gi Phan rich dieu

ki~n khach quan va nhan to ehu quan eua each m9ng xii hQi? ~~ 1

»Cau 49: B90 ll,(c each m9ng la gi? Vai tro eua no trong cach m9ng xii hQi 40'-1 -140Y

Page 14 of.487

-_._ -nhU'ng nhat thiet phai dOi mOi kien true thU'c;lngtang thea hVong: dOi mOi to chLre, dOi mOi

bQ may hanh emnh nha nllOc, dOi mOi con ngU'Oi, dOi mOi phong each lanh d90, da d9ng hoaeac to ehuc, doan the, hi~p hQi, mO rQng dan ehu (d~c bi~t la dan chu cO sO), tang eU'ongkhoi d9i doan ket dan tQe nham t~p trung sUe m9nh eua quan chUng nhan dan dU'm sl!lanh d90 cua Dang CQng san Vi~t Nam

Doi mOi kinh te la eO sO, tien de cho doi mOi chinh trio Song, mUOn doi m6i kinh tephai doi mOi ehinh tri de t90 dieu ki~n thu~n lc;li eho doi mOi kinh teo Doi mOi kinh te va

d6i mOi chinh tri la1hai qua trinh gan bo hCru eO vOi nhau tren tinh than On dinh ehinh tri de" .

doi kinh te mQt eae~ toan di~n va co hi~u qua trong 51,(nghi~p doi mol

» Cau 40; Hinh thai kinh te - xa hQi Iii gi? Vi sao noi 51!phat trien eua cae hlnh thai

kinh te - xa hQi Iii mQt qua trinh l!eh su -tl! nhien?

1.Ph~m trU Hinh thai kinh te - xa hQi

Lan dau tien trong lieh sLrtriet hQc, triet hQc Mac - Lenin dii nghien eLru xii hQi nhU'mQtket cau v~t chat d~e bi~!d~~q~t~lien ket eae yeu to nQi t9i thanh mQt h~ thong eh.inh

Page 332 of 487

·, the va khfmgnglrng v~n dong, phat trien Do chinh Ia Hinh thai kinh te - xii h9i V~y, Hinh

thai kinh te - xii h9i Ia gi?

Hinh thai kinh tif - xii h(Ji lQ m9t phem tru dung de" chi x{i h9i atl.rnggiai do?n ljch sU nhat djnh, vai m9t kie"u quan h~ san xuat d?c trllng cho xii h9i d6 phil hop vai m9t trinii d9 nhat djnh cUa luc 1f.1(Jngsan xuat va vai m9t kien tnic thf.1Q'ngtang tf.10ng Crngauoc xdy dl/f1g tren nhftng quan h~ san xuat ay.

Hinh thai kinh te - xa hOi la mOt h~ thong hoan chlnh, co cau true phirc tap, bao gem:lucIU'Qngsimxuat, quan h~ san xuat va kien tnic thU'Q'ngtang

Khinghien ctru mOt hinh thc1ikinh te - xa hOi el) the, C.Mac bat dau tUvi~c di sau phanrich mOi quan h~ giLrangU'OivOi ngLtOitrong qua trinh san xuat (quan h~ san xuat), xem no

Ia quan h~ cO ban, chi phOi va quyet dinh moi quan h~ xa hOi khae No la "bO xLtOng" clla

xa hOi, la tieu chuan khaeh quan de phan bi~t sl,J'khae nhau gilia cachinhthc1ikinh te - xa hOi.Song, quan h~ san xuat li;li dLtQ'chinh thanh mOt each khach quan, khong phl) thuoe vaoy

muOn ehll quan clla con ngLtOi, rna no chTphl) thuoe vao trinh dO phat trien ella Il,J'cIU'Q'ng

la eong Cl)de bao v~, duytrlva phat trien cO sa h?l tang da sirih ra no

Ngom ra, trong cau tnic ella hinh thc1ikinh te - xa hOi con co quan h~ gia dinh, dan toe vaquan h~ giai cap (trong xa hOi co giai cap) va cae quan h~ xa hOi khae Cae yeu to ayellahinh thai kinh te - xa hOi tac dong qua 19i Ian nhau theo nhCrngquy lu~t khach quan vOn coella no TrU'oe het va cO ban nhat la quy lu~t quan h~ san xuat phu h<;1pvOi trinh de) phtittrien ella ll/e IU'<;1ngsan xuat, quy lu~t cO sO h9 tang quyet dinh kien true thLtOngtang, quylu~t dau tranh giai cap (trong xa hOi co giai cap) va cae quy lu~t kinh te - xa hOi khae

