Sáng kiến kinh nghiệm “Biện pháp thúc đẩy sự hứng thú học tập của học sinh lớp 4 – 5 qua công tác chủ nhiệm lớp”

Với kinh nghiệm hơn 10 năm trong nghề dạy học và tinh thần không ngừng học hỏi cộng với thuận lợi luôn được phân công giảng dạy khối lớp 4 – 5 đã giúp tôi có một kinh nghiệm “Biện pháp t

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Mục tiêu tổng quát của giáo dục là xây dựng một nền giáo dục Việt Nam hiện đại, khoa học, làm nền tảng cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển bền vững đất nước hướng tới một xã hội học tập, có khả năng hội nhập quốc tế; xây dựng một thế hệ người Việt Nam mới có năng lực tư duy độc lập và sáng tạo, có khả năng thích ứng, hợp tác, …

Nhiệm vụ giáo dục ở bậc tiểu học chính là nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, bước đầu xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học ở các bậc học tiếp theo Giáo dục tiểu học được xem là nền tảng Chính vì vậy giáo dục tiểu học ngày càng thu hút sự quan tâm của cộng đồng

Trước những yêu cầu đặt ra, toàn ngành giáo dục đã có nhiều bước tiến quan trọng, được thể hiện bằng việc đổi mới nội dung, chương trình sách giáo khoa và vận dụng các phương pháp dạy học tích cực Việc làm này đã góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả trong dạy học và giáo dục Những cụm từ như

“dạy học lấy học sinh làm trung tâm” hay “dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh” đã được nhắc đến nhiều Mỗi giáo viên đã và đang từng bước đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức phù hợp để đáp ứng được

yêu cầu của xã hội hiện đại Tuy nhiên hiện tượng tâm lý không muốn học, học một cách thụ động ở trẻ vẫn còn diễn ra khá phổ biến ở các trường tiểu

học trong toàn huyện, đây cũng là vấn đề khiến nhiều giáo viên và các bậc phụ huynh phải phiền lòng và cũng là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến một kết quả

không tốt trong việc học tập của trẻ Thích học và ham học chính là nguồn động lực để có kết quả cao trong học tập Chỉ sau khi muốn học trẻ mới có thể học một cách chủ động và hiệu quả Vậy làm thế nào để làm cháy lên niềm ham học hỏi và học một cách tích cực, tự giác, chủ động ở trẻ?

Là một giáo viên giảng dạy bậc tiểu học, tôi không khỏi băn khoăn trước câu hỏi trên Với kinh nghiệm hơn 10 năm trong nghề dạy học và tinh thần không ngừng học hỏi cộng với thuận lợi luôn được phân công giảng dạy khối

lớp 4 – 5 đã giúp tôi có một kinh nghiệm “Biện pháp thúc đẩy sự hứng thú học tập của học sinh lớp 4 – 5 qua công tác chủ nhiệm lớp”.

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lý luận sự hứng thú học tập của học sinh

1.1 Ý chí và sự phát triển nhận thức của học sinh tiểu học

Ở đầu tuổi tiểu học hành vi mà trẻ thực hiện còn phụ thuộc nhiều vào yêu

cầu của người lớn (học để được bố cho đi ăn kem, học để được cô giáo khen, quét nhà để được ông cho tiền, ) Khi đó, sự điều chỉnh ý chí đối với việc thực thi hành vi ở các em còn yếu Đặc biệt các em chưa đủ ý chí để thực hiện đến cùng mục đích đã đề ra nếu gặp khó khăn

Đến cuối tuổi tiểu học các em đã có khả năng biến yêu cầu của người lớn

thành mục đích hành động của mình, tuy vậy năng lực ý chí còn thiếu bền vững, chưa thể trở thành nét tính cách của các em Việc thực hiện hành vi vẫn chủ yếu phụ thuộc vào hứng thú nhất thời

Để bồi dưỡng năng lực ý chí cho học sinh tiểu học đòi hỏi ở nhà giáo dục

sự kiên trì bền bỉ trong công tác giáo dục, muốn vậy thì trước hết mỗi bậc cha

mẹ, thầy cô phải trở thành tấm gương về nghị lực trong mắt trẻ

1.2 Tính tự giác học tập của trẻ

Tính tự giác học tập của trẻ không phải đứa trẻ nào cũng có, cũng như không phải có sẵn mà phải qua quá trình rèn luyện với những thói quen tích cực

mà thành Một trong những nguyên nhân khiến trẻ ham chơi không tự giác học

tập mà cha mẹ và thầy cô cần phải chú ý là trẻ do còn nhỏ, khả năng tự kiểm soát bản thân của trẻ chưa cao và dễ phân tán bởi nhiều hoạt động khác nhau Học tập là một nhiệm vụ quan trọng, không kém phần nặng nề với trẻ hơn nữa trẻ chưa ý thức được hết tầm quan trọng của hoạt động này Trong khi đó vui chơi là hoạt động khiến chúng vui vẻ, thoải mái, hứng thú thì giữa việc học tập

