Các kiến thức xoay quanh bài Vợ chồng A Phủ

Vợ chồng A phủ kể về đôi vợ chồng người H’ Mông ở vùng Tây Bắc. Mỵ là một cô gái xinh đẹp có tài thổi sáo. Trai bản nhiều người mê và Mỵ đã có người yêu . Dù cha Mị nợ thống lí Pá Tra một món tiền lớn, chưa trả nổi, hằng năm phải trả lãi cả một nương ngô nhưng Mị kiên quyết không lấy A Sử con trai thống lý Pá Tra để xoá nợ Nhưng một đêm xuân, Mị bị A Sử lừa, bắt về trình ma nhà nó. Tiếng gọi là làm vợ A Sử nhưng Mị bị đối xử thậm tệ. Ban đầu, Mị định tự tử nhưng vì thương cha đành cam chịu sống trong đau khổ, câm lặng “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa”. Ngày Tết lại về, Mị lén uống rượu một mình. Không khí vui nhộn, nhất là tiếng sáo gọi bạn tình đã giúp Mị nhớ lại những ngày trước, khơi dậy ở Mị khát vọng tình yêu hạnh phúc. Mị vào buồng, định thay váy áo đi chơi thì bị A Sử bắt trói đứng vào cột nhà, bằng cả thúng dây đay, cả tóc Mị. Trong cơn chập chờn mê tỉnh, Mị vẫn thả hồn theo các cuộc chơi. Đến lúc thích chí vùng bước đi mới biết toàn thân bị trói chặt, đau buốt. Cũng đêm đó, A Phủ, một thanh niên mồ côi nhưng khoẻ mạnh, can trường, đã đánh A Sử, vì bất bình trước trò xấc xược của hắn ta. A Phủ bị làng bắt về xử tội và trở thành người ở trong nhà Pá Tra để trừ nợ.

Tóm tắt truyện Vợ chồng A Phủ – Tô Hoài

1)

V ch ng A ph k v đôi v ch ng ng ười H’ Mông ở vùng Tây Bắc Mỵ là một cô gái xinh đẹp có tài i H’ Mông vùng Tây B c M là m t cô gái xinh đ p có tài ở vùng Tây Bắc Mỵ là một cô gái xinh đẹp có tài ắc Mỵ là một cô gái xinh đẹp có tài ỵ là một cô gái xinh đẹp có tài ột cô gái xinh đẹp có tài ẹp có tài

th i sáo Trai b n nhi u ng ười H’ Mông ở vùng Tây Bắc Mỵ là một cô gái xinh đẹp có tài i mê và M đã có ng ỵ là một cô gái xinh đẹp có tài ười H’ Mông ở vùng Tây Bắc Mỵ là một cô gái xinh đẹp có tài i yêu Dù cha M n th ng lí Pá Tra m t món ti n ị nợ thống lí Pá Tra một món tiền ống lí Pá Tra một món tiền ột cô gái xinh đẹp có tài

l n, ch a tr n i, h ng năm ph i tr lãi c m t n ư ột cô gái xinh đẹp có tài ương ngô nhưng Mị kiên quyết không lấy A Sử -con ng ngô nh ng M kiên quy t không l y A S -con ư ị nợ thống lí Pá Tra một món tiền ết không lấy A Sử -con ấy A Sử -con ử -con trai th ng lý Pá Tra- đ xoá n ống lí Pá Tra một món tiền

Nhưng một đêm xuân, Mị bị A Sử lừa, bắt về trình ma nhà nó Tiếng gọi là làm vợ A Sử nhưng Mị bị đối xử thậm tệ Ban đầu, Mị định tự tử nhưng vì thương cha đành cam chịu sống trong đau khổ, câm lặng “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa”

Ngày Tết lại về, Mị lén uống rượu một mình Không khí vui nhộn, nhất là tiếng sáo gọi bạn tình đã giúp Mị nhớ lại những ngày trước, khơi dậy ở Mị khát vọng tình yêu hạnh phúc Mị vào buồng, định thay váy áo đi chơi thì bị A Sử bắt trói đứng vào cột nhà, bằng cả thúng dây đay, cả tóc Mị Trong cơn chập chờn mê tỉnh, Mị vẫn thả hồn theo các cuộc chơi Đến lúc thích chí vùng bước đi mới biết toàn thân bị trói chặt, đau buốt

Cũng đêm đó, A Phủ, một thanh niên mồ côi nhưng khoẻ mạnh, can trường, đã đánh A Sử, vì bất bình trước trò xấc xược của hắn ta A Phủ bị làng bắt về xử tội và trở thành người ở trong nhà Pá Tra để trừ nợ

Một mùa đông giá rét, rừng đói, hổ báo từng đàn ra phá nương, bắt bò ngựa A Phủ vì mải mê bẫy nhím nên đã để hổ bắt mất một con bò A Phủ bị thống lí Pá Tra bắt trói đứng vào một cây cột, suốt mấy ngày đêm- chờ khi nào A Sử bắn được hổ mới tha

Lúc ấy, tuy Mị đã trở thành một con người đờ đẫn, vô cảm nhưng khi nhìn thấy hai dòng nước mắt của A Phủ lặng lẽ rơi trên hai hóm má xám đen vì kiệt sức, tuyệt vọng, Mị động lòng thương người cùng cảnh ngộ Sau một hồi suy nghĩ, Mỵ đã cắt dây trói cho A Phủ Rồi, Mị vụt chạy theo anh ta

Cả hai băng rừng sang Phiềng Sa, trở thành vợ chồng Quân Pháp tràn tới, dân làng hoang mang lo sợ A Châu, cán bộ Đảng đã tìm đến xây dựng phong trào và kết nghĩa anh em với A Phủ A Phủ đã trở thành tiểu đội trưởng du kích, cùng với Mị và đồng đội tích cực tham gia chống Pháp và tay sai bảo vệ quê hương

2)

Truyện kể về cuộc đời của vợ chồng A Phủ Mị là cô gái trẻ đẹp, nhà nghèo, sống ở Hồng Ngài Cô bị bắt cóc về làm

vợ A Sử, làm con dâu gạt nợ nhà thống Lí Pá Tra Cô phải lao động quần quật, sống không khác gì con trâu, con ngựa Khi mùa xuân đến, cô cũng muốn đi chơi liền bị A Sử trói đứng trong buồng Chỉ đến khi A Sử bị đánh, cô mới được cởi trói để đi lấy lá thuốc, xoa dầu cho chồng

A Phủ là một chàng trai nghèo, mô côi, khỏe mạnh, gan góc, giỏi lao động Vì đánh A Sử đến phá rối cuộc chơi nên

bị bắt, bị đánh đập, bị phạt vạ, phải vay vốn thống lí để nộp phạt, rồi trở thành người ở đợ trừ nợ trong nhà thống lí Một lần để hổ ăn mất một con bò, A Phủ bị trói đứng, bị bỏ đói suốt mấy ngày đêm Một đêm, khi trở dậy thổi lửa để sưởi, Mị bắt gặp dòng nước mắt chảy trên gò má đen sạm của A Phủ Mị nghĩ về thân phận mình, đồng cảm về cảnh ngộ của A Phủ Cô đã cắt dây trói giải thoát cho A Phủ và bỏ trốn khỏi nhà thống lí Pá Tra

Hai người đến Phiềng Sa, thành vợ thành chồng, tạo dựng một cuộc sống mới A Phủ được sự giác ngộ của cán bộ cách mạng A Châu trở thành tiểu đội trưởng du kích Họ cùng mọi người cầm súng để gìn giữ bản làng

3)

Câu chuyện kể về một cô gái có tên là Mị, nàng là một cô gái trẻ trung xinh đẹp, nết na, đa tài nhưng bac phận Vì cha

mẹ của nàng thiếu nợ nhà Thống Lý Pá Tra nên nàng bị bắt về làm vợ của A Sử, con trai nhà Thống Lý để trừ nợ cho cha Từ khi nàng về nhà Thống Lý, nàng trở nên ít nói hơn, suốt ngày lũi thủi trong nhà như con rùa nuôi trong xó

cửa Năm ấy tết đến, Mị tình cờ nghe được tiếng sáo ở đâu vọng lại, tâm hồn nàng trở nên bồi hồi, thiết tha, nang nhớ lại những chuyện xưa kia và nàng muốn đi chơi, nhưng bị chồng nàng ngăn cản không cho đi, bắt nàng phải ở nhà

Trong một lần chồng nàng là A Sử đi chơi bên Làng bên, vì chọc ghẹo con giá nên bị A Phủ đánh, sau đó A Sử bắt A Phủ bồi thường tiền thuốc men cho A Sử, A Phủ không có tiền trả nên bị A Sử bắt về làm công trừ nợ suốt đời cho nhà A Sử Trong đêm tình mùa đông năm ấy, A Phủ bị A Sử trói ở góc nhà, Mị trông thấy và nàng nghĩ lại cuộc đời mình, nàng thấy tủi thân cho và thương thay cho số phận của A Phủ, Nàng đã cởi trói cho A Phủ và cả hai cùng bỏ trốn khỏi nhà Thống Lý Pá Tra

Phân tích nhân vật Mị trong tác phẩm “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài

Năm 1952, Tô Hoài theo bộ đội chủ lực, tiến quân vào miền Tây, dự chiến dịch giải phóng Tây Bắc Nhà văn đã kể về những ngày tháng ấy, “cái kết quả lớn nhất và trước nhất của chuyến đi là đất nước và con người miền Tây đã để thương để nhờ cho tôi nhiều quá Đó là một ám ảnh mạnh mẽ thúc đẩy tôi sáng tác” (Một số kinh nghiệm viết văn của tôi) Truyện Vợ chồng A Phủ đã được ra đời trong hoàn cảnh ấy Tác phẩm viết về đồng bào Mèo trong quá trình đấu tranh giành quyền sống tự do, hạnh phúc đã phải nếm trải bao đau thương, tủi nhục, cay đắng Họ đấu tranh để được giải phóng khi gặp cách mạng Sự đổi đời của nhân dân Tây Bắc trong bối cảnh cuộc kháng chiến của dân tộc

Đến Tây Bắc, Tô Hoài có thêm những người bạn mới là Mị và A Phủ, và cách kể chuyện sắc sảo của nhà văn, họ đã trở thành những nhân vật văn học sinh động, những số phận được sáng tạo, nâng lên từ cuộc sống Mị và A Phủ là hai hình tượng có tính sóng đôi, bổ sung cho nhau Họ có cuộc đời riêng nhưng cùng chung cảnh ngộ Trong đó, Mị được nhà văn chú ý miêu tả, khắc họa hết sức rõ nét bằng cách khai thác đời sống nội tâm của nhân vật

Mị là một cô gái miền núi xinh đẹp và có tài thổi sáo “Mi uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo Có biết bao nhiêu người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị hết núi này sang núi khúc" Nhiều người say mê Mị “Trai đến đứng nhẵn cả chân vách đầu buồng Mị” Nhưng vì nghèo, Mị không có được hạnh phúc như mình mong ước.,về làm dâu để trừ nợ cho cha mẹ trong nhà thống lý Pá Tra Mị sống như một kẻ nô lệ, bị chiếm đoạt sức lao động, nhan sắc và cả cuộc đời con gái bị vùi dập đau đớn, Mị muốn tự tử nhưng vì thương cha, Mị không đành lòng chết Thế là

sự phản kháng yếu ớt tuyệt vọng ấy đã tiêu tan

Quay trở lại nhà thống lý, người con gái hiếu thảo ấy đành buông xuôi cho số phận theo một quy luật thích nghi nghiệt ngã: “Ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi" Thậm chí còn khổ hơn cả con trâu con ngựa “Con trâu, con ngựa làm còn có lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân, đứng nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này thì vùi vào việc củ đêm cả ngày” Và từ dó Mị sống như cái xác không hồn, “Mị cúi mặt không nghĩ ngợi gì nữa", lúc nào “cô ấy cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi"

Nhà thống lý Pá Tra giàu có, kẻ hầu người hạ rất nhiều, Mị là con dâu nhưng cũng chỉ là nô lệ, chỉ là một công cụ lao động biết nói Hơn thế nữa, Mị chẳng biết nói với ai, Mị như một con vật không cần ánh sáng “Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa" Mị hoàn toàn đối lập với không gian bao la rộng mở của bầu trời vùng núi, rộn ràng âm thanh và rực rỡ màu sắc “Ớ cái buồng Mị nằm, kín nút, có một chiếc cửa số một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng không biết là sương hay là nắng" Và Mị sẽ sống ở đó cam chịu “’đến bao giờ chết thì thôi"

Trong suốt nửa đầu tác phẩm, người đàn bà ấy gần như lặng câm, sống âm thầm cô độc, tối tăm nhẫn nhục, không mảy may hi vọng có sự đổi thay Nhưng có lúc hoàn cảnh không thể dập tắt được sức sống, muốn sống trong yêu thương vẫn âm ỉ cháy trong đáy sâu tiềm thức của Mị

Những đêm tình mùa xuân tới, nghe tiếng sáo thổi gọi bạn đầu làng, tiếng sáo thiết tha bồi hồi, Mị hát thầm theo tiếng sáo Những lúc này “lòng Mị đang sống về ngày trước" Quá khứ của thời con gái hiện về, sung sướng tự do Mị lén lấy rượu uống "ực từng bát" để quên buồn, quên đi thực tại hay để có đủ can đảm phản kháng thực tại? Mị quyết định

đi chơi, “Mị quấn lại tóc, Mị với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách", một sức sống tiềm ẩn đã bùng lên mạnh

mẽ, Mị còn trẻ lắm, Mị phải sống như khát vọng thúc giục Nhưng sự trỗi dậy ấy, một lần nữa, lại bị sự ràng buộc khắc nghiệt của hoàn cảnh, A sử trói đứng Mị vào cột nhà một cách tàn nhẫn, lạnh lùng Trong tình trạng đau đớn về

[2]

thể xác ấy, lạ thay, “ Mị vẫn nghe tiếng xáo đưa Mị theo những cuộc chơi, những đám chơi" Đến nỗi Mị đã quên đi cảnh bị trói bi thẳm của hiện tại, “Mị vùng bước đi, nhưng tay chân đau không cựa được"

Như vậy, trong cái thâm u, tối tăm của cuộc đời Mị, luôn có những cơn sóng ngầm phản kháng Và cơn sóng mạnh

mẽ cuối cùng là hành động cắt dây trói cho A Phủ Với đoạn văn hay nhất của truyện này, Tô Hoài đã tỏ ra rất chặt chẽ trong bố cục, tài tình trong việc sắp xếp các tình huống, thể hiện tâm lí, hành động của nhân vật một cách hợp lý, thuyết phục

Anh Phủ bị trói đứng bên góc nhà, gần nơi Mị thường thức dậy sớm để sưởi lửa Đã mấy đêm liền, Mị thấy A Phủ đứng đó “mát mở trừng trừng, mới biết A Phủ còn sống” “Mị vẫn thản nhiên thổi lửa, hơ tay" Lúc này, Mị chỉ biết

có mình và ngọn lửa, Mị còn thờ ơ với tất cả Nhưng rồi trong cái đêm cuối cùng ở Hồng Ngài ấy, qua “ngọn lửa bập bùng sáng lên", Mị đã thấy “một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai mõm má đã xám đen lụi" trên khuôn mặt A Phủ Dòng nước mắt ấy đã khơi gợi cho Mị nhớ về ngày trước Mị cũng bị trói đứng như thế, Mị khóc “nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ, không biết lau đi được" Dòng nước mắt của Mị ngày trước và dòng nước mắt của A Phủ lúc này tưởng chừng như hòa làm một, nó tạo thành sự cảm thông đau đớn và bùng cháy một thái độ căm thù mãnh liệt “Chúng nó thật độc ác" Trước đây vđi sự mê tín mông muội, Mị chịu yên phận trong cuộc sống đau khổ, bây giờ Mị cũng nghĩ thế “Ta là thân đàn bà, nó đã dắt ta về trình ma nhà nó thì chỉ biết đợi ngày rũ xương ở đây thôi Người kia việc gì mà phải chết thế” Nhưng nếu giải cứu cho A Phủ đi, Mị sẽ bị trói vào đây, chỉ nghĩ đến điều ấy,

Mị đã cảm thấy sợ Nói như Nam Cao trước kia, đó là “cái sợ cố hữu" của những người nông dân nô lệ

Nhưng rồi một hành động vô thức, “Mị rón rén bước lại Mị rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây" Đến lúc sực tỉnh, Mị mới hốt hoảng sợ hãi Động lực nào thúc đẩy Mị hành động như vậy? Trong logic phát triển của tính cách nhân vật, ở tình huống này, tác giả đã dẫn dắt chi tiết một cách hợp lý độc đáo Người đọc chỉ có thể giải thích sức mạnh thúc đẩy Mị hành động lúc này là tình cảm của những người cùng cảnh ngộ, là sự giao hòa hai dòng nước mắt của hai số phận nhưng cùng chung kiếp đời nô lệ đau xót

A Phủ chạy đi, “Mị đứng lặng trong bóng tối" “Rồi Mị cũng vụt chạy ra" ,chi tiết nhỏ này đã thể hiện được cả cơn sóng gió trong tâm hồn Mị lúc này Trước khi cứu A Phủ, chưa bao giờ Mị nghĩ rằng mình sẽ đi theo A Phủ Nhưng đứng trước cái chết, bản năng sinh tồn trong con người Mị trỗi dậy, nó mạnh hơn tất cả, mạnh hơn thái độ cam chịu nhẫn nhục, nó có mạnh hơn cả “con ma nhà thống Lý" Trước tình huống này Mị chỉ còn một con đường, phải chạy theo A Phủ để được sống, Mị có biết đâu, khi cầm con dao cắt sợi dây mây để cở trói cho A Phủ cũng chính là lúc Mị

tự cởi trói cho cuộc đời mình Họ đã cứu sống nhau, đã tự giải phóng cuộc đời bằng sự quật khởi của chính mình

Đến Phiềng Sa, có vợ chồng Mị mới biết được thế nào là hạnh phúc, gia đình Mị và A Phủ còn phải chiến đấu với bọn thực dân dưới dự dìu dắt của A Châu vì Mị đã biết được ai là kẻ thù của mình Mị cũng không còn sợ con ma nhà thống lý Mị ngẩng khuôn mặt lên khi làm việc và lại hát những bài tình ca mỗi độ xuân về Sự đổi đời của Mị và A Phủ khi đến Phiềng Sa cũng chính là sự đổi đời của nhân dân Tây Bắc trong cuộc kháng chiến hào hùng của dân tộc

Viết Vợ chồng A Phủ, Tô Hoài đã chứng tỏ sự lão luyện của một nhà văn hiện thực trong việc xây dựng điển hình, khẳng định một cách nhìn mới về hiện thực Đó cũng chính là kết quả của một quá trình chuyển biến đến độ chín muồi của tư tưởng, tình cảm nhà văn Vợ chồng A Phủ là một câu chuyện có giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc, tác phẩm đã khái quát được con đường đi, sự đổi đời của nhân dân Tây Bắc sau Cách mạng bằng những thủ pháp nghệ thuật độc đáo, sống động và đặc sắc là một tấm lòng sâu nặng đối với các dân tộc miền núi anh em

Sức sống tiềm tàng ở nhân vật Mị

Cuộc đời của Mị được tính từ khi cô về làm dâu nhà thông lí Pá Tra Thường thì khi người con gái lấy chồng giàu thì sướng, nhàn hạ Nhưng đây, Mị chỉ lùi lũi một mình, câm lặng Xưa kia Mị cũng đã có một thời con gái hạnh phúc ( trong đói nghèo) Những đêm tình mùa xuân, con trai đến thổi sáo đứng “chật cả chân vách đầu buồng Mị” Và Mị

đã có một tình yêu, có hiệu gõ vách hẹn hò Tâm hồn cô gái xinh đẹp và loài hoa ấy luôn mở rộng để đón nhận hương hoa của cuộc đời Nhưng rồi tất cả đều chấm dứt trong cái đêm Mị bi bắt cóc về nhà thống lí Pá Tra “Sáng hôm sau,

Mị mới biết mình đang ngồi trong nhà thống lí Pá Tra Họ nhốt Mị vào buồng Ngoài vách kia, tiếng nhạc tiền cúng

ma đương rập rờn nhảy múa" Mị bị bắt cóc để rồi trở thành con dâu thông lí là trả cái món nợ hôn nhân từ đời cha mẹ Mị

Những ngày đầu làm dâu nhà thống lí, Mị thấm thìa nỗi đau một cuộc đời bị cướp đoạt “đêm nào Mị cũng khóc” Đúng là về làm dâu gạt nợ, Mị bị cha con thống lí đốì xử không khác gì con vật Suốt ngày Mị chỉ “ngồi quay sợi gai cạnh tảng đá, trước cửa tàu ngựa, gương mặt cô lúc nào cũng cúi xuống, mặt buồn rười rượi” Cuộc đời cô cột chặt vào những công việc nặng nhọc Đọc đoạn văn mở đầu của truyện không thể không băn khoăn, khao khát muốn hiểu nguyên nhân xô đẩy Mị vào tinh cảnh mà cô phải chịu

Trước khi về cửa nhà thống lí Mị đẹp như một bông hoa rừng Cô là một phụ nữ trẻ đẹp, chăm chỉ công việc, giàu lòng hiếu thảo, tự tin, thông minh Người con gái ấy là niềm khát khao, ước mơ của bao nhiêu tràng trai “Có biết nhiêu người mê, ngày đêm thổi sáo đi theo Mị” Mị chưa kịp nếm những trái ngọt của cuộc đời đã phải cay đắng tìm đến nắm lá ngón, mong kết liễu cuộc đời không ra gì Bởi vì, Mị không muôn chấp nhận một cuộc sống chết mòn héo

úa - điều này chứng tỏ con người Mị tiềm ẩn một sức sống mãnh liệt, muốn thoát khỏi cuộc sống nô lệ Nhưng vì tình thương cha, lòng hiếu thảo, Mị khó không đành chết nên vứt nắm lá ngón, trở lại nhà thống lí Ngày lại ngày qua, nổi khổ cực đã dồn nén dần cái sức sống tiềm tàng trong con người Mị Mị không nghĩ đến cái chết nữa (ngay cả khi cha

cô không còn) Mị tưởng mình cũng chỉ là con trâu, con ngựa nhà thông lí, sống trong nhà thống lí ách áp bức của giai cấp thống trị, thần quyền, sự mê tín đã biến Mị trở thành con người hoàn toàn khi “ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi” Dường như mối giao cảm giữa Mị với cuộc sống bên ngoài chỉ còn thu hẹp của “căn buồng âm u, kín mít, có một chiếc cửa sổ, một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trắng trắng, không biết là sương hay nắng”

“Ngoài đầu núi lấp ló đã có tiếng ai thổi sáo rủ bạn đi chơi Mị nghe tiếng sáo vọng lại thiết tha, bồi hồi” Tiếng sáo

ấy đã khơi dậy sức sống ẩn náu trong Mị tưởng như đã nguội tắt Mị còn nhớ như in những lời hát tình tứ mà Mị đã nghe, đã hát, đã thổi sáo, thổi kèn lá ngày nào Hiện tại bây giờ cô đang sống lại cảnh tượng ngày xưa Cô đâu phải là con người “chết dần chết mòn” về nhân tính như Chí Phèo Tiếng sáo bây giờ đã thấm vào trái tim Mị, thức tỉnh sự câm lặng bấy lâu Rồi Mị uống rượu, men rượu hay men cuộc đời đã nâng bỗng tâm hồn Mị lên, tâm hồn Mị đã thoát xác, vượt ra ngoài cái ô cửa “mờ mờ trăng trắng kia” Khát vọng đi chơi bỗng bùng cháy trong tâm hồn Mị Khái vọng ấy là cuộc khởi nghĩa nhân tính trong Mị Bởi vì, từ ngày về làm dâu nhà thông lí “Chẳng năm nào A Sử cho Mị

đi chơi Tết Mị cũng chẳng buồn đi” Vậy mà khi tiếng chó sủa xa xa, vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng” Sau bao nhiêu năm sống trong nhà thống lí, lần đầu tiên tiếng sáo của ai đó đến với Mị như một âm thanh của hiện tại Rồi sau

đó tiếng sáo làm sống lại bao rung động tâm linh của mùa xuân năm nào Mới đầu tiếng sáo còn lấp ló nơi đầu núi, cuối cùng tiếng sáo đã thực sự hoá thân, nhập thân trong Mị “Trong đầu Mị rập rờn tiếng sáo” Góp phần làm nên cuộc “nổi loạn” nhân tính trong Mị có nhiều yếu tố; yếu tố ngoại lực, yếu tố nội lực Trong đó, yếu tố quan trọng nhất phải chăng là tiếng sáo mùa xuân Ngày xuân, không có gì cuốn hút Mị bằng tiếng sáo, tiếng áo đối với Mị mỗi lúc một mãnh liệt Từ đầu là những âm thanh xa xôi, sau đó tiếng sáo trở thành lời mời gọi giúp Mị lãng quên quá khứ, sống vui vẻ với tương lai “tiếng sáo đưa Mị đi theo những cuộc chơi, đám chơi”

Quá trình hồi sinh của Mị đã không được miêu tả một cách dễ dãi, hời hợt, tâm trạng nhân vật được nhìn nhận từ cái nhìn lưỡng phân Con người hiện tại dường như đã chết, con người quá khứ đang dần dần từng bước được hồi sinh

Mị như cây hoa ban, hoa Đào Tây bắc trước lúc vào xuân, nhìn bề ngoài thì có vẻ khẳng khiu, khô gầy, mỏng manh như đã chết nhưng bên trong sức sống vẫn âm ỉ, vẫn chờ thời để bừng sáng sắc xuân Tết đến, Mị rất muốn đi chơi, nhưng A Sử không cho Mị đi, năm nào cũng vậy, A sử toàn đi một mình để Mị ở nhà như người xa lạ Nhưng giai cấp phong kiến, gia đình nhà thống lí không thể cưỡng ép được Mị lâu, một con người sức sống đang còn cháy rực trong tâm hồn Lúc này khi “tiếng sáo đang lửng lơ bay ngoài đường” gọi bạn đi chơi mà Mị đã phải ngồi cô độc trong xó cửa Cô không thể dằn lòng được “Mị vùng dậy khêu đèn sáng, cuốn lại lóc, mặc váy hoa vắt ở vách" toan bước đi, tìm đến nơi đang lửng lơ bay tiếng sáo gọi bạn tình thiết tha Nhưng Mị vừa bước đi thì A sử lại kéo cô lại A Sử không hề đánh đập, chửi rủa mà anh lầm lì như cái bóng từ từ trói cô vào cột nhà Và bây giờ Mị mới bật khóc, khóc oan trái cho một kiếp người khao khát sống, muốn yêu mà đang ghì chặt vào một cuộc sống “không bằng con ngựa” Nhưng từ đây sức sống của một cô gái yêu đời lại trỗi dậy Trong bóng tối, cô đang mơ màng đi theo tiếng sáo, tiếng sáo ấy đã có lần đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi Nhưng rồi quá khứ chưa đi, hiện tại lại về Giờ đây, Mị đang bị A Sử trói, dường như cô sống mà như đã chết Đã chết phần hồn lẽ nào giờ đây cô lại để chết cả phần xác, Mị thấy xung quanh mình chỉ là bóng tối, không một tiếng động, cô “vùng bước đi Nhưng tay chân đau không cựa được Mị không nghe tiếng sáo nữa”

[4]

Thời gian lại trôi qua, cho đến cái đêm A Phủ bị trói đứng vào cây cọc : trong nhà thống lí vì để hổ bắt mất con bò

A Phủ vì đánh lại con quan nên làng phạt vạ, và trở thành người ở gạt nợ của gia đình thống lí còn Mị làm dâu gạt nợ

A Phủ - Mị có cùng một cảnh ngộ, cùng là người đi ở gạt nợ cho nhà thống lí A Phủ bị trói mấy đêm rồi nhưng đêm nào cũng vậy Mị dậy đốt lửa sưởi và thản nhiên như không có gì bên cạnh Mỗi đêm, đêm nào cũng vậy khi ngọn lửa bùng, Mị nhìn sang biết A Phủ còn sống nhưng Mị không hề nói năng gì “Nếu A Phủ là cái xác chết đứng đấy, cũng thế thôi Mị vẫn trở dậy, vẫn sưởi, chỉ biết chỉ còn ở với ngọn lửa” Bởi vì tâm hồn Mị đã khép kín và câm lặng rồi Mặc dù, với ngọn lửa to như thế, hồng như thế cô vẫn cảm thấy lành lạnh, cô đơn Sự cô đơn ấy cô đã từng nếm thử nhưng bây giờ nó cay và đắng lạ Khi chỉ biết ngồi một mình bên bếp lửa Dường như sức sống trong tầm hồn cô

đã cạn dần Không, ngược lại, sức sống trong cô lâu nay bị dồn nén quá sức bây giờ nó để vỡ tung ra khi “Ngọn lửa vừa bập bùng sáng lên, Mị lé mắt trông sang, thấy hai mắt A Phủ cũng vừa mở, một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại” của A Phủ Dòng nước mắt ấy đã làm trỗi dậy trong Mị tinh thương những người cùng cảnh ngộ Mị chợt nhớ lại cái đêm mình cũng bị trói đứng vào cột nhà như thế kia, cũng "nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ không lau đi được” Cũng như lần trước, một khi ý thức sống trỗi dậy, thì Mị lại nghĩ đến cái chết, nhưng lần này là một cái chết oan ức, vô lí của một người khác Vì mê tín, vì đã là người của nhà thống lí, Mị cam chịu chết ở cái nhà này Còn A Phủ việc gì phải chết, A Phủ phải được sống Sau ý nghĩ ấy lòng thương người lớn hơn thương thân Mị đã cam chịu chết thì cô sợ gì mà không cứu A Phủ “Ta là thân đàn bà, nó đã bắt ta về trình ma nhà nó rồi thì chỉ cần biết đợi ngày mà rũ xuống ở đây thôi- Người kia việc gì phải chết”

Rõ ràng, Mị đã suy nghĩ kỹ, đã lường trước những gì sẽ xảy ra Cô sẵn s àng chịu trói thay cho A Phủ Nghĩ đến lúc rơi vào tình cảnh ấy Mị cũng không thấy sợ Ngược lại lúc này cô bình tĩnh, can đảm hơn bao giờ hết Đến giờ phút

nà y thì việc rút dao cắt dây trói cho A Phủ là một việc phải làm tất nhiên có thể xảy ra Đó là hành động tự bản thân

Mị chứ không phải là sự phát triển của tình huống truyện do tác giả sắp đặt A Phủ đã được giải thoát, lòng thương của Mĩ đã chiến thắng còn Mị vẫn đứng trong bóng tối vẫn biết rằng Mị không sợ hình phạt của thống lí, không sợ phải chết thay cho A Phủ vì chết đối với Mị là một giải thoát, Mị vốn nghĩ thế Nhưng thấy A Phủ đã chạy đi rồi, chạy

đi đến một cuộc sống tự do, thì Mị bừng tinh hẳn Mị không muốn chết nữa mà Mị muốn sống, phải sống “Mị cũng vụt chạy ra” theo A Phủ Giải thoát cho A Phủ, Mị cũng giải thoát luôn cho chính mình Hành động cởi trói cho A Phủ bắt nguồn từ một sức sống tiềm tàng mãnh liệt Trong tính cách của Mị, không một uy vũ nào có thể dập tắt nổi Hành động chạy theo A Phủ là một hành động thật bất ngờ nhưng rất hợp lí Lần này, thì sức sống mãnh liệt của Mị

đã chiến thắng Mị đúng là con người hơn con người thật Đêm cuối cùng ở nhà thống lí Pá Tra, đã thành thật xin A Phủ cho đi theo, lời xin ấy cũng chính là ngọn lửa lâu ngày âm ỉ đang được bùng cháy

Nhân vật Mị đã thu hút được người đọc bằng chính cái sức sống tiềm ẩn ấy Tô Hoài đã rất thành công khi tạo dựng nhân vật này Một cô Mị xinh đẹp, tài hoa, yêu đời, ham sống và luôn luôn nghĩ đến cái chết vì không được sống cho ra sống Một cô Mị câm lặng, khép kín và luôn luôn bùng nổ những hành động chống đối mãnh liệt Mâu thuẫn đấy mà lại hết sức thống nhất, tự nhiên, hợp lí Người đọc cảm giác ấy là nhờ cách kể truyện rất sinh động, kết cấu hình tượng chặt chẽ và nhất là nhờ những chi tiết nghệ thuật có tính biểu cảm cao: một lỗ cửa sổ, “mờ mờ trăng trắng” soi rọi cuộc đời của cô con dâu gạt nợ nhà thống lí một tiếng sáo gọi bạn tình đêm xuân bồi hồi, tha thiết như giục giã, như gọi mời những hơi rượu say nồng đêm xuân; những giọt nước mắt trong đêm cuối cùng ở nhà thống lí

ở Mị có sự dửng dưng vô cảm, bén cạnh lòng thương xót xâu xa; có lúc lãng quên tất cả và cũng có lúc trào dâng nỗi nhớ thiết tha bồi hồi Từ chỗ không thấy sợ Mị bỗng trở thành người hoảng hốt Tất cả trạng thái đối nghịch ấy của tâm hồn Mị đều được Tô Hoài dẫn dắt, phân tích một cách hợp lí tưởng như không có thể nào khác được

Đọc Vợ chồng A Phủ ta thấy Mị là bức chân dung tĩnh lặng Hầu như trong thời gian nhà thống lí Mị chỉ nói có vài ba câu Nhưng ẩn chứa trong tâm hồn câm lặng ấy là một sức sống mãnh liệt, một khát vọng lớn lao như mạch suối ngầm trong mắt Tiếp xúc với Vợ chồng A Phủ ta nhớ, ta yêu một cô Mị ở Hồng Ngài càng bị đoạ đầy, đau khổ càng khao khát muốn vươn lên một cuộc sống tốt lành Một cô Mị tiềm tàng sức sống mãnh liệt để có thể hiểu hơn một cô

Mị du kích Phiềng Sa sau này

Diễn biến tâm trạng của Mị trong "đêm tình mùa xuân"( Vợ chồng A

Phủ)

M đã b ị nợ thống lí Pá Tra một món tiền ư c vào cái đêm đáng ghi nh y, tho t tiên, nh m t tâm h n tâm câm l ng Cái cô M ấy A Sử -con ạt tiên, như một tâm hồn tâm câm lặng Cái cô Mị ư ột cô gái xinh đẹp có tài ặng Cái cô Mị ị nợ thống lí Pá Tra một món tiền

x a kia tr đ p, khao khát yêu đ ư ẹp có tài ương ngô nhưng Mị kiên quyết không lấy A Sử -con ng và cũng đã đ ư c yêu đ ương ngô nhưng Mị kiên quyết không lấy A Sử -con ng, cô M y t ị nợ thống lí Pá Tra một món tiền ấy A Sử -con ưở vùng Tây Bắc Mỵ là một cô gái xinh đẹp có tài ng nh đã ư chìm h n vào dĩ vãng ẳn vào dĩ vãng.

1 Mị đã bước vào cái đêm đáng ghi nhớ ấy, thoạt tiên, như một tâm hồn tâm câm lặng Cái cô Mị xưa kia trẻ đẹp, khao khát yêu đương và cũng đã được yêu đương, cô Mị ấy tưởng như đã chìm hẳn vào dĩ vãng Chỉ còn một người đàn bà “không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa”, người đàn bà bị cầm tù trong một ngục thất tinh thần (hình ảnh cái buồng có một cửa sổ lỗ vuông bằng bàn tay, lúc nào trông ra cũng chỉ thấy mờ mờ trăng trắng) Đã bao năm rồi, người đàn bà ấy chẳng biết đến mùa xuân, chẳng đi chơi Tết

2 Vậy mà vào đúng cái đêm tình mùa xuân năm ấy, Mị thốt nhiên lại muốn đi chơi, và đã sửa soạn đi chơi thực sự

Vì sao vây? Khó có thể cho là tại đất trời Thời tiết mùa xuân năm nào chẳng đại loại như thế

Lí giải sự đột biến khác thường của Mị trong đêm ấy, là một thử thách thật đối với Tô Hoài Hãy xem bằng cách nào mà nhà văn vượt qua thử thách

- Với một người như Mị, muốn đi chơi nghĩa là muốn phá phách, nghĩa nổi loạn Cũng với một người như Mị để có thể nổi loạn, thì phải có cái gì có khả năng làm quên đi hiện tại để sống trở về những tháng năm xưa

Cái đó là men rượu mà Tết năm ấy, Mị đã lén “uống ực từng bát” “Rồi Mị lịm mặt ngồi đấy nhưng lòng Mị thì đang sống về ngày trước” Rõ nhất là tiếng sáo Mỗi lần tiếng sáo trở lại truyện là mỗi lần nó được biến đổi đi từ âm thanh của hiện tại dần dần thành tiếng của những mùa xuân trước Từ chỗ ở ngoài Mị, ở xa Mị, dần dần như tiếng ai mời gọi, hồn ai chờ đợi ngoài đường, để cuối cùng rập rờn trong đầu người thiếu phụ Tiếng sáo dìu hồn Mị hay là bước đi của hồn Mị được ghi dấu bằng tiếng sáo

- Như thế là sức sống lòng, lòng ham sống đã thức dậy trong lòng người thiếu phụ

Nhưng sự vượt khỏi hoàn cảnh hiện tại của nhân vật không hề đơn điệu dễ dàng

Một thời gian dài, Mị sống trong sự giao tranh giữa quá khứ và hiện tại Quá khứ đẩy đưa đi, hiện tại trì níu lại.

(Nên lòng phơi phới mà Mị vẫn theo quán tính bước vào buồng, ngồi xuống giường, trông ra cái cửa sổ lỗ vuông mờ

mờ trăng trắng Và lòng ham sống trào dậy đầu tiên trong ý nghĩ muốn chết ngay không buồn nhớ lại ).

Nhưng sức sống cứ lớn dần, sức ám ảnh của tuổi xuân cứ mạnh dần, cho đến khi nó dường như chiếm trọn tâm hồn

Mị Phải tới lúc đó, Mị mới hành động như một kẻ mộng du, không thấy, không nghe A Sử nói

3 Rồi Mị bị A Sử trói trong trạng thái mơ hồ Mãi về sau, Mị mới cảm thấy cái hiện tại tàn khốc khi vùng bước đi

mà lay chân không cựa được Nhưng nếu cái mơ không đến một lần, ngay tức khắc thì sự tỉnh ra cũng vậy Lại một giai đoạn chập chờn nữa giữa hơi rượu, tiếng sáo với cái đau nhức của dây trói và tiếng chân ngựa đạp vào vách Nhưng bây giờ thì theo chiều ngược lại, tỉnh dần ra, đau đớn dần lên, tê dại dần đi, để dần dần trở lại với vị trí của con rùa lùi lũi trong xó cửa

4 Một làn sóng tình cảm đã tan đi, không làm thay đổi mảy may đời Mị Nhưng cái gì Tô Hoài đã viết về đêm hôm

ấy vẫn đầy ý nghĩa Nó cho thấy: thứ nhất, sức sống cùa con người dù bị giẫm đạp, đè nén đến đâu cũng vẫn không bị mất đi Ý nghĩ ấy khiến ta thêm tin, thêm yêu mến con người Thứ hai, chế độ phong kiến là chế độ buộc trói, giam

[6]

hãm chống lại con người và sự sống Chế độ ấy đáng căm thù, lên án cả từ phía nhân danh quyền sống của con người, tình tiết nghệ thuật giàu chất nhân đạo và chất thơ

Qua cuộc đời hai nhân vật Mị và A Phủ, hãy làm rõ giá trị hiện thực nhân đạo

Văn xuôi giai đoạn kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954) thực sự là một quá trình thí nghiệm, kiếm tìm sự phù hợp mới giữa nghệ thuật và đời sống Thời gian ngắn, số lượng tác phẩm còn lại được đến hôm nay không nhiều, nhất là ở hai thể loại tiểu thuyết và truyện ngắn Chúng ta đặc biệt trân trọng những phẩm kết tinh được bước phát triển của chặng đường văn học đặc biệt này, trong đó có truyện ngắn xuất sắc Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài

Vợ chồng A Phủ vừa là thành tựu tương đối hiếm hoi của văn xuôi kháng chiến, vừa ghi dấu sự trưởng thành của ngòi bút Tô Hoài trong sự chiếm lĩnh mảng đề tài miền núi, một đề tài tới nay vẫn còn nhiều mới lạ với bạn đọc Truyện được tổ chức chặt chẽ, dẫn dắt rất dung dị, tự nhiên, không cần chạy theo những chi tiết li kì rùng rợn mà vẫn

có sức hút mạnh mẽ Có được điều đó chính là nhờ ở cái nhìn hiện thực sắc bén và chủ nghĩa nhân đạo tích cực của nhà văn Sự thể hiện cuộc đời hai nhân vật trung tâm từ bóng tối đau khổ, ô nhục vươn ra ánh sáng của tự do và nhân phẩm, đã chứng minh rất rõ điều đó

Cô Mị xinh đẹp, chăm làm nhưng nghèo khổ, có thể nói "khổ từ trong trứng" Bố mẹ nghèo, cưới nhau không có tiền phải vay nợ nhà thông lí Nợ chưa trả hết, người mẹ đã qua đời Bố già yếu quá, món nợ truyền sang Mị Thống lí

Pá Tra muốn Mị làm con dâu "gạt nợ” Mà quan trên đã muốn, kẻ dưới làm sao thoát được ! Pá Tra xảo quyệt, lợi dụng tục lệ của người Mèo, cho cướp Mị về Thế là không có cưới hỏi, không cần tinh yêu mà vẫn hoàn toàn hợp lẽ

Có ai dám bênh vực Mị ! Ngòi bút hiện thực tỉnh táo của Tô Hoài đã phanh trần bản chất bóc lột giai cấp ẩn sau những phong tục tập quán Cô Mị, tiếng là con dâu nhưng thực sự là một nô lệ, thứ nô lệ người ta không phải mua mà lại được tha hồ bóc lột, hành hạ Mị ở nhà chồng như ở giữa địa ngục Không có tình thương, không sự chia sẻ vợ chồng; chỉ có những ông chỉ độc ác, thô bạo và những nô lệ sống âm thầm, tăm tối Dần dần rồi Mị cũng quên luôn cả mình là người nữa

Suốt ngày “Mị lầm lũi như con rùa nuôi trong xó cửa”, lúc nào cũng có mặt, thế giới của Mị thu hẹp trong một cái ô cửa sổ “mờ mờ trăng trắng, không biết là sương hay là nắng” Kết quả của hoàn cảnh sống thật chua xót: “ở lâu trong cái khổ Mị quen rồi”, cố nhẫn nhục, cam chịu đến thành tê liệt ý thức: “là con trâu con ngựa phải đổi từ cái tàu ngựa nhà này sang ở cái tàu ngựa nhà khác, con ngựa chỉ biết việc ăn cỏ, biết làm mà thôi” Ai có thể ngờ cô gái trẻ trung, yêu đời ngày nào thổi sáo hồi hộp chờ đợi người yêu, đã từng hái lá ngón định ăn để không chịu nhục, giờ đây lại chai

lì, u mê đến thế Quả thật hoàn cảnh quyết định tính cách Nguyên tắc biện chứng của chủ nghĩa hiện thực đã được nhà văn tuân thủ nghiêm ngặt Sự yếu đuối của kẻ nô lệ, sự vùi dập tàn bạo của bọn bóc lột tất sẽ dẫn đến cảnh ngộ bi đát ấy Nỗi khổ nhục của cô gái Mèo này that đã có ihể so sánh với nỗi nhục của Chí Phèo khi “đánh mất cả nhân tính lẫn nhân hình" (Thật ra, Chí Phèo còn có lúc nghênh ngang, còn doạ nạt được người khác) Nếu xem xét giá trị hiện thực của một tác phẩm như là sự phản ánh chân thực cuộc sống, thì Vợ chồng A Phủ quả là bản cáo trạng hùng hồn về nỗi thống khổ của người phụ nữ miền núi, vừa chịu gánh nặng của chế độ bóc lột phong kiến, vừa bị trói chặt trong xiềng xích của thần quyền Tâm lí nơm nớp lo “con ma nhà thống lí” đã nhận mặt mình từ buổi bị bắt về “cúng trình ma” một ám ảnh ghê gớm đè nặng suốt cuộc đời Mị (ngay cả đến khi cô đã trốn thoát khỏi Hồng Ngài) Xem thế đủ thấy bọn thống trị cao tay đến nhường nào trong nghệ thuật “ngu dân” để dễ trị

Có thể nói nhà văn đã không hà tiện cung cấp cho người đọc những chi tiết có giá trị bóc trần bản chất xã hội vô nhân đạo Ở đó thân phận người nghèo mới mong manh bất ổn làm sao! Ta sững sờ trước cảnh cô Mị lặng lẽ ngồi hơ lửa trong những đêm đông buốt giá, thằng chồng đi chơi về khuya ngứa tay đánh Mị ngã dúi xuống đất Lại còn cái hình ảnh nhức nhối phũ phàng người con gái bị trói đứng vào cột trong buồng tối, bị trói chỉ vì muốn đi chơi như bạn

bè Sự bất lực của Mị trang ra theo dòng nước mắt chát trên má trên môi mà không có cách gì lau đi được

Những chi tiết như vậy làm cho bức tranh hiện thực nới rộng thêm dung lượng và sinh động thêm Sự xuất hiện của nhân vật chính A Phủ tạo thêm tình huống để hoàn chỉnh bức tranh đó Cuộc đời nô lệ của A Phủ thật ra là sự lặp đi lặp lại với ít nhiều biến thái chính cuộc dời Mị Lí do mà thông lí Pá Tra bắt Phủ phải thành người ở không công, không phải vì cuộc ẩu đả thường tình đám đám trai làng Vân đề là ở chỗ: pháp luật trong tay ai? Khi kẻ phát đơn kiện cũng đồng thời là kẻ ngồi ghế quan toà thì nói gì tới công lí nữa! Vậy nên mới có cái cảnh xử kiện quái gở nhât trên

đời mà chúng ta được chứng kiến tại nhà thống lí Kết quả là người con trai khoẻ mạnh phóng khoáng vì lẽ công bằng

mà phải đem cuộc đời mình trả nợ nhà quan

Cảnh ngộ của hai nhân vật Mị và A Phủ ít nhiều gợi đến những Chí Phèo, chị Dậu, những chú AQ và những thím Tường Lâm Đó là những hình tượng nghệ thuật được cô đúc từ chính cuộc đời đau khổ trong xã hội cũ

Nhưng, nếu nói giá trị hiện thực của lác phẩm Vợ chồng , A Phủ mà chỉ phân tích khía cạnh phơi bày, tố cáo, phê phán thông qua những cảnh ngộ bi thảm của người dân lao động là còn chưa đủ Nhiều tác phẩm hiện thực phê phán sâu sắc vẫn bị xem như có hạn chế trong tầm nhìn và bởi thế, giá trị hiện thực sẽ không được toàn vẹn Tô Hoài, trong khi đào sâu vào hiện thực đã phát hiện ra con đường tất yếu mà các nhân vật của ông đi tới Sự đè nén quá nặng nề, những đau khổ chồng chất mà bọn thống trị gây ra tất sẽ dồn những kẻ khốn cùng ấy tới sự chống trả Và nếu gặp được ánh sáng soi đường, họ sẽ đến được thắng lợi (Tô Hoài có cái may mắn là viết Vợ chồng A Phù sau Cách mạng tháng Tám) Tất nhiên nhà văn phải có con đường riêng cho sự thể hiện chân lí đơn giản ấy Lấy việc miêu tả tâm lí làm điểm tựa vững chắc, Tô Hoài đã tìm ra được sự phát triển lôgich của các tính cách Chúng tôi nghĩ đây mới thực

sự là giá trị hiện thực độc đáo của tác phẩm, và là chỗ có sức thuyết phục mạnh mẽ nhất Tô Hoài đã chỉ ra sự hợp lí của quá trình tha hoá nhân cách ở Mị thời kì đầu Mị làm việc nhiều quá, bị đày đoạ khổ ải quá, mãi rồi Mị phải “quen", phải cam chịu, Lúc trước Mị không được quyền tự tử vì sợ liên lụy tới bố; giờ bố đã chết, nhưng Mị không còn muốn tự tử nữa Mị như một cái máy không ý thức, không cảm xúc, ước ao Liệu cô ta có thể tỉnh thức được nữa không? Nhà văn trả lời: có Nếu đã có một hoàn cảnh làm tê liệt lâm hồn con người thì cũng sẽ có một hoàn cảnh đánh thức được nó Hoàn cành nào đây? Phép màu nào đây? Kì diệu thay và cũng giản đơn thay, đó chính là tiếng sáo

Mị tình cờ nghe được giữa một ngày mùa xuân đầy hương sắc Tất cả chợt sống đậy Mị thấy lòng “thiết tha bồi hồi”

và lập tức nhớ lại cả quãng đời niên thiếu tươi đẹp Có gì lạ đâu nhỉ? Thanh niên Mèo ai chả yêu tiếng sáo, mà Mị lại

là cô gái thổi sáo giỏi Hơn nữa, tiếng sáo đang dập dờn ngoài kia lại nhắc đến tình yêu, “gọi bạn yêu”, nó thức dậy trong sâu thẳm lòng cô khát vọng yêu đương và hạnh phúc Như vậy tiếng sáo lay động chính cái sức mạnh bền vững, bất diệt nhất của luổi trẻ Mị nhớ lại rành rõ “mình vẫn còn trẻ lắm”, rằng “bao nhiêu người có chồng vẫn đi chơi xuân” Và bên tai Mị cứ “lững lờ” tiếng sáo! Sự bừng tỉnh từ sâu xa trong tâm hồn ấy biểu hiện bên ngoài bằng hành động mới nhìn rất lạ: “Mị lén lấy hũ rượu cứ uống ừng ực từng bát Rồi say, Mị lịm mặt ngồi đầy” Có ngọn lửa nào đang cần phải khơi lên hay cần phải dập tắt đi bằng hơi men vậy? Chỉ biết rằng cô gái đã quả quyết thay váy áo để đi chơi, điều mà bao nãm rồi, cô không nhớ đến Có thể coi đây là một bước đột biến tâm lí nhưng là kết quả hợp ư của toàn bộ quá trình tác động qua lại giữa cảnh với tính cách nhân vật Sự “vượt rào” của Mị tuy bị đàn áp ngay (A Sử tắt đèn, trói đứng cô vào cột), nhưng chí ít thì ý thức về quyền sống, khát vọng về hạnh phúc đã trở lại Mị lại biết khóc, lại muốn tự tử Và những giọt mắt trong cái ngày tàn nhẫn này sẽ lưu giữ trong lòng Mị như một vết bỏng rát để đến khi bắt gặp những dòng nước mắt chảy “lấp lánh” trên gò má hốc hác của A Phủ, nó đã biến thành sự đồng cảm sâu sắc giữa những người cùng khổ Toàn bộ ý thức phản kháng của Mị hiện hình qua một câu hỏi sáng rõ: “Người kia việc gì phải chết?” Mị quyết định trong khoảnh khắc: cắt dây trói giải thoát cho A Phủ Và tất nhiên, Mị cũng bỏ trốn, tự giải thoát chính mình Hai kẻ chạy trốn chịu ơn nhau, cảm thông nhau, dựa vào nhau để tạo lập hạnh phúc, nhưng khi cái đồn Tây lù lù xuất hiện và lại có cha con thống lí Pá Tra về ở trong đồn, thì họ thật sự bị dồn đến chân tường Trước mắt họ, chỉ còn sự lựa chọn cuối cùng: trở lại kiếp nô lệ hay chống kẻ thù Chắc chắn họ thà chết còn hơn lại sống như cũ Nhưng muốn chống kẻ thù, họ trông cậy vào ai? Cách mạng đã đến với họ đúng giây phút ấy Mị

và A Phủ đi theo cách mạng, sẽ thủy chung với cách mạng như một lẽ tất yếu!

Bằng sự am hiểu cuộc sống và khả năng phân tích những vấn đề xã hội sắc bén, nhất là bằng ngòi bút miêu tả tâm lí tinh tế, Tô Hoài đã tái hiện chân thật và sinh động cuộc hành trình từ đau khổ, tối tăm ra phía ánh sáng cách mạng của những người dân lao động dưới chế độ cũ Tác phẩm đem lại cho bạn nhận thức đúng đắn về con đường cách mạng dân tộc dân chủ ở nước ta Ngoài ra, giá trị hiện thực của truyện còn được gia tăng bằng màu sắc địa phương rất đậm nét với cảnh sắc, phong tục, sinh hoạt của người Mèo, bằng bản sắc tâm hồn độc đáo của các nhân vật Cùng một số phận, một cảnh ngộ, những diễn biến tâm lí của Mị rất khác A Phủ A Phủ mạnh mẽ, bộc trực, dứt khoát dường như chín chắn hơn nhưng lại yếu đuối hơn

Bất cứ tác phẩm văn học nào cũng chứa đựng thái độ của nhà văn đối với cuộc sống, trước hết là với con người Ngay giá trị hiện thực của Vợ chồng A Phủ đã để lại ra cái nhìn nhân đạo, ưu ái của Tô Hoài Khi cô đúc nỗi cùng khốn vào hai thân phận nô lệ với ý thức làm một bản cáo trạng về xã hội cũ, Tô Hoài đã gợi lên trong chúng ta sự căm phẫn, sự đau xót, sự cảm thông Khi miêu tả buổi lễ ăn thề giữa A Châu và A Phủ như là cuộc nhân duyên giữa quần chúng và cách mạng, ông đem lại niềm tin về một tương lai sáng sủa cho những người bị áp bức

[8]

Thật ra cũng khó tách bạch đâu là giá trị hiện thực, đâu là giá trị nhân đạo một tác phẩm như Vợ chồng A Phủ Hiện thực và nhân đạo nhiều khi hoà trộn với nhau Không thể không nói đến tính chân thực, chính xác, lôgic ở những đoạn

mô tả tâm lí Nhưng rõ ràng phải biết thông cảm, biết trân trọng nâng niu người lắm mới có thể xét đoán tâm hồn người ta tinh tế như vậy Tôi cứ nhớ mãi hình ảnh cô Mị lần tìm về quỳ lạy trước mặt bố mà khóc nức nở Đứa con chưa kịp nói gì, người cha đã biết: “Mày về quỳ lạy lao để mày chết đấy à? Không được đâu con ơi” Mị ném nắm lá ngón xuống đất, quay trở lại chốn địa trần gian Phải, cô gái ấy vốn có một nhân cách đáng trọng Cô thà chết khỏi sống khổ sống nhục, nhưng lại phải chấp nhận sống khổ nhục còn hơn bất hiếu với cha Chính Mị, khi còn rất trẻ đã biết xin bố: “Con nay đã lớn rồi, sẽ thay bố làm nương trả nợ Bố đừng bán con cho nhà giàu” Đó là con người biết yêu quý tự do, biết khẳng định quyền sống Ngay cả lúc bị hoàn cảnh vùi dập đến mê mụ, trong tro tàn của lòng cô vẫn còn âm ỉ đốm than hồng của niềm ham sống, khát khao thương yêu Nếu nhà văn chỉ tuân theo một thứ hiện thực khách quan lạnh lùng thì làm sao ông có thể đón đợi và nắm bắt tài tình giây phút sống lại bất ngờ và mãnh liệt đến thế của cô gái Không, trước sau ông vẫn tin rằng hoàn cảnh dẫu có khắc nghiệt đến mấy, cũng không thể tiêu diệt hoàn toàn nhân tính Mị đã sống lại băng luổi trẻ, bằng nổi day dứt về thân nhân của mình Chính cái khát vọng sống mãnh liệt không thể chết được ở Mị, làm cho Mị đồng cảm với cảnh ngộ của A Phủ và đi đến quyết định giải thoát cho A Phủ, giúp Mị tự giải thoát khỏi cái chốn địa ngục để làm lại cuộc đời, để được sống như một con người

Tô Hoài đã trân trọng từng bước trưởng thành của Mị và A Phủ Cái nhìn của ông về hai nhân vật này là một cái nhìn nhân đạo tích cực Ông cảm thông nỗi đau của Mị và A Phủ Cái nhìn của ông về hai nhân vật này là một cái nhìn tích cực Ông cảm thông nỗi đau của Mị và A Phủ, mặt khác ông trân trọng ý thức nhân phẩm, khát vọng giải phóng và tin ở khả năng tự làm chủ trước cuộc đời của hai con người đau khổ này Phải chăng, chính cái nhìn đó đã tạo nên giá trị của tác phẩm?

Nhân vật Mị là một thành công của Tô Hoài trong việc xây dựng con

người thức tỉnh Hãy chứng minh nhận định ấy?

Truyện Vợ chồng A Phủ trong tác phẩm Truyện Tây Bắc (1953) là thành công tốt đẹp đầu tiên của Tô Hoài sau Cách mạng tháng Tám Qua cuộc đời tủi nhục đau khổ của Mị và A Phủ, hai nô lệ của thống lí Pá Tra ở Hồng Ngài, Tô Hoài đã phản ánh nỗi thống khổ cùa người Mèo trong chế độ cũ và sự vùng dậy của họ để giành lấy tự do, hạnh phúc, một lòng đi theo cách mạng và kháng chiến

Nhân vật Mị trong truyện Vợ chồng A Phủ là một thành công của Tô Hoài trong việc xây dựng con người thức tỉnh

1 Con người thức tỉnh trong văn học là những nhân vật từng nếm trải nhiều cay dắng, tủi nhục và đau khổ; trải qua những năm dài bị áp bức bóc lột, bị chà đạp, giày xéo mà trở thành con người gần như vô cảm vô hồn, sống trong trạng thái nhẫn nhục, cam chịu cho thân phận mình Cuối cùng, con người thức tỉnh dần dần “hồi sinh”, tự ý thức về quyền sống và quyền làm người của mình, phản kháng áp bức, bất công giành lấy tự do và hạnh phúc, xây dựng một cuộc sống có ý nghĩa Cùng với nhân vật A Phủ, ta thấy rõ nhân vật Mị là “con người thức tỉnh” giàu ý nghĩa nhân văn

2 Cuộc đời Mị đầy bi kịch Mị xinh đẹp, thổi sáo hay, nhiều chàng trai Mèo mê “ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị” Nhưng hạnh phúc tuổi xuân không đến với người con gái đáng thương này Mẹ Mị đã mất Nhà nghèo, bố Mị đã già Món nợ truyền kiếp, mỗi năm phải đem nộp lãi cho chủ nợ một nương ngô đã trở thành sợi dây oan nghiệt đối với Mị

Mị đã bị A Sử (con trai thống lí Pá Tra) “cướp được” đem về cúng trình ma Bố Mị chỉ còn biết cất lời than trong nước mắt: “Chao ôi! Thế là cha mẹ ăn bạc của nhà giàu từ kiếp trước, bây giờ ta bắt bán con trừ nợ Không thể làm thể nào khác được rồi!”

Với Mị, kiếp con dâu gạt nợ đau khổ, tủi nhục vô cùng Đêm nào Mị cũng khóc Tự thương cho số phận mình, Mị phải chết, Mị phải tự tử băng lá ngón hái được ở trong rừng – Hình ảnh Mị: “hai tròng mắt còn đỏ hoe”, quỳ lại, úp mái xuống đất, nức nở, hình ảnh bố Mị “cũng khóc” cất lời than… đã cho thấy một bi kịch đầy nước mắt! Mị muốn

ăn lá ngón tự tử và Mị không cam chịu kiếp nô lệ trong thân phận con dâu gạt nợ Mị muốn được sống trong một cuộc đời đáng sống, sống có ý nghĩa làm người Sống trong nô lệ và tủi nhục thì tự tử còn hơn Phản kháng ấy tuy tiêu cực,

nhưng cho thấy Mị đã ý thức về nhân phẩm của mình Ý thức về nhân phẩm, phủ định thực tại đen tối là biểu hiện của con người thức tỉnh

Mị muốn chết mà không chết được Mị chết nhưng nợ quan vẫn còn, bố Mị đã già yếu quá rồi Ai có thể làm nương ngô giả được nợ thống lí! Mị chỉ còn biết khóc Mị phái ném nắm lá ngón xuống đất “Mị không đành lòng chết… Mị đành phải trở lại nhà thống lí” Mị cam chịu kiếp nô lệ con dâu gạt nợ vì Mị thương bố Mị hiếu thảo và giàu hi sinh biết bao!

3 Quá trình thức tỉnh của con người thức tỉnh là những năm dài đen tối, là những tháng ngày tủi nhục đắng cay Mị cũng vậy Nơi Mị ở là một cái buồng kín mít như cái chuồng nhồi thú, chỉ có một lỗ vuông bằng bàn tay ra Có lúc Mị nghĩ rằng mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà ra “đến bao giờ chết thì thôi” Nhan sắc, tuổi xuân của Mị bị tước đoạt, xéo, bị chà đạp Mị bị bóc lột tàn nhẫn, phải làm quần quật quanh năm Lên núi hái thuốc phiện, bẻ bắp, hái củi, bung ngô… lúc nào cũng gài một bó đay trong tay để tước thành sợi Có lúc lại thấy Mị quay sợi bên tảng đá trước cửa, cạnh tàu ngựa Bó đay ấy, tảng đá ấy như cái xiềng, cái xích, cái thong lọng oan nghiệt đối với Mị Mị bị

áp bức mà trở nên tê liệt dần Không nghĩ đến việc ăn lá ngón tự tử nữa Mị “tưởng mình cũng là con trâu, cũng là con ngựa” Mị “cúi mặt”, “mặt buồn rười rượi” Mị cam chịu “ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi” Gần như vô cảm vô hồn, lâu dần “Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa’’ Thân phận Mị có khác nào cô gái Thái bị ép duyên trong truyện thơ Tiễn dặn người yêu:

Ngẫm thân em chí bằng thân con bọ ngựa Bằng con chẫu chuộc thôi…

Cảm thấy kiếp mình, thân phận mình như con trâu, con ngựa, con rùa, con bọ ngựa, con chẫu chuộc, có nghĩa là chén đắng cay của cuộc đời đã uốn cạn, chỉ còn sống trong tê liệt, nhẫn nhục và cam chịu Chẳng phải đời Mị đã lụi tàn?

4 Con người thức tỉnh được hồi sinh không chỉ với ngoại cảnh mà còn tự tâm hồn mình, ý thức mình Mị đã thức tỉnh với những đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài Tết đến, mùa xuân làng Mèo làm cho hoa thuốc phiện “đỏ au” thêm rực

rỡ, những chiếc váy hoa phơi trên mỏm đá xòe như con bướm sặc sỡ Những cuộc vui chơi của trai gái, trẻ con như đánh pao, đánh quay, thổi sáo, thổi khèn và nhảy múa diễn ra náo nhiệt trên sân trước nhà Và tiếng sáo tiếng khèn “rủ bạn đi chơi” làm cho Mị “thiết tha bồi hồi” Mị nhẩm theo tiếng hát, tiếng sáo vọng lại:

…Ta không có con trai con gái

Ta đi tìm người yêu…

Tiếng sáo lay gọi, thức tỉnh tâm hồn Mị Mị lén lấy hũ rượu, “cứ uống ừng ực từng bát” Uống cho tan nỗi hận! uống cho vơi đi bao đau khổ chứa chất trong lòng! Say “lịm mặt”, Mị “sống về ngày trước” Mị nhớ lại thời con gái, Mị thổi sáo bao người mê Tiếng sáo gọi bạn tình đã nhập vào hồn Mị, “tai Mị văng vẳng tiếng sáo Mị đã thật sự hồi sinh và hồi xuân Mị tự ý thức là “Mị trẻ lắm, Mị vẫn trẻ” Mị cảm thấy “phơi phới”, trong lòng “đột nhiên vui sướng” như những đêm Tết ngày trước thời con gái Mị muốn đi chơi Tết Khao khát được sống trong tình yêu hạnh phúc như ngọn lửa bùng cháy tâm hồn Mị

Mị được thức tỉnh về cảnh ngộ Mị thấy vô lí, bất công đến tàn nhẫn, đến cay đắng Bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi ngày Tết Mị với A Sử “không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau!” Thật là trớ trêu! Mị muốn ăn lá ngón cho chết Mị ứa nước mắt Tiếng sáo gọi bạn yêu đang “lửng lơ bay” ngoài đường Đó là tâm lí của Mị trong đêm tình mùa xuân Tiếng sáo lay tỉnh Mị đang “vùng vẫy“ cố thoát cảnh ngộ đau khổ và tủi nhục!

Mị đã phản kháng, đã hành động Mị xắn mỡ bỏ vào đĩa đèn cho sáng Với tay lấy váy hoa, rút thêm cái áo, quấn lại tóc Mị “sắp đi chơi” Hành động Mị ngang nhiên diễn ra trước mắt thằng A Sử Mị chẳng thèm trả lời câu hỏi của hắn: “Mày muốn đi chơi à?” Mị đã bị thằng A Sử trói vào cột buồng bằng cả một thúng sợi đay, làm cho Mị “không cúi, không nghiêng đầu được nữa” Mặc dù lúc mê lúc tinh, lúc khắp người “bị dây trói thít lại, đau nhức”, nhưng Mị vẫn “nồng nàn tha thiết nhớ, “vẫn nghe tiếng sáo đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi” Điều đó cho

[10]