Phát triển bền vững các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh thái nguyên

TÓM TẮT NHỮNG KẾT LUẬN MỚI CỦA LUẬN ÁN 1. Phát triển bền vững các khu công nghiệp là bảo đảm sự tăng trưởng kinh tế cao liên tục, ổn định, dài hạn của bản thân khu công nghiệp; các doanh nghiệp khu công nghiệp sử dụng hợp lý và hiệu quả các nguồn lực, góp phần thực hiện trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường trong khu công nghiệp và ngoài khu công nghiệp. 2. Thời gian qua, việc phát triển bền vững các khu công nghiệp của tỉnh Thái Nguyên còn những bất cập như: (1) hiệu quả kinh tế của một số dự án trong khu công nghiệp còn thấp chưa tương xứng với mức độ sử dụng và khai thác nguồn lực; (2) vấn đề xã hội bức xúc nảy sinh như nhà ở cho công nhân khu công nghiệp, khiếu kiện của nhân dân về cơ chế bồi thường, hỗ trợ tái định cư và thu hồi đất, nhận thức về thực hiện trách nhiệm xã hội của một số doanh nghiệp khu công nghiệp còn hạn chế; (3) tình trạng ô nhiễm môi trường xảy ra ở một số doanh nghiệp khu công nghiệp, một vài khu công nghiệp nhà máy xử lý nước thải chưa được đầu tư hoàn chỉnh; (4) năng lực và hiệu quả hoạt động tổ chức bộ máy của Ban quản lý các khu công nghiệp trong một thời gian dài còn hạn chế. 3. Một số giải pháp nhằm tiếp tục phát triển bền vững các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020: thứ nhất, tập trung rà soát, kiện toàn, sắp xếp lại tổ chức bộ máy Ban quản lý các khu công nghiệp tỉnh, kết hợp với công tác đào tạo bồi dưỡng nâng cao năng lực trình độ về mọi mặt cho cán bộ, công chức; thứ hai, sử dụng các giải pháp về kinh tế như: nâng cao chất lượng quy hoạch phát triển khu công nghiệp, tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đầu tư trong khu công nghiệp,…; thứ ba, sử dụng các giải pháp về xã hội: hỗ trợ doanh nghiệp khu công nghiệp tuyển dụng và sử dụng lao động, hỗ trợ, khuyến khích xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ưu tiên tập trung xây dựng khu tái định cư và khu nhà ở cho công nhân theo hướng đô thị hiện đại,…; thứ tư, sử dụng các giải pháp về môi trường: hỗ trợ, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư các công trình bảo vệ môi trường, hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tư sản xuất sạch thân thiện với môi trường,… rà soát quy hoạch các khu xử lý chất thải tập trung cho khu công nghiệp.

phan mạnh cường

Phát triển bền vững các khu công nghiệp

trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

Chuyên ngành : Quản lý kinh tế Mã số : 62 34 01 01

luận án tiến sĩ kinh tế

Người hướng dẫn khoa học:PGS TS Trần Thị Minh Châu

HÀ N I - 2015

Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t qu nêu trong lu n án là trung

th c, có ngu n g c rõ ràng và c trích d n y theo quy nh.

Tác gi

Phan M nh C ng

M U 1

Ch ng 1: T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U LIÊN QUAN N

PHÁT TRI N B N V NG CÁC KHU CÔNG NGHI P

1.1 Nh ng nghiên c u lý thuy t v quá trình hình thành và phát tri n các

1.2 Nh ng nghiên c u v phát tri n b n v ng các khu công nghi p các

Ch ng 2: C S LÝ LU N VÀ TH C TI N V PHÁT TRI N B N

2.1 Khái ni m phát tri n b n v ng khu công nghi p và các tiêu chí ánh giá 242.2 N i dung, các y u t nh h ng n phát tri n b n v ng các khu công nghi p 432.3 Kinh nghi m phát tri n b n v ng các khu công nghi p c a m t s qu c

Ch ng 3: TH C TR NG PHÁT TRI N B N V NG CÁC KHU CÔNG

NGHI P TRÊN A BÀN T NH THÁI NGUYÊN 713.1 Thu n l i và khó kh n v môi tr ng u t kinh doanh t nh Thái Nguyên 713.2 Th c tr ng phát tri n b n v ng khu công nghi p trên a bàn t nh Thái Nguyên 743.3 Th c tr ng t ch c b máy c a ban qu n lý các khu công nghi p Thái Nguyên 933.4 ánh giá m c phát tri n b n v ng các khu công nghi p trên a bàn

4.2 Quan i m, m c tiêu, ph ng h ng phát tri n b n v ng các khu công

nghi p trên a bàn t nh Thái Nguyên th i gian t i 1204.3 Gi i pháp ti p t c phát tri n b n v ng các khu công nghi p trên a bàn

B ng 3.1: T c t ng tr ng GDP bình quân n m c a Thái Nguyên 72

B ng 3.2: Chuy n d ch c c u kinh t Thái Nguyên 73

B ng 3.3: V trí c a các KCN trên a bàn t nh Thái Nguyên 97

B ng 3.4: Tình hình GPMB c a KCN trên a bàn t nh Thái Nguyên 98

B ng 3.6: ánh giá k t qu thu hút v n u t và s n xu t kinh doanh

c a các DN trong các KCN trên a bàn t nh Thái Nguyên 100

B ng 3.7: Giá thuê t có c s h t ng/m2/50 n m t i m t vài

KCN trên a bàn t nh n m 2013 103

B ng 3.8: Thu nh p và vi c làm trong các KCN trên a bàn t nh

Bi u 3.1: GDP trên u ng i c a t nh Thái Nguyên n m 2010-2013 73

Bi u 3.2: V n u t tr c ti p n c ngoài vào các khu công

Bi u 3.3: ánh giá doanh thu xu t kh u trên m t ha t công

nghi p trong giai o n 2011-2014 101

Bi u 3.4: T ng giá tr s n xu t công nghi p tính theo giá hi n

M U

1 Tính c p thi t c a tài

Quá trình hình thành, xây d ng các Khu công nghi p, Khu kinh t , Khu

ch xu t (KCN, KKT, KCX) là ng l c quan tr ng y m nh công nghi phoá, hi n i hoá (CNH, H H), thu hút u t nói chung và u t n cngoài nói riêng Nhi u qu c gia, vùng lãnh th trên th gi i ã g t hái c

nh ng thành công trong phát tri n kinh t nh phát tri n các KCN

Vi t Nam, ng và Nhà n c ta ã có ch tr ng phát tri n ngànhcông nghi p khá s m Tr c khi th c hi n công cu c i m i n c ta ã có

m t s i m công nghi p (CN) t p trung nh khu Gang - thép Thái Nguyên,

i m công nghi p t p trung Biên Hòa Tuy nhiên, ch t th p niên 90 tr

h i ng toàn qu c l n th IX thông qua, ã ti p t c kh ng nh: c n quy

ho ch phân b h p lý CN trên c n c Phát tri n có hi u qu các KCN,KCX, xây d ng m t s khu công ngh cao (KCNC), hình thành các c m côngnghi p l n (CCN) và khu kinh t m (KKTM)

Th c hi n ng l i c a ng, Nhà n c ã ban hành nhi u c chchính sách liên quan n phát tri n các KCN u tiên là Ngh nh s36/1997/N -CP, sau ó là Lu t u t n m 2005, Lu t doanh nghi p n m

2005, Ngh nh s 108/2006/N -CP, Ngh nh s 29/2008/N -CP c aChính ph quy nh v KCN, KCX và KKT, Ngh nh s 164/2013/N -CPngày 12/11/2013 s a i, b sung m t s i u c a Ngh nh s 29/2008/N -

CP c a Chính ph C ch qu n lý theo tinh th n Ngh nh 29/2008/N -CP

ã phân c p và y quy n nhi u ch c n ng qu n lý nhà n c cho BQL cácKCN(BQL KCN) t ng c ng hi u l c, hi u qu ho t ng c a các DNtrong KCN, tích c c c i cách hành chính theo c ch "m t c a, m t d u, t i

ch " [23; 24]

Nh các chính sách i m i thích h p, các KCN Vi t Nam ã pháttri n nhanh chóng và t ng b c kh ng nh v trí, vai trò c a chúng trong snghi p phát tri n kinh t qu c dân nói chung, phát tri n kinh t - xã h i t i các

a ph ng nói riêng Tính n 2014, c n c ã có 289 KCN, KCX và KKT

c thành l p t i 63 t nh, thành ph trên c n c v i t ng di n tích t tnhiên 81.000ha (di n tích t công nghi p 52.838ha, chi m 65,17%/t ng di ntích t t nhiên), trong ó có 191 KCN ( t 66,09%) ã i vào ho t ng v i

di n tích t ã cho thuê 23.770ha, t l l p y t công nghi p t 45% và

98 KCN ang trong giai o n b i th ng gi i phóng m t b ng và xây d ng h

t ng; t ng s d án ã thu hút, bao g m: 5.463 d án u t trong n c v i

t ng s v n ng ký 524.213 t ng và 5.075 d án có v n u t tr c ti p

n c ngoài v i v n ng ký 75,87 t USD T ng doanh thu xu t kh u vàdoanh thu tiêu th n i a quy i 90,76 t USD, giá tr nh p kh u 44,89 tUSD, giá tr xu t kh u 50,32 t USD, gi i quy t vi c làm cho trên 2 tri u

ng i, n p ngân sách 35.427 t ng [15; 16]

Trong xu th chung ó, là m t t nh trung du, mi n núi giáp v i Th ô

Hà N i, Thái Nguyên có nhi u i u ki n thu n l i cho phát tri n các KCN

Nh m phát huy th m nh này, t nh Thái Nguyên ã thành l p m t s KCN thu hút u t nói chung, v n u t tr c ti p n c ngoài (FDI) nói riêng, coi

ó là ngu n l c t t th c hi n th ng l i m c tiêu a Thái Nguyên tr thành

t nh công nghi p theo h ng hi n i tr c n m 2020 nh Ngh quy t i h i

ng b t nh l n th XVIII ã ra Nh m t o i u ki n cho Thái Nguyên

phát huy các th m nh c a mình, Ngh quy t s 37/NQ-TW ngày 01/7/2004

c a B Chính tr ã xác nh: "Phát tri n Thái Nguyên thành m t trong nh ngtrung tâm kinh t c a vùng Trung du mi n núi B c B "

Trong nh ng n m qua, c s quan tâm u t c a Chính ph , kinh tThái Nguyên có m c t ng tr ng khá cao, t c t ng giá tr s n xu t trên abàn t nh t ng liên t c m c 12-13%/n m, c c u kinh t chuy n d ch theo

án FDI v i v n u t ng ký 7 t USD, 72 d án u t trong n c v i v n

và gi i ngân 100% v n u t ng ký, s gi i quy t vi c làm cho 150.000 lao

ng, kim ng ch xu t kh u t 45 t USD, doanh thu tiêu th n i a c ttrên 10.000 t ng, n p ngân sách trên 4.000 t ng [4; 7; 8]

M c dù các KCN trên a bàn t nh ã mang l i nh ng k t qu nh t nh,song quá trình xây d ng và phát tri n các KCN trên a bàn t nh Thái Nguyên

ã b c l nh ng h n ch nh : v trí quy ho ch m t vài KCN ch a h p lý, t l

l p y t công nghi p t i m t s KCN còn th p, nhi u d án thu hút u t

giai o n u xây d ng KCN có ch t l ng th p (quy mô u t nh , côngngh l c h u, ph ng pháp qu n lý u t xây d ng và s n xu t kinh doanhcòn h n ch d n n ho t ng s n xu t kinh doanh c a m t s doanh nghi p

ch a t hi u qu , còn lãng phí tài nguyên t), m t s d án còn gây ô nhi mmôi tr ng, k t c u h t ng trong hàng rào và ngoài hàng rào m t vài KCN

ch a c u t ng b , hi u qu kinh t - xã h i t o ra t m t vài KCN

ch a t ng x ng v i m c s d ng tài nguyên, c bi t là tài nguyên t,

02 KCN ch a có nhà máy x lý n c th i t p trung, các Khu tái nh c ph c

v cho b i th ng gi i phóng m t b ng KCN u t ch a ng b , nhi uKCN ch a xây d ng c khu nhà cho công nhân lao ng, ã phát sinhnhi u v n v n xã h i xung quanh khu v c d án KCN, Nh ng h n ch

ã b c l v kinh t , xã h i và môi tr ng nói trên, òi h i ph i có gi i pháp

kh c ph c ngay

Là ng i ã theo dõi các KCN trên a bàn t nh Thái Nguyên nhi u n m,

có s am hi u nh t nh v l nh v c này, v i mong mu n góp ph n bé nh c amình vào s nghi p phát tri n b n v ng các KCN trên a bàn, a TháiNguyên s m tr thành trung tâm công nghi p c a vùng Trung du mi n núi

B c b , nghiên c u sinh ã l a ch n tài: "Phát tri n b n v ng các khu

công nghi p trên a bàn t nh Thái Nguyên" làm i t ng nghiên c u trong

lu n án

2 M c ích nghiên c u c a lu n án

Phát tri n b n v ng (PTBV) các KCN bao g m nhi u n i dung phongphú, trong khuôn kh c a lu n án này, m c tiêu nghiên c u ch gi i h n cáckhía c nh sau:

- H th ng hóa c s lý lu n và kinh nghi m th c ti n PTBV các KCN

t i m t s qu c gia, vùng lãnh th , các a ph ng và rút ra bài h c kinhnghi m cho PTBV các KCN trên a bàn t nh Thái Nguyên

- Phân tích th c tr ng quá trình hình thành và phát tri n các KCN trên

a bàn t nh Thái Nguyên trong giai o n v a qua theo các tiêu chí c a PTBVcác KCN v kinh t , v xã h i và môi tr ng

- xu t ph ng h ng, gi i pháp PTBV các KCN v i ba n i dungchính: PTBV các KCN v kinh t , xã h i và môi tr ng trên a bàn t nh TháiNguyên n n m 2020

3 i t ng và ph m vi nghiên c u lu n án

3.1 i t ng nghiên c u

i t ng nghiên c u tài lu n án là quá trình phát tri n các KCN trên

a bàn t nh Thái Nguyên theo quan i m b n v ng N i hàm c a phát tri n

b n v ng các KCN trên a bàn t nh Thái Nguyên c xác nh trên ba tr

c t chính: b n v ng v kinh t , t c m c t ng tr ng kinh t liên t c trongcác KCN và s d ng hi u qu các ngu n l c; b n v ng v xã h i c xemxét trên giác các KCN ã t o vi c làm, thu nh p và phân ph i công b ngcho công nhân lao ng và c dân trên a bàn; b n v ng v môi tr ng cxem xét v m t tác ng c a KCN n môi tr ng sinh thái trong KCN vàcác Khu v c li n k KCN

3.2 Ph m vi nghiên c u

Ph m vi n i dung: KCN c xem xét nh m t ch nh th g m v trí,

di n tích, ch c n ng, vai trò trong phát tri n kinh t c a t nh, các doanhnghi p (DN) ho t ng trong KCN, ng i lao ng làm vi c trong KCN,BQL các KCN, h th ng các chính sách v qu n lý các KCN, các thành ph nkinh t tham gia u t xây d ng k t c u h t ng k thu t trong hàng rào vàngoài hàng rào các KCN, các nhà u t th c p có ho t ng u t trongKCN, s n xu t kinh doanh và cung ng d ch v trong các KCN Ngoài ra, các

l nh v c qu n lý Nhà n c v quy ho ch, xây d ng, môi sinh, môi tr ng,

th ng m i, xu t - nh p kh u, lao ng trong KCN và nhi u l nh v c khác

c ng c xem xét v i t ng khía c nh qu n lý

Ph m vi th i gian: kh o sát th c tr ng quá trình xây d ng, hình thành và

phát tri n các KCN trên a bàn t nh Thái Nguyên t n m 2010 n nay

qu n lý và kinh t h c, có tính n các i u ki n c th c a t nh Thái Nguyên

4.2 Ph ng pháp ti p c n

Ph ng pháp ti p c n theo chuyên ngành qu n lý kinh t , t c coi PTBVcác KCN trên a bàn t nh Thái Nguyên v a là i t ng tác ng c a các cquan qu n lý kinh t c a Nhà n c và các chính sách phát tri n KCN, qu n lý

c a Nhà n c i v i các KCN; PTBV các KCN Thái Nguyên v a là k t qu

c a nh ng tác ng ó ng th i, PTBV các KCN c ng là k t qu n l c c acác ch th trong KCN d i s qu n lý c a các c quan nhà n c, nhà n c

c hi u ch y u là chính quy n a ph ng t nh Thái Nguyên và BQL cácKCN, các S , Ngành và s tham gia c a các i t ng có liên quan là các DNKCN, nhân dân trong vùng d án có KCN

4.3 Ph ng pháp nghiên c u

Lu n án s d ng nhi u ph ng pháp nghiên c u, trong ó ch y u là t ng

k t ho t ng th c ti n thông qua kinh nghi m cá nhân c a nghiên c u sinh,qua phân tích, t ng h p và ánh giá các công trình nghiên c u, tài li u, t li u

ã có k t h p v i phân tích các s li u th ng kê, các báo cáo t ng k t th c ti n

c a B , Ngành Trung ng, UBND t nh, BQL các KCN trên a bàn t nh TháiNguyên, báo cáo c a các c quan ban ngành thu c t nh Thái Nguyên

5 Nh ng óng góp khoa h c c a lu n án

T ng quan, phân tích, ánh giá làm rõ thêm m t s v n v lý thuy tphân tích PTBV các KCN trên a bàn t nh, trong ó nh n m nh n i dungPTBV và tiêu chí ánh giá PTBV

ánh giá c th c tr ng PTBV các KCN trên a bàn t nh Thái Nguyêntheo các tiêu chí và n i dung PTBV các KCN và ch rõ nh ng y u t , nguyênnhân ã t và ch a t trong phát tri n các KCN trên a bàn t nh theo m ctiêu PTBV các KCN

Lu n án xây d ng c khái ni m v PTBV các KCN, khái ni m v

m i quan h l i ích hài hòa gi a Nhà n c, các doanh nghi p trong KCN và

ng i dân trong vùng d án các KCN, m c ph bi n v ti p c n và s

d ng các d ch v ti n ích xã h i c a ng i lao ng và nhân dân trong vùng

d án các KCN; môi sinh, môi tr ng s ng, môi tr ng làm vi c c a côngnhân và nhân dân trong vùng d án c c i thi n rõ r t

- B o m ch t l ng ngu n nhân l c cho các KCN, ng th i có nh

h ng và gi i pháp g n k t gi a c s ào t o v i ng i s d ng lao ng

- C ch cho phép BQL các KCN c phép v n ng, s d ng, kh u

tr kinh phí ng tr c ti n thuê t có h t ng n p m t l n 50 n m cho BQLcác KCN b i th ng gi i phóng m t b ng và u t xây d ng k t c u h

t ng ng b t i KCN thu hút u t , c bi t là thu hút FDI

- Tiêu chu n hóa ho t ng qu n lý hành chính nhà n c i v i KCN,

nh t là v t ch c b máy, ph ng th c ho t ng c a BQL các KCN, có c

ch phân công, phân c p và ph i h p th ng nh t t c quan qu n lý Trung

ng n các c quan qu n lý a ph ng, nh t là gi a BQL các KCN v i các

c quan chuyên môn c a UBND t nh và các huy n, thành ph , th xã có KCN

- Nghiên c u xây d ng c ch chính sách u ãi, khuy n khích u t

t o i u ki n thu n l i thu hút u t vào KCN, k t h p v i c ch l a ch nnhà u t g n v i b o lãnh ho c ký qu th c hi n d án u t tri n khai

th c hi n d án u t m t cách hi u qu

7 K t c u c a lu n án

Ngoài ph n m u, k t lu n và danh m c tài li u tham kh o, n i dung

c a lu n án g m 4 ch ng, 14 ti t

Ch ng 1

T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U LIÊN QUAN N PHÁT TRI N B N V NG CÁC KHU CÔNG NGHI P

TRÊN A BÀN T NH THÁI NGUYÊN

1.1 NH NG NGHIÊN C U LÝ THUY T V QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH

VÀ PHÁT TRI N CÁC KHU CÔNG NGHI P

Quá trình hình thành và tác ng c a các KCN n phát tri n kinh t - xã

h i c a m i qu c gia, vùng lãnh th là ch ã c nhi u nhà khoa h cnghiên c u và công b trong nhi u công trình khác nhau có th làm rõ h

th ng tri th c khoa h c ã có liên quan n tài Phát tri n b n v ng cácKhu công nghi p trên a bàn t nh Thái Nguyên , nghiên c u sinh xin ctrình bày thành qu nghiên c u trong l nh v c này theo các v n sau ây:

1.1.1 Các lý thuy t v phát tri n công nghi p

1.1.1.1 Lý thuy t nh v công nghi p

Lý thuy t nh v công nghi p (l a ch n v trí phân b công nghi p) lý

gi i s hình thành các KCN d a trên nguyên t c ti t ki m chi phí v n chuy n

Lý thuy t này do nhà kinh t Alfred Weber xây d ng v i n i dung c b n là môhình không gian v phân b công nghi p trên c s nguyên t c t i thi u hóa chiphí và t i a hóa l i nhu n M c tiêu c a lý thuy t này là gi m t i a chi phí v nchuy n trong t ng chi phí giá thành s n xu t toàn b th c hi n m c tiêu t i ahóa l i nhu n c a các nhà u t C s c a lý thuy t này là: chi phí v n chuy nchi m ph n khá l n trong c u thành chi phí s n xu t vì liên quan n v n chuy n

u vào, u ra c a nhà s n xu t Vì th , c n l a ch n v trí xây d ng c s s n

xu t sao cho ti t ki m chi phí v n chuy n m c cao nh t

Ngoài vi c a ra mô hình b trí t p trung các c s s n xu t có m iquan h g n g i v i nhau v không gian và g n v i th tr ng tiêu th , Afred

Weber còn c p t i nh ng u i m và h n ch c a vi c t p trung CN t i

m t v trí

V u i m, ông cho r ng, t p trung phát tri n CN theo v trí s t ng

c ng ngu n l c cho nh ng vùng c h i t nhi u y u t thu n l i cho sphát tri n S t p trung nhi u DN t i m t a bàn có gi i h n h p v khônggian s t o i u ki n thu n l i các nhà u t chia s chi phí do s d ng

k t c u h t ng chung, thúc y gi m giá thành s n ph m do gia t ng kh

n ng c nh tranh, t ng c ng s phân công chuyên môn hóa s n xu t theo c

c u ngành và ki n t o các liên k t s n xu t

Song Theo Alfred Weber [95], h n ch là t p trung quá nhi u DNCN vào

m t không gian h p c ng gây lên nh ng v n khó kh n cho x lý môi

tr ng, t o lên áp l c l n i v i h th ng k t c u h t ng chung k t n i v ikhu v c li n k , gây ra n n khan hi m v ngu n nhân l c trong m t a bàn

h p, gia t ng chi phí v n chuy n khi ph i áp ng kh i l ng l n các y u t

u vào cho các i t ng DN trong khu v c có t c t ng tr ng cao [95].Nhìn chung, lý thuy t nh v CN ã làm sáng t lý do hình thành vàphát tri n các KCN d a trên các l p lu n v t p trung hóa s n xu t CN theolãnh th , coi quá trình hình thành các KCN là m t quá trình tích t s n xu t,thúc y quá trình t p trung các c s s n xu t CN vào khu v c nh t nh.Tuy nhiên, lý thuy t này ch a ch ra c nh ng nh h ng c a h th ng c

ch , chính sách n PTBV các KCN, nh h ng c a các c quan qu n lý Nhà

n c tr c ti p i v i PTBV các KCN

1.1.1.2 Lý thuy t v phát tri n công nghi p theo l i th

Lý thuy t v c nh tranh vùng hay qu c gia là m t trong nh ng lý thuy tquan tr ng c s d ng làm lu n c ch ng minh s h p lý cho vi c hìnhthành các KCN t p trung

Chính Adam Smith trong Ngu n g c c a c i c a các dân t c [94] ã

a ra quan i m l i th giao thông góp ph n t o nên các khu kinh t ô th

t p trung, trong ó CN và th ng m i là ngành chính Ông vi t: b bi n

và các b sông cho phép giao thông th y thu n l i là n i các ngành s n

xu t khác nhau b t u chia nh m t cách t nhiên và t c i ti n, d n dàkhông bao lâu sau chính nh ng c i ti n ó ã t lan r ng vào nh ng vùng

t li n c a t n c Theo quan i m này, s phát tri n kinh t c a m i

qu c gia trong giai o n u có xu h ng i theo nh ng vùng mi n có ti m

M Porter [105] a ra quan i m hình thành các vùng kinh t d a trên

l i th c nh tranh Theo M Porter, kh n ng c nh tranh c a m t qu c gia phthu c vào kh n ng sáng t o và s n ng ng c a qu c gia ó Khi xu h ngkinh t mang tính toàn c u hóa thì c nh tranh c ng mang tính ch t toàn c uhóa và nh ng l i th c nh tranh tuy t i hay l i th so sánh mang tính tnhiên nh ng ch cho nh ng l i th c nh tranh qu c gia c t o ra do ssáng t o và s n ng ng c a DN trên tr ng qu c t Khi n n t ng c nhtranh chuy n d ch sang s sáng t o, n ng ng và tri th c m i thì v th và vaitrò c a qu c gia t ng lên L i th c nh tranh qu c gia c t o ra và thôngqua quá trình ô th hóa cao

S khác bi t gi a các qu c gia v giá tr , v n hóa, c u trúc kinh t , thi t

ch và l ch s s t o lên u th quy t nh cho s thành công c a qu c gia ó.Nhi u qu c gia thành công m t s ngành kinh t trên th tr ng th gi i b i

vì th tr ng trong n c n ng ng, i tiên phong và ph i ch u nhi u s c ép

c nh tranh th tr ng Các công ty c a nh ng qu c gia thành công này có

c l i th so v i các i th qu c t nh có ng l c là các i th m nhtrong n c v i s liên k t ch t ch v kinh t và th tr ng khách hàng ti m

n ng k t h p v i các nhà cung c p trong n c m nh

Theo M Porter, l i th c nh tranh c hi u là nh ng ngu n l c, l i thngành, qu c gia mà nh ó nh ng DN kinh doanh trên th tr ng th gi i s

t o ra m t s u th v t tr i h n, u vi t h n so v i nh ng i th c nhtranh tr c ti p khác L i th c nh tranh qu c gia b t ngu n t l i th so sánh

ch không ch là l i th so sánh thu n túy L i th so sánh ch là nh ng i u

ki n c thù c a m t qu c gia, ngành t o ra nh i u ki n t nhiên, tàinguyên khoáng s n, ngu n nhân l c, Nh ng i u ki n này ch là c s t o

ra m t l i th c nh tranh t t ch ch a ph i là m t l i th c nh tranh mà c n có

s sáng t o và n ng ng m i t o ra l i th c nh tranh thành công trên th

tr ng qu c t B n ch t c a l i th c nh tranh qu c gia hay c nh tranh DN là

ph i cung c p giá tr gia t ng cho các i t ng có liên quan nh : qu c giakhác, nhà u t , khách hàng, các i tác và tác ng t o giá tr gia t ng chocác i tác này

Lý thuy t c nh tranh c a M.Porter cung c p các lu n c gi i thích t isao các qu c gia l i t p trung phát tri n m t s ngành nào ó và t i sao các

DN l i có vai trò quan tr ng trong quá trình hình thành các trung tâm CN cótính c nh tranh toàn c u Lý thuy t này c ng g i m nh ng ý t ng v thu hút

u t vào KCN d a trên l i th c nh tranh c a DN ch không ph i ch là l i

th c nh tranh c a b n thân KCN [105]

1.1.1.3 Lý thuy t nh v trung tâm

Lý thuy t nh v trung tâm c các nhà khoa h c ng i c làW.Christaller và A.Losch a ra vào n m 1933 S ra i c a lý thuy t này

ã góp ph n quan tr ng vào vi c tìm ki m nh ng quy lu t v b trí khônggian cho s phát tri n l c l ng s n xu t

Lý thuy t nh v trung tâm th a nh n nh ng u th c a t p trung hóatheo lãnh th v i các l i ích ngo i ng, t o cho các DN s n xu t s g n k tphù h p v i quy mô th tr ng t ng ng v i s t p trung khi n các DN phân

b g n nhau t i trung tâm th tr ng S t p trung này, giúp các DN có thchia s nh ng gánh n ng v chi phí s d ng h t ng chung (trong ó c bi t

là h th ng giao thông, c p i n, c p n c, thông tin liên l c, ), t ó các

DN có th liên k t, h tr l n nhau trong ho t ng s n xu t kinh doanh, góp

ph n t ng n ng su t lao ng, th c hi n phân công chuyên môn hóa, h p táchóa nh m gi m giá thành s n ph m, s d ng h p lý và ti t ki m ngu nnguyên li u, n ng l ng và các y u t u vào khác

S phân chia các a i m không gian cho các nhà s n xu t khác nhau s

t o lên m t tr t t th b c c a các v trí trung tâm Lý thuy t nh v trung tâm

có i m áng l u ý là xác nh quy lu t phân b không gian t ng quan gi acác i m dân c , có th quy ho ch các i m cân c và các vùng m i khaithác m t cách h p lý Lý thuy t này mang ý ngh a th c ti n và là c s cho btrí và xây d ng KCN, t o n n t ng h t nhân hình thành các khu dân c , khu

ô th m i t i các khu t còn tr ng li n k KCN

1.1.1.4 Lý thuy t C c phát tri n

Lý thuy t C c phát tri n do nhà kinh t h c ng i pháp Francois Peroux

a ra vào n m 1950 và sau ó c Albert Hirshman, Myrdal, Fridman vàHarry Richardson [104] ti p t c nghiên c u và phát tri n

Lý thuy t c c phát tri n cho r ng, m t vùng không th phát tri n kinh t

ng u t t c các khu v c trên lãnh th c a nó theo cùng m t không gian

kinh t , ng u t t c các khu v c trên lãnh th theo cùng m t th i gian,

mà luôn có xu h ng phát tri n m nh nh t m t vài khu v c trong khi cácvùng khác l i phát tri n ch m ho c kém phát tri n h n

Lý thuy t kinh t này c ng cho r ng vai trò c a CN và d ch v có vai trò

t c i m i cao, s n ph m có co giãn theo thu nh p cao và có ph m vi

th tr ng r ng l n, s phát tri n nhanh và tác ng kéo theo các ngành cóliên quan n nó phát tri n, t o ra tác ng lan t a i v i các b ph n khác

c a vùng kinh t S phát tri n c a m t ngành CN m i nh n nh v y s làmcho lãnh th n i ó phân b s phát tri n và theo ó s l ng vi c làm m i

t ng lên, thu nh p t ng, d n n chi tiêu t ng Nh ó, các ngành CN m i g n

v i các ho t ng d ch v và các lo i hình u t m i c thu hút vào n i óngày m t nhi u h n S t p trung phát tri n CN trên m t khu v c lãnh th ,khi t n m c nh t nh, s t o hi u ng lan t a có tác d ng nh utàu lôi kéo theo s phát tri n c a các vùng khác, t o ra i u ki n cho n nkinh t các n c phát tri n m nh m

Ti p t c lý thuy t này, Myrdal (1957), Hirshman (1958), Salvatore(1972), Harry Richardson (1976,1979) [104] ã a ra tác ng c a s pháttri n t i m t i m c c c xác nh b i c nh ng hi u ng lan t a và hi u

ng thu hút hay hi u ng phân c c t i t ng tr ng kinh t , gia t ng thu nh pbình quân u ng i và t o ra c h i phát tri n kinh t c a vùng xung quanh

nó Theo nh ng tác gi này, k t qu tác ng lan t a c a m t c c bao g m

m t di n r ng nh sau: t o nên m t môi tr ng trao i hàng hóa sôi ng

v i t cách là ngu n cung c p l n hay th tr ng tiêu th l n; chuy n giao và

i m i công ngh , nâng c p c s v t ch t và thúc y nghiên c u phát tri nkhoa h c công ngh và ng d ng khoa ho c công ngh ; t o ra s thay i v

nh n th c, v sinh ho t v n hóa, v giáo d c ào t o, v xây d ng th ch và

nh ng i m i khác v tâm lý c a ng i s n xu t và ng i tiêu dùng; t o môi

tr ng h p d n thu hút u t thông qua thi t l p nh ng ho t ng m i trên

c s ó thúc y u t phát tri n k t c u h t ng kinh t - xã h i, u tphát tri n ô th ,

Nh v y, lý thuy t c c phát tri n là lý thuy t ph c v tr c ti p cho vi c

l a ch n lãnh th tr ng i m phát tri n S hình thành lãnh th phát tri n

nh là các c c phát tri n s t o ng l c cho toàn b n n kinh t phát tri n và

là ph ng th c l a ch n phát tri n phù h p v i i u ki n và ngu n l c c acác n c ang phát tri n Nh ng h n ch c a lý thuy t này là nó kéo theo schênh l ch GDP bình quân u ng i c a nh ng vùng lãnh th phát tri n so

d ng, phát tri n các KCN" c a c Quân [59]

Trong các công trình này các tác gi ã bàn n tác ng có l i c a cácKCN trên các m t sau ây: KCN có vai trò quan tr ng trong thu hút các nhà

u t có v n l n, công ngh hi n i, tiên ti n s n xu t hàng hóa ch t

l ng cao a ra th tr ng trong n c và qu c t ; các KCN óng góp ph n

l n vào t ng tr ng kinh t , chuy n d ch c c u kinh t theo h ng hi n i,

t o vi c làm và t ng ngu n thu ngân sách nhà n c (NSNN); các DN trongKCN, nh t là DN FDI t o i u ki n ng i lao ng ti p c n ph ng pháp

qu n lý tiên ti n, hi n i, thúc y chuy n giao công ngh và u t i m icông ngh s n xu t; xây d ng KCN s t o i u ki n thúc y u t s n xu ttrong các KCN và thông qua ó có tác ng lan to n s phát tri n các khu

v c lân c n và toàn b n n kinh t qu c dân

Các nhà khoa h c c ng ch rõ tác ng tiêu c c c a các KCN n các

v n xã h i và môi tr ng nh sau: t ng nhanh s l ng các ch t th i ramôi tr ng, trong ó có nhi u ch t th i gây h i cho s c kh e và môi tr ng

n u không c x lý t t; các KCN c nh tranh v i ngành nông nghi p trong

l nh v c t ai khi n m t b ph n nông dân b m t t, không có vi c làm,làm phát sinh các v n xã h i ph c t p nông thôn; các KCN không m

ng t t các công trình d ch v xã h i nh nhà , b nh vi n, tr ng h c, khu

v n hóa, gi i trí khi n i u ki n s ng c a nh ng ng i làm vi c trong cácKCN g p khá nhi u khó kh n Song nh ng công trình này c ng ch a a ra

c nh ng gi i pháp c th kh c ph c nh ng h n ch , c bi t là các gi ipháp huy ng ngu n l c cho u t xây d ng các h t ng thi t y u ngoàihàng rào KCN nh nhà cho công nhân KCN, tr ng h c, nhà tr , trung tâm

ch m sóc s c kh e, và các công trình này c ng ch a ch ra c các gi ipháp huy ng ngu n l c th c hi n các bi n pháp kh c ph c các nh

h ng v môi tr ng nh rác th i công nghi p và rác th i sinh ho t c a KCN

c ng nh khu v c dân c li n k

1.1.2.2 Nh ng nghiên c u v i u ki n, xu h ng và các y u t phát tri n b n v ng khu công nghi p

V n phát tri n các KCN t p trung thu hút u t và qu n lý ho t

ng u t s n xu t c a các nhà u t trong m t không gian chung cxem nh m t xu h ng v n ng mang tính qui lu t và phù h p v i m c tiêuphát tri n kinh t nhanh g n v i quá trình CNH c a nhi u n c trên th gi i

M t s công trình khoa h c ã bàn lu n v các i u ki n phát tri n tri n KCN

m t cách b n v ng "d n theo" nghiên c u c a World Bank (2005) ã bàn

lu n v nhu c u tài chính phát tri n h t ng thông tin và truy n thông g n v ivai trò c a Chính ph và khu v c t nhân trong các KCN

Lý thuy t v c m t ng h (Cluster) c a Andy Field, Mechael Porter,Torget Reve [105] ng h s phát tri n theo h ng liên k t, theo ó c m

t ng h c hi u là s hòa h p c a các i tác, ó chính là các thích ng

c a các công ty, hãng v nh ng tài n ng và c ch h tr khi có v trí li n k

u t s n xu t kinh doanh và s d ng hi u qu các ngu n l c nh m t o ra

hi u su t cao cho t t c các bên [105]

M t d ng KCN thân thi n v i môi tr ng ang c nhi u ng i quantâm là KCN sinh thái c a B.H, Roberts Elsevier [97], công trình này ã bàn

lu n v KCN sinh thái v i tiêu chí c th nh sau: KCN c thi t k theo

ch b o v môi tr ng; KCN có h t ng k thu t và các công trình b o vmôi tr ng; KCN bao g m các DN s d ng các ph ph m và ph ph m c anhau, các DN tái ch , các DN s n xu t s n ph m s ch và có công ngh b o vmôi tr ng, trao i, h c t p kinh nghi m l n nhau v t ch c qu n lý pháttri n b n v ng các KCN và nh h ng h p tác trong t ng lai c a các bên cóliên quan nh Châu Á, Châu Phi và Châu Âu Các v n nh khái ni m,pháp lý, chính sách liên quan n phát tri n các KCN sinh thái c ng cquan tâm bàn lu n

M c dù ã c bàn lu n khá nhi u, trên th c t KCN sinh thái v n còn

là khái ni m m i m i v i c ng ng DN và các c p chính quy n c a các

n c nên mô hình này m i c v n d ng và áp d ng mang tính th nghi m,

th m dò Các tác gi cho r ng, các KCN sinh thái nên c thi t k t ng t

nh mô hình KCN truy n th ng cho phép các DN dùng chung c s h

t ng nh m thúc y s n xu t và gi m giá thành s n xu t, i ôi v i nh ng tiêuchu n g n s n xu t v i b o v môi tr ng và trách nhi m xã h i H n ch c acông trình nghiên c u KCN sinh thái là m i ch nghiên c u PTBV KCN d igóc v kinh t và môi tr ng mà ch a xem xét n các v n xã h i m tcách th a áng

1.2 NH NG NGHIÊN C U V PHÁT TRI N B N V NG CÁC KHU CÔNG NGHI P CÁC N C VÀ VI T NAM

Trên th gi i và Vi t Nam n nay, ã có nhi u công trình nghiên c u vphát tri n b n v ng các KCN, i n hình nh các công trình:

Công trình nghiên c u Implementing industrial ecology? Plaining foreco-industrial in the USA c a D.Gibbs và P.Deutz Nxb Elsevier cho r ng,

m c dù quan i m PTBV nh n c s ng thu n r ng rãi trong nhi u di n

àn qu c t nh ng trên th c t , vi c t m c tiêu win-win-win (cùng chi n

th ng) v các m t phát tri n kinh t , môi tr ng và xã h i v n còn là m t v n nan gi i [100] Nh ng quan i m ng h phát tri n CN sinh thái cho r ng

vi c d ch chuy n trong chu i s n xu t CN t m t ng th ng n h th ngkhép kín là i u ki n giúp t m c tiêu PTBV Trong nh ng n m g n ây,các ti p c n t khái ni m CN sinh thái c s d ng ch y u u t pháttri n các KCN, thu hút u t nâng cao n ng l c c nh tranh c a các DNtrong KCN, gi m thi u ô nhi m môi tr ng, t o vi c làm và c i thi n i u

ki n lao ng Tác gi công trình nh n m nh vào các v n nan gi i n y sinhtrong giai o n phát tri n KCN theo h ng b n v ng M Công trình này

ch a bàn lu n th a áng n tác ng c a các KCN M n xã h i

Vi t Nam ã xu t hi n nhi u công trình nghiên c u v khía c nh hìnhthành và phát tri n các KCN Ví d nh công trình c a V Ng c Thu [65],công trình này tác gi ã phân tích, ánh giá th c tr ng công tác b o v môi

tr ng KCN và xu t gi i pháp t ng c ng qu n lý môi tr ng trongKCN g n v i nh h ng phát tri n các KCN, thu hút u t i ôi v i b o vmôi tr ng

- B K ho ch và u t trong "Báo cáo t ng k t 20 n m xây d ng vàphát tri n các KCN, KCX và KKT Vi t Nam" [11] ã t p trung vào ánhgiá quá trình hình thành, xây d ng và phát tri n KCN trên c n c sau hai

m i n m, t ó xu t m t s quan i m, nh h ng và gi i pháp v ti p

t c phát tri n mô hình KCN

M t s nghiên c u khác ã phân tích s tác ng c a th ch n pháttri n và PTBV các KCN trên ph m vi c n c i n hình là các công trình

c a V i Th ng [62] ã ch ra nh ng t n t i trong th c ti n áp d ng các c

ch , chính sách vào m i a ph ng nh : h i ch ng t thành l p các KCNkhi ch a c chu n b k l ng; s c nh tranh không lành m nh gi a các

a ph ng v thu hút u t vào KCN, các v n v ô nhi m môi tr ng và

v n qu n lý, Các nghiên c u này c ng ã xu t thay i c ch , chínhsách nh m b o m cho PTBV các KCN trên ph m vi c n c, c p n

v n l a ch n quy ho ch xây d ng KCN và l a ch n a i m xây d ngKCN phù h p v i c thù ngành và phù h p v i i t ng thu hút u t theo

c c u ngành vào KCN Các tác gi c ng ki n ngh m t s gi i pháp c th

nh : c n ánh giá úng th c tr ng phát tri n KCN Vi t Nam; nâng cao ch t

l ng quy ho ch xây d ng các KCN Vi t Nam, nh t là l a ch n KCN, c

bi t là v trí t KCN; coi tr ng quy ho ch các khu ch c n ng, khu nhà , khu

ph c v công c ng trong vi c xây d ng và phát tri n các KCN các a

ph ng; thu hút ch u t h t ng, thu hút các nhà u t th c p v i các

chính sách u ãi riêng, c ch qu n lý c thù t o thu n l i thúc y s n xu t

c a DN trong KCN

M t s nghiên c u ã phân tích, ánh giá s phát tri n c a các KCN

Vi t Nam và nêu b t các c tr ng c ng nh nh ng t n t i trong quá trìnhphát tri n KCN Vi t Nam nói chung và m i a ph ng nói riêng, c th

nh : công trình c a Bùi Th C , công trình c a Ngô S Bích [20; 35] u

c p n vai trò c a phát tri n công nghi p, các KCN i v i s nghi p CNH,

H H và c ng nêu c nh ng b t c p v ho t ng qu n lý Nhà n c i v iKCN, KKT nh ng nh ng công trình này ch a có nh ng gi i pháp th a áng PTBV các KCN v kinh t , xã h i, môi tr ng và th ch

- Công trình c a Vi t c, c a Phan Tu n Giang [41; 42] ã ch ng minh

s phát tri n các KCN Vi t Nam ch a b n v ng trên các m t hi u qu ho t

ng ch a cao, ch a b o m các tiêu chí b n v ng v môi tr ng và xã h i,

ch a có tính dài h n, nhân l c s d ng có trình th p và xu t m t s

gi i pháp nh quy ho ch l i các KCN d a trên l i th so sánh, h n ch xây

d ng KCN trên t lúa, ki m soát các KCN áp ng tiêu chí b n v ng vmôi tr ng và xã h i, khuy n khích thu hút vào các KCN các d án côngngh cao, s ch thân thi n môi tr ng

M t s công trình nghiên c u khác c p t i m t vài khía c nh vPTBV trong các KCN m t s a ph ng nh : công trình V Thành H ng,công trình c a Hoàng Hà và các c ng s , công trình c a Lê Thành Quân [43;52; 60] ã phân tích, ánh giá các y u t nh h ng n PTBV KCN, v th c

tr ng công tác b o v môi tr ng, gi i quy t vi c làm, c thù qu n lý cácKCN và a ra m t s gi i pháp PTBV các KCN

- Công trình c a Hi p h i Môi tr ng ô th và KCN Vi t Nam ã trìnhbày th c tr ng môi tr ng t i các KCN và xu t các gi i pháp huy ngngu n l c cho công tác b o v môi tr ng KCN, c bi t là các công trình x

lý n c th i t p trung [45]

- Công trình c a Ph m Thanh Hà [44] ã c p t i vai trò ng l c c a

s nghi p CNH, H H c a các KCN và c p n m t s b t c p nh : ônhi m môi tr ng, ào t o ngu n nhân l c cho KCN, huy ng ngu n v ncho phát tri n h t ng KCN, c ch phân c p và y quy n cho BQL các KCN

c p t nh

- Công trình c a V Qu c Huy [49] ã c p n công tác xây d ng quy

ho ch phát tri n các KCN, tình hình u t xây d ng h t ng và thu hút u

t vào KCN, nh h ng và gi i pháp quy ho ch phát tri n các KCN

- T i Thái Nguyên, hi n ã có m t s công trình nghiên c u l t v cácKCN trên a bàn t nh Thái Nguyên nh : Nghiên c u ánh giá s phát tri n

b n v ng các khu công nghi p trên a bàn t nh Thái Nguyên c a Võ ThyTrang [74] tài: "S phát tri n b n v ng c a các KCN trên a bàn t nhThái Nguyên" c a tác gi Tr n Chí Thi n [64] Trên quan i m ánh giá pháttri n b n v ng các KCN và kh o sát m c phát tri n b n v ng c a cácdoanh nghi p trong KCN, bài vi t này xu t nhóm tiêu chí ánh giá sphát tri n b n v ng n i t i các KCN và tác ng lan t a c a KCN n sphát tri n c a các doanh nghi p, các ngành kinh t c a t nh Tác gi c ng

th a áng trong công trình này H n n a, công trình này m i d ng nh ngnghiên c u có tính s khai, ch a i sâu vào b n ch t c a PTBV các KCN

m t t nh có c thù nh Thái Nguyên

- Báo cáo k t qu tri n khai ho t ng nâng cao ch s n ng l c c nhtranh (PCI) t nh Thái Nguyên t n m 2011-2014 [83; 84; 88] Trong các báocáo này ã nêu rõ v môi tr ng u t , kinh doanh t i Thái Nguyên, ánh giá

th c tr ng, nh ng nguyên nhân t n t i h n ch c a t ng n m và a ra nh ng

gi i pháp hi u qu nâng cao ch s n ng l c c nh tranh c p t nh ( k t qu

t v trí x p h ng 53/63 t nh Thành vào n m 2011, Thái Nguyên ã v n lên

- Xây d ng và b sung khung lý thuy t phân tích, ánh giá PTBV cácKCN trên a bàn t nh

- ánh giá th c tr ng PTBV các KCN trên a bàn t nh Thái Nguyêntheo các tiêu chí PTBV v kinh t , môi tr ng và xã h i; các nhóm y u t nh

h ng v kinh t , xã h i và môi tr ng; các n i dung PTBV các KCN v kinh

t , xã h i và môi tr ng; ch ra các nguyên nhân t n t i, h n ch nh h ng

n PTBV các KCN trên a bàn t nh; t ng k t rút ra m t s bài h c kinh

nghi m áp d ng cho PTBV các KCN trên a bàn t nh Thái Nguyên và có th

áp d ng t i các t nh có i u ki n t ng ng v i Thái Nguyên

- xu t quan i m, m c tiêu, ph ng h ng và các gi i pháp PTBVcác KCN trên a bàn t nh Thái Nguyên n n m 2020, t m nhìn n n m2030; th c hi n hi u qu các nhóm gi i pháp PTBV các KCN trên a bàn

t nh v kinh t , xã h i và môi tr ng Lu n án, s xu t các ki n ngh khoa

h c n các c quan có th m quy n xem xét, gi i quy t nh m thúc y PTBVcác KCN trên a bàn t nh n n m 2020, t m nhìn n n m 2030

Ch ng 2

C S LÝ LU N VÀ TH C TI N V PHÁT TRI N B N V NG

CÁC KHU CÔNG NGHI P

2.1 KHÁI NI M PHÁT TRI N B N V NG KHU CÔNG NGHI P VÀ CÁC TIÊU CHÍ ÁNH GIÁ

2.1.1 Khái quát v khu công nghi p

2.1.1.1 Khái ni m khu công nghi p và mô hình qu n lý i u hành Khu công nghi p

a Khái ni m Khu công nghi p

Theo ngôn ng Anh - M , KCN th ng c bi u t b ng m t s c m

t sau: Industrial Estates, Industrial zone (IZ), export processing zone (EPZ)hay Industrial Park (IP) M c dù có chút ít khác bi t gi a các c m t ó,

nh ng chúng ã c dùng ph bi n nhi u n c trên th gi i ch m tkhu v c t p trung các c s s n xu t CN

Quan ni m v KCN các n c không hoàn toàn ng nh t v i nhau,

nh ng chúng có i m chung là KCN là m t v ng lãnh th c phân nhranh gi i rõ ràng và c quy ho ch t ng th v i h th ng k t c u h t ng kthu t ng b , v d ch v h t ng kinh t - xã h i li n k thu hút v n u

t , công ngh , ph ng pháp qu n lý CN nh m thúc y phát tri n kinh t

Vi t Nam, Ngh nh s 29/2008/N - CP ngày 14/03/2008 c a Chính

ph quy nh v KCN, KCX và KKT KCN c xác nh là khu chuyên s n

xu t hàng CN và th c hi n các d ch v cho s n xu t CN, có ranh gi i a lýxác nh [23]

Theo T i n Bách khoa Vi t Nam, KCN là khu chuyên s n xu t hàng

CN và th c hi n các d ch v cho s n xu t CN, do Chính ph thành l p haycho phép thành l p K th a nhân t h p lý trong các nh ngh a nêu trên,

trong lu n án này, KCN c hi u là m t ph n lãnh th c a qu c gia c xác nh ranh gi i rõ ràng, c xây d ng h t ng thích h p cho s n xu t công nghi p, không có dân c sinh s ng bên trong và c thành l p theo quy nh pháp lu t c a t ng n c.

b Khái ni m qu n lý nhà n c i v i Khu công nghi p

Mô hình các KKT, KCN, KCX ã c hình thành và phát tri n r t lâu

i v i các n c phát tri n và c ng c phát tri n t i các n c ang pháttri n nh ng th p k g n ây (trong ó có Vi t Nam) i cùng v i quá trìnhhình thành, xây d ng và phát tri n các KCN là các mô hình qu n lý các KCN

t , m t xây d ng, h th ng các công trình h t ng k thu t, tiêu chu n vmôi tr ng c a KCN,

V qu n lý ho t ng u t trong, ngoài hàng rào KCN nh ti p nh n

c p t nh i v i các l nh v c nh : doanh nghi p, môi tr ng, lao ng, quy

ho ch - xây d ng, theo mô hình qu n lý Nhà n c theo vùng, lãnh th i

v i các KCN trên a bàn t nh ho c liên t nh

V t ch c b máy qu n lý các KCN c t ch c theo hình th c ttrung ng t i a ph ng nh : có T ng c c qu n lý các KCN tr c thu cchính ph ho c b chuyên ngành i v i ài Loan, Hàn Qu c, Nh t B n,

Vi t Nam là BQL các KCN các KCN Vi t Nam tr c thu c Chính ph và nay

là V qu n lý các KKT- B K ho ch và u t , a ph ng là BQL cácKCN t nh tr c thu c UBND t nh th c hi n qu n lý Nhà n c i v i cácKCN trên a bàn t nh theo c ch "m t c a, m t d u t i ch " [23; 24].Qua m t s c i m ch y u v mô hình qu n lý các KCN trên th

gi i và Vi t Nam Trong lu n án này, có th hi u r ng qu n lý Nhà n c các

KCN là ho t ng ch p hành, i u hành ho t ng u t , xây d ng và phát tri n các KCN, ho t ng u t , s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p KCN

c a h th ng c quan nhà n c xây d ng, phát tri n b n v ng các KCN theo nh h ng và m c tiêu c a Nhà n c N i hàm khái ni m qu n lý Nhà

n c các KCN bao hàm nh ng n i dung sau:

u t vào KCN, v n ng, ti p nh n, th m tra/ ng ký c p, i u ch nh, thu

h i Gi y ch ng nh n u t , ch m d t ho t ng i, cung c p, h tr d ch vcông t i doanh nghi p KCN theo quy nh c a pháp lu t v KCN và pháp lu t

có liên quan; ph c v , h tr , khuy n khích và giám sát các doanh nghi pKCN u t s n xu t- kinh doanh phát tri n theo nh h ng và m c tiêu c anhà n c

Th hai, h th ng c quan nhà n c qu n lý KCN c b trí theo 2 c p:

c p trung ng g m Chính ph , Th t ng Chính ph , B , Ngành Trung

ng Chính ph th ng nh t qu n lý các ho t ng u t , xây d ng phát tri ncác KCN trên ph m vi c n c và phân c p tr c ti p m t s nhi m v qu n lýnhà n c các KCN cho B , Ngành trung ng, BQL các KCN, ho ch nh,ban hành chính sách v mô v phát tri n KCN; c p a ph ng là UBND c p

t nh và BQL các KCN th c hi n các nhi m v phân c p, y quy n c a Chính

ph , B , Ngành trung ng qu n lý, i u hành, giám sát tr c ti p các ho t

ng u t , xây d ng, phát tri n KCN, các ho t ng u t s n xu t kinhdoanh c a DN KCN theo nh h ng, m c tiêu c a nhà n c

2.1.1.2 Tác ng c a khu công nghi p i v i phát tri n kinh t - xã h i

Các tác ng tích c c c a khu công nghi p

Khu công nghi p luôn có tác ng tích c c nhi u m t n quá trình pháttri n n n kinh t qu c dân nói chung, a ph ng có KCN nói riêng

a KCN t o ng l c thúc y CNH, H H t n c

Khu công nghi p là n i nghiên c u, chuy n giao công ngh g n li n v i

th c t s n xu t c a các DN KCN, c ng là ti p nh n, ào t o và chuy n giaocông ngh m i, ti p nh n các ph ng pháp qu n lý khoa h c, hi u qu , gia

t ng thu hút ngu n v n u t trong và ngoài n c u t vào KCN

b KCN tác ng n chuy n d ch c c u kinh t theo h ng tích c c

các n c ang phát tri n, vi c u t xây d ng và phát tri n các KCN

c coi là ph ng th c ch y u thúc y chuy n d ch c c u kinh t theo

h ng t ng d n t tr ng CN và d ch v , gi m d n t tr ng nông nghi p S

xu t hi n các KCN ã làm t ng t tr ng óng góp c a các doanh nghi p s n

xu t trong KCN i v i c c u giá tr s n xu t công nghi p chung

c KCN kích thích các lo i hình d ch v s n xu t công nghi p phát tri n

Phát tri n các KCN t o i u ki n thu n l i cho phát tri n chi u sâu vàchi u r ng các lo i hình d ch v ch y u ph c v DN KCN nh cung c p c

s h t ng k thu t ngoài k t c u h t ng k thu t chung c a KCN, bao g m:

i n, n c, b u chính vi n thông, x lý ch t th i, n c th i, tài chính - ngânhàng; d ch v v n t i, d ch v cho thuê nhà, d ch v v n hóa xã h i và nhi u

lo i hình d ch v khác Các lo i hình d ch v này cùng ra i và cùng t n t iphát tri n v i các KCN t o nên s ng b v ti n ích cho không ch DNKCN, mà còn góp ph n làm cho môi tr ng kinh t - xã h i xung quanh cácKCN c c i thi n theo h ng phát tri n

d KCN góp ph n t o vi c làm m i, xóa ói gi m nghèo và phát tri n ngu n nhân l c a ph ng

Quá trình phát tri n các KCN ã thu hút m t l c l ng l n lao ng vàolàm vi c trong DN KCN và góp ph n xóa ói, gi m nghèo cho các h giaình t i a ph ng, c bi t là các vùng nông thôn n i có KCN Nói cáchkhác, KCN góp ph n gi m t l th t nghi p và t l h nghèo trong c ng ngdân c , ng th i c ng góp ph n gi m thi u t n n xã h i do th t nghi p gâynên và góp ph n b o v tr t t an toàn xã h i S phát tri n KCN góp ph nquan tr ng vào tái c c u phân công lao ng xã h i, ng th i thúc y hìnhthành th tr ng giáo d c cung c p l c l ng lao ng có trình cao, áp

ng yêu c u h i nh p kinh t qu c t c a các DN KCN

KCN thúc y hi n i hóa h th ng k t c u h t ng và y nhanh quá trình ô th hóa

Quá trình hình thành và phát tri n KCN cùng v i h th ng k t c u h

t ng k thu t ng b trong KCN thúc y vi c phát tri n và hoàn thi n h

th ng k t c u h t ng ngoài hàng rào KCN t o nên các m i liên k t gi aKCN v i vùng kinh t lân c n nh m b o m h tr d ch v t khu v c bênngoài cho KCN, góp ph n rút ng n kho ng cách chênh l ch v phát tri n gi athành th và nông thôn và y nhanh t c ô th hóa và hi n i hóa nôngnghi p nông thôn

e KCN có tác ng thúc y h i nh p kinh t qu c t

S phát tri n KCN thúc y h i nh p kinh t qu c t trên các l nh v c

nh : th ng m i qu c t , tài chính, qu n lý kinh t , qu n lý khoa h c côngngh , qu n lý Nhà n c KCN ng th i v i có ch qu n lý thông thoáng

h ng m c tiêu ph c v DN, KCN t o i u ki n cho DN t ng s c c nh tranhcác s n ph m hàng hóa, d ch v c s n xu t và cung c p t KCN

Nh ng tác ng tiêu c c c a khu công nghi p

N u quy ho ch các KCN, các chính sách phát tri n KCN ch a khoa h c

h p lý, qu n lý Nhà n c i v i KCN thi u ch t ch s gây ra nh ng tác

ng lan t a mang tính tiêu c c nh h ng n ch t l ng t ng tr ng kinh

t , n xã h i và n môi sinh, môi tr ng s ng c a chúng ta Nh ng nh

có vi c làm; tác ng phân hóa giàu nghèo do m t ph n dân c s d ngkhông h p lý ngu n kinh phí b i th ng gi i phóng m t b ng; các v n ình công, t n n xã h i gây m t an ninh tr t t xã h i trong và ngoài hàngrào KCN, các v n m t cân i v c c u lao ng i v i KCN có nhi ulao ng n

b Các tác ng tiêu c c c a KCN n i u ki n và môi tr ng phát tri n kinh t - xã h i

Nhi u a ph ng do phát tri n t các KCN và công tác quy ho chKCN thi u ng b , không phù h p v i t m nhìn chi n l c ã t o lên s

phát tri n không ng b gi a môi tr ng bên trong và ngoài hàng rào KCN; cácKCN trong m t vùng ho c a ph ng và gi a các doanh nghi p trong KCNthi u s liên k t, d n n nh ng xáo tr n v kinh t và tác ng làm t ng chi phí

xã h i do thi u tính liên k t ch t ch v kinh t V i nh ng KCN quy ho chkhông h p lý v v trí, có l i th so sánh y u, d n n kh n ng thu hút u t

h n ch , t l l p y t công nghi p th p, gây lãng phí tài nguyên t

c Các tác ng tiêu c c v môi tr ng c a KCN n môi sinh, môi

tr ng s ng xung quanh KCN

S phát tri n KCN d n n các tác ng tiêu c c v môi tr ng nh : ônhi m n c th i, ô nhi m ti ng n, ô nhi m rác th i công nghi p ( c bi t làrác th i nguy h i), ô nhi m không khí và các tác ng khác n môi sinh môi

tr ng s ng các KCN và các khu v c lân c n ngoài hàng rào KCN ã gây lên

b c xúc cho bà con nhân dân và phát sinh nh ng t cáo khi u ki n xoayquanh vi c ô nhi m môi tr ng c a m t s doanh nghi p trong m t vài KCN

2.1.2 Khái ni m phát tri n b n v ng các khu công nghi p

2.1.2.1 Khái ni m phát tri n b n v ng

T ng tr ng là m t thu t ng kinh t ch s t ng lên v l ng c a c i mà

n n kinh t c a m t n c, khu v c và toàn c u t c trong m t kho ng

th i gian nào ó Tiêu chí o l ng m c t ng tr ng th ng c s d ng

là t c t ng quy mô t ng s n ph m qu c n i tính theo giá c nh Song,

n u ch theo u i m c tiêu t ng tr ng v l ng thì có th d n n tình tr ng

có t ng tr ng mà không có phát tri n do khai thác c n ki t tài nguyên và i

x không công b ng v i các nhóm ng i khác nhau Phát tri n kinh t là s

bi n i n n kinh t qu c dân b ng m t s gia t ng s n xu t và nâng cao m c

s ng c a dân c Nói cách khác, phát tri n kinh t bao hàm t ng tr ng và c ithi n i u ki n s ng c a dân c không ch v m t kinh t , mà còn v v n hóa

và xã h i

Theo T i n Bách khoa Vi t Nam, s phát tri n là quá trình m t xã h i

t n trình th a mãn các nhu c u mà xã h i coi là c b n Phát tri n kinh

t c xem xét trên ba khía c nh c b n: m t là s thay i c a GDP, GNP,

n ng su t, hi u qu và thu nh p u ng i; hai là m c th a mãn các nhu

c u xã h i c b n c a con ng i nh s c kh e, dinh d ng, giáo d c; ba là

t t i c c u kinh t h p lý

M c dù khái ni m phát tri n ã ph n ánh c nhi u h n các m c tiêu

mà xã h i mong mu n, nh ng nhi u nhà xã h i h c và môi tr ng h c ch a

th a mãn v i n i hàm c a nó H cho r ng, t ng tr ng và phát tri n màkhông chú ý n các ti n b xã h i (nh t là n m c công b ng trong

h ng th các thành qu kinh t ) và b o v môi tr ng thì k t qu t ng tr ng

và phát tri n hôm nay là v t c n tr cho t ng tr ng và phát tri n trong t nglai V i nh ng b ng ch ng ngày càng có s c thuy t ph c h n v c n tr c acác quan h xã h i l c h u và tác ng b t l i t tình tr ng môi tr ng b tànphá n phát tri n kinh t ã khi n ngày càng có nhi u ng i ng h cáchnhìn nh n m i v phát tri n kinh t t trong s ti n b xã h i và b o v môi

tr ng Vì th , xu t hi n khái ni m m i là PTBV

N m 1987, d n theo Báo cáo T ng lai c a chúng ta (Our commonfuture) c a H i ng Th gi i v Môi tr ng và Phát tri n (WCED) c a Liên

h p qu c ã a ra khái ni m PTBV là s phát tri n áp ng c nh ngyêu c u c a hi n t i, nh ng không gây tr ng i cho vi c áp ng nhu c u c acác th h mai sau nh ngh a này c nhi u t ch c và qu c gia trên th

gi i th a nh n và c s d ng r ng rãi trong các bàn lu n v PTBV vì nó

ph n ánh yêu c u c n b n c a PTBV là tính n nh và công b ng Tuy nhiên,cách nh ngh a này ch y u h ng v m c tiêu c a PTBV h n là n i dung

c a PTBV

phù h p h n v i ho t ng tham chi u th c t v các d án c n tài

tr , trích theo Ngân hàng Phát tri n châu Á (ADB) phát tri n b n v ng là

m t lo i hình phát tri n m i, l ng ghép m t quá trình s n xu t v i b o toàn tàinguyên và nâng cao ch t l ng môi tr ng PTBV c n ph i áp ng các nhu

c u c a th h hi n t i mà không ph ng h i n kh n ng c a chúng ta áp

ng các nhu c u c a các th h t ng lai nh ngh a này ã c p c th

h n v m i quan h ràng bu c gi a s áp ng nhu c u hi n t i v i kh n ng

áp ng nhu c u t ng lai thông qua n i dung l ng ghép quá trình s n xu t

v i các bi n pháp b o toàn tài nguyên, nâng cao ch t l ng môi tr ng Tuy

v y, nh ngh a này v n ch a làm rõ b n ch t c a các quan h gi a các y u t

c a PTBV và ch a c p n các nhóm nhân t c th mà quá trình PTBV

ph i áp ng cùng m t lúc, ó là nhóm nhân t t o ra t ng tr ng kinh t ,nhóm nhân t tác ng thay i xã h i, bao g m thay i c v n hoá và nhómnhân t tác ng làm thay i tài nguyên, môi tr ng t nhiên