và hoạt động vui chơi trẻ chọn và muốn dành nhiều hơn cho hoạt động vui chơi

là điều dễ hiểu

1.3 Sự hứng thú học tập của học sinh bậc tiểu học

Hứng thú học tập là thái độ yêu thích đặc biệt của học sinh đối với việc học, được thể hiện qua nhiều mức độ như: sự chú ý, tập trung, sự ham thích và cao nhất là niềm đam mê đối với một đối tượng trong quá trình học Đối với mỗi mức độ của hứng thú, học sinh ở những lứa tuổi khác nhau có những biểu hiện khác nhau, nhưng ở cấp tiểu học đa số các em đều chỉ thể hiện ở mức độ chú ý, tập trung chứ rất ít học sinh đạt tới mức đam mê do các em chưa ý thức được lợi ích của việc học tập

1.4 Một vài đặc điểm về tính tích cực của học sinh

1.4.1 Tính tích cực của học sinh có mặt tự phát và mặt tự giác:

* Mặt tự phát: là những yếu tố tiềm ẩn, bẩm sinh thể hiện ở tính tò mò, hiếu kì,

hiếu động, linh hoạt và sôi nổi trong hành vi mà trẻ đều có ở những mức độ khác nhau Cần coi trọng những yếu tố tự phát này, nuôi dưỡng, phát triển chúng trong dạy học

* Mặt tự giác: là trạng thái tâm lí có mục đích và đối tượng rõ rệt, do đó có hoạt

động để chiếm lĩnh đối tượng đó Tính tích cực tự giác thể hiện ở óc quan sát, tình phê phán trong tư duy, trí tò mò khoa học

1.4.2 Tính tích cực nhận thức phát sinh không chỉ từ nhu cầu nhận thức mà

còn từ nhu cầu sinh học, nhu cầu đạo đức thẩm mỹ, nhu cầu giao lưu văn hóa Hạt nhân cơ bản của tính tích cực nhận thức là hoạt động tư duy của cá nhân được tạo nên do sự thúc đẩy của hệ thống nhu cầu đa dạng

1.4.3 Tính tích cực nhận thức và tính tích cực học tập có liên quan chặt chẽ với

nhau nhưng không phải là một Có một số trường hợp, tính tích cực học tập thể hiện ở hành động bên ngoài, mà không phải là tính tích cực trong tư duy

1.5 Điều 28 Luật giáo dục (2005) quy định:

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng môn học, lớp học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh…”

Văn kiện đại hội Đảng lần thứ X của Ban chấp hành Trung Ương Đảng Cộng sản khoá IX khẳng định: “…ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học… Phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh…”

1.6 Điều 5 (Luật sửa đổi bổ sung Luật giáo dục năm 2009): Yêu cầu về nội dung, phương pháp giáo dục

1 Nội dung giáo dục phải bảo đảm tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại và có hệ thống; coi trọng giáo dục tư tưởng và ý thức công dân; kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp, bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; phù hợp với sự phát triển về tâm sinh lý lứa tuổi của người học

2 Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,

tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên

2 Thực trạng của dạy - học ở Trường Tiểu học La Phù – Thanh Thủy 2.1 Về giáo viên:

Trong những năm gần đây, việc tiếp cận với phương dạy học mới đã được giáo viên trong Nhà trường hưởng ứng Việc “dạy học lấy học sinh làm trung tâm” và “dạy học phát huy tích tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh” đã được nhà trường chỉ đạo tổ chức học tập, trao đổi kinh nghiệm qua các hình thức như hội thảo chuyên đề, thực tập thao giảng theo chủ đề năm học nhưng tác dụng của nó còn ở mức độ hạn chế, giáo viên chưa thiết kế được nhiều những bài giảng có hiệu quả và gây được hứng thú học tập cho nhiều đối tượng học sinh

Mỗi giáo viên đã có nhiều sự đổi mới về phương pháp dạy học song một

số giáo viên vẫn thường chỉ truyền đạt, giảng giải theo các tài liệu đã có sẵn trong sách giáo khoa, sách hướng dẫn giảng dạy và thường làm một cách máy móc, ít quan tâm đến việc phát huy khả năng sáng tạo của học sinh

Đội ngũ giáo viên trong nhà trường đa số đều có năng lực khá vững, có tâm huyết với nghề song để tìm ra các biện pháp để phát huy hết tính tích cực tự giác của học sinh thì còn nhiều hạn chế

