LỜI NÓI ĐẦU Nước ta có nguồn tài nguyên thiên nhiên đa dạng và phong phú, đặc biệt là tài nguyên khoáng sản, tài nguyên này được phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc. Trong những năm gần đây, với sự phát triển mạnh về công nghiệp hóa hiện đại hóa, nguồn tài nguyên khoáng sản đã đem lại nhiều lợi ích cho sự phát triển kinh tế của nước nhà. Tuy vậy, sự phát triển kinh tế chưa đảm bảo cân bằng với việc bảo vệ môi trường. Vì vậy, môi trường ở nước ta đã xuống cấp, nhiều nơi bị ô nhiễm nghiêm trọng. Đảng và Nhà nước ta đã đề ra nhiều chủ trương, biện pháp nhằm giải quyết các vấn đề về môi trường. Cao Bằng là một tỉnh nằm ở vùng biên giới phía Đông Bắc nước ta, được thiên nhiên ban tặng cảnh núi non trùng điệp, sông suối bốn mùa nước trong xanh, những cánh đồng phì nhiêu cho hạt gạo thơm ngon. Ngoài ra, còn được thiên nhiên ưu đãi nhiều nguồn tài nguyên khoáng sản, là điều kiện thuận lợi để phát triển ngành công nghiệp khai khoáng. Riêng Thị xã Cao Bằng, nơi hợp lưu ba con sông (Sông Bằng, Sông Hiến và Suối Củn), tạo nên cảnh đẹp riêng biệt không nơi nào có được. Song, trong một vài năm gần đây khoáng sản luôn bị khai thác bừa bãi, không được quy hoạch cụ thể, một số Doanh nghiệp và cá nhân không tuân thủ theo các quy trình sản xuất, nên đã gây ra nhiều hậu quả xấu như: ô nhiễm nước đầu nguồn, sạt lở đất bên bờ sông. Do vậy, việc quản lý, sử dụng, bảo vệ, khai thác nguồn nước một cách hợp lý và có hiệu quả là một đòi hỏi tất yếu nhằm đảm bảo sức khỏe cho mọi người dân. Nếu khai thác và sử dụng không hợp lý, việc quản lý và bảo vệ tài nguyên nước không có hiệu quả sẽ dẫn đến tình trạng ô nhiễm nước đầu nguồn, ảnh hưởng đến sức khỏe, sản xuất và đời sống vật chất, tinh thần của người dân. Tuy nhiên, trong khâu kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng về việc khai thác một số khoáng sản còn lỏng lẻo, nên đã gây ra sự ô nhiễm môi trường và ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt khá nghiêm trọng, làm ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Trước tình hình đó, các cơ quan có thẩm quyền đã đưa ra những biện pháp xử lý nhằm bảo vệ tài nguyên đất một cách có hiệu quả và hợp lý để đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa lợi ích của doanh nghiệp và của người dân.
