Chuyên đề Khai thác hình ảnh trong dạy học GDCD ở trường THCS

Muốn cho học sinh nắm chắc nội dung bài học người thầy phải lựa chọn phương pháp dạy học sao cho hợp lý cùng với phương tiện dạy học trong đó phương tiện sử dụng có hiệu quả nhất vào các

PHỤ LỤC 

I TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Trang 2

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Trang 3 III MỘT SỐ GIẢI PHÁP CỤ THỂ, KẾT QUẢ VÀ NHỮNG

PHẦN I MỞ ĐẦU

Cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật trên thế giới đang phát triển như vũ bão Nhất là trong lĩnh vực thông tin, liên lạc Khối lượng tri thức khoa học của nhân loại tăng lên theo cấp số nhân Khi người thầy không thể cung cấp hết thông tin cho người học, đồng thời khả năng tiếp nhận và lĩnh hội tri thức của người học còn hạn chế (nhất là về mặt thời gian)

Trong khi nhu cầu xã hội ngày càng đòi hỏi cao về tri thức Vì vậy người học cần hiểu biết nhiều, rộng, sâu sắc về kiến thức Có tư duy logic, nhạy bén trong khi giao tiếp

Vì vậy việc vận dụng những phương pháp tích cực vào việc dạy và học sẽ đáp ứng được phần nào của những yêu cầu trên

I TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Trong một đơn vị bài học ở môn GDCD trong chương trình đổi mới phần lớn bài nào cũng có tranh, ảnh để minh họa cho bài học Để nắm được bài học, học sinh phải nắm được kiến thức trọng tâm của bài qua soạn bài ở nhà, lĩnh hội kiến thức qua lời thầy giảng và thảo luận nhóm trên lớp Muốn cho học sinh nắm chắc nội dung bài học người thầy phải lựa chọn phương pháp dạy học sao cho hợp lý cùng với phương tiện dạy học trong đó phương tiện sử dụng có hiệu quả nhất vào các tiết học là tranh, ảnh Tranh ảnh trong sách giáo khoa cung cấp còn ít so với yêu cầu của một tiết học Vì vậy yêu cầu người thầy phải sưu tầm hình ảnh sao cho hiệu quả và phù hợp để khắc sâu kiến thức, rèn luyện kỹ năng sống cho người học

Trong khi đó đặc điểm của bộ môn GDCD là sử dụng phương pháp nêu vấn đề, đàm thoại, thảo luận nhóm … dẫn đến học sinh nghe nhiều sẽ cảm thấy nhàm chán Vậy khi có hình ảnh thì học sinh sẽ hứng thú hơn trong học tập bộ môn vì “trăm nghe không bằng một thấy”

Qua quá trình giảng dạy và tham khảo tài liệu, tôi đưa ra một số kỹ năng “khai thác hình ảnh trong một tiết học môn GDCD”

II ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

Học sinh học chương trình GDCD ở trường THCS Nam Ninh

III PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

Chương trình dạy và học GDCD các khối 6, 7, 8, 9 ở trường THCS Nam Ninh

IV MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.

Nhằm giúp giáo viên hiểu rõ thêm sự kết hợp phương pháp tư duy, suy luận qua quan sát cùng các phương pháp dạy học tích cực khác Từ đó vận dụng vào quá trình dạy – học nhằm nâng cao chất lượng học sinh

Nhằm tạo thêm sựhứng thú học tập cho học sinh.

Nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên và tinh thần học tập của học sinh

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I CƠ SỞ LÍ LUẬN.