2 8\1'phat trien Cliacac hlnh thai kinh U~ -xa hqi lamQt qua trinh Ijchsir -U!nhien

Page 334 of 487

• VOi ket luan"51! piui: trU~'ncua cdc hznh thai kinh te - xii h9i IiI mot qua trinh IjchsU - tunhien,,(1). C.M,k datim thay dQng ltrc phat trien cua lich SU khong phai do IIlQtnrc lU'Q'ngsieutl/ nhien nao, rna chinh la thong quahoat dong cua con ngU'oi dU'Oisutac dong cua cacquyluat khach quan Do d6, can phai hieu ket lu~n nay tLrhai khia canh khacnhau:

Th(rnhat, ket luan ay cua C.Mac la bieu hien t~p trung nhat cua quan niern duy vat ve

lich SU va diroc xuat phat tir IIlQtsl! th?t hie'n nhien la: "TrU'ochet con ngU'9i can phai an,uong, (1va IIl~C,nghia la phai lao c1(mg,truce khi c6 the dau tranh de gianh quyenthong ni,trtroc khi c6 the heat dQng chinhtr],ton giao, triet hQc v.v."(2).TLrSl!th?t hie'n nhien ay, chophep chUngta khang dinh rang, lichsu phat trien cLlaxa hQi loai ngU'oi thl/c chat la lich SU

phat trien cLlasan xuat v~t chat £>e thoa man nhu cau trong qua trinh tOn tc;iiva phat triencLlaminh,10mngU'Oiphai tien hanh san xuat ra cLlacai v~t chat

san xuat v~t chat lc;iiluon luon v~n dQng va phat trien khong ngUi1g, sl/ phat trien d6baD giO ciing bat dau tLrsl/ phat trien cLlall/c 1l1Q'ngsan xuat, trU'oc het la cong cl,Jlao dQng

- cai rna con ngU'oi thU'ong xuyert sang tc;lO,cai tien va phat trien qua cac trinh dQ khac nhau

h) c, Mac va Ph.Angghen, Toan t?P, T.23 Nxb Chfnhtrj Quac gia Ha NQi, 1993, tr 21.

Th(r hai, dQng ll/c thuc day cac hinh thai kinh te - xa h9i phat trien lc;linam ngay tronglong xa h9i £>6 chinh la cac mau thuan xa hQi, rna trl10c het Iii mau thuan giCrall/c IU'Q'ng

simxuat va quan h~ san xuat, mau thuan giCracO sa hc;ltang va kien tnic thLJ'Q'ngtang, mauthuan giCracac giai cap (trong xa hOi co giai dip) Chinh sl/ tac d9ng cua cac quy Iu~tkhach quan lam cho cac hinh thai kinh te - xa hOi thay the nhau Ia con dU'ong phat trien chungcua Iichsuxa hQi10MngU'Oi.Song, can dU'ong phat trien cLlamOi quoc gia, dan toc con chiusl/ chi phOi cLlanhCrngdieu ki~n ve tl/ nhien, ve ~hinh tri, ve truyen thong van hoa, ve dieuki~n quoc te va thai dc;liV.v Do d6, Iich su phat trien cLlaxa hQi10MngLJ'OiIa thong qua

Page 336 of 487

, (

cac hlnhthaikinh u~ - x1'ihQi tV thap den ca~ Tuy nhien, cling co nhirng qudc gia, dan toe COthe be:)qua mQt, vai hinh thai kinh te- xa hQi nao do Vi~c be:)qua ay cling phai diroc dien rathea mQt qua trinh llch sLr- nr nhien tuyet doi kh6ng duoc xuat phat nr yrnuon chu quan cuaqutic gia, dan tQc ay