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Nước ta có nguồn tài nguyên thiên nhiên đa dạng và phong phú, đặc biệt là tài nguyên khoáng sản, tài nguyên này được phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc Trong những năm gần đây, với sự phát triển mạnh về công nghiệp hóa hiện đại hóa, nguồn tài nguyên khoáng sản đã đem lại nhiều lợi ích cho sự phát triển kinh tế của nước nhà Tuy vậy, sự phát triển kinh tế chưa đảm bảo cân bằng với việc bảo vệ môi trường Vì vậy, môi trường ở nước ta
đã xuống cấp, nhiều nơi bị ô nhiễm nghiêm trọng Đảng và Nhà nước ta đã đề
ra nhiều chủ trương, biện pháp nhằm giải quyết các vấn đề về môi trường
Cao Bằng là một tỉnh nằm ở vùng biên giới phía Đông Bắc nước ta, được thiên nhiên ban tặng cảnh núi non trùng điệp, sông suối bốn mùa nước trong xanh, những cánh đồng phì nhiêu cho hạt gạo thơm ngon Ngoài ra, còn được thiên nhiên ưu đãi nhiều nguồn tài nguyên khoáng sản, là điều kiện thuận lợi để phát triển ngành công nghiệp khai khoáng Riêng Thị xã Cao Bằng, nơi hợp lưu ba con sông (Sông Bằng, Sông Hiến và Suối Củn), tạo nên cảnh đẹp riêng biệt không nơi nào có được Song, trong một vài năm gần đây khoáng sản luôn bị khai thác bừa bãi, không được quy hoạch cụ thể, một số Doanh nghiệp và cá nhân không tuân thủ theo các quy trình sản xuất, nên đã gây ra nhiều hậu quả xấu như: ô nhiễm nước đầu nguồn, sạt lở đất bên bờ sông Do vậy, việc quản lý, sử dụng, bảo vệ, khai thác nguồn nước một cách hợp lý và có hiệu quả là một đòi hỏi tất yếu nhằm đảm bảo sức khỏe cho mọi người dân Nếu khai thác và sử dụng không hợp lý, việc quản lý và bảo vệ tài nguyên nước không có hiệu quả sẽ dẫn đến tình trạng ô nhiễm nước đầu nguồn, ảnh hưởng đến sức khỏe, sản xuất và đời sống vật chất, tinh thần của người dân
Tuy nhiên, trong khâu kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng về việc khai thác một số khoáng sản còn lỏng lẻo, nên đã gây ra sự ô nhiễm môi
Trang 2đến sức khỏe người dân Trước tình hình đó, các cơ quan có thẩm quyền đã đưa ra những biện pháp xử lý nhằm bảo vệ tài nguyên đất một cách có hiệu quả và hợp lý để đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa lợi ích của doanh nghiệp
và của người dân
Qua một thời gian ngắn được học và tiếp thu những kiến thức về quản
lý Nhà nước, qua thực tế các phương tiện thông tin đại chúng phản ảnh, tôi
mạnh dạn chọn đề tài: “Xử lý vi phạm về việc khai thác khoáng sản gây ô nhiễm môi trường tại Phường S, Thị xã Cao Bằng” làm tiểu luận tốt nghiệp
cuối khóa, nhằm góp phần nhỏ bé của mình vào công tác quản lý Nhà nước về bảo vệ môi trường có hiệu quả hơn Do thời gian học tập ngắn, kiến thức quản
lý Nhà nước còn nhiều mặt hạn chế Vì vậy, trong việc lựa chọn tình huống cũng như phương pháp giải quyết các tình huống trong tiểu luận không thể tránh khỏi thiếu sót Rất mong được sự quan tâm, chỉ bảo, giúp đỡ của Ban giám hiệu, phòng đào tạo, các thầy cô giáo trường Chính trị Hoàng Đình Giong để bài viết được hoàn thiện hơn Tôi xin chân thành cảm ơn
Trang 3I- MÔ TẢ TÌNH HUỐNG
Trong sự phát triển của nền kinh tế, các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế đã tích cực tham gia hoạt động trên tất cả những ngành nghề mà pháp luật cho phép, một số doanh nghiệp và cá nhân đã xin được giấy phép khai thác khoáng sản và cát xây dựng trên sông H, thị xã Cao Bằng Cụ thể ở đây là Công ty cổ phần Nam Hoa lập hồ sơ xin phép khai thác khoáng sản trên địa bàn Phường S, thị xã Cao Bằng trình lên Sở Tài nguyên – Môi trường Được sự đồng ý của Sở Tài nguyên – Môi trường, công ty đã lập dự
