Các giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nay

Các giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nayCác giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội ở giai đoạn hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

ĐOÀN THỊ KIM HOA

CÁC GIẢI PHÁP PHÒNG, CHỐNG TỆ NẠN NGHIỆN MA TUÝ TRONG THANH NIÊN HÀ NỘI

Ở GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2005

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

ĐOÀN THỊ KIM HOA

CÁC GIẢI PHÁP PHÒNG, CHỐNG TỆ NẠN NGHIỆN MA TUÝ TRONG THANH NIÊN HÀ NỘI

Ở GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học

Mã số: 5.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2005

MỤC LỤC

Mở đầu

Chương 1 Thanh niên nguồn lực phát triển của sự nghiệp công nghiệp

hoá, hiện đại hoá đất nước

1.1 Nguồn lực con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá,

hiện đại hoá

1.2 Thanh niên một trong những nguồn lực quan trọng của sự

nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

1

7

7

19

Chương 2 Thực trạng công tác phòng, chống tệ nạn nghiện ma tuý

trong thanh niên Hà Nội

2.1 Tình hình kinh tế - xã hội và tình hình thanh niên Hà Nội

2.2 Thực trạng tệ nạn nghiện ma tuý trong thanh niên Hà Nội

2.3 Những kết quả, hạn chế và tồn tại của công tác phòng,

chống tệ nạn nghiện ma tuý trong thanh niên Hà Nội

37

37

43

55

Chương 3 Các giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma tuý trong

thanh niên Hà Nội

3.1 Quan điểm, mục tiêu của Đảng, Nhà nước và Thành phố

Hà Nội về công tác phòng chống tệ nạn ma tuý

3.2 Các giải pháp chủ yếu về phòng, chống tệ nạn nghiện ma

tuý trong thanh niên Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn và hùng hậu, là nguồn lực quan trọng của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Trong công cuộc đổi mới, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, thanh niên và công tác thanh niên có vị trí, vai trò quan trọng đặc biệt Nghị quyết Hội

nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII đã chỉ rõ: "Sự nghiệp

đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đ- ường xã hội chủ nghĩa hay không phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ thanh niên, công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng Việt Nam" Do vậy việc đào tạo, bồi dưỡng, rèn luyện thanh niên là một trong

những định hướng mang tính chiến lược của Đảng nhằm phát huy sức mạnh nguồn lực thanh niên, một trong những nguồn lực con người quan trọng và quý giá nhất

Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đang đặt ra những yêu cầu bức bách và đòi hỏi chúng ta phải đào tạo, bồi dưỡng một thế hệ thanh niên có đạo đức, có tri thức, có sức khỏe, giàu ước mơ hoài bão, có lý t-ưởng cao đẹp, kế tục trung thành, xuất sắc sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc Song hiện nay, thanh niên đang đứng trước những khó khăn, thách thức, những tác động tiêu cực của các tệ nạn xã hội, đặc biệt là tệ nạn

ma tuý Tệ nạn ma túy đang tấn công vào lớp trẻ, trở thành hiểm họa không chỉ cho một dân tộc, một quốc gia mà còn là hiểm họa chung của toàn nhân loại

Việt nam không nằm ngoài tình trạng trên Từ những năm 90 trở lại đây, tệ nạn ma túy diễn ra hết sức phức tạp, nghiêm trọng cả về quy mô, mức

độ và tính chất Đánh giá 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc

lần thứ VIII Đảng ta chỉ rõ: "Các tệ nạn xã hội, nhất là tệ nạn ma túy và mại

dâm đang lan rộng" Tại văn kiện Đại hội thành phố lần thứ XIII khi đề cập

tới những vấn đề xã hội bức xúc hiện nay cũng chỉ rõ: "Tệ nạn ma túy, mại

dâm, mê tín có chiều hướng gia tăng"

Hồi chuông báo động về sự phát triển của tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên đang vang lên, theo số liệu điều tra cả nước hiện có 142.000 người nghiện có hồ sơ quản lý và con số đó ở Hà Nội là 15.697 người, trong đó thanh niên luôn chiếm tỷ lệ cao (70% - 80%) Tệ nạn nghiện ma túy đã và đang đánh vào tính ưu việt của chế độ xã hội ta, gây ra những hậu quả nghiêm trọng trên nhiều mặt của đời sống xã hội Ma túy đang hàng ngày, hàng giờ làm tha hóa, băng hoại đạo đức, nhân cách, lối sống, đến thể lực, sức khỏe của một bộ phận thanh niên, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nguồn nhân lực trẻ Tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên đang là vấn đề cấp bách, nóng bỏng, là một trong những vấn đề bức xúc hiện nay của cả nước nói chung và của Thành phố Hà Nội nói riêng

Đứng trước thực trạng trên, từ nhiều năm nay, Đảng, Nhà nước và Thành phố Hà Nội đã có nhiều chủ trương, chính sách, biện pháp nhằm đẩy lùi và bài trừ tệ nạn ma túy nói chung và tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên nói riêng Từ năm 2000 đến nay, ở Thành phố Hà Nội nhiều băng nhóm buôn lậu ma túy đã bị triệt phá, tòa án nhân dân các cấp đã xét xử hàng ngàn

vụ, với hàng ngàn tên tội phạm ma túy đã bị bắt và lĩnh án tử hình Trong 5 năm qua, Thành phố đã tổ chức cai nghiện tập trung tại các trung tâm cho hàng nghìn lượt người nghiện

Mặc dù chúng ta đã có nhiều nỗ lực, cố gắng, nhưng tệ nạn nghiện ma túy, đặc biệt trong tầng lớp thanh niên không giảm mà đang phát triển với tốc

độ đáng báo động Tỷ lệ tái nghiện trong thanh niên rất cao, số thanh niên đi cai nghiện thành công chỉ vào khoảng 10 - 20%

Vì sao chúng ta càng chống, tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên lại càng có chiều hướng gia tăng với quy mô, mức độ, tính chất ngày càng phức tạp? Một trong những nguyên nhân hết sức cơ bản đó là, do chúng ta còn thiếu các giải pháp đồng bộ về phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên hiện nay

Bởi vậy, việc nghiên cứu tìm ra các giải pháp đồng bộ để đấu tranh loại bỏ ma túy ra khỏi đời sống của thanh niên, nhằm góp phần xây dựng nguồn nhân lực thanh niên có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của thủ đô và đất nước, là một trong những nhiệm vụ vô cùng quan trọng và cấp bách trong giai đoạn hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm gần đây, khi ma túy trở thành tệ nạn xã hội làm tha hóa, băng hoại đạo đức, lối sống và sức khỏe của một bộ phận thanh niên, đã

có nhiều đề tài nghiên cứu về vấn đề này; cụ thể có một số đề tài và tổng luận sau:

- Năm 1995, Trung ương đoàn Thanh niên Cộng sản đã chỉ đạo xây

dựng "Tổng luận phân tích về phòng chống lạm dụng ma túy trong thanh niên

và những giải pháp của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tham gia phòng chống ma túy trong thanh niên"

- Đề tài cấp bộ KTN.95-05 "Những giải pháp thực tiễn trong việc ngăn

chặn tệ nạn mại dâm, ma túy trong thanh thiếu niên" do Thạc sĩ Nguyễn Thị

Bích Điểm (Viện nghiên cứu Thanh niên) làm chủ nhiệm

- Đề tài cấp bộ KTN.97-04 "Vai trò của tổ chức Đoàn, Hội, Đội trong việc

tham gia phòng chống các tệ nạn xã hội trên địa bàn dân cư" do Tiến sĩ Nguyễn

Thị Minh Tâm (Viện nghiên cứu Thanh niên) làm chủ nhiệm

- Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Thành phố Hà Nội - Đề tài khoa học "Tình

hình lạm dụng ma túy trong sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng, THCN

- một số biện pháp phòng ngừa ngăn chặn."

- Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội - Đề tài khoa học "Nghiên cứu các

biện pháp giáo dục phòng chống ma túy trong các trường học"

- Nguyễn Vi Hùng "Phương hướng, chính sách, giải pháp đối với công

tác phòng chống ma túy và chữa trị cho người nghiện ma túy" (chuyên đề

nạn nghiên ma tuýtrong thanh niên Hà Nội

3.2 Nhiệm vụ: Để đạt được mục đích trên đề tài có nhiệm vụ:

- Hệ thống hoá có lựa chọn và phân tích một số vấn đề chung về vai trò của nguồn lực con người và nguồn lực thanh niên trong sự nghiệp công

nghiệp hoá, hiện đại hoá

- Phân tích, đánh giá thực trạng tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên và công tác phòng chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội

- Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm ngăn chặn và đẩy lùi tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận văn

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn chủ yếu sử dụng các phương pháp thu thập, phân tích, tổng hợp các thông tin thứ cấp và phương pháp khảo sát, so sánh, đánh giá

6 Đóng góp của luận văn

- Luận văn góp phần làm sáng tỏ vai trò của nguồn nhân lực nói chung

và nguồn lực thanh niên nói riêng trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

- Đánh giá thực trạng tình hình, những nguyên nhân và hậu quả của tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên Hà Nội giai đoạn hiện nay và bước đầu đề xuất những giải pháp nhằm góp phần phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên

- Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho cán bộ làm công tác phòng chống tệ nạn xã hội, xây dựng kế hoạch phòng, chống tệ nạn ma túy trong

thanh niên Hà Nội; hoặc có thể làm tài liệu tham khảo cho công tác tuyên truyền về phòng, chống tệ nạn ma túy trong thanh niên

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tư liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 9 tiết

Chương 1: Thanh niên - nguồn lực phát triển của sự nghiệp công

nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Chương 2: Thực trạng công tác phòng, chống tệ nạn nghiện ma túy

trong thanh niên Hà Nội

Chương 3: Các giải pháp phòng, chống tệ nạn nghiện ma tuý trong

thanh niên Hà Nội

Chương 1 THANH NIÊN - NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN CỦA SỰ NGHIỆP CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA ĐẤT NƯỚC

1.1 Nguồn lực con người trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

1.1.1 Con người và nguồn lực con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

- Vấn đề con người:

Con người luôn là vấn đề trung tâm của mọi thời đại Từ buổi bình minh của lịch sử loài người cho đến nay, trong đấu tranh ý thức hệ, vấn đề con người luôn là tâm điểm Con người đã được rất nhiều trường phái triết học, nhiều công trình, nhiều nhà khoa học nghiên cứu từ rất sớm, tuy nhiên con người là gì, hiện nay chưa có một định nghĩa nào hoàn tất, đầy đủ và thỏa

mãn với mọi người Rút Xô trong "Khế ước xã hội" đã cho rằng: Con người

đã khám phá cho mình biết bao nhiêu tri thức về tự nhiên, xã hội, mỗi lần khám phá như vậy con người được nâng lên Nhưng có một tri thức con người

tỏ ra kém cỏi nhất đó chính là những tri thức về chính bản thân mình Vì vậy,

có thể khẳng định rằng tìm hiểu về con người là quá trình lâu dài, là vấn đề xưa nhất, đồng thời là vấn đề luôn luôn mới, chừng nào loài người còn tồn tại, vấn đề con người vẫn là đối tượng nghiên cứu của nhiều khoa học

Trải qua các thời kỳ cổ đại, trung đại những lý thuyết về con người đã từng bước được đề cập và xuất hiện, đã làm sáng tỏ được nhiều yếu tố thuộc

về bản chất con người, đề cập đến mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, với xã hội, song tất cả đều chưa tiếp cận đến chân lý khoa học

Thời kỳ đầu của chủ nghĩa tư bản, thời kỳ giai cấp tư sản còn đóng vai trò cách mạng, tiến bộ, nhiều thành tựu khoa học mới về con người đã xuất hiện đưa lịch sử tự nhận thức của con người sang một giai đoạn mới Nhưng khi bước sang thời kỳ đế quốc chủ nghĩa có nhiều lý thuyết xuất hiện mâu thuẫn với lý tưởng tốt đẹp của loài người và trái ngược với chủ nghĩa nhân văn tư sản thời kỳ đầu Các lý thuyết đó đã che đậy một sự thật đã trở thành phổ biến đó là đông đảo những người lao động bị đẩy vào tình trạng nghèo khổ, bị áp bức bóc lột

Đến những năm 40 của thế kỷ XIX, Chủ nghĩa Mác xuất hiện trên cơ

sở sự chín muồi của những điều kiện vật chất, tinh thần do loài người tạo ra,

đã dẫn đến sự biến đổi cách mạng trong nhận thức của loài người về chính bản thân mình

Triết học Mác ra đời đã khắc phục "2 cái quên" lớn nhất trong lịch sử

t-ư tt-ưởng từ xt-ưa đến nay trong quan niệm về con ngt-ười:

1 Quên mất điểm xuất phát là hiện thực khách quan (đó là chủ nghĩa duy tâm, coi phạm trù con người là ý niệm, khái niệm, biểu tượng )

2 Quên mất vai trò của chủ thể là con người (đó là chủ nghĩa duy vật siêu hình, điển hình là Phoi-ơ-Bắc)

Triết học Mác thống nhất hoàn chỉnh: Thế giới quan phương pháp luận

và hệ tư tưởng Phạm trù "con người hiện thực" của triết học Mác là nghiên

cứu con người với tư cách là một chỉnh thể, con người được nghiên cứu cả bản thể và nhận thức

Khi nghiên cứu về con người, C.Mác và Ph.Ăngghen đã dùng các khái

niệm “con người là thực thể tự nhiên có tính người”, “con người là một sinh

vật xã hội ”, “là một sinh vật có tính loài”, “con người bẩm sinh đã là sinh vật

có tính xã hội” thể hiện tư tưởng coi con người là một chỉnh thể thống nhất

giữa yếu tố sinh vật và yếu tố xã hội Sau này ở giai đoạn chín muồi về lý luận, các tác phẩm của Ph.Ăngghen tiếp tục khẳng định và vạch ra một cách

toàn diện những quan điểm duy vật của mình: Tự nhiên là cái có trước, con

người là sản phẩm của quá trình tiến hoá tự nhiên C.Mác đã viết: Cũng như

sự tồn tại của con người là kết quả của một quá trình trước đó mà cuộc sống hữu cơ đã đi qua Chỉ đến một giai đoạn nào đó của quá trình này, con người mới trở thành con người Ph.Ăngghen dựa theo những tư liệu đã có chứng

minh con người là kết quả tất nhiên của quá trình tiến hoá “Con người ta lúc

ban đầu bước ra khỏi loài động vật (theo nghĩa hẹp hơn của từ này) như thế

nào thì họ cũng bước vào lịch sử như thế ấy" [22, tr.251-252]

Con người bước vào lịch sử trong những điều kiện cho sự tồn tại không

có sẵn như ở động vật, con người phải lao động để sáng tạo ra Như vậy, bản thân cái sự kiện là con người từ động vật mà ra cũng quyết định con người không bao giờ hoàn toàn thoát ly khỏi những đặc tính vốn có của con vật Ở con người cái sinh vật đã được cải tạo, nhưng không hề bị xoá bỏ, nó vẫn tác động tới toàn bộ đời sống con người, nếu con người không làm chủ, không ý thức, không kiểm soát được thì cái bản năng sẽ trỗi dậy Quá trình người hoá

là quá trình duy nhất diễn ra trong sự tương tác giữa yếu tố sinh vật và yếu tố

xã hội theo quan điểm mác xít, cho phép chúng ta đánh giá đúng mặt tích cực

và tiêu cực của yếu tố sinh học và yếu tố xã hội của con người Thừa nhận yếu tố sinh vật của con người, nghĩa là thừa nhận những quy luật sinh học chung của con người, những đặc điểm về cơ cấu và chức năng của cơ thể, đời sống sinh lý, đặc tính di truyền các nhân tố này ảnh hưởng đến năng lực, phẩm chất của con người Yếu tố sinh vật của con người chính là sự chuẩn bị

về một chương trình di truyền sinh học tất yếu tiếp thu hình thái xã hội của vận động vật chất Khác với con vật, con người ngoài chương trình di truyền sinh học còn có chương trình kế thừa về mặt xã hội giữa các thế hệ Đó là văn hoá theo các giá trị vật chất và tinh thần mà con người đã sáng tạo ra Nói đến con người là nói đến con người có ý thức và hành vi lao động sản xuất

Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, con người là một thực thể xã hội, mang bản chất xã hội, đồng thời là một thực thể tự nhiên, một cấu trúc sinh học Do đó, để đưa con người từng bước vươn tới sự hoàn thiện, cần đồng thời khám phá sự tác động của các quy luật xã hội và các quy luật tự nhiên trong nó Mức độ giải phóng con người không chỉ tuỳ thuộc vào kết quả của công cuộc cải tạo các mối quan hệ xã hội để mỗi con người đựơc sống trong môi trường xã hội tốt đẹp, giàu tính người

mà còn tuỳ thuộc vào kết quả của việc phát triển lực lượng sản xuất, đẩy nhanh tốc

độ tăng trưởng kinh tế để mức sống vật chất của con người ngày càng được nâng cao

Khi đề cập đến mặt tự nhiên và mặt xã hội của con người, C.Mác và Ph.Ăngghen cho rằng, mặt tự nhiên và mặt xã hội trong con người không tách rời, đối lập nhau, ngược lại, hai mặt đó thống nhất biện chứng và tác động qua lại lẫn nhau Chịu sự tác động của các mặt xã hội, mặt tự nhiên trong con người được nâng lên trên trình độ các động vật khác Chính vì thế, khác với quan niệm thô thiển từ chỗ chỉ coi con người là một loài động vật giống như mọi loài động vật hạ đẳng khác đến chỗ bênh vực cho những hành vi thú tính

của những kẻ đã mất tính người, C.Mác quan niệm: con người là một thực thể

tự nhiên loại đặc biệt, một thực thể tự nhiên đã nhân loại hoá

Bản chất con người là gì? C.Mác viết: “Trong tính hiện thực của nó,

bản chất con người là tổng hoà những quan hệ xã hội” [20, tr.11] Con người

nhờ có lao động sản xuất để tạo ra tư liệu sinh hoạt nhằm duy trì sự tồn tại của mình và xã hội, nhờ đó con người được giải phóng khỏi tự nhiên, tách khỏi loài vật và xây dựng cho mình một môi trường xã hội Đây là điểm để phân

biệt con người với động vật, hay có thể nói chính lao động đã sáng tạo ra bản thân con người Như vậy, bản chất con người chỉ có thể được hình thành, được nhận thức thông qua các quan hệ xã hội của nó Khi nói bản chất con người là tổng hoà các quan hệ xã hội, nghĩa là tất cả các quan hệ xã hội vật chất - tinh thần đều góp phần vào việc hình thành bản chất con người chứ không riêng một quan hệ nào Trong đó quan hệ sản xuất đóng vai trò quyết định nhất Tất nhiên khi đề cập đến vấn đề này chúng ta phải thấy mối quan

hệ tác động lẫn nhau giữa môi trường xã hội với con người và ngược lại, đây

là mối quan hệ nhân quả có quan hệ mật thiết tác động qua lại lẫn nhau Trong

mối quan hệ này C.Mác cho rằng: Bản thân xã hội sản xuất ra con người với

tính cách là con người như thế nào thì nó cũng sản xuất ra xã hội như thế [21,

tr.169]

Con người là vấn đề hết sức phức tạp, có nhiều quan niệm khác nhau về con người Các quan điểm mác xít là tinh thần cốt lõi của phương pháp tiếp cận lịch sử - xã hội, hoạt động - nhân cách đối với việc nghiên cứu con người Chúng ta có thể tiếp thu các quan niệm trên, đặt toàn bộ cấu trúc người trong mối quan hệ giữa bản thân với bản thân và một loạt các quan hệ khác: mình với người khác, bản thân với xã hội, với tự nhiên và với vũ trụ

Trên tinh thần đó, tôi tán thành quan niệm về con người của một viện sĩ

người Nga - Phrôlốp: “Con người là chủ thể của quá trình phát triển xã hội -

lịch sử, của nền văn hoá vật chất tinh thần trên trái đất; đó là một thực thể sinh vật - xã hội, gắn liền một cách di truyền với những hình thức khác của sự sống mà con người đã tự giải thoát khỏi đấy nhờ có khả năng sản xuất ra đ- ược các dụng cụ và nhờ có một ngôn ngữ nói và một ý thức” [15, tr.112]

Quan niệm này đã khái quát được một cách bản chất nhất về quan niệm con người theo quan điểm mác xít: khẳng định sự thống nhất cái sinh vật – cái xã hội của con người; bản chất con người mang tính xã hội - lịch sử Con người là chủ thể của hoạt động thực tiễn và hoạt động nhận thức; lao

động sản xuất, ý thức, ngôn ngữ là điểm cơ bản để phân biệt giữa con người

và con vật

Tóm lại: Khi xem xét con người trên quan điểm của chủ nghĩa Mác -

Lênin, chúng ta cần chú ý tới những vấn đề có tính chất phương pháp luận sau:

- Nghiên cứu con người phải xem xét mối quan hệ giữa cái sinh học và cái xã hội trong phạm trù con người Con người là một thực thể có tính chất song trùng một mặt là sinh học, một mặt là xã hội Chúng ta chỉ có thể tách tính sinh học, tính xã hội trong nghiên cứu, trong thực tiễn không thể tách rời hai mặt đó được, trong cái sinh học của con người có chứa đựng cái xã hội, trong cái xã hội của con người luôn phải dựa trên nền tảng của cái sinh học, mất đi cái sinh học không có con người hiện thực, mất đi cái xã hội là hạ thấp con người chỉ còn là cái sinh vật

- Nghiên cứu con người cần phải xuất phát từ chính những con người hiện thực trong lịch sử phát triển của nó, nghĩa là từ những con người hành động tồn tại thực sự của một xã hội, của một giai đoạn lịch sử nhất định với tất cả những mối quan hệ tự nhiên, xã hội hiện hữu của nó

- Con người là một thực thể tự nhiên - xã hội Trong quan niệm của Mác, mặt tự nhiên của con người không chỉ giới hạn trong sự xem xét nguồn gốc của loài người, mà còn ở sự tồn tại cá thể, tồn tại loài của con người

- Con người phải được nghiên cứu, phân tích trong những mối quan hệ

xã hội cụ thể Trong số những quan hệ xã hội tạo nên bản chất con người thì Mác đặc biệt chú ý đến những quan hệ kinh tế - cái quan hệ, suy cho cùng, quyết định mọi quan hệ xã hội khác

- Yếu tố quyết định tính tích cực của con người trong các hoạt động của

nó, tuân theo nguyên tắc duy vật lịch sử - đó là nguyên tắc tồn tại xã hội của con người quyết định ý thức của họ Vì vậy, phải chú ý đến vai trò của hoạt

động thực tiễn trong việc tạo lập sự phù hợp giữa những biến đổi hoàn cảnh với biến đổi ý thức của con người Điểm này có thể được xem là tư tưởng quan trọng cần phải chú ý, đặc biệt trong công tác giáo dục, bởi vì chính thực tiễn đấu tranh cải tạo tự nhiên và cải tạo xã hội là môi trường tốt nhất để hình thành năng lực, nhân cách con người phù hợp với thời đại

- Nguồn lực con người (hay nhân tố con người)

Khái niệm “nguồn lực con người” có phạm vi bao quát rộng, đó là tổng

thể những yếu tố thuộc về thể chất và tinh thần, đạo đức, phẩm chất, trình độ tri thức, vị thế xã hội tạo thành năng lực của con người, năng lực đó khi được sử dụng, phát huy sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của xã hội, bao gồm một số tiêu chí sau:

- Là số dân và chất lượng con người, bao gồm cả thể chất và tinh thần, sức khoẻ, trí tuệ, năng lực và phẩm chất

- Là tổng thể sức dự trữ, những tiềm năng, những lực lượng thể hiện sức mạnh và sự tác động của con người trong việc cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội

- Đó là sự kết hợp thể lực và trí lực cho thấy khả năng sáng tạo, chất lượng - hiệu quả hoạt động và triển vọng mới phát triển của con người

- Nguồn lực đó còn là người lao động có trí tuệ cao, có tay nghề thành thạo,

có phẩm chất tốt đẹp, được đào tạo, bồi dưỡng và phát huy bởi một nền giáo dục tiên tiến gắn liền với một nền khoa học công nghệ hiện đại

Theo ý nghĩa đó, chúng ta có thể hiểu, nguồn lực con người là tổng hoà các tiềm năng của con người và tổ chức xã hội có thể khai thác và thu hút vào

quá trình phát triển xã hội

Nguồn lực con người, được hiểu đó là quá trình đầu tư cho sự phát triển và

nó được so sánh trong tương quan với các nguồn lực khác của phát triển bao gồm: nguồn lực thiên nhiên (vị trí địa lý, môi trường, tài nguyên, khoáng sản); nguồn lực

về vốn, tín dụng; khoa học và công nghệ Giá trị và ý nghĩa của nguồn lực con người chỉ được hiểu một cách hợp lý khi nó gắn liền và thông qua các nguồn lực khác theo hai phương diện:

+ Những nguồn lực khác là tiền đề cho sự phát triển nguồn lực con người, là điều kiện phương tiện của nguồn lực con người

+ Là nhân tố hoạt động sống, có khả năng tái sinh và tiềm năng vô tận của trí tuệ tinh thần con người

Thực tế cho chúng ta thấy, vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên là những nhân

tố tự nhiên có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của đất nước, nhưng chúng hoàn toàn phụ thuộc vào khả năng khai thác của con người Ở một số nước, điều kiện tự nhiên thuận lợi là nhân tố làm cho đất nước giàu mạnh; nhưng ở một số nước khác, điều kiện tự nhiên cũng tương tự, hoặc còn thuận lợi hơn, nhưng đất nước lại ngày một nghèo nàn kiệt quệ Bởi trường hợp thứ nhất: con người tái tạo thiên nhiên; còn trường hợp thứ hai: con người tước đoạt thiên nhiên biến nó thành hoang mạc

Vốn ban đầu - tiền tệ - là nhân tố quan trọng cho sự phát triển của bất

cứ nước nào Nhưng C.Mác đã rất có lý khi cho rằng, tiền tệ chỉ trở thành tư bản thông qua sức lao động của công nhân, vì nhờ vậy, nó tạo ra giá trị lớn

hơn giá trị ban đầu Trong thời đại “mở cửa”, nhiều nước có thể thu hút vốn

từ nước ngoài, nhưng vốn ấy chỉ có thể phát huy tác dụng tích cực khi được con người sử dụng vốn một cách hợp lý để phát triển nền sản xuất trong nước

Vì vậy, chúng ta có thể khẳng định, nguồn lực con người là một trong những nguồn lực quan trọng, quý giá nhất, là nguồn lực đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển nhanh, bền vững của mỗi quốc gia, dân tộc

1.1.2 Vai trò của nguồn lực con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

- Vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hoá:

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH, HĐH) là bước đi tất yếu trong tiến trình phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc nhằm vươn tới văn minh hiện đại Chính vì vậy mà ngya từ những năm 1960 Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng Lao động Việt Nam (ngay nay là Đảng Cộng sản việt Nam)

đã đề ra đường lối và coi công nghiệp hoá là nhiệm vụ trung tâm xuyên suốt trong cả thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Từ đó đến nay qua các

kỳ Đại hội, Đảng ta đều không ngừng phát triển, nâng cao nhận thức và cụ thể hoá đường lố công nghiệp hoá Tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 7 khoá VII, trên cơ sở kế thừa có chọn lọc và phát triển những tri thức văn minh nhân loại về công nghiệp hoá vào điều kiện cụ thể ở nước ta trong thời

kỳ phát triển mới , Hội nghị đã khẳng định công nghiệp hoá hiện nay ở nước

ta phải gắn liền với hiện đại hoá và đưa ra khái niệm: Công nghiệp hoá, hiện

đại hoá là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội từ sử dụng lao động thủ công

là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học - công nghệ, tạo ra năng suất lao động xã hội cao

Như vậy, đối với đất nước ta, CNH, HĐH là một quá trình biến đổi toàn diện, từ tư duy phát triển, đến việc biến đổi cơ cấu kinh tế, cơ cấu xã hội,

từ kết cấu hạ tầng đến kiến trúc thượng tầng Có thể nói, CNH, HĐH là một cuộc cách mạng căn bản và triệt để về mọi mặt, nhằm xây dựng đất nước ta thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh

tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực ượng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng an ninh vững chắc, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII, Đảng ta đã xác định từ nay đến năm 2020 ra sức phấn đấu đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp

l-Đặc điểm chung quan trọng nhất và quyết định nhất của CNH, HĐH là

sự thay thế kỹ thuật thủ công bằng máy móc trên quy mô toàn bộ nền kinh tế quốc dân; đẩy mạnh sự phân công lao động xã hội và sản xuất hàng hoá, tạo

ra bước ngoặt trong việc nâng cao năng suất lao động xã hội, biến đổi một xã hội nông nghiệp lạc hậu thành một xã hội công nghiệp tiên tiến Trong giai đoạn hiện nay CNH, HĐH còn bao gồm cả những yếu tố của một xã hội tin học, hậu công nghiệp Như vậy, thực chất của CNH là sự phát triển công nghệ, là quá trình chuyển nền sản xuất xã hội (cả công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ) từ trình độ thấp lên trình độ công nghệ tiên tiến, hiện đại

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước là một quá trình phát triển từ trình độ thấp lên trình độ cao của toàn xã hội với 3 yếu tố quan trọng nhất là:

Văn hoá (văn hoá ở đây hiểu theo nghĩa hẹp, là bao gồm bản sắc dân tộc; lịch

sử dựng nước và phát triển; hệ thống các phong tục, tập quán xã hội; truyền

thống của hoạt động sản xuất và kinh doanh v.v.); môi trường cho sự phát

triển (bao gồm niềm tin của nhân dân; trình độ dân trí; hệ thống kết cấu hạ

tầng xã hội; hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế); và yếu tố tri thức (bao gồm

chất lượng đội ngũ những người lao động trí óc, sáng tạo trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội; cơ sở vật chất về kho tàng tri thức, thông tin khoa học và công nghệ; hiệu quả lao động sáng tạo đối với phát triển kinh tế -

xã hội hay hàm lượng tri thức, hàm lượng khoa học, công nghệ trong từng sản

phẩm xã hội Trong 3 yếu tố căn bản trên, nếu văn hoá làm nền cho sự phát triển, môi trường là yếu tố quyết định, thì tri thức chính là động lực của sự

phát triển

- Vai trò của nguồn lực con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Trong lịch sử tư tưởng kinh tế, kể từ thời A.Smith với quan niệm “lao

động là cha, đất là mẹ” đã hướng sự chú ý vào vai trò lao động của con

người, coi như một tác nhân đặc biệt sản xuất ra của cải

Kinh tế chính trị học mácxít coi con người là lực lượng sản xuất hàng đầu, có vai trò quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội Đây cũng là một quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin khi xem xét vai trò của con người trong lịch sử phát triển xã hội Với ý nghĩa đó, khi phân tích các yếu tố cấu

thành của lực lượng sản xuất, V.I.Lênin đã khẳng định: “Lực lượng sản xuất

hàng đầu của toàn thể nhân loại là công nhân lao động” [17, tr.430]

Khẳng định vai trò to lớn của nguồn lực con người trong sự nghiệp xây

dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Chủ Tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Lực

lượng của dân rất to, dễ mười lần không dân cũng chịu, khó trăm lần dân liệu cũng xong” [25, tr.149] Khi nói về nguyên nhân thắng lợi của cuộc cách

mạng Việt Nam do Đảng ta lãnh đạo, Hồ Chí Minh khẳng định: “Tất cả

những thắng lợi đó không phải là công lao riêng của Đảng ta Đó là công lao chung của toàn thể đồng bào ta trong cả nước Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng” [23, tr.192]

Trên cơ sở nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chi Minh và của Đảng cộng sản Việt nam luôn quan tâm đến con người, đánh giá cao vai trò to lớn của nguồn lực con người trong sự nghiệp cách mạng Thắng lơị của cách mạng Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử qua, chính là

sự thắng lợi của việc đánh giá đúng vai trò con người và nguồn lực con người trong sự nghiệp cách mạng Bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đất nước, Đảng ta khẳng định: Nâng cao dân trí, bồi dưỡng và phát huy

nguồn lực to lớn của con người Việt Nam là nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá Văn kiện Đại hội lần thứ VIII của

Đảng đã chỉ ra một trong sáu quan điểm chỉ đạo về tiến hành công nghiệp

hoá, hiện đại hoá đất nước là: “lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu

tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững” [7, tr.21] Tiếp đó, tại Hội

nghị Trung ương lần thứ hai, khoá VIII, Đảng ta đã khẳng định rõ thêm chủ trương coi con người là một nguồn lực quan trọng nhất đối với sự phát triển

kinh tế - xã hội của nước ta: “Để thực hiện mục tiêu chiến lược mà Đại hội

VIII đã đề ra, cần khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực khác nhau, trong đó nguồn lực con người là quý báu nhất, có vai trò quyết định, đặc biệt đối với nước ta, khi nguồn lực tài chính và nguồn lực vật chất còn hạn hẹp” [6, tr.9]

Nói đến công nghiệp hoá, hiện đại hoá là nhằm mục đích phát triển toàn diện ba hệ thống: kinh tế - xã hội - môi trường, để phát triển toàn diện con người Phát triển con người là đặc trưng bản chất của công nghiệp hoá, hiện đại hoá xã hội chủ nghĩa, con người là chủ thể, là nhân tố năng động nhất, sáng tạo nhất trong mối quan hệ của ba hệ thống đó Nói đến công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta là nói đến xây dựng một lực lượng sản xuất hiện đại, trong đó con người là lực lượng sản xuất hàng đầu Muốn nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế, yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh lại chính là nhân tố con người Chúng ta tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước trong điều kiện tồn tại những thuận lợi và những khó khăn, thời cơ và nguy cơ luôn tác động đan xen nhau, thời cơ rất lớn nhưng đồng thời nhiều thách thức đang đặt ra cho chúng ta Làm thế nào để tận dụng

được thời cơ, đẩy lùi các nguy cơ và “đi tắt, đón đầu” thực hiện các mục tiêu

công nghiệp hoá, hiện đại hoá tuỳ thuộc có tính quyết định vào nguồn lực con người Công nghiệp hoá, hiện đại hoá vì con người và dân tộc Việt Nam Việt Nam đi vào công nghiệp hoá, hiện đại hoá bằng trí tuệ của mình, nhân cách của mình, dựa trên một nền văn hiến lâu đời của dân tộc

Trong chiến lược phát triển của nhiều nước trên thế giới trong những năm gần đây người ta nói nhiều đến yêu cầu phát triển nguồn nhân lực, như là một nhân

tố quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững của các quốc gia, bất kể quốc gia đó đang ở trình độ phát triển nào (các nước phát triển G7, các nước công nghiệp mới NIC hay các nước đang phát triển) Theo tính toán của các chuyên gia Mỹ vào những năm 1940 chất lượng lao động góp phần làm tăng năng suất lao động lên 40% thì chỉ số này trong những năm 1980 là 80% Nhiều nhà nghiên cứu cũng đề

cập đến vấn đề mối quan hệ tư bản - lao động và tiến bộ kỹ thuật trong tăng trưởng kinh tế ở mỗi nước Các tác giả Robert Solon John Kendnich và Edwand Denison khi nghiên cứu vấn đề này đã đi đến kết luận là: tăng trưởng lao động 1% sẽ làm cho sản lượng tăng gấp 3 lần so với tăng 1% tư bản

Kinh nghiệm của nhiều nước phát triển trên thế giới cũng như kinh nghiệm của các nước Đông Á, Đông Nam Á cho thấy con người là vốn quý nhất, là nguồn gốc, nguyên nhân của những thành tựu kinh tế cũng như của những thất bại, khủng hoảng về tài chính - tiền tệ thời gian qua

Bởi vậy trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt nam Đảng ta

luôn xác định: “Tăng cường đầu tư vào phát triển con người Đảm bảo nguồn

nhân lực về số lượng và chất lượng đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp

công nghiệp hoá, hiện đại hoá” [9, tr.331 - 332]

Như vậy, nói đến nguồn lực phát triển, bao gồm: nguồn lực thiên nhiên (vị trí địa lý, môi trường, tài nguyên, khoáng sản); nguồn lực về vốn, tín dụng; khoa học và công nghệ thì nguồn lực con người đóng vai trò quyết định nhất Bởi vì, nguồn lực con người được coi là nguồn lực vô tận, phong phú, quý giá nhất, duy nhất sáng tạo và có khả năng sinh ra giá trị lớn hơn nhiều lần bản thân nó trong quá trình sản xuất xã hội Các nguồn lực khác chỉ là nguồn tiềm năng muốn phát huy tác dụng phải thông qua nhân tố con người Khả năng sáng tạo, tích cực, chủ động của nhân tố con người cho phép khai thác tính vô tận của đối tượng sản xuất

và quy trình công nghệ Ý thức tinh thần, đạo đức của nhân tố con người quy định tính nhân đạo, nhân văn cho sự phát triển kinh tế xã hội bền vững

Qua phân tích trên, chúng ta có thể khẳng định: trong các yếu tố phát triển nhanh và bền vững, thì nguồn lực con người là yếu tố cơ bản nhất Bởi

vì nguồn nhân lực con người sẽ quyết định đúng đắn, phương hướng, nội dung, bước đi, biện pháp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, sẽ quyết định việc tổ chức và thực hiện quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá , trên ý nghĩa đó,

việc xây dựng nguồn nhân lực đủ số lượng, có chất lượng cao, đồng bộ là một yêu cầu khách quan, là nhân tố quyết định đảm bảo thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và sự phát triển nhanh, bền vững của cách mạng Việt Nam

1.2 Thanh niên - nguồn nhân lực quan trọng của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

1.2.1 Vai trò của thanh niên trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

- Về thanh niên:

Thanh niên là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học khác nhau, tuỳ theo nội dung tiếp cận, góc độ nhìn nhận hoặc cấp độ đánh giá mà người ta đưa ra các định nghĩa khác nhau về thanh niên

Về mặt sinh học, thanh niên đựơc coi là một giai đoạn phát triển trong cuộc đời con người được đánh dấu bởi sự chuyển tiếp qua giai đoạn trẻ em để trở thành người lớn, người trưởng thành Đặc điểm rõ nhất của giai đoạn này

là sự tăng trưởng nhanh chóng về thể chất, cường tráng về thể lực, trưởng thành về các chức năng của cơ thể và trưởng thành về mặt xã hội Các nhà tâm lý học thường nhìn nhận thanh niên gắn với những quy luật biến đổi tâm

lý lứa tuổi như: sự phát triển khả năng phân tích và suy luận, ham thích cái mới, say mê sáng tạo, sự tự khẳng định, tự ý thức coi đó là yếu tố cơ bản để phân biệt với các lứa tuổi khác Từ góc độ xã hội học thanh niên lại được nhìn nhận là một giai đoạn xã hội hoá cá nhân, giai đoạn tiếp thu các giá trị xã hội

để hình thành nhân cách; là thời kỳ chuyển tiếp từ tuổi thơ bị phụ thuộc sang xác lập vai trò cá nhân qua các hoạt động độc lập với tư cách là công dân, là một trong những chủ thể của xã hội

Từ những cách nhìn nhận của các ngành khoa học, hiện nay có một số khái niệm về thanh niên như sau:

Theo Từ điển tiếng Việt: Thanh niên là người còn trẻ, đang ở độ tuổi

trưởng thành Khái niệm này bao hàm: thanh niên là người có độ tuổi còn trẻ

và đang trưởng thành và khái niệm thanh niên hoàn toàn được hiểu theo lứa tuổi

Trong cuốn sách quản lý Nhà nước về công tác thanh niên trong thời kỳ mới, đồng chí Vũ Trọng Kim - nguyên Bí thư thứ nhất Trung Ương Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã đưa ra khái niệm thanh niên Việt Nam

như sau: “Thanh niên là một nhóm nhân khẩu - xã hội đặc thù bao gồm những

người trong một độ tuổi nhất định (từ 15 đến 35 tuổi), có quan hệ gắn bó mật thiết với mọi giai cấp, tầng lớp xã hội, có mặt trong mọi lĩnh vực hoạt động

xã hội, có vai trò to lớn trong hiện tại và giữ vai trò quyết định sự phát triển

trong tương lai của xã hội” [16, tr.14]

Dự thảo Luật Thanh niên: Thanh niên quy định trong luật này là công dân Việt Nam từ đủ 16 tuổi đến đủ 30 tuổi (Nguồn từ UBTN Việt Nam)

Từ những khái niệm trên, ta thấy thanh niên có những đặc điểm sau:

+ Thanh niên không phải là một giai cấp mà là một tầng lớp xã hội đặc thù;

+ Thanh niên có độ tuổi nhất định, khoảng từ 15 đến 35 tuổi

+ Thanh niên có những đặc điểm về tâm lý, sinh lý; có tâm tư, nguyện vọng, có nhu cầu và hoài bão, khát vọng theo lứa tuổi và giới

+ Thanh niên Việt Nam có mặt trong tất cả các giai cấp và tầng lớp xã hội: thanh niên nông dân, thanh niên công nhân, thanh niên viên chức, thanh niên học sinh - sinh viên, thanh niên các lực lượng vũ trang

+ Thanh niên có mặt trong tất cả 54 dân tộc anh em trên lãnh thổ Việt Nam

+ Thanh niên có mặt và giữ vai trò quan trọng trong các lĩnh vực kinh

tế, xã hội, an ninh quốc phòng của đất nước

Tóm lại, chúng ta có thể hiểu: Thanh niên là một nhóm nhân khẩu - xã

hội đặc thù, có độ tuổi từ 16 đến 30 tuổi, là người chủ hiện tại và tương lai của nước nhà

- Vai trò của thanh niên trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá:

Bất kỳ thời đại nào và ở quốc gia nào, thanh niên cũng có vai trò hết sức to lớn Họ là sức sống hiện tại và tương lai của một quốc gia, dân tộc Thanh niên là lực lượng xung kích trong các cuộc đấu tranh sinh tồn, cũng như trong các cuộc đấu tranh cách mạng, góp phần thúc đẩy sự phát triển của lịch sử xã hội; là lực lượng lao động hùng hậu đi đầu trong việc áp dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ mới

Nhìn nhận và đánh giá vai trò, vị trí của thanh niên trong quá trình phát triển lịch sử - xã hội, các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học đã khẳng định, đó là một lực lượng xã hội hùng mạnh, có khả năng cách mạng to lớn và luôn hướng tới lý tưởng tiến bộ của thời đại Theo đó, các Đảng của giai cấp công nhân cần phải giáo dục thanh niên, tập hợp họ trong tổ chức của những người cộng sản trẻ tuổi, chuẩn bị lực lượng làm nguồn bổ sung sinh lực mới cho các Đảng Cộng sản

Khi bàn về thanh niên, C.Mác chỉ rõ “Những công nhân tiên tiến ý thức

một cách đầy đủ rằng, tương lai của giai cấp họ, qua đó cũng là tương lai của cả loài người phụ thuộc hoàn toàn vào nhiệm vụ giáo dục thế hệ công

tr.118] Những công nhân trẻ mà C.Mác nói ở đây là những ười đi theo lý tưởng của Đảng, phấn đấu vì mục tiêu của Đảng với tư cách Đảng là đội tiên phong chiến đấu, bộ tham mưu lãnh đạo của giai cấp công nhân Qua đó C.Mác cũng đề ra nhiệm vụ cho các Đảng cộng sản là phải lãnh đạo việc phát triển, hình thành thế giới quan khoa học cho thanh niên, coi đó

ng-là công việc thiết thực để xây dựng Đảng, bởi lẽ, theo C.Mác: “Đảng của

chúng ta là Đảng của tương lai, mà tương lai thuộc về thanh niên Chúng ta

còn là Đảng của những người đổi mới, vì sự đổi mới mà thanh niên luôn ham thích Chúng ta là Đảng của cuộc đấu tranh hy sinh, xả thân chống lại những

gì mục nát, mà thanh niên bao giờ cũng đi đầu trong cuộc đấu tranh hy sinh,

xả thân ấy” [19, tr.120]

Thống nhất với những tư tưởng của C.Mác về vai trò của thanh niên trong xây dựng Đảng của giai cấp công nhân, Ph.Ănghen đã chỉ ra rằng, thanh niên

không thể đứng ngoài chính trị, điều đó đòi hỏi phải tổ chức họ lại, “Họ là đạo quân

xung kích của giai cấp vô sản quốc tế và đội hậu bị của Đảng” [19, tr.121] Khái

niệm hậu bị được đưa ra trong ý nghĩa là thanh niên phải được tổ chức lại thành đội xung kích cho bộ tham mưu của giai cấp vô sản, đồng thời khi được tổ chức lại, đ-ược giáo dục cộng sản chủ nghĩa, họ là lực lượng hậu bị, tức là nguồn lực bổ sung cho Đảng, là lớp sau của Đảng

Phát triển tư tưởng của C.Mác và Ph Ănghen về vai trò của thanh niên đối với việc xây dựng Đảng, Lênin cho rằng, thanh niên là sinh lực chiến đấu

của Đảng Người viết: “Người ta quan sát thấy thanh niên công nhân một

khát vọng nồng cháy không gì kìm hãm được sự vươn lên lý tưởng dân chủ và chủ nghĩa xã hội Sớm muộn thanh niên sẽ đến với chủ nghĩa xã hội nhưng bằng con đường khác với cha anh họ” [18, tr.67] Tại Đại hội lần thứ III của

Đoàn Thanh niên Cộng sản Nga, Lênin đã chỉ rõ “Các đồng chí phải tự tiến

hành giáo dục thành những người cộng sản Đoàn thanh niên Cộng sản phải

là một đội xung kích, một đội ngũ mà ở đó mọi đoàn viên đều có tinh thần chủ động và quyết tâm cao” [18, tr.381]

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vai trò thanh niên

trong sự nghiệp cách mạng, Người khẳng định: “Thanh niên là người chủ

tư-ơng lai của nước nhà, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần là do các thanh niên”[24, tr.185] Người giải thích khái niệm đó trên cơ sở khẳng

định rằng, sự phát triển trong tương lai của đất nước và tiền đồ vẻ vang của dân tộc hoàn toàn nằm trong tay thanh niên Chủ tịch Hồ Chí Minh còn dùng

một khái niệm đầy hình ảnh nói về tuổi thanh niên, Người nói: “Một năm khởi

đầu từ mùa xuân, một đời khởi đầu từ tuổi trẻ, tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” [26, tr.69] Đánh giá cao vai trò thanh niên trong sự nghiệp cách mạng,

nên ngay từ những năm 1925, Người đã chỉ rõ: muốn hồi sinh dân tộc trước hết phải hồi sinh thanh niên Nếu thanh niên không chịu giác ngộ, không đủ nghị lực, không còn sức sống, không được tổ chức lại, chỉ chìm đắm trong

“rượu cồn và thuốc phiện” thì dân tộc có nguy cơ diệt vong Khi kêu gọi:

“Hỡi Đông Dương đáng thương hại! Ngươi sẽ chết mất nếu đám thanh niên

sớm già của ngươi không hồi sinh” [26, tr.30], chính Người đã nhìn thấy sức

sống dân tộc đang tiềm ẩn bên trong thế hệ thanh niên, dù thế hệ đó đang bị đầu độc, đang bị ru ngủ

Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu luôn đặt tất cả niềm tin và hy vọng vào

thế hệ trẻ: “Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt

nam có được vẻ vang sánh vai các cường quốc năm châu hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu” [26, tr.61] Trong khi đánh

giá cao những cống hiến của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng, Người cũng yêu cầu, thanh niên phải thành một lực lượng to lớn và vững chắc trong cuộc kháng chiến kiến quốc Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, thanh niên muốn xứng đáng là những người chủ tương lai của nước nhà, thì phải không ngừng rèn luyện tinh thần và lực lượng, phải làm việc chuẩn bị cho cái tương lai đó; trước hết là phải học tập, học để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu nước mạnh, tức là để làm tròn nhiệm vụ người chủ của nước nhà

Tiếp thu những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng của Hồ Chí Minh về vai trò của thanh niên, ngay từ khi mới ra đời, Đảng ta đã quan tâm lãnh đạo công tác thanh niên Hội nghị lần thứ nhất của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ra Án nghị quyết về cộng sản thanh niên vận động Đây

là văn kiện đặt nền móng về lý luận vận động thanh niên trong phạm trù cách

mạng vô sản và về xây dựng đoàn thanh niên cộng sản, một tổ chức thanh niên kiểu mới lần đầu tiên xuất hiện ở nước ta Tại Văn kiện quan trọng này,

Đảng ta đã khẳng định: Thanh niên lao động là một lực lượng quan trọng

không thể thiếu được

Từ đó đến nay, trong suốt chặng đường lịch sử của dân tộc, Đảng luôn đánh giá, đề cao vai trò thanh niên trong sự nghiệp cách mạng Nghị quyết 04 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VII về công tác thanh niên trong

thời kỳ mới đã khẳng định: “Thanh niên ta ngày nay là lực lượng xã hội to

lớn, có tiềm năng hùng hậu Kế thừa tinh hoa truyền thống của dân tộc và những thành quả của cách mạng, qua mở rộng giao lưu quốc tế, thanh niên ta ngày nay có mặt mạnh cơ bản là trình độ học vấn cao hơn trước, tầm nhìn rộng nhạy cảm với thời cuộc, giàu lòng yêu nước, có khát vọng mau chóng đ-

ưa đất nước vượt qua nghèo nàn, lạc hậu, thực hiện dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh” [6, tr.80] Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX tiếp

tục khẳng định: Đối với thế hệ trẻ, chăm lo giáo dục, bồi dưỡng, đào tạo phát

triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, văn hoá, sức khoẻ, nghề nghiệp; giải quyết việc làm, phát triển tài năng và sức sáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Có thể khẳng định, trong quá trình lãnh đạo cách mạng Đảng Cộng sản Việt Nam luôn đánh giá cao vai trò, tiềm năng to lớn của thanh niên, là lực lư-ợng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Đảng đặt niềm tin sâu sắc vào thanh niên, phát huy vai trò làm chủ và tiềm năng to lớn của thanh niên để thanh niên thực hiện sứ mệnh đi đầu trong cuộc đấu tranh chiến thắng nghèo nàn, lạc hậu, xây dựng và bảo vệ đất nước giàu mạnh, xã hội công bằng dân chủ và văn minh Khẳng định vai trò to lớn của thanh niên trong sự

nghiệp cách mạng, Đảng ta đã chỉ rõ: Vấn đề thanh niên phải được đặt ở vị trí

trung tâm trong chiến lược phát huy nhân tố và nguồn lực con người

Thật vậy, trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc thanh niên luôn là lực lượng xã hội to lớn, là lực lượng xung kích, đi đầu trong sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc Trong đấu tranh chống ngoại xâm, theo tiếng gọi của Đảng và Bác Hồ kính yêu, hàng triệu thanh niên Việt Nam, lớp cha trước, lớp con sau đã xung phong lên đường tòng quân giết giặc, dâng hiến cả tuổi thanh xuân cho quê hương đất nước; tuổi trẻ đã cùng với toàn Đảng, toàn dân viết nên những trang sử vàng của dân tộc Việt Nam, giải phóng dân tộc mang lại độc lập, tự do cho đất nước

Ngày nay trong công cuộc đổi mới và đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước là thời kỳ thực hiện và hoàn thành những nhiệm vụ trọng đại

để đưa nước ta căn bản trở thành một nước công nghiệp vào năm 2020 Đây cũng là thời kỳ của những biến đổi sâu sắc và toàn diện của đất nước, từ kinh

tế xã hội đến an ninh quốc phòng, từ kết cấu hạ tầng đến văn hoá và kiến trúc thượng tầng Với tiềm năng về nhiều mặt thanh niên Việt Nam sẽ là lớp người xung kích đi đầu trong chống nghèo nàn lạc hậu, là lực lượng cơ bản tiên phong trong lĩnh vực khoa học công nghệ và là lực lượng quyết định đến sự thành công của sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá nước, đưa dân tộc, đất nước phát triển, đi lên sánh vai với các cường quốc năm châu như tâm nguyện của Chủ Tịch Hồ Chí Minh

Để giúp thanh niên hoàn thành sứ mệnh lịch sử của thế hệ trẻ đối với dân tộc, với đất nước, Tổ chức Đoàn thanh niên và Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam trong những năm qua đã tổ chức nhiều hoạt động với nội dung, hình thức phong phú để tạo điều kiện cho tuổi trẻ những cơ hội cống hiến và trưởng thành Tại Đại hội Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam lần thứ V (nhiệm kỳ 2005 - 2010) đã phát động và triển khai trong hội viên và các tầng lớp thanh niên Việt Nam 5 cuộc vận động lớn, với mục tiêu nội dung cơ bản sau:

Cuộc vận động thứ nhất “Thanh niên đi đầu trong xã hội học tập”

Mục tiêu: tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động của

hội viên, thanh niên về nhiệm vụ học tập, sáng tạo; tuổi trẻ đi đầu trong “xã

hội học tập”, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài

đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Cuộc vận động thứ hai: “Thanh niên làm kinh tế giỏi, tích cực tham gia xoá đói giảm nghèo”

Mục tiêu: tạo chuyển biến trong hội viên, thanh niên ý thức chủ động

tạo nghề và biết làm kinh tế có hiệu quả; xoá đói, giảm nghèo trong các hộ gia đình trẻ; làm giàu cho bản thân và đất nước

Cuộc vận động thứ ba “Thanh niên tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng”

Mục tiêu: Khơi dậy, cổ vũ, phát huy tinh thần tình nguyện, tính tích cực

xã hội của thanh niên chăm lo cộng đồng và tình nguyện tham gia phát triển kinh tế - xã hội

Cuộc vận động thứ tư: “Thanh niên vì cuộc sống bình yên, vì chủ quyền Tổ quốc”

Mục tiêu: Bồi dưỡng ý thức quốc phòng, giáo dục thanh niên nâng cao cảnh

giác cách mạng, đấu tranh phòng, chống “Diễn biến hoà bình” và bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch Vận động hội viên, thanh niên xung kích bảo vệ Tổ quốc, đấu tranh phòng, chống tội phạm và tệ nạn xã hội

Cuộc vận động thứ năm: “Thanh niên sống đẹp”

Mục tiêu: Vận động hội viên, thanh niên tôn trọng, giữ gìn, phát huy

bản sắc văn hoá dân tộc; chăm lo xây dựng lối sống văn hoá và ý thức gương mẫu chấp hành pháp luật, góp phần xây dựng lớp thanh niên sống có văn hoá, giàu lòng nhân ái

Như vậy, có thể thấy rõ rằng, trong các giai đoạn phát triển của đất nước, Đảng, Nhà nước và các tổ chức đoàn thể luôn quan tâm đến bồi dưỡng

và phát huy nguồn lực thanh niên, coi đó là một nguồn lực quan trọng quyết định chiều hướng phát triển đi lên của đất nước

Tóm lại: từ những phân tích trên, chúng ta thấy các nhà kinh điển của chủ

nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam khi đánh giá về thanh niên, đều thống nhất với nhau ở những quan điểm:

- Đánh giá cao vai trò, vị trí của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân, là người chủ hiện tại và tương lai của nước nhà, người giữ vai trò quyết định tương lai của mỗi quốc gia, dân tộc

- Xây dựng đoàn thanh niên cộng sản là yêu cầu tất yếu khách quan để đoàn kết, tập hợp và giáo dục thanh niên Xây dựng tổ chức đoàn được coi là một bộ phận quan trọng trong công tác xây dựng Đảng, nhằm tập hợp, giáo dục thanh niên phấn đấu cho chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

- Để phát huy tốt nhất những tiềm năng to lớn của thanh niên, phải đặc

biệt quan tâm đến công tác giáo dục thanh niên thành những người “vừa hồng”

“vừa chuyên”; phải tạo mọi điều kiện cho thanh niên phát triển toàn diện, kế thừa

trung thành xuất sắc sự nghiệp cách mạng của Đảng của dân tộc

1.2.2 Yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đối với thanh niên

Kết quả khảo sát các đối tượng thanh niên cho thấy, tuyệt đại đa số ý kiến đều nhận thức rõ rằng, CNH, HĐH đất nước đòi hỏi rất cao ở thanh niên

về mọi mặt: tri thức, sức khoẻ, thể lực, đạo đức, lối sống, lý tưởng Từ yêu cầu chung và trên cơ sở kết quả nghiên cứu các tài liệu, có thể khái quát một

số yêu cầu cơ bản của quá trình CNH, HĐH đất nước đối với thanh niên nước

ta như sau:

- Trước hết, quá trình CNH, HĐH đất nước theo con đường xã hội chủ

nghĩa ở nước ta đòi hỏi thanh niên phải có đạo đức cách mạng Trong điều

kiện hiện nay, đòi hỏi mỗi thanh niên phải hành động và ứng xử với đầy đủ ý

thức trách nhiệm công dân, tôn trọng pháp luật, sống có trật tự, kỷ cương, giữ gìn mọi mối quan hệ lành mạnh, tốt đẹp, nhân ái, trung thực trong gia đình và

xã hội Nội dung đạo đức cách mạng của người thanh niên trong giai đoạn

hiện nay theo lời Bác Hồ dạy là: “Cần kiệm, liêm chính, chí công, vô tư”; phương châm hành động của mỗi thanh niên là “mình vì mọi người, mọi ng-

ười vì mình”

Thứ hai, quá trình CNH, HĐH đất nước theo con đường xã hội chủ

nghĩa ở nước ta đòi hỏi thanh niên phải có hoài bão lớn, đó là tính cách điển

hình của thanh niên Trước đây, trong hoàn cảnh nước mất, nhà tan, các thế hệ thanh niên cha anh đã mang hoài bão và lý tưởng lớn là hy sinh tất cả tuổi thanh xuân để góp phần giải phóng đất nước, đưa nhân dân thoát khỏi vòng

nô lệ Cũng chính vì có hoài bão lớn mà các thế hệ thanh niên kế tiếp đã xả thân đi cứu nước, quyết giành lại và giữ vững nền độc lập và chủ quyền quốc gia Hoài bão lớn của thanh niên chính là biết nghĩ và hành động không chỉ vì mình, mà lớn hơn, đó là vì cộng đồng, vì cả dân tộc Thanh niên phải biết hổ thẹn khi đất nước còn nghèo nàn, lạc hậu; phải có ý chí tự cường, vươn lên khắc phục tình trạng ấy, và khắc phục trước hết ở chính mỗi thanh niên Nói cách khác, thanh niên ngày nay phải biết gắn liền sự phấn đấu vì cuộc sống tốt đẹp hơn của bản thân và gia đình mình với ý chí mãnh liệt: đưa đất nước ta vĩnh viễn thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội Đó là hoài bão lớn theo tư tưởng Hồ Chí Minh, là nghĩa vụ lớn của mỗi thanh niên đối với nhân dân, với đất nước

Thứ ba, quá trình CNH, HĐH đất nước theo con đường xã hội chủ

nghĩa ở nước ta đòi hỏi thanh niên phải xây dựng cho mình lý tưởng, ý chí và tinh thần cách mạng Hoài bão lớn chỉ có thể thực hiện được khi có lý tưởng

dẫn đường Điều đó có nghĩa là, mỗi thanh niên phải tự trả lời được câu hỏi sống thế nào có ích, sống để làm gì, sống cho ai, phải làm gì để cống hiến cho

xã hội, cho cộng đồng, làm như thế nào để gắn lợi ích của mình với lợi ích

chung của đất nước Lý tưởng và ý chí cách mạng chính là phấn đấu cho dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh, vững bước tiến lên chủ nghĩa xã hội Muốn sự nghiệp CNH, HĐH thành công, thanh niên phải trau dồi bản lĩnh, nâng cao ý chí và tinh thần cách mạng, quyết tâm đi theo lý tưởng của Đảng, của dân tộc

Thứ tư, quá trình CNH, HĐH đất nước theo con đường xã hội chủ

nghĩa ở nước ta đòi hỏi thanh niên phải có tri thức về mọi mặt, có năng lực

tiếp thu và sáng tạo về khoa học, công nghệ, có trình độ học vấn, trình độ nghiệp vụ cao, trở thành những người lao động lành nghề và có tri thức, thành những nhà khoa học có tài năng, những nhà quản lý và kinh doanh thành thạo

và giàu kinh nghiệm, trở thành lực lượng đi đầu trong công cuộc đổi mới sâu sắc và toàn diện của đất nước

Thứ năm, quá trình CNH, HĐH đất nước theo con đường xã hội chủ

nghĩa ở nước ta đòi hỏi thanh niên phải có năng lực hội nhập quốc tế; biết giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Điều đó đòi hỏi thanh niên

không chỉ có kiến thức, có ngoại ngữ, có nhu cầu hội nhập, mà còn có hiểu biết sâu sắc về nền văn hoá dân tộc, có lòng tự tôn, tự hào về con người Việt Nam, văn hoá Việt Nam trong cộng đồng thế giới, đồng thời có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại

Thứ sáu, quá trình CNH, HĐH đất nước theo con đường xã hội chủ

nghĩa ở nước ta đòi hỏi thanh niên phải luôn ý thức sâu sắc rằng, chính họ chứ không phải ai khác là lực lượng xung kích trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, xây dựng và củng cố nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân

Thanh niên phải là lực lượng xung kích trong phòng chống các tệ nạn xã hội, chống tham nhũng, tham gia bảo vệ trật tự trị an và an toàn xã hội

Thứ bảy, quá trình CNH, HĐH đất nước theo con đường xã hội chủ

nghĩa ở nước ta đòi hỏi thanh niên phải có sức khoẻ Sức khoẻ là vốn quý

nhất của mỗi con người, không có sức khoẻ (thể chất và tâm hồn) thì thanh

niên không những không làm được gì cho chính họ mà còn là gánh nặng cho

xã hội

Tóm lại, quá trình CNH, HĐH đất nước theo con đường xã hội chủ

nghĩa ở nước ta đòi hỏi và kỳ vọng rất nhiều ở thanh niên, đó là những yêu cầu về phẩm chất chính trị (lý tưởng, đạo đức, lối sống, hoài bão ); yêu cầu

về trình độ (trình độ học vấn, nghề nghiệp, văn hoá ); yêu cầu về sức khoẻ (sức khoẻ thể chất và tinh thần) Những yêu cầu đó đều hướng tới xây dựng

được lớp thanh niên “vừa hồng, vừa chuyên”, lớp thanh niên ưu tú, vững vàng

về chính trị, kiên định con đường xã hội chủ nghĩa, trở thành những nhà lãnh đạo, quản lý, kinh doanh giỏi, những chuyên gia xuất sắc trên mọi mặt hoạt động của xã hội, những trí thức uyên bác, chiếm lĩnh đỉnh cao của khoa học, những văn nghệ sỹ tài năng và những người lao động giỏi

Yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đối với thanh niên rất cao, song thực tế hiện nay công tác đào tạo, bồi dưỡng thanh niên chưa đáp ứng được Bên cạnh những thời cơ và thuận lợi, còn nhiều khó khăn, thách thức đang đặt ra và một trong những khó khăn đó là tệ nạn nghiện

ma tuý trong thanh niên đang có xu hướng gia tăng với quy mô, mức độ, tính chất ngày càng phức tạp Làm thế nào đưa lớp trẻ thoát khỏi vòng vây của ma tuý? vẫn là câu hỏi lớn, là vấn đề bức xúc cần phải được quan tâm nghiên cứu

và giải quyết

1.2.3 Tầm quan trọng của phòng chống tệ nạn nghiện ma túy trong thanh niên

- Một số vấn đề cơ bản về tệ nạn ma túy:

Khái niệm về ma tuý:

Ở Việt Nam, thuật ngữ “ma tuý” mới xuất hiện cách đây vài chục năm,

bằng việc phiên âm tương đương của tiếng Hán, được dịch nguyên nghĩa từ

tiếng Anh “narcoticdrug” Ban đầu, trong dân gian cũng như trong các văn bản tài liệu thường dùng từ “thuốc phiện” (lúc bấy giờ người ta chỉ biết có

“thuốc phiện” là một chất gây nghiện) Về sau, nhất là hiện nay các chất gây

nghiện xuất hiện ngày càng nhiều, rất đa dạng (theo thống kê có hơn hàng trăm loại chất gây nghiện khác nhau) nên cụm từ ma tuý được dùng để chỉ các

chất gây nghiện nói chung Theo gốc Hán - Việt thì “ma tuý” có nghĩa: làm

cho mê mẩm

Có thể nói hiện nay chưa có khái niệm thật đầy đủ về ma tuý, tuỳ theo gốc độ tiếp cận và chuyên môn mà người ta đưa ra những khái niệm về ma tuý khác nhau Dưới đây xin nêu một số khái niệm về ma tuý thường hay đ-ược sử dụng:

Các chuyên gia nghiên cứu về ma tuý của Liên hợp quốc cho rằng: Ma

tuý là các chất hoá học có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo Khi được đưa vào cơ thể con người nó có tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và trí tuệ làm con người bị lệ thuộc vào chúng, gây nên những tổn thương cho cá nhân

và cộng đồng [2, tr.7-8]

Các chuyên gia nghiên cứu về ma tuý Việt Nam cho rằng: Ma tuý là

các chất hoá học có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp Khi được đưa vào cơ thể con người nó có tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý của người đó Nếu lạm dụng ma tuý con người sẽ lệ thuộc vào nó, khi đó gây tổn thương và nguy hại cho người sử dụng và cộng đồng

Theo bộ luật hình sự của Quốc Hội Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá X thông qua ngày 21-12-1999, trong đó quy định các tội

phạm ma tuý đã chỉ rõ: Ma tuý bao gồm nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa, cao

coca; lá, hoa, quả cây cần sa, lá cây coca; quả thuốc phiện khô; quả thuốc phiện tơi; heroin, cocain; các chất ma tuý khác ở thể lỏng; các chất ma tuý khác ở thể rắn

Luật phòng, chống ma tuý được Quốc Hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá X, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 09-12-2000:

+ Chất ma tuý là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do chính phủ ban hành

+ Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ gây tình trạng nghiện đối với người sử dụng

+ Cây có chứa chất ma tuý bao gồm cây thuốc phiện (cây anh túc), cây

cô ca, cây cần sa, hoặc cây khác có chứa chất ma tuý do chính phủ quy định

Như vậy, dù đứng dưới gốc độ dược học, hoá học, hay luật học và đựơc diễn tả bằng các cách khác nhau, nhưng đều có điểm chung nhất, đó là ma tuý

là chất độc hại đối với sức khoẻ và cơ thể con người

- Nghiện ma tuý:

Hiện nay vẫn chưa có một khái niệm đầy đủ và thống nhất về “nghiện

ma tuý”, một số người quan niệm nghiện ma tuý như nghiện thuốc lá, nghiện

rượu, là do thói quen

Theo tổ chức Y tế thế giới WHO thì nghiện ma tuý là một trạng thái

nhiễm độc chu kỳ hoặc mãn tính, gây hại cho cá nhân và xã hội do dùng lặp lại một chất ma tuý tự nhiên hoặc tổng hợp

Theo quan điểm giải quyết tệ nạn xã hội, nghiện ma tuý là một tệ nạn

xã hội làm tổn hại đến sức khoẻ, nhân cách, làm ảnh hưởng xấu đến đời sống sinh hoạt và trật tự an toàn xã hội

Tóm lại: chúng ta có thể hiểu, nghiện ma tuý là người thường xuyên sử

dụng lặp đi, lặp lại một hay nhiều chất ma tuý dẫn đến nhiễm độc chu kỳ, hay mãn tính, khiến cho tinh thần, thể chất và tâm lý hoàn toàn phụ thuộc vào các chất ma tuý; làm tổn hại đến sức khoẻ, nhân cách, làm ảnh hưởng xấu đến đời sống sinh hoạt và trật tự an toàn xã hội

- Tầm quan trọng của công tác phòng chống tệ nạn nghiện ma tuý trong thanh niên:

Thứ nhất: để ngăn chặn tác hại của tệ nạn nghiện ma tuý đối với thanh

niên, góp phần xây dựng nguồn lực con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá:

Tại Hội nghị phòng, chống ma tuý do Liên hợp quốc tổ chức vào tháng 4

năm 1994 đã khẳng định: hiểm hoạ ma tuý đang lan rộng ra nhiều nước trên thế

giới, đang đầu độc nhân loại Thực tế ở Việt Nam và Thành phố Hà Nội cho thấy

tác hại của tệ nạn nghiện ma tuý đối với con người và xã hội là rất lớn:

+ Tác hại đến sức khoẻ người nghiện: ma tuý là nguyên nhân phát sinh

nhiều loại bệnh tật huỷ hoại sức khoẻ người nghiện, nghiện ma tuý sẽ dẫn đến nhiễm độc mãn tính cho cơ thể, gây ra rối loạn từng bộ phận, đến suy nhược toàn thân của người nghiện như: hệ tiêu hoá, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp, các bệnh về da, suy giảm chức năng thải độc, hệ thần kinh Suy nhược toàn thân dẫn đến suy giảm sức lao động, giảm hoặc mất khả năng lao động và khả năng tập trung trí óc Người nghiện ma tuý tuổi thọ thấp, thường chết ở độ tuổi 30 -50 tuổi, những trường hợp sử dụng ma tuý quá liều có thể bị chết đột ngột

+ Ảnh hưởng đến sự phát triển nòi giống: Những người nghiện ma tuý,

các hóc môn sinh dục bị suy giảm dẫn đến giảm nhu cầu tình dục, giảm khả năng sinh sản, hoặc sinh con ốm yếu, trí tuệ chậm phát triển Đối với phụ nữ

có thai, nghiện ma tuý dễ dẫn đến sảy thai, thai lưu, để non, suy dinh dưỡng bào thai, ốm yếu, khó nuôi, chậm phát triển về thể lực và trí tuệ Những người nghiện ma tuý luôn là đối tượng có nguy cơ cao về nhiễm HIV/AIDS, tại Hà Nội hơn 70% người nhiễm HIV là người nghiện ma tuý

+ Ma tuý làm thay đổi nhân cách người nghiện: ma tuý làm thay đổi

trạng thái tâm lý, sa sút về tinh thần, thay đổi về nhân cách Họ thường xa lánh các sinh hoạt tập thể lành mạnh như: học tập, vui chơi, lao động, văn

hoá, thể thao , thường hay lười biếng, cáu gắt, hay nói dối và thích chơi với bạn xấu

+ Gây mất trật tự an toàn xã hội: Nghiện ma tuý là một tệ nạn xã hội,

gây nên hậu quả nghiêm trọng đến trật tự, an toàn xã hội và nỗi lo lắng, sợ hãi của cộng đồng dân cư Theo thống kê của các cơ quan chuyên môn cho biết: 2/3 tổng số các vụ vi phạm trật tự công cộng là do các đối tượng nghiện ngập

ma tuý, hoặc có liên quan đến ma tuý gây nên; theo số liệu của ngành công an thì 70% đối tượng nghiện ma tuý có liên quan đến trộm cắp, 40% các vụ trọng

án có liên quan đến ma tuý Ở Hà Nội số người nghiện có tiền án, tiền sự chiếm 66% Tệ nạn nghiện ma tuý còn liên quan chặt chẽ đến các tệ nạn xã hội khác như mại dâm, cờ bạc, buôn bán ma tuý

+ Làm ảnh hưởng đến nền kinh tế:

Hậu quả trực tiếp: người nghiện nhẹ trung bình mỗi ngày dùng 50.000

đồng để mua ma tuý, người nghiện nặng trung bình khoảng 100.000 đồng, ở thành phố Hà Nội có khoảng 15.000 người nghiện thì mỗi năm tiêu tốn ít nhất khoảng 280 tỷ đồng Chi phí điều trị cắt cơn, cai nghiện rất tốn kém, theo chi phí hiện nay bình quân một người hết 1.200.000 đồng, nếu Hà Nội tổ chức cai hết cho 15.000 người nghiện Thành phố phải chi khoảng 18 tỷ đồng/năm Ngoài ra chưa kể chi phí để xây dựng các trung cai nghiện và chi phí cho tổ chức, bộ máy và các hoạt động khác của các trung tâm

Hậu quả gián tiếp: ngoài những hậu quả trực tiếp về kinh tế, ma tuý

còn gây ra hàng loạt những thiệt hại gián tiếp mà xã hội phải gánh chịu như: suy giảm lực lượng lao động của gia đình, xã hội cả về số lượng và chất

lượng, thu nhập quốc dân giảm trong khi chi phí cho dự phòng và chăm sóc y

tế xã hội lại tăng; đầu tư nước ngoài cũng bị ảnh hưởng theo hướng bất lợi do các nhà doanh nghiệp ngại đầu tư vào những nước có tỷ lệ người nghiện cao

Tóm lại: Nghiện ma tuý là tấm thảm kịch đối với mỗi cá nhân con

người, gây hậu quả tác hại đến sức khoẻ, cuộc sống, nhân phẩm, khả năng lao động và học tập của người nghiện Ma tuý huỷ hoại hạnh phúc gia đình, tình cảm bạn bè, đồng nghiệp Người nghiện ma tuý được coi là đã trượt xuống vực thẳm của sự suy đồi, tự huỷ hoại bản thân mình Ma tuý còn là ma lực huỷ hoại cả cộng đồng Ma tuý vừa là sản phẩm vừa là nguồn gốc phát sinh tội ác, là một thứ dịch bệnh làm khuynh đảo cả thể chế quốc gia, gieo rắc tham nhũng gây mất ổn định xã hội Những người nghiện ngập và buôn bán

ma tuý trên thế giới và ngay ở chính Việt Nam đang làm cho đời sống xã hội chao đảo, mất ổn định, hàng chục ngàn gia đình rơi vào cảnh nghèo nàn, khốn khổ, tội lỗi

Hậu quả của tệ nạn nghiện ma tuý gây ra cho xã hội là hết sức to lớn cả

về bề rộng lẫn bề sâu, bởi vậy đấu tranh, ngăn chặn tệ nạn nghiện ma tuý trong thanh niên nói chung và thanh niên Hà Nội nói riêng có tầm quan trọng đặc biệt, góp phần vào việc đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực trẻ có chất lượng cho sự nghiệp xây dựng và phát triển thủ đô văn minh, giàu đẹp

Thứ hai: Phòng chống tệ nạn nghiện ma tuý là góp phần xây dựng bản chất

ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa

Bản chất ưu việt của chủ nghĩa xã hội đó là vì con người, giải phóng con người, giải phóng nhân loại Mục tiêu cao cả mà công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa chúng ta phải làm là: giải quyết thực hiện mâu thuẫn giữa con người và tự nhiên, giữa con người và con người, là xây dựng một chế độ xã hội văn minh, công bằng không còn hiện tượng người bóc lột người, không còn hiện tượng con người

bị tha hoá, mọi người đều bình đẳng, đều có quyền hưởng tự do và có cuộc sống hạnh phúc Các nhà sáng lập ra chủ nghĩa Mác đã coi một trong những đặc trưng cơ bản của chế độ xã hội mới đó là - chế độ xã hội mà giai cấp vô sản cách mạng có sứ

mệnh phải xây dựng thành công là giải phóng con người Trong quan niệm của các ông, ý nghĩa lịch sử, mục tiêu cao cả của tiến bộ xã hội là ở chỗ phát triển con người toàn diện, nâng cao năng lực và phẩm giá con người, giải phóng con người, loại trừ mọi sự tha hoá khỏi cuộc sống con người

Ngày nay, chúng ta thấu hiểu điều này một cách sâu sắc hơn và từ đó

đã xuất hiện tư tưởng về sự phát triển con người bền vững - càng phát triển con người càng được giải phóng hơn cả về năng lực sinh thể và cả về năng lực tinh thần Vấn đề là ở chỗ chỉ riêng hiệu quả kinh tế và các tiện nghi đời sống vật chất chưa phải là mục đích của sự phát triển, mà mới chỉ là phương tiện và cơ sở để để giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội Việc tạo lập những điều kiện công bằng, cơ hội làm việc tốt nhất, khả năng phát triển hài hoà về mặt tinh thần đối với tất cả mọi người là chiều hướng căn bản của sự phát triển xã hội nhằm thoả mãn những nhu cầu và khát vọng chân chính của con người

Tệ nạn nghiện ma tuý như đã phân tích ở trên, nó gây hậu quả nghiêm trọng đến các mặt của đời sống xã hội, tệ nạn ma tuý đang trực tiếp đánh vào tính ưu việt, vào bản chất tốt đẹp của xã hội ta Vì vậy, để xây dựng xã hội tốt đẹp, làm cho xã hội thoả mãn ngày càng đầy đủ những giá trị vật chất, tinh thần, con người được sống trong tự do bình đẳng, bác ái, chúng ta phải kiên quyết đấu tranh với tệ nạn nghiện ma tuý, tạo ra môi trường xã hội lành mạnh giúp thế hệ trẻ có điều kiện và môi trường thuận lợi để hình thành và phát triển nhân cách

Tóm lại, qua nghiên cứu và luận giải ở trên chúng ta khẳng định rằng,

nguồn lực con người nói chung và nguồn lực thanh niên nói riêng là một trong những nguồn lực quan trọng và quý giá nhất; là nguồn lực có vị trí

quyết định đối với sự phát triển đi lên của quốc gia, dân tộc, “nước nhà thịnh

hay suy; yếu hay mạnh một phần là do các thanh niên” Song thực tế hiện

nay, nguồn nhân lực trẻ của chúng ta đang đứng trước những khó khăn, thách thức, tệ nạn ma tuý đang tấn công trực tiếp vào thanh niên, vào nguồn lực