Những nội dung kiến thức của môn GDCD trong chương trình THCS Các loại tranh ảnh có sẵn trong sách giáo khoa, tranh vẽ minh hoạ

do giáo viên vẽ hoặc học sinh vẽ, hình ảnh giáo viên, học sinh sưu tầm, phim video tự quay hoặc sưu tầm

1 Thuận lợi:

- Đa số học sinh có hứng thú học và nhất là hiểu được tầm quan trọng của bộ môn Khi đất nước ta hội nhập sâu, rộng với thế giới

- Đội ngũ giáo viên trẻ, yêu nghề, có kinh nghiệm trong các lớp tập huấn về chương trình đào tạo mới

2 Khó khăn:

- Tài liệu nâng cao, tham khảo còn ít

- Trang thiết bị phục vụ bộ môn còn thiếu

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

- Khi dạy và học bộ môn GDCD thì tranh, ảnh là một trong những nội dung khá quan trọng trong một tiết học:

+ Giúp bài học thêm sinh động

+ Củng cố nội dung kiến thức sâu, rộng và học sinh thấy hứng thú khi khai thác hình, ảnh

+ Tránh sự nhàm chán khi học chỉ nhìn thấy toàn là chữ

- Đối với học sinh ở trường THCS Nam Ninh nói riêng, học sinh THCS nói chung thì việc học môn GDCD là không thấy hấp dẫn Vì học sinh cho đó là môn phụ nên đôi khi học sinh không chú trọng đến việc học môn này

III MỘT SỐ GIẢI PHÁP CỤ THỂ, KẾT QUẢ VÀ NHỮNG MẶT HẠN CHẾ.

1 Giải pháp cụ thể:

 Trong phạm vi chuyên đề này tôi chỉ đưa ra những kỹ năng, thủ thuật khai thác hình ảnh trong mỗi tiết học tránh tình trạng thấy có hình ảnh nhưng không hiểu nội dung của những hình, ảnh ấy nói lên điều gì? Qua kinh nghiệm giảng dạy trong chương trình THCS tôi thấy học sinh còn lúng túng khi khai thác hình, ảnh trong sách giáo khoa và tranh lớn do

giáo viên treo trên bảng Từ đó bản thân người giáo viên cần giúp cho các

em tìm hiểu những nội dung cơ bản khi khai thác tranh, ảnh

 Khi khai thác tranh, ảnh trước hết là sử dụng phương pháp quan sát, suy luận, phân tích, so sánh tìm ra nội dung của tranh, ảnh Vì đa số tranh, ảnh mới chỉ nói được nội dung cơ bản chưa nói lên nội dung sâu xa, tiềm

ẩn sau nó

 Điều quan trọng là sau khi cho học sinh quan sát Giáo viên phải đặt

hệ thống câu hỏi để học sinh khai thác triệt để kiến thức có từ việc tìm hiểu tranh, ảnh

 Ví dụ 1 Tranh vẽ GDCD 6 Bài 4 Lễ độ Hình: Em Thủy

bưng trà mời khách

- Hoạt động 1: Giáo viên cho học sinh đọc truyện

- Hoạt động 2: Cho học sinh quan sát hình vẽ Em Thủy và đặt hệ thống câu hỏi:

Câu 1: Qua bức hình trên em có nhận xét gì về cách cư xử của bạn Thủy? Câu 2: Cách cư xử ấy của bạn Thủy thể hiện đức tính gì?

Học sinh tự rút ra được nội dung của bức hình trên: Bạn Thủy biết pha trà mời bà và mời khách, qua hành động là mời khách uống trà bằng hai tay

Cách cư xử của bạn Thủy thể hiện đức tính Lễ độ

 Ví dụ 2 GDCD 6 Bài 8 Sống chan hòa với mọi người.

Tranh: Bác Hồ cho em bé ăn cơm tại chiến khu Việt Bắc 1949

- Hoạt động 1: Giáo viên hướng dẫn cho học sinh quan sát tranh

- Hoạt động 2: Giới thiệu nội dung cần quan sát

- Hoạt động 3: Giáo viên đặt câu hỏi: Qua bức hình em thấy Bác Hồ đang làm việc gì? Qua công việc này em thấy Bác Hồ là người như thế nào?