án đầu tư xin khai thác trình Sở Tài nguyên – Môi trường và UBND tỉnh Cao Bằng
UBND Tỉnh Cao Bằng căn cứ vào các văn bản pháp luật hiện hành, xem xét hồ sơ và dự án đầu tư của Công ty cổ phần Nam Hoa, theo đề nghị của Giám đốc Sở Tài nguyên – Môi trường đã cấp giấy phép khai thác cho công ty tại quyết định số 1234/QĐ-UBND ngày 15/10/2007 Theo nội dung của giấy phép khai thác, công ty được phép khai thác dọc theo chiều dài của dòng Sông H, tự chịu trách nhiệm xử lý các chất thải, không làm ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân
Sau khi nhận được giấy phép khai thác, công ty cổ phần Nam Hoa đã tiến hành khai thác khoáng sản tại dòng sông H Trong quá trình khai thác, công ty đã không tuân thủ quy trình, xuồng máy khai thác cát, vàng thi nhau đào xới lòng sông, nước sông đục ngầu, lòng sông biến dạng thành từng đống sỏi nhấp nhô trên mặt nước vừa mất mỹ quan, vừa làm tác động xấu đến đời sống dân cư bên bờ sông Đặc biệt mấy năm gần đây, người dân quanh khu vực sông H thường mắc các bệnh tiêu chảy cấp, viêm da, dị ứng, mẩn ngứa…
do sử dụng nước sông để giặt giũ, sinh hoạt Kể từ năm 2008 trở lại đây số lượng người bị mắc bệnh càng nhiều, số bệnh nhân nhập viện tăng cao
Ngày 20/3/2009 hai tổ dân phố S1 và S 2 thuộc phường S đã họp và lấy
Trang 4Nam Hoa Hai tổ đã thống nhất làm đơn kiến nghị lên UBND phường S, thị
xã Cao Bằng có biện pháp xử lý, ngăn chặn hoạt động khai thác khoáng sản của Công ty cổ phần Nam Hoa Sự việc là Công ty này đã khai thác khoáng sản trên sông H gây ra ô nhiễm nguồn nước, người dân bất bình vì đang hứng chịu những hậu quả mà công ty gây ra Trong đơn, hai tổ đề nghị nếu công ty còn tiếp tục khai thác thì phải có biện pháp khắc phục các sự cố để người dân
an tâm sinh sống, Công ty cổ phần Nam Hoa phải bồi thường những hậu quả
đã gây ra cho người dân sống tại khu vực này
Sau khi xem xét đơn đề nghị của 2 tổ dân phố, UBND phường S đã làm
tờ trình số 12/TTr-UBND ngày 28/3/2009 gửi lên UBND thị xã Cao Bằng UBND thị xã Cao Bằng đã xin ý kiến chỉ đạo của UBND tỉnh Cao Bằng Nhận được sự chỉ đạo của UBND tỉnh, UBND thị xã Cao Bằng ra quyết định
số 23/QĐ-UBND ngày 04/4/2009 đã thành lập ngay đoàn kiểm tra gồm các đại diện của lãnh đạo UBND thị xã Cao Bằng, phòng Tài nguyên và Môi trường, các phòng ban có liên quan, đại diện UBND phường S và đại diện Công ty cổ phần Nam Hoa xuống hiện trường xem xét Đoàn kiểm tra xây dựng kế hoạch, bố trí phương tiện để tiến hành kiểm tra theo quy định
Ngày 15/4/2009 đoàn kiểm tra đã xuống địa bàn, kiểm tra tình hình khai thác khoáng sản của Công ty cổ phần Nam Hoa và thẩm định mức độ ô nhiễm nguồn nước tại khu vực này, song đến nay vẫn chưa có kết luận chính xác để người dân chờ đợi Sự việc này là do ai đứng ra giải quyết, ai là người chịu trách nhiệm về sự ô nhiễm của nguồn nước, còn các máy móc trên sông vẫn ngày ngày đào xới? Đây là vấn đề rất cần các cơ quan có thẩm quyền đưa ra những phương pháp xử lý phù hợp, nhằm đảm bảo cho đời sống của người dân khu vực Sông Hiến và yêu cầu Công ty cổ phần Nam Hoa phải có trách nhiệm thực hiện theo quy định của pháp luật
Trang 5II- XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG
Qua đây chúng ta thấy được những nguyên nhân của sự ô nhiễm môi trường ảnh hưởng đến đời sống con người và sự phát triển của kinh tế xã hội Dưới đây xin đưa ra một số đề xuất biện pháp giải quyết và khắc phục:
- Các cơ quan chức năng có thẩm quyền cần có các biện pháp khắc phục hậu quả, tìm phương án giải quyết những bức xúc bất cập của người dân
về việc cấp giấy phép khai thác khoáng sản ngay giữa vùng dân cư sinh sống gây ô nhiễm môi trường nước
- Phân tích rõ trách nhiệm của các cơ quan chức năng quản lý, kiểm tra giám sát các hoạt động khai thác tài nguyên, khoáng sản trên địa bàn
- Xác định rõ trách nhiệm của Công ty cổ phần Nam Hoa làm sai quy định trong quá trình khai thác, làm ô nhiễm nguồn nước gây thiệt hại cho sức khỏe người dân, gây mất lòng tin đối với nhân dân
- Đưa ra giải pháp để chấm dứt tình trạng khai thác khoáng sản và đổ chất thải bừa bãi làm ảnh hưởng đến môi trường, làm thiệt hại đến đời sống người dân
- Củng cố lòng tin của nhân dân với chính quyền các cấp trong công tác bảo vệ môi trường, giữ gìn nguồn nước sinh hoạt và tưới tiêu an toàn cho sức khỏe mọi người
III- PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN VÀ HẬU QUẢ
1 Nguyên nhân:
1.1 Nguyên nhân khách quan:
- Các văn bản chỉ đạo công tác bảo vệ môi trường còn chồng chéo dẫn đến công tác quản lý tài nguyên môi trường gặp nhiều khó khăn
Trang 6- Do những năm gần đây, trong lĩnh vực khai thác khoáng sản đem lại lợi nhuận cao cho doanh nghiệp, nên một số cá nhân và doanh nghiệp đầu tư khai thác, gây ảnh hưởng xấu đến môi trường nước
- Còn thiếu sự quản lý, thiếu kiểm tra giám sát của các cơ quan chức năng trong việc bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên và sức khỏe của người dân trong các hoạt động khai thác tài nguyên khoáng sản, trực tiếp ở đây là phòng Tài nguyên và Môi trường Thị xã Cao Bằng, điều đó đã tạo điều kiện cho Công ty cổ phần Nam Hoa khai thác trong thời gian dài mà không bị phát hiện và xử lý
- Công tác tìm hiểu kiến thức pháp luật về hoạt động khai thác khoáng sản của các cấp các ngành còn hạn chế, trong lĩnh vực này còn nhiều bất cập, nhất là việc tìm hiểu quyền lợi và trách nhiệm của mình trong các hoạt động liên quan đến tài nguyên môi trường
- Trong đó trách nhiệm của lãnh đạo UBND Thị xã Cao Bằng cũng buông lỏng việc chỉ đạo các phòng chuyên môn, không bám sát được tình hình thực tế, quản lý theo chức năng được phân công Nên khi sự việc xảy ra, UBND Thị xã Cao Bằng đã không nhận được thông tin kịp thời để đưa ra phương án xử lý ngay cho người dân
1.2 Nguyên nhân chủ quan:
* Từ phía cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh:
- UBND tỉnh cấp giấy phép cho công ty khai thác khoáng sản ngay tại khu vực người dân cư đang sinh sống
- Các ngành chuyên môn không thường xuyên kiểm tra độ ô nhiễm của nguồn nước, UBND cấp tỉnh không quản lý phân cấp, không chỉ rõ trách nhiệm thuộc về ai?
- Một số cán bộ quản lý ở địa phương chưa thật sự nắm vững chuyên môn, thiếu sự kiểm tra, giám sát các hoạt động tại địa bàn về công tác vệ sinh môi trường
Trang 7- Công tác tuyên truyền phổ biến về Luật Bảo vệ Môi trường đến người dân và các doanh nghiệp chưa được thực hiện tốt, dẫn tới vi phạm về công tác quản lý và bảo vệ môi trường tại địa phương
* Từ phía UBND phường:
- Chưa nắm vững công tác quản lý khi giao mặt bằng cho doanh nghiệp khai thác tại khu dân cư
- Cán bộ phụ trách môi trường tại phường do kiêm nhiều việc, thiếu năng lực chuyên môn, chưa làm tròn trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc tổ chức khiếu nại của người dