Tiểu Luận Bình luận các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất ở Một số giải pháp

Mở đầuĐất nước ngày càng phát triển, nhu cầu sử dụng đất ngày càng tăng lên, các dự án đầu tư đã mang lại nhiều lợi ích to lớn,làm thay đổi diêm mạo của đất nước song điều đó cũng gây ra

Mở đầu

Đất nước ngày càng phát triển, nhu cầu sử dụng đất ngày càng tăng lên, các dự án đầu tư đã mang lại nhiều lợi ích to lớn,làm thay đổi diêm mạo của đất nước song điều đó cũng gây

ra không ít nhưnugx tác động mang tính tiêu cực đối với đời sống xã hội mà ohải gánh chịu đối với những người bị thu hồi đất, một phần cũng do nguyên nhân đền bù chưa thỏa đáng và

cơ chế đền bù chưa thích hợp và việc pháp luật cũng còn nhiều khiếm khuyết dẫn đến , đó là một thực trạng bồi thường, hỗ trợ tái định cư của nước ta hiện nay Để hiểu rõ hơn về vân đề này thì qua bài viết này chúng ta sẽ thấy rõ hơn vơi nhan đề : “Bình luận các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất ở Một số giải pháp góp phần hoàn thiện các quy định về vấn đề này”

B nội dung.

I Một số vấn đề pháp lý về bồi thường hỗ trợ và tái định cư.

1 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất.

- Khái niệm về bồi thường

Theo khoản 6 điều 4 luật đất đai năm 2003 thì “bồi thường khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước trả lại giái trị quyền

sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất”

- Khái niệm về hỗ trợ tái định cư

Hỗ trợ tái định cư là chính sách của nhà nước thể thể hiện chính sách nhân đạo của nhà nước và biểu hiện bản chất của

dân, do dân và vì dân của nhà nước nhằm chia sẻ khó khăn với người bị thu hồi đất và giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống

Theo khoản 7 điều 4 luật đất đai năm 2003 thì “hỗ trợ khi nhà nước thụ hồi đất là việc nnhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di chuyển đến nơi ơ mới”

Còn đối với khái niệm tái định cư thì luật đất đai năm 2003 thì không đề cập cụ thể về khái niệm này, mà theo cac quy định của các văn bản thi hành luật đất đai thì ta có thể hiểu rằng tái định cư là việc người sử dụng đất được bố trí nơi ở mới bằng một trong các hình thức: bồi thường bằng nhà ở mới, hoặc bồi thường bằng giao đất ở hoặc bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới khi họ bị nhà nước thu hồi đất và phải di chuyển chỗ ở

2 Mục đích ý nghĩa của việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất.

- Về phương diện chính trị

Vì nước ta là một nước có đến 70% dân số là nông dân nên vấn đề đất đai ở nước ta có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và nhạy cảm điều này có nghĩa là nếu chủ trương chính sách pháp luật đất đai đúng đắn, phù hợp với thực tiễn và được thực thi nghiêm túc sẽ góp phần vào việc thực thi nghiêm túc sẽ góp phần vào việc duy trì và củng cố ổn định chính về chính trị, một trong những chính sách pháp luật về đất đai được xã hội đặc biệt quan tâm là chính sách pháp luật về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất Trong trường hợp thu hồi đất nói chung và thu hồi đất ở nói riêng thì đều ảnh hưởng đến lợi ích hợp pháp của người bị thu hồi đất Họ không những mất

quyền sử dụng đất mà còn buộc phải di dời nên hậu quả là cuộc sống bị đảo lộn vì vậy phản ứng của họquyết liệt và gay gắt thông qua việc khiếu kiện đông người, khiếu kiện vượt cấp kéo dài nếu không được bồi thường, tái đinh cư thỏa đáng

- Về phương diện kinh tế,

Thực tiễn cho thấy việc bồi thường giải phóng mặt bằng luôn là công việc khó khăn, phức tạp Các dự án chậm triển khai thực hiện theo tiến độ đề ra có nguyên nhân do công tác bồi thường giảiphóng mặt bằng không nhận được đồng thuậ từ phía người dân Xét dưới góc độ kinh tế dự án chậm triển khai ngày nào thì chủ đầu tư, các doanh nghiệp bị chịu thiệt hại đáng kể ngày đó do nhiều nguyên nhân như máy móc không thực hiện, lãi xuất vay vốn ngân hàng… Vì vậy việc thực hiện tốt công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất là điều kiện để doanh nghiệp sớm có mặt bằng triển khai dự

án đầu tư góp phần vào việc thúc đẩy tăng trưởng của nền kinh

tế và nâng cao tính hấp dẫn của môi trường đầu tư, kinh doanh

ở nước ta, hơn nữa duy trì được tốc độ tăng trưởng kinh tế và nâng cao tính hấp dẫn của môi trường đầu tư trong nước

II Nội dung chế định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

1 Các nguyên tắc chung về bồi thường hỗ trợ tái định

cư khi nhà nước thu hồi đất theo quy định cua luật đất đai năm 2003.

1.1 Về phạm vi bồi thường khi nhà nước thu hồi đất

theo quy định của luật đất đai năm 2003 và các nghị định hướng dẫn thực hiện, việc bồi thường, hỗ trợ chỉ được thực hiện trong trường hợp nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích

quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế quy định tại khoản 1 điều 38 Ngoài ra trong một

số nghị đinh về thi hành luật đất đai năm 2003 như nghị định số 181/2004/ND-CP ngày 29/10/2004 về thi hành luật đất đai Nghị định 197/2004/ND-CP

1.2 Về đối tượng được bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất

về đối tượng được bồi thường khi nhà nước thu hồi đất theo quy định của luật đất đai năm 2003 và nghị định số 197/2004/ND-CP bao gồm các tổ chức, cộng đồng dân cư,hộ gia đình cá nhân trong nước; người việt nam định cư ở nước ngoài,

tổ chức cá nhân người nước ngoài đang sử dụng đất bị nhà nước thu hồi đất

Như vậy so với luật đất đai năm 1997 thì luật đất đai năm

2003 về đối tượng được mở rộng hơn, không chỉ có tổ chức hộ gia đình cá nhân trong nước mà còn có cộng đồng dân cư, người việt nam định cư ở nước ngoài, tổ chức cá nhân nước ngoài đang sử dụng đất ở việt nam bị nhà nước thu hồi đất Việc mở rộng này là rất cần thiết nhằm phù hợp với thực tế sử dụng đất ở nước ta hiện nay Hơn nữa việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất còn phù hợp với mục tiêu đảm bảo tính tương thích về pháp luật trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới, đồng thời xóa dần sự khác biệt về quyền sử dụng đất giữa người việt nam trong nước và người việt nam định cư ở nước ngoài, động viên người Việt Nam định cư ở nước ngoài hướng về tổ quốc

2 nguyên tắc chung về chi trả bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Theo pháp luật hiện hành thì khi nhà nước thu hồi đất cho thấy việc bồi thường hỗ trợ và tái định cư được thực hiện dựa trên các nguyên tắc sau đây:

- Tổ chức được nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất thì tiền bồi thường hỗ trợ và tái định cư và kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ tái định cư được tính vào vốn đầu

tư của dự án;

- Tổ chức cá nhân được giao đất, cho thuê đất có thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất có trách nhiệm chi trả tiền bồi thường hỗ trợ tái định cư theo các quy định của nghị định số 197/2004/ND-CP và được trừ vào tiền sử dụng đất, tiền đất phải nộp

- Tổ chức cá nhân nước ngoài, người việt nam định cư

ở nước ngoài đầu tư vào việt nam được nhà nước giao đất , cho thuê đất có thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất thì phải trả tiền bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; trường hợp đã chi trả tiền bồi thườngthì được trừ vào tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất phải nộp

- Mức trừ không được vượt quá số tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp

- Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường giải phóng mặt bằng có trách nhiệm bàn giao nhà ở hoặc đất ở và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở, quyền sở hữu nhà ở cho người được

bố trí tái định cư trước khi giải phóng mặt bằng

3 Pháp luật hỗ trợ bồi thường về đất.

- Nguyên tắc bồi thường: khi nhà nước thu hồi đất thì vấn đề bồi thường, hỗ trợ về đất luôn là vấn đề phức tạp sảy ra nhiêu tranh chấp , khiếu nại nhất vì phần giá trị được bồi

thường, hỗ trợ về đất chiếm một tỉ trọng lớn trong tổng giá trị

mà người bị thu hồi được hưởng, theo pháp luật hiện hành thì việc bồi thường, hỗ trợ được thực hiện dựa trên các nguyên tắc sau:

+ Thứ nhất, bồi thường hỗ trợ đối với toàn bộ diện tích đấ

bị nhà nước thu hồi Như chúng ta biết trường hợp nhà nước thu hồi đất thì toàn bộ số đất của người dân sẽ được bồi thường, hỗ trợ nếu đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về bồi thường trong trường hợp mà một phần hoặc toàn bộ số đất không đủ điều kiện để bồi thường thì UBND tỉnh, thành phố xem xét để được hỗ trợ, pháp luật có quy định việc hỗ trợ cho người bị thu hồi đất trong trường hợp không đủ điều kiện để được bồi thường

là xuất phát từ tính ưu việt của chế độ và từ thực tế sử dụng đất

ở nước ta

+ Thứ hai, người bị thu hồi đất đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng; nếu trong trường hợp không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm

có quyết định thu hồi; trường hợp thu hồi bằng việc giao đâtmới hoặc bằng nhà, nêu có chênh lệnhvề giá trị thì phần chênh lệch

đó được thực hiện thanh toán bằng tiền(khoản 2 ,NĐ 197/2004/ NĐ-CP)

Thực tế cho thấy việc thực hiện các quy định này gặp rấ nhiều khó khăn, đặc biệt là các thành phố lớn, khi mà giá của thị trường bất động sản tự do cao hơn nhiều so với khung giá bồi thường của nhà nước vì thế khi mà người dân nhận được số tiền bồi thường thì cũng khó tìm được một nơi vừa ý Vì thế vấn

đề nhà ở luôn là một vấn đề nóng ở các thành phố lớn,

+ Thứ ba, trường hợp người sử dụng đất được nhà nước bồi thường khi nhà nước thu hồi đất mà chưa thực hiện các nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với nhà nước theo quy dịnh của pháp luật thì phải trừ đi khoản tiền phải thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồi thường, hỗ trợ để hoàn trả ngân sách

Nguyên tắc này nhằm đảm bảo sự công bằng và nghĩa vụ của người sử dụng đất đối với nhà nước Nhà nước luôn tôn trong và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất Song đồng thời người sử dụng đất cũng phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình đối với nhà nước

4 Điều kiện để được bồi thường hỗ trợ về đất.

Trước tình hình không thống nhất bề việc áp dụng các điều kiện không được bồi thường hỗ trợ về đất đối với các hộ sử dụng đất không có giấy tờ hợp pháp theo quy định nhưng có đất đã được sử dụng ổn địn trước ngày 15/10/1993 và để làm rõ hơn phạm vi xác định các đối tượng sử dụng đất do lấn chiếm,vi phạm quy hoạch, nghị đinh số 84/2007/NĐ-CP đã quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục, thẩm quyền

và giải quyết khiếu nại về đất đai Cụ thể theo điều điều 3 nghị định này đã quy định rõ ràng về đất sử dụng ổn định, khoản 4 điều 3 quy định về thời điểm bắt đầu sử dụng đất cũng theo điều 44, điều 45 nghị định này thi quy định một cách chi tiết cụ thể hơn về việc áp dụng bồi thường, hỗ trợ về đất, đối với các trường hợp sử dụng đất ổn định trước và sau thời điểm 15/10 năm 1993 mà không có giấy tờ hợp pháp về quyền sử dụng đất; tách biệt rõ ràng các trường hợp sử dụng đất trước thời

điểm 1993 nhưng tại thời điểm sử dụng đã có hành vi vi phạm quy hoạch và lấn đất, chiếm hoặc đã bị cơ quan có thẩm quyền

xử lý thì bị coi là không có đủ điều kiện bồi thường về đất được quy định tại khoản 6 điều 8, NĐ số 197/2004/NĐ-CP/

5 Pháp luật về tái định cư cho người bị thu hồi đất ở

Vấn đề tái định cư được quy định từ luật đất đai năm 1993, tiếp đó là nghị định số 22/1998/NĐ-CP, luật đất đai năm 2003

và nghị định số 197/2004/NĐ-CP ra đời có những quy định rõ ràng và cụ thể hơn nhằm bắt buộc các cơ quan nhà nước phải quan tâm và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của những đối tượng được bố trí tái định cư Khoản 3 điều 35 quy định trước khi bố trí đất ở của các hộ gia đình, cá nhân, khu tái định cư phải được xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ bảo đảm đủ điều kiện cho người sử dụng tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ Điều 36, 37 nghị định số 197/2004/NĐ-CP còn quy định cụ thể các biện pháp hỗ trợ sản xuất và đời sống tại khu tái định cư và quyền và nghĩa

vụ của người bị thu hồi phải di chuyển chỗ ở; trong mục c khoản 1 điều 37 quy định người bị thu hồi có quyền từ chối vào khu tái định cư nếu khu tái định cư không đảm bảo được điều kiện như đã niêm miết công khai v.v

Tuy có nhiều điểm tiến bộ và đảm bảo được một số quyền lợi của người bị thu hồi đất nhưng ngoài ra còn có một số bât cập mà nhà nước cần quan tâm như trên thực tế thì giá bồi thường của nhà nước không sát với giá thị trường, mặt khác giá bán căn hộ tái định cư cũng không sát với giá thị trường, vì vậy dẫn đến một tình trạng là người bị thu đất không mua được nhà tái định cư và điều này tất yếu rằng vấn đề nhà ở ngày càng trở thành một vấn đề cấp thiết trong xã hội Tiếp theo là vấn đề

chất lượng nhà, đất không đảm bảo dẫn đến việc bức xúc và có nhiều khiếu nại đối với các hộ được bố trí vào các khu vực tái định cư, mà nguyên nhân của cơ chế này là thiếu một quy trình giám sát về chất lượng nhà tái định cư của chính người dân, hoặc của UBND cấp huyện

qua đây thấy rằng quy định của pháp luật về tái định cư

và việc thực hiện bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất phải

di chuyển chỗ ở không những nhằm giải quyết tốt quyền lợi của người bị thu hồi đất mà còn ảnh hưởng trưc tiếp đến tiến độ thực hiện các dự án đầu tư, ảnh hưởng đến việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của địa phương cũng như đất nước

III Thực trạng, nguyên nhân và giải pháp hoàn thiện cơ chế bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

1 Thực trạng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Ở nước ta, các quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu của thực tế cũng như yêu cầu của các quy luật kinh tế Quan tâm tới lợi ích của những người bị thu hồi đất, Nghị định 197/2004/NĐ-CP sau một thời gian thực hiện, đặc biệt là sau sự ra đời của NĐ 84/2007/NĐ-CP đã thể hiện được tính khả thi và vai trò tích cực của các văn bản pháp luật Vì thế, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong thời gian qua đã đạt được các kết quả khá khả quan, thể hiện trên một số khía cạnh chủ yếu sau:

Thứ nhất, đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

ngày càng được xác định đầy đủ chính xác, phù hợp với tình hình thực tế của đất nước, giúp cho công tác quản lý đất đai

của Nhà nước được nâng cao, người nhận đền bù cũng thấy thỏa đáng

Thứ hai, mức bồi thường hỗ trợ ngày càng cao tạo điều

kiện cho người dân bị thu hồi đất có thể khôi phục lại tài sản bị mất Một số biện pháp hỗ trợ đã được bổ sung và quy định rất

rõ ràng, thể hiện được tinh thần đổi mới của Đảng và Nhà nước nhằm giúp cho người dân ổn định về đời sống và sản xuất

Thứ ba, việc bổ sung quy định về quyền tự thỏa thuận của

các nhà đầu tư cần đất với người sử dụng đất đã góp phần giảm sức ép cho các cơ quan hành chính trong việc thu hồi đất

Thứ năm, trình tự thủ tục tiến hành bồi thường hỗ trợ tái

định cư đã giải quyết được nhiều khúc mắc trong thời gian qua, giúp cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện công tác bồi thường, tái định cư đạt hiệu quả

Thứ sáu, các địa phương bên cạnh việc thực hiện các quy

định Luật đất đai năm 2003, các Nghị định hướng dẫn thi hành,

đã dựa trên sự định hướng chính sách của Đảng và Nhà nước, tình hình thực tế tại địa phương để ban hành các văn bản pháp luật áp dụng cho địa phương mình, làm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện hợp lý và đạt hiệu quả cao hơn Chẳng hạn như: Quyết định 143/QĐ-UB sửa đổi bổ sung một số vấn đề về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của UBND Thành phố Hồ Chí Minh ngày 15/08/2007; Quyết định số 80/2005/QĐ-UB của UBND thành phố Hà Nội…Do đã vận dụng các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thỏa đáng nên việc thu hồi đất tiến hành bình thường, mặc dù vẫn còn những khiếu nại nhưng con số này ít và không gây trở ngại đáng kể trong quá trình thực hiện