Nhtr v~y, neu clning ta quy cac quan h~ x1'ihQi van cac quan h~ san xuat, rOi dem quy cacquan h~ san xuat van trinh dQ phat trien cua lucIU<;1ngsan xuat, thi se thay duoc str phattrien cua cac hlnh thai kinh te - xii hQinhula mQt qua trinh lich sLr-urnhien,

3 Ghltr]khoa h9C clIa hoc thuyet hinh thaikinh te - xa hQi "

voihoe thuyet hinh thai kinh te - xii hQi, C.Mae va Ph.Angghen dii t~o ra mQt eUQeeachm~ng th~t sl/ trong triet hoe, d1'i"tong eO chu ngrna duy tam ra kh6i ham trU an euai eimgeua no, do la lInh vl/e xa hQi" va dU'aden eho khoa hoe xii hOi mot phLfOngphap ngbien eLruth~t sl,! khoa hoe Cho den nay hQe thuyet ay van con tran day sde song va van giLrdU'9cnhCi'nggia tri dich thl/e ella no:

Thu nhat, ehlnh hoe thuyet ay d1'ikhang dinh: san xuat v~t chat 1a eO sa eua dOi song

xii hOi, phll'Ong thLre san xuat quyet dinh cac m~t eUa dOi song xii hQi Do do, khi nghien

Page 337 of.487

eCru,giai thich cac hi~n tll'Qng x1'ihQi chung ta khong dll'Qc xuat phat tlr ythLrc,tll' tll'ong, tlr

y chichu quan eua con ngll'Oi rna phai xuat phat tlr qua trinh san xuat cLlax1'ihOi, tlr phUOngthLrcsan xuat

Thu hai, hOc thuyet ay cling d1'ichI ra x1'ihQi la mQt ket cau v~t chat d~c bi~t, mQt cO

the song sinh dong va hoan chlnh, bao gom cac m~t, cac yeu to, cac mOi quanh~thong nhatv6'i nhau, tac dong qua l~i Ian nhau Trong do quan h~ san xuat la quan h~ cO ban nhat,quyet dinh cac mai quan h~ xa hOi khac, dong thai no con 1a tieu chuan khach quan de phanbi~t cac che dO x1'ihOi va phan k.YliehSLrmQt cach khoa hOc nhat, dUng d~mnhat

Thu ba, hOc thuyet ay con chI ra: sl/ phat trien eua eae hinh thm kinh te - xii hOi la mOt

qua trinh lich sLr- tl/ nhien, ngrua la no dien ra thea cac quy lu~t khach quan chLrkh6ng phiHthea ymuOn chu quan cua con ngU'Oi.Vi v~y, muOn nh~n thLrcva cai t~o x1'ihQi thi phai disau nghien cCrucae quy 1u~t v~n dQng va phat trien eua xa hQi

~ Cau 41: Phan rich cac d~c trUng cf1 ban trong dinh nghia giaidipella V.I.Lenin ?

Page 338 of 487

• Tnroc C.M,le, cac sLr gia HI tLfang tien bQ Phap (Chie, Ghid6, Minhe ) dathjra nh~n str ton t<;iicua cac giai cap cung vOi dau tranh giai cap Hau het cac h9C gia ur

san ngay nay cling kh6ng bac bo su ton t<;iicLlacac giai cap Nhung tra IOi cau hOi giai cap

la gl? thi cac Iy thuyet xa hQi phi macxit chl dtra ra nhirng dinh nghia mo ho, thieu din cu

khoa hoc Chang han, giai cap Iii t~p hop nhCi'ngngVOi "cung chuc nang xa hQi", ho~c "cungmQt lOi song", "cUng mtrc song", "cung m"t dia vi va uy tinxi=!h"i"v.v Cac ly thuyet d6deu tranh dung tOi cac d~c trtrng cO ban cua giai cap, d~c bi~t 1.1van de sahCrunr li~u san

xuat.