Việc thực hiện công tác chủ nhiệm ở mỗi giáo viên còn chưa hiệu quả, thiếu trách nhiệm, hầu như giáo viên mới chỉ thực hiện công tác giảng dạy kiến thức trên lớp còn việc làm tác động, kích thích sự hứng thú học tập của học sinh thông qua trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm lớp thì chưa thực sự hiệu quả

Sự phàn nàn của giáo viên về học sinh như “học sinh bây giờ không chăm học” hay “học sinh bây giờ không thông minh”, … còn khá phổ biến ở các giáo viên

2.2 Về học sinh:

Phong trào học tập của học sinh trong trường khá sôi nổi, chất lượng giáo dục có sự tăng dần theo năm học Tuy nhiên đa số học sinh còn thụ động trong việc học, chưa có ý thức tự giác học bài Việc học vẫn cần có sự thúc đẩy, nhắc nhở, quan tâm, kiểm tra hàng ngày của giáo viên và phụ huynh

Tâm lý chán học, học một cách uể oải, ngồi học nghiêm túc nhưng mang tính ép buộc hay ngồi học không tập trung, mất trật tự trong giờ học còn diễn ra khá phổ biến ở các tiết học, các lớp học

Phần lớn học sinh còn thiếu tự tin, e dè, không dám biểu lộ cảm xúc hoặc không mạnh dạn đưa ra ý kiến của mình dẫn đến việc hình thành kĩ năng sống cho các em còn rất hạn chế Hiện tượng học chờ vào người khác, quay cóp bài của bạn còn diễn ra khá nhiều nên chất lượng giáo dục còn chưa thật

Chất lượng mũi nhọn của trường luôn cao hơn các trường trong huyện song số học sinh học tích cực, tự giác hay học một cách say mê còn ít Phong trào thi đua học chưa có nhiều chỉ xuất hiện một số ít ở em có phụ huynh quan tâm đến việc học của con cái

2.3 Nguyên nhân của thực trạng trên

2.3.1 Giáo viên

- Do năng lực sư phạm của giáo viên không đồng đều

- Một số giáo viên chưa thực sự tâm huyết với nghề, chưa có sự đầu tư cho chuyên môn

- Số giáo viên tích cực đổi mới phương dạy học, áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học còn hàn chế

- Một số giáo viên ngoài việc dạy học thì công việc chăm sóc gia đình chiếm mất nhiều thời gian nên đa số họ mới chỉ cố gắng hoàn thành bài dạy trên lớp

còn việc học sinh có học thực sự hay không, có hăng say học hay không thì giáo viên chưa thực sự quan tâm

- Phần động viên, khuyến khích kịp thời cho học sinh có tiến bộ theo từng tuần

ở lớp của giáo chủ nhiệm hay của nhà trường hầu như vắng bóng

2.3.2 Học sinh

- Đa số các em đều chưa nhận thức rõ được mục tiêu chính của việc học, học sinh mới chỉ học theo yêu cầu của giáo viên và cha mẹ

- Các em ít được tham gia các phong trào thi đua trong học tập của lớp cũng như của trường

- Cách đánh giá, lấy điểm theo thông tư 32 cũng làm cho một phần học sinh ỷ lại trong việc học thường xuyên

2.3.3 Về phía nhà trường

Trường Tiểu học La Phù là một trong những trường có chất lượng dạy và học cao Đội ngũ lãnh đạo luôn coi trọng chất lượng dạy và học Sự phân công chuyên môn phù hợp với năng lực của giáo viên Việc chỉ đạo, kiểm tra đánh giá chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh được tiến hành thường xuyên Tuy nhiên sự động viên, khuyến khích việc dạy-học của giáo viên và học sinh đôi lúc chưa kịp thời, chưa phát huy hết năng lực tư duy, sáng tạo của giáo viên

Việc tổ chức các phong trào thi đua để giúp các em hăng say trong học tập còn rất mờ nhạt và không cụ thể, không hiệu quả Các tổ chức hỗ trợ cho hoạt động giáo dục như hoạt động của Đội thiếu niên ít thấy bóng dáng

Công tác kiểm tra, đánh giá, thi đua khen thưởng của Nhà trường chưa thật sự phát huy hết nội lực của giáo viên và học sinh, vẫn còn sự cào bằng trong đánh giá hoặc đánh giá còn quá lỏng lẻo

2.3.4 Về phía phụ huynh

Việc quan tâm, chăm sóc con em không đúng cách của một số phụ huynh cũng dẫn đến học sinh lười học, học một cách thụ động Học sinh không có khả năng vận động, không có kĩ năng sống vì hàng ngày các em được chăm sóc quả

kĩ lưỡng, không thấy được những khó khăn trong cuộc sống để từ đó rèn luyện bản thân

Cũng có những phụ huynh vì lo toan cuộc sống mà không ngó ngàng đến việc học tập của con em, không có những lời khen hay sự động viên con cái học

mà họ phó mặc việc dạy học cho các Nhà trường

2.4 Đánh giá khái quát thực trạng dạy- học của trường Tiểu học La Phù- Thanh Thủy – Phú Thọ

Nhìn chung việc dạy – học trong Nhà trường tuy đã có nhiều khởi sắc, có nhiều tiến bộ trong mỗi năm, số lượng giáo viên đạt thành tích cao trong huyện, tỉnh khá nhiều song làm thế nào để kích thích được hứng thú học tập của học sinh, giúp các em học một cách chủ động, tích cực, tự giác thì vẫn còn nhiều hạn chế Hầu hết việc dạy và học vẫn còn thụ động Việc dạy của giáo viên chủ yếu vẫn dừng lại ở dạy cho xong nhiệm vụ, học sinh học theo sự giám sát của thầy cô và cha mẹ Một số giáo viên có tay nghề cao thường quan tâm đến chất lượng mũi nhọn nhiều hơn Chính vì vậy nhìn một cách tổng quan thì phần lớn học sinh đều không thực sự muốn học và học một cách thụ động Hình như các

em vui đến trường trên hết là được vui chơi là chủ yếu Do vậy chất lượng thực

tế theo tôi sẽ chưa phát huy hết nội lực của các em nhất là đối với một trường của thị trấn nằm ở trung tâm huyện

3 Biện pháp thúc đẩy sự hứng thú học tập của học sinh lớp 4 -5 Trường Tiểu học La Phù – Thanh Thủy qua công tác chủ nhiệm

Xuất phát từ những thực trạng trên, trong 4 năm gần đây, tôi đã tìm tòi và thử nghiệm thực hiện sáng kiến “Biện pháp thúc đẩy sự hứng thú học tập của học sinh lớp 4 – 5 qua công tác chủ nhiệm” Đây chỉ là một sáng kiến nhỏ, như một động lực để hỗ trợ, kích thích sự hứng thú học tập của học sinh Biện pháp này được thực hiện theo các bước sau:

3.1 Nhận lớp, tìm hiểu học sinh

- Tìm hiểu về hoàn cảnh gia đình

- Tìm hiểu về khả năng nhận thức, lực học năm trước của mỗi học sinh

- Tìm hiểu về năng khiếu, sở trường, những mong muốn hay những ước mơ của mỗi học sinh

- Khảo sát chất lượng học sinh

* Từ những việc làm đó hiểu được cơ bản học sinh cần gì và cần môi trường học như thế nào để các em mỗi ngày đến trường là một ngày vui, giúp các em

tự tin vào bản và thấy được sức mạnh của chính mình

3.2 Phổ biến nội quy lớp học và các tiêu chí thi đua trong năm học

3.2.1 Nội quy của lớp học

Đó là những nội quy quy định theo từng năm của Nhà trường và giáo viên tùy theo tình hình thực tế mỗi năm học đề đề ra nội quy của lớp

3.2.2 Hình thức và tiêu chí thi đua

Học sinh sẽ được đánh giá kết quả học tập của mình và được xếp thứ vào cuối mỗi tuần và cuối tháng

Điểm để đánh giá bao gồm toàn bộ số điểm mà học sinh đạt được từ điểm kiểm tra, điểm miệng hay điểm cộng khi lập thành tích đều được cộng vào và chia ra thành điểm trung bình cộng sau khi đã bị trừ các lỗi vi phạm rồi xếp thứ Học sinh được càng nhiều điểm, thực hiện tốt nội quy thì sẽ có điểm TBC cao

Dựa trên kết quả xếp thứ, giáo viên chọn ra học sinh xuất sắc nhất tuyên dương, khen thưởng

3.3 Lựa chọn cán sự lớp

Đây là khâu rất quan trọng, quyết định sự thành công của sáng kiến Việc lựa chọn dưới hình thức bình bầu công khai trước cả lớp Mỗi thành viên trong lớp đều có quyền lựa chọn cán sự lớp trên tiêu chí mà giáo viên đưa ra Cụ thể:

- Tiêu chuẩn để được làm cán sự lớp:

+ Có lực học nổi trội

+ Ngoan ngoãn, chăm học, ý thức tự giác học cao

+ Luôn gương mẫu, được bạn bè quý mến

- Hình thức bầu (có thể bỏ phiếu kín)

- Thời hạn: Cứ 3 tháng có thể tổ chức bầu lại một lần để học sinh có hướng phấn đấu không ngừng

- Thành phần ban cán sự gồm:

+ Lớp trưởng, lớp phó

+ Các tổ trưởng, tổ phó

3.4 Phân công nhiệm vụ cho cán sự lớp

3.4.1 Tổ trưởng: Phụ trách chung trong các hoạt động của tổ mình, có nhiệm

vụ theo dõi, kiểm tra, đánh giá về nề nếp, học tập của các thành viên trong tổ