Sau khi đã quan sát học sinh thấy được Bác Hồ đang cho một em bé ăn cơm qua đó học sinh thấy rằng tuy là một chủ tịch nước bận trăm công, nghìn việc mà Bác vẫn quan tâm tới mọi người xung quanh nhất là các em nhỏ  Bác rất quan tâmtới thế hệ mầm non tương lai của đất nước

 Ví dụ 3a : GDCD 6 Bài 10 Tích cực tự giác trong hoạt động

tập thể và trong hoạt động xã hội

Qua câu truyện đọc: Điều ước của Trương Quế Chi Ta thấy rằng hình ảnh minh họa không có như vậy giáo viên phải sưu tầm hình ảnh thật của Trương Quế Chi là ai? Vì vậy giáo viên phải sưu tầm trên báo chí, trên mạng Internet để tìm kiếm thông tin để có minh chứng Trương Quế Chi là người thật việc thật không phải có trong truyện

Chị Trương Quế Chi đang du học tại Pháp

- Hoạt động 1: Giáo viên cho học sinh quan sát tranh

- Hoạt động 2: Giới thiệu hình ảnh của Trương Quế Chi

- Hoạt động 3: Qua đó học sinh rút ra được mình phải học tập ở Trương Quế Chi điều gì?

 Ví dụ 3b: GDCD 6 Bài 10 Tích cực tự giác trong hoạt động

tập thể và trong hoạt động xã hội

Giáo viên chụp các hình ảnh hoạt động của học sinh trong trường như dọn

vệ sinh, học tập, tham gia lao động trồng cây xanh để minh chứng cho các em tham gia các hoạt động tập thể và hoạt động xã hội

Biểu diễn văn nghệ Tham gia trồng cây xanh tại địa phương

- Hoạt động 1: Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát hình

- Hoạt động 2: Giới thiệu nội dung cần quan sát

- Hoạt động 3: Giáo viên đặt câu hỏi: Qua hai bức trên muốn nói lên điều gì?

 Học sinh thấy được bản thân phải làm những gì để tham gia các hoạt động tập thể và hoạt động xã hội

 Ví dụ 4: GDCD 8 Bài 7 Tích tham gia các hoạt động chính

trị - xã hội

Giáo viên sưu tầm tranh ảnh liên quan đến bài học ví dụ: Cho học sinh quan sát hai bức hình có nội dung cùng tham gia các hoạt động chính trị - xã hội ví dụ qua hai bức hình sau:

Hiến máu nhân đạo Anh Nguyễn Quang Sáng tham gia bắt cướp

- Hoạt động 1: Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát hình

- Hoạt động 2: Giới thiệu nội dung cần quan sát

- Hoạt động 3: Giáo viên đặt câu hỏi: Qua hai bức trên muốn nói lên điều gì?

 Học sinh thấy được bản thân phải làm những gì để giúp ích cho xã hội

 Ví dụ 5: GDCD 8 Bài 14 Phòng, chống nhiễm HIV/AIDS

Giáo viên sưu tầm ảnh minh họa qua báo chí, qua mạng Internet, cập nhật thông tin về căn bệnh nguy hiểm này ví dụ qua hai bức hình sau:

Cấu tạo của vi rút HIV Người nhiễm AIDS

- Hoạt động 1: Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát hình.

- Hoạt động 2: Giới thiệu nội dung cần quan sát

- Hoạt động 3: Giáo viên đặt câu hỏi: Qua hai bức trên muốn nói lên điều gì?

 Học sinh quan sát thấy được sự nguy hiểm của bệnh AIDS tàn phá sức khỏe của con người như thế nào, qua đó học sinh sẽ tự mình biết cách phòng tránh căn bệnh này

 Ví dụ 6: GDCD 8 Bài 15 Phòng, ngừa tai nạn vũ khí,cháy,

nổ và các chất độc hại

Giáo viên sưu tầm ảnh minh họa qua báo chí, qua mạng Internet, cập nhật thông tin và cho học sinh quan sát hai bức hình sau:

- Hoạt động 1: Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát hình

- Hoạt động 2: Giới thiệu nội dung cần quan sát

- Hoạt động 3: Giáo viên đặt câu hỏi: Qua hai bức trên bom đạn do đâu mà có?