• Khai niern giai cap diroc Lenin dinh nghia m"t cach toan di~n vii sau sac trong

tac pham "Sang kien vl d<;ii"nhlf sau: "NgU'ai ta 99i Ia giai cap, nhflng t~p c10anngU'ai to Ian khae nhauve c1javj eua h9 trong mQt h~ thong san xuat xii hQi nhat c1jnhtrong Ijeh su, khae nhauve quan h~ eua h9 (thUang thUang cae quan h~ nay c1L1r;ie phap lu~t quy c1jnhva

thUa nh~n) dOi vOi cae tU'li~u san xuat, ve vai trocua h9 trong t6' ehue lao dQng xii hQi,va

nhUv?y la khae nhau ve each thUe huang thl,1va vephan eUa eai It ho?e nhieu rnah9 c1U{1c hUang Giai cap la nhCrngt?P c10annguai, rnat~p c10annay e6 the' ehie'm c1o~ulao c1Qngeua

Page339 of 487

t~p c10ankhac, do eho cae t~p c10and6 codja vj khae nhau trong mQt ehe d9 kinh te xii hQi nhat djnh" 61.

• Khill ni~m giai cap van het suc phuc t<;iP,do d6, dinh nghia giai cap cLlaLenin cling

phuc t<;ipm"t cach tlfOng Crngca ve n"i dung Ian hinh thuc cau tn.lc cua dinh nghia

Cach tiep c~n truyen thong dinh ngrua nay (bang cach li~t ke 4 sl! khac nhau vOi tV cachIii bOn d~c trlfng cua giai cap am~nh de thu nhat) 1.1kh6ng thoa dang, Iii chlfa l"t ta dVQ'c

ca chieu r"ng Ian chieu sau cua tV duy V.I.Lenin trong dinh nghia mang tinh kinh dien niIy.Phan tich thau GaOdinh nghia nay cua V.I.Lenin, chung ta can llfu y m"t IO<;itkhia c<;inh

phVC1ngphap lu~n nhv sau: Th(r nhat, can phan bi~t d~c trlfng ve IVQ'ngvOi cac d~c trlfng

ve chat cua giai cap; Th(r hai, can phan bi~t d~c trlfng tong quat vOi cae d~c trlfng tUng m~t

quan h~ san xuat am~nh de thunhat; Th(r ba, can phful bi~t cac d~c trlfng ve chat am~nh

de thu nhat v6'i m~nh de thu hai; Th(r tU, can llfu y ca hai G~c trlfng ve trlnh dQYthuc cuagiai cap

Phan tichkyta thay:

61 V.I.Lenin,Toan t~p, T.39, Ti~n bQ,1976, M., tr.17-1B.

Page340 of 487

+TrU'<1ckhi de c~p tOi cac d~c trVng ve chat cua giai cap, (1ca hai m~nh de, V.Ll.enmdeu IU'uy mroc tien d~c trVng ve luong cua giai cap vOi tU' each la "nhfrng t~p doannguoi", "t~p doan ngl10i to IOn" du do la giai cap thieu 50 hay da 50 trong dan cU' Dieu dochtrng to van de giai cap ding nhtr van de dau tranh giai cap la van de IOn lao ella dOisong xii hQi, chir khong phai van de cua nhfrng nhom nho hay canhan.

+a menh de thLl'nhar, chuycua v.Ll.enin tiep e~n van de giai cap trjroc her nr linhvue san xuat kinh te - dung nhtr nr tLf(1ngcO ban thu nhat cua C.Mcicve giai cap dii day:

"Su ton t?i asa cac giai cap chi gan lien vOi nhfrnggiai aoen pMt trie'n Ijeh sU nhat djnh eua san xuat',62.

Theo do, d~c trung tong quat ve chat ella giai cap la sl/ "khac nhau ve dja vi ella h9trong mQt h~ thong san xuat xii hQi nhat dinh trong ljch slf', ho~c la thong tri, ho~c la bj tri(dLfOngnhH~nco the co bQ ph~n nao do dong vai tro trung gian) trdng kinh teo Khcii quat naycLla Lenin, th{/ nhat, bac bo mQi cach giai thich duy tam ve giai cap tlt cae ngnan goc phikinh te; th{/ hai,chi ra tinh lich sLtCl)the cLlagiai cap (1nhltng dieu ki~n lich sLtCl) the; th{/

62 C.M'l.c va Ph.Angghen, Toan t?P, T.28, Nxb Chfnh trj quae gia, Ha NQi, 1995, tr 662.

Page 341 of 487

ba,doi hoi xem xet giai cap trong tinh chlnh the phLrCt~p vOn co ella "mQt h~ thong sanxuat xii hQi nhat dinh trong lich slf'

M~t khac, V.I.Lenin dii di sau CI:Jthe hoa d~e trU'ng tong quat noi tren cLla giai cap thanh

ba d~c trLfngtLfOnglrng vOiba m?t cau thdnh cac quan h~ san xuat. Do la ba sl/ khac nhau:

ve quan h~ sa hfru dOi vOi tU li~u san xuat; ve quan h~ t6eh{/c lao d9n 9 xii h9i; va ve

quan h~ phon pho;

Hien nhien la sl/ khae,nhau ve quan h~ sO hCrutV' no e6 vai tro quyet dinh ban chat doivOi hai mOi quan h~ con l~i, ding nhLfquyet djnh ea dia vi CClc giai cap trong mQt h~ thongsan xuat xii hQi noi chung; Trong m~nh de thLl'nhat nay, V.I.Lenin con 'co hai luu yvua tinh

te vLrasau sac dOi v6'i van de sO hCruva phful phOi

Th(t nhat,nhU'Lenin v~ch ro, quan h~ sO hCru"thl1ang dl/O'e philp lu~t quy dinh va eangnh~n" Dieu do ehLrngto dmg cae quan h~ giai cap khang tach rai quan h~ bi~n chLrnggiCra

cO so h9 tang (kinh te) vOi kien thLrethU'Q'ngtang (chinh tri - philp Iy), bac bo mQi Iu~ndi~u cho r~mg chinh tri, nha nl1oc, phap quyen "va tlf' dOi v6'i sO hCrukhcic nhau ella ffiQi

~

glCll cap.

Page 342 of 487

Thu hai, tnroc khi noi t6'i su khac nhau ve "phan cua cai xa hQi it hoac nhieu" trongquan h~ phfin phdi, Lenin da 111uy den su' "khac nhau ve eachthu htrong thu" cua cac giaicap Ai cling biet each thtrc htrong thu cua giai dipboc lQt thOng tr] xl1a nay la het suc xahoa, lang phi, tham chi khong tinh noi bang tien rna bang bao xircng mau cua ng110i laod(mg(vidu cac kimnr thap, caclang tam cua vua chua).

+V6'i mtrc dQ khai quat sau nhat va rQng nhat co the co a menh de th(r hai, Lenin chineu hai d?c trllng coban cua giai cap co quan h~ qua lc;lich~t chev6'i nhau: MQt la, "t?P doem nayc6 the'tuac doe: lao dQng ciia t?P doan kiuic"; Hai la, "cdc t?P doan d6 c6 dja vj khac nhau trong mQt che dQ kinh te xii hQi nha't djnh".

a rn~nh de ngan gOn va vo cling suc rich nay, U~nin da thau:tom cm bim chat sau xanhat, cOt 16inhat, va cling la ph21nnhan van nhat cLlacac quan h~ giai cap dOi khang xl1a nay

- dola van de "chiem do~t lao dQng" Chinh chiem do~u lao dQng'la d?c trllng bao trumva

chi phai tat ca cac d?c trllng khac cUa giai cap aca hai m?nh de, va sau xa hOn, n6 cat nghiaca nguon gac cua giai cap va cua dau tranh giai cap. HOn nLra,khong phai d~c trllngnao am~nh de thu nhat ve giai cap cling dong nghIa v6'i xung dQt, v6'i doi khang Nhllng