T i H i ngh Th ng nh v trái t t ch c t i Rio de Janeiro n m

1992, y ban Th gi i v Môi tr ng và Phát tri n (WCED) ã nêu rõ h n

c tính c a PTBV Theo WCED, PTBV bao hàm ba n i dung chính: PTBV

v kinh t , PTBV v xã h i và PTBV v môi tr ng Nh ng nguyên t c th

hi n n i hàm c a PTBV là: tôn tr ng và quan tâm n i s ng c ng ng;

c i thi n ch t l ng s ng con ng i; b o v s c s ng và a d ng sinh h c;

h n ch n m c th p nh t vi c làm gi m các ngu n tài nguyên không tái t o;

gi v ng trong kh n ng ch u ng c c a Trái t; thay i thái và thóiquen s ng hoang phí c a m i ng i; cho phép các c ng ng t qu n lý l ymôi tr ng c a mình; t o ra m t c c u qu c gia th ng nh t, thu n l i chophát tri n và b o v ; xây d ng c c u liên minh toàn c u

Nhìn chung, WCED quan tâm nhi u h n n khía c nh b o v môi

tr ng, trong khi các nhà kinh t quan tâm h n n khía c nh phát tri n kinh

t hi u qu , còn các nhà xã h i h c quan tâm nhi u nh t n ti n b xã h i

Nh ng dù ti p c n u tiên t ng khía c nh khác nhau, cho n nay, các nhà

khoa h c, các t ch c qu c t , các qu c gia u th ng nh t ba khía c nh c n

b n trong n i hàm c a PTBV là s d ng hi u qu ngu n l c có s n; t o i u

ki n con ng i hi n t i và t ng lai s ng t t h n và b o v môi tr ng

K th a h t nhân h p lý c a các nh ngh a nêu trên, có th hi u PTBV

là ph ng th c phát tri n gi i quy t hài hòa ba m c tiêu liên quan n xã h i con ng i là t ng tr ng kinh t cao, n nh, dài h n và s d ng h p lý,

hi u qu các ngu n l c có s n, gi i quy t các v n xã h i theo h ng ti n

b , công b ng, b o v môi tr ng theo h ng duy trì s a d ng sinh thái và

gi m thi u tác ng tiêu c c n môi tr ng.

Vi t Nam, trong nh ng n m g n ây, yêu c u PTBV ã c nh n

m nh Nh m kh ng nh quy t tâm th c hi n PTBV Chính ph ã ban hành

nh h ng chi n l c PTBV Vi t Nam (còn c g i là Ch ng trìnhngh s 21) N i dung c a PTBV Vi t Nam trong th k 21 là: phát tri nnhanh, hi u qu và b n v ng, t ng tr ng kinh t i ôi v i th c hi n ti n b ,công b ng xã h i và b o v môi tr ng, b o m s hài hoà gi a môi tr ngnhân t o v i môi tr ng thiên nhiên, gi gìn a d ng sinh h c

M c tiêu PTBV v kinh t c a Vi t Nam là t c s t ng tr ng n

nh v i c c u kinh t h p lý, áp ng c yêu c u nâng cao i s ng c anhân dân, tránh c s suy thoái ho c ình tr trong t ng lai, tránh l igánh n ng n n n l n cho các th h mai sau

M c tiêu PTBV v xã h i là t c k t qu cao trong vi c th c hi n

ti n b và công b ng xã h i, b o m ch dinh d ng và ch t l ng ch msóc s c kho nhân dân ngày càng c nâng cao, m i ng i u có c h i

c h c hành và có vi c làm, gi m tình tr ng ói nghèo và h n ch kho ngcách giàu nghèo gi a các t ng l p và nhóm xã h i, gi m các t n n xã h i,nâng cao m c công b ng v quy n l i và ngh a v gi a các thành viên và

gi a các th h trong m t xã h i, duy trì và phát huy c tính a d ng và b n

s c v n hoá dân t c, không ng ng nâng cao trình v n minh v i s ng v t

ch t và tinh th n

M c tiêu c a PTBV v môi tr ng là khai thác h p lý, s d ng ti t ki m

và có hi u qu tài nguyên thiên nhiên; phòng ng a, ng n ch n, x lý và ki msoát có hi u qu ô nhi m môi tr ng, b o v t t môi tr ng s ng; b o v

c các v n qu c gia, khu b o t n thiên nhiên, khu d tr sinh quy n và

b o t n s a d ng sinh h c; kh c ph c suy thoái và c i thi n ch t l ng môi

tr ng [22; 86]

2.1.2.2 Khái ni m phát tri n b n v ng các khu công nghi p

PTBV các KCN c t ra trong khung kh PTBV chung, có tính n

c thù c a KCN v a là m t th c th kinh t c l p v i khu v c kinh t khác

c a a ph ng, v a là khu v c t p trung s n xu t công nghi p v i m t cao

có m i quan h trao i ch t v i các khu v c khác c a n n kinh t , c ng ng

dân c và môi tr ng Trong lu n án này, PTBV KCN là b o m s t ng

tr ng kinh t cao liên t c, n nh, dài h n c a b n thân KCN, các doanh nghi p KCN s d ng h p lý và hi u qu các ngu n l c, góp ph n th c hi n trách nhi m xã h i và b o v môi tr ng trong KCN và ngoài KCN N i hàm

c a khái ni m PTBV KCN bao hàm các n i dung sau:

Th nh t, phát tri n b n v ng v m t kinh t

N i hàm phát tri n b n v ng v m t kinh t c a KCN khá r ng, bao g m

c s s phát tri n b n v ng c a b n thân KCN l n tác ng tích c c c aKCN n c c u kinh t a ph ng, trong vùng và c n c

Ph i th y r ng, s phát tri n b n v ng c a b n thân KCN ph thu c vào

hi u qu và tính n nh c a các d án u t vào KCN Các d án u t

hi u qu là các d án có m c sinh l i cao, có công ngh tiên ti n, có quy mô

u t l n, có th tr ng u ra n nh, có doanh thu cao, ch u t có ti m

l c tài chính m nh, n ng l c t ch c và i u hành ho t ng u t - s n xu tkinh doanh t t,

PTBV c a b n thân KCN còn òi h i môi tr ng u t trong KCN

c ng ph i mang tính b n v ng Tính b n v ng c a môi tr ng u t trongKCN òi h i KCN ph i có c c u giá thuê h p lý, có d ch v ch m sóc và

ph c v các DN th c p t t, có h th ng k t c u h t ng ng b và có kh

n ng k t n i, liên k t kinh t cao v i các KCN khác và các khu v c và vùnglân c n, có s c c nh tranh v i các KCN khác trong t o môi tr ng thu n l icho ho t ng s n xu t, kinh doanh trong KCN Các ho t ng qu n lý, h tr

c a chính quy n và BQL các KCN có vai trò quy t nh trong m b o môi

tr ng phát tri n b n v ng c a KCN

Tác ng kinh t lan t a b n v ng c a KCN bi u hi n qua vi c t ng tác

ng tích c c, gi m thi u tác ng tiêu c c c a KCN n ho t ng kinh t

-xã h i c a các ngành, a ph ng n i có KCN Tác ng lan t a tích c c làtác ng v các m t cung c p quy mô giá tr s n xu t CN, kim ng ch xu t

kh u, t ng thu ngân sách Nhà n c cho a ph ng, t o c u v hàng hóa t

li u s n xu t ph tr ngoài KCN nh nguyên v t li u, n ng l ng, v n t i,giáo d c, ào t o ngh , qua ó thúc y chuy n d ch c c u kinh t , khuy nkhích các DN ngoài KCN i m i công ngh , i m i n ng l c qu n tr , t ng

s c c nh tranh Nói cách khác, tác ng lan t a kinh t tích c c c a cácKCN ph i cùng h ng v i PTBV v m t kinh t c a a ph ng, trong vùng

h c, b nh vi n, trung tâm th ng m i M c dù không th gi m thi u tuy t

i các tác ng lan t a không mong mu n này nên nh h ng PTBV KCN

ph i h n ch t i a các tác ng ó thông qua n l c c a b n thân KCN, các