 Học sinh sẽ trả lời được rằng do chiến tranh để lại qua đó nhấn mạnh chiến tranh đã để lại nhiều hậu quả đau lòng dai dẳng mà đến nay vẫn còn đó là những vụ tại nạn do bom, mìn phát nổ trong lao động vô tình chạm phải …

 Ví dụ 7: GDCD 9 Bài 18 Sống có đạo đức và tuân theo pháp

luật

Giáo viên sưu tầm ảnh minh họa qua báo chí, qua mạng Internet, cập nhật thông tin và cho học sinh quan sát hai bức hình sau:

- Hoạt động 1: Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát hình

- Hoạt động 2: Giới thiệu nội dung cần quan sát

- Hoạt động 3: Giáo viên đặt câu hỏi: Em hãy cho biết sự khác nhau giữa đạo đức và pháp luật qua hai bức hình duới đây?

Hiến máu nhân đạo Vi phạm an toàn giao thông

 Học sinh sẽ hiểu rõ ngay thế nào là sống có đạo đức và tuân theo pháp luật (Lấy hai hình ảnh trái chiều nhau)

 Ví dụ 8: GDCD 9 Bài 17 Nghĩa vụ bảo vệ tổ quốc Hình:

Chiến sỹ hải quân bảo vệ đảo Trường Sa và Tuổi trẻ Đông Anh, Hà Nội thăm hỏi bà mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Miên

- Hoạt động 1: Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát hình trong sách giáo khoa

- Hoạt động 2: Giới thiệu nội dung cần quan sát

- Hoạt động 3: Giáo viên đặt câu hỏi: Em có nghĩa vụ gì đối với tổ quốc?

 Học sinh sẽ nhanh chóng thấy được nghĩa vụ của mình là: Phải học tập, tu dưỡng đạo đức, rèn luyện sức khỏe, tích cực tham gia phong trào bảo vệ trật tự, an ninh trong trường học và nơi cư trú, tham gia tích cực vào phong trào đền ơn đáp nghĩa Khi tổ quốc cần thì sẵn sàng làm nhiệm vụ

 Ví dụ 9: GDCD 6 Bài 14 Thực hiện trật tự an toàn giao

thông

Giáo viên sưu tầm hoặc tự quay bằng điện thoại di động về cảnh học sinh tham gia giao thông còn rất lộn xộn để làm ví dụ

- Hoạt động 1: Giáo viên cho học sinh xem phim

- Hoạt động 2: Giới thiệu sơ lược nội dung phim mà học sinh cần quan sát

- Hoạt động 3: Giáo viên đặt câu hỏi: Qua đoạn phim trên em thấy học sinh còn tham gia giao thông như thế nào? Em phải làm gì để tránh tình trạng trên?

 Qua đó học sinh thấy rõ được vấn đề là phải tham gia giao thông đúng luật

 Một số điều cần lưu ý khi khai thác hình, ảnh trong một tiết học GDCD.

- Phải nêu được câu hỏi đúng trọng tâm nội dung của kênh hình yêu cầu

- Nên đưa hai hình có nội dung trái chiều nhau để học sinh so sánh và rút ra ngay được nội dung bài học

- Nên đưa các hình ảnh có ấn tượng và gây sốc

- Không nên tập trung quá lâu vào một loại hình, ảnh (mất thời gian)

- Không nên cho học sinh quan sát hai hình có nội dung, hình thức giống nhau cùng một lúc Ví dụ: Hình, ảnh trong sách giáo khoa và hình, ảnh do giáo viên treo trên bảng Nên sử dụng 1 trong hai hình, ảnh đó vì học sinh quan sát hai nơi mất tập trung

- Chú ý lấy hình ảnh minh họa phải đúng với quan điểm và đường lối của Đảng và Nhà nước

2 Kết quả:

 Kết quả bước đầu thực hiện dùng tranh, ảnh đưa vào tiết dạy đối với các lớp do tôi phụ trách đứng lớp:

MÔN: GDCD 8, 9

Lớp TSHS

A ĐIỂM THI HỌC KỲ II

Điểm ≥ 5 Điểm từ 8-10 Điểm dưới 5 Điểm từ 0-3

SL Tỷ lệ SL Tỷ lệ SL Tỷ lệ SL Tỷ lệ

Tổng 90 90 100 84 93.3

B TRUNG BÌNH MƠN HỌC KỲ II

Lớp HSTS GIỎI ( 8,0- 10,0) KHÁ (6,5- 7,9)SL Tỷ lệ SL Tỷ lệ T B ( 5,0-6,4) YẾU (2,0 - 4,9) KÉM ( 0,0- 1,9)SL Tỷ lệ SL Tỷ lệ SL Tỷ lệ

Lớp HSTS

D ĐIỂM TRUNG BÌNH MÔN HỌC CẢ NĂM

GIỎI ( 8,0- 10,0) KHÁ (6,5- 7,9) T B ( 5,0-6,4) YẾU (2,0 - 4,9) KÉM (0,0- 1,9)

⇒Qua kết quả trên thấy rằng chất lượng bộ mơn GDCD rất cao đã chứng tỏ học sinh hứng thú, yêu thích mơn học

3 Hạn chế:

- Đa số hình ảnh sưu tầm được nên sử dụng trong các tiết ứng dụng CNTT nên tốn thời gian truy cập trên mạng Internet, tìm tài liệu hình ảnh…

- Giáo viên chuẩn bị hình ảnh rất cơng phu, tốn kém khi scan hình,

in ấn, phĩng to, thu nhỏ hình ảnh

- Tài liệu, thơng tin cịn hạn chế

- Máy mĩc phục vụ cho chụp, quay phim chưa cĩ Dùng điện thoại

di động quay thì chất lượng hình ảnh khơng cao

- Khả năng sử dụng máy vi tính của giáo viên thành thạo chưa cao

- Phịng nghe nhìn cịn thiếu so với yêu cầu

PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

1 Kết luận:

Trong chuyên đề này tôi chọn được một số vấn đề về cơ sở lý luận liên quan đến việc dạy và học “khai thác hình ảnh trong một tiết học GDCD ở trường THCS” nói chung và khai thác hình ảnh trong môn GDCD ở trường THCS Nam Ninh nói riêng Những giải pháp của tôi tuy còn rất nhỏ bé nhưng có thể vận dụng được một số môn học khác trong một tiết dạy

Từ thực tế của nhà trường, từ yêu cầu nội dung chương trình, cũng như yêu cầu của quản lý cấp trên, trong khả năng còn hạn chế của mình, tôi cố gắng tìm hiểu và vận dụng “khai thác hình ảnh trong một tiết học GDCD ở trường THCS” Tôi đã nêu ra một số kinh nghiệm và giải pháp tuy còn nhiều hạn chế nhưng đã giúp ích cho tôi và còn có thể giúp ích cho các đồng nghiệp ở các bộ môn khác Rất mong sự đóng góp của các đồng nghiệp

2 Kiến nghị:

Nhân việc thực hiện chuyên đề này chúng tôi xin kiến nghị các cấp lãnh đạo quan tâm tới các công việc sau của giáo viên:

- Bổ sung tranh ảnh theo yêu cầu của bộ môn

- Tài liệu tham khảo

- Đèn chiếu, băng hình …

- Động viên, khen thưởng đối với giáo viên có những sáng kiến hay nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

TÀI LIỆU THAM KHẢO _  _

1 TÀI LIỆU TẬP HUẤN THAY SÁCH GIÁO KHOA

2 SÁCH GIÁO KHOA: GDCD CÁC LỚP 6 7 8 9

3 SÁCH GIÁO VIÊN: GDCD CÁC LỚP 6 7 8 9

4 PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC GDCD ĐHTX HUẾ

5 TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN THIẾT KẾ GIÁO ÁN CỦA BỘ GD-ĐT VỀ SOẠN MỘT TIẾT GIÁO ÁN MÔN GCDC

6 TÀI LIỆU THAM KHẢO TRÊN MẠNG INTERNET

Nam Ninh, ngày 04 tháng 11 năm 2009

Người thực hiện

Ninh Chí Tùng