Page 343 of 487

chUng nao va a dau con chiem do~t lao dQng thi tat con xung dQt, can dOi khang Trong xiihQi phan chia giai cap, thl)'c chat ella quan h~ giai cap la quan h~ xung dQt dOi khang Neuhieu khac illla mO ho ve giai cap Triet ly noi tieng ella C.Mac va Ph.Angghen "tv6'c do~t

kedi tl16'c do~t" khong chI dung v6'i quy lu~t phLl dinh cLlaphLl dinh chi phOi toan bQ chukY

phat trien tron v~n cLlalich sfr 10mngl10i (sO hiiu xii hQi - sa hiiu tl1 nhan - sa hCruxii hQitren hinh thuc cao h,On),rna can hQ'pv6'i ca di?OIj sOng cO ban nhat cLlaloai ngl10i

a d~c trllng can lc;licLla giai cap trong m~nh de thLrhai, V.I.Lenin dii gan lien d~ctrlfng chiem dOc;ltlao dQng khong phai v6'i "h~ thong san xuat xii hQi" (nhl1 dinh nghIa thunhat) rna v6'i ca "che de;,kinhte xii he;,i"- nghIa Ia v6'i toan be;,toa nha xii he;,i,cO the xa hQi

Vi rang, vOi nhieu Iy do khac nhau, co nhCrngbQ ph~n xii he;,ichiem dOc;ltlao dQng khong phai do quan h~ sO hiiu trong san xuat kinh te, rna do lQ'idl)ng trl)'c tiep dia vi chinh tri - xiihQi D~c quyen d~c lQ'iCLlatang lop quy tQc dl10i chinh the quan chLl- l~p hien la mQtvidl) N~n hoi 19 - tham nhung xl1a nay trong b9 may nha nl16'c cling Ia mQtvi dl)

+ Ngom cae d~c trllng cLla giai cap vOn mang tinh v~t chat dl)'O'ckhcli quat trong hai

m~nh de tren, Lenin can nhieu Ian noi tOi d~c trl1ng ve trinh dQ j thuc cua giai cap: MQt

Page 344 of 487

"giai cap nr no" hay "tl/ phat" 1ftchtra y thtrc dl/Oc 19i Ich din ban song con cua minh Co~

mot "giai cap cho minh" hay "tl/ giac" la giai dipda trtrong thanh tOimtrc y thuc diroc loiIch din ban - song con cua minh

Ch~lllghan, trong qua trinh dau tranh chong phong kien, giai cap ur san da tUng trai quahai trinhdQYthirc nhu' v~y Va den lU'<;1tminh, trong qua trinh dau tranh chong CNTB va xfiydtrng CNXH, CNCS, giai cap vo san ding khong the khong trai qua hai trinh ~Q tl/ phat va tl/giacnhu'v~y

Tom l?li,phan rich ky dinh nghla giai cap cua Lenin, cluingta 'hieu ra rang quan h~ giaicap thuc chat va trtrcc het la nhfrng quan h~ san xua't, la "nhCrngquan h~ cO ban, ban dau,

quyet dinh" - nhtr CiMac tong ket - dOi vOi tat ca cac quan h~ fahQi khac DU'Ongnhien,

khong vi the rna co the gian don quy tat ca cac quan h~ xa h(H khac vao quan h~ giai cap

)Jo> Ciu 42: Phantieh nguon goe,ketdiu eua giai cap?

1 Nguongoc giaidip

Page 345 of 487

+ Xa hQi cQng San nguyen thuy tLrngton t(_:Jih~l.llgtri~u nam, nhU'ng chU'ahe c6 giai cap

Co hai nguyen nhan kinh te de giai thich khai quat sl/ th~t nay: MQt la, trinh dQ ll/c IU'9'ng

san xuat nguyen thuy qua tho so, thap kern; con ngU'oi con qua l~ thuQc vao thien nhien (cacvimg eU'trU); cua cai lam ra chlta dam bao nuoi song dU'9'cm9i ngU'Oi.Hai ld, do d6, caecQng dong nguyen thuy (thi tQc, bQ 19c) bUQcphai cO ket ch~t che de eU'umang nhau cUngton t9i a muc son,g tOi thieu trong quan h~ sim xuat nguyen thuy - cua chung, lam chung,hUang chung, phan phOi binh quan,tucla chlta co giai cap

Ra rang mQt phU'Ongthuc san xuat thap kern nhU'v~y khong the gan lien vOi phan chiagiai cap Th~m chi trong the giOi van minh ngay nay, van con sot l?i dau do tren cac chau ll:!c(A, Phi,My Latinh, Dc) nhCrngcQng dOng tho dan (hI?19C)chVa tUng biet tOi phan chia giaicap Vi the, lu~n diem eho dmg lich SU loai ngU'oi ngay tLr dau gEm lien vOi phan chia giaicap Ia hoan toan vo can cu,phan khoa h9c, mU'u toan bi~n hQ cho d~c quyen, d~c 19'i cuacac giai cap thieu 50boc IQt, ap buc, thong trl va no dich da sO

+ Sl/ xuat hi~n cong Cl:!kim l09i vao cuOi thai nguyen thuy (each day 7 - 8 ngan narn)thay the dan cong cl:!bang da da lam tang vlt9't b~c nang suat lao dQng, Ian dau tien t90 ra

Page 346 of 487

san pha'm du thiratllang dOi cho xii h9i Day la tien de vat chat - khach quan cho mOt thieu

56nroc doat lao d(mg cua da 56, d~1ntai 51!phfin hoa xa hOi thanh giai cap boc l(>tva b] bocl(>tdau tien trong lich sLr.GElnlien va tac d(lng cung chieu vOi qua trinh phtrc tap nay la ba

cuoc phan cong lao dong Ian: M9t la, chan nudi tach khOi trOng trot; Hai la, thu cong nghiep

tach khoi nang nghiep: Ba la, thtrong nghiep tach khoi san xuat,

+ Trang dieu ki~n ay, sO hiru gia dinh tung biroc hinh thanh, va to ra U'uyi~t han sO hfrucong cong nguyen thuy, va thay the dan sO hfru lac h~u nay Su' phan hoa giau - ngheo trennentang til hCrunhir v~y la dieu khong tranh kh6i

+ Trang dieu ki~n mOi ay cua ll/c IIlQ'ngsan xuat va quan h$ san xuat, cae ttlbinh batdllQ'Ctrong chien tranh khong con bi giet nhll trLfoc nVa, rna dllc;1e'demve lam no l~ cho benthang tr~n Can hieu rang, day la nhan t6 hay con dllang thu hai co tac dl,Jngbo sung va daynhanh qua trinh phan hoa giai cap vOn da dien ra tat yeu tlr 51!v~ri dOng, chuyen hoa va phattrien nOi tc;licua phLfOngthuc san xuat nguyen thuy van thai kYtan ra eua no - vOi til each

la con dllang thu nhat, chu yeu dan toi phan hoa giai cap Neu nhan mc;lnhho~c chi thlranh~n nguon g6c phan hoa giai cap tlr nguyen nhan chien tranh - bi;:lOll,J'cla xuyen tc;lClich sLr,

Page 347 of 487

vo tinh hay co y benh vl,J'ccho ke mc;lnhmm mm boc lOt va ap bue ke yeu Tlr do co the

khang dinh: sl/ xuat hi~n che d9 tll hfru la nguyen nhiin quyet djnh trl/c tiep sl/ ra doi giai cap.

+ Trang boi canh phanhoa giai cap nhll vlra trinh bay, d~c bi~t nhCrngngllai dLrngdaucac bO lc;lcnguyen thuy da lc;1idl)ng dja vi thu IInh cua minh de chiem dOi;ltnhieu nhat cacsan pham dll thlra'cua cong dOng - ke ca illbinh bat dllc;1cva trO thanh chu no Cac chu nonay cimg vOi qua trinh phan hoa giau - ngheo tren nen tang che dO til hCruda dan dan hinh

thanh nen giai cap boc lOt dau tien trong lich sLrla giai cap chu no, da phan ngllai lao dong rOi xuong tinh trc;lnggiai cap no l~.

Torri li;li, nguon goc giai cap, xet den cung, la nguon goc kinh te mang tfnh V?t chat khach quan, bat nguon tU m9t tdnh Q9 phat trie'n nhat djnh cUa [l/c [Lrc;Jng san xuat va tiep

-do gan lien trl/c tiep vai che d9 tll hfru

2 KEh dIu giai dIp

Trang xa hOi co giai cap, moi hinh thai kinh te - xa hOi co mOt ket cau giai cap nhatdinh;' CO sO kinh te cua ket cau giai cap la tong the cac kieu phllOng thuc san xuat cUng

Page 348 of 487

ton t~i trong hinh thai kinh te xa hOi duongthOi.Xet den cling, ban chat va nrong quan c~acac giai dip trong mOt ket cau giai cap b] quy dinh bOi ban chat va nrong quan cua CClc_phl10ng thirc san xuat dl10ng thci.

a trinh dOphat trien chin muoi cua mot hlnh thai kinh te - xa hOinhat dinh, ket eau

giai cap thl10ng bao gom cdc giai cap co ban va cdcgiai cap kh6ng co ban.

Cae giai cap co ban gan lien vOi kieu plurong thirc san xuat thong trio Sl! dOi khang vadau tranh giCracacgiai cap dOikhang nay phan anh mou thuan coban cua phtrong thLresan

xuat sinh fa cluing, cling nhu quy dinh mot each khach quan miiu thaan cO ban cua che dQ XQ

h¢i Ttrong LrngvOicackieu phtrong thirc san xuat boc lOttirog thong tr] trong lich sLr1.1cacc~p giai cap cO ban nhl1chu no - no l~, phong kien - nang no, tl1 san - va san

Cae giai cap khong eCYb#m gan lien vOi ho~c 1.1cae phU'OngthLrcsan xuat timdU'ho~c1.1phU'dng thLrcsan xuat mOinhU'la mam m6ng eua xa hOi tU'Ongiai Vi dV, nol~ va ehu nocan l~i trong thOiIcydau cua xa hOi phong kien, vo san va tU' san vLramOi fa dOi trong thOiIcydo

Page 349 of 487

Ngoai fa, can co tang lOp trung gian (trVOc het ve kinh te) khong boe lOt ai va khong bi aiboc lOt trong cac che dQ boc lot Vi dV, binh dan trong xa hOi no l~, tieu tl1 san trong xa hQi

tV ban, Trong xa hOi co giai cap, can co tang lop tr[ thuc lam vi~c va song chLlyeu bang

lao dQng tr[ DC.Tri thuc ton t~i va gan lien vOi l<;1iich nhieu giai cap tLrthong tri den bi trioD~i tri thLrcthl10ng gan lien VOigiai cap thong tri d110ng thOi; da phan con l~i thVOng ganlien vOi l<;1iich cLla quang d~i quan chUng lao dQng Vai tro cLla tri thLrc tang len khongngLrng cling vOi sl)' phM trien cLla khoa hOCva ky thu~t - d~c bi~t 1.1trVOc boi canh eachmc;:mgkhoa hOC- cong ngh~ va kinh te tri thLrengay nay Song tLrdo illtOi quan ni~m ve caigQi la "giai cap illthLrc",hOn nCrave "quyen thong tri xa hOi cLla giai cap tri thLrc", 1.1hoanto~msai lam

Cac bien dOi, chuyen hoa va phat trien sau xatulInh vl/e ll/e IVQ'ngsan xuat sam mUQn

se keo thea nhCrngbien doi, chuyen hoa va phat trien cLla cac quan h~ san xuat cling nhveua ket cau giai cap D~c bi~t anhCrnggiai do;;m cotinhbl10c ngo~t ve kinh te va chinh tri

aca thOiky qua dO tLrhinh thai kinh te - xa hQi nay sang hinh thai kinh te - xa hQi khac, ket

Page 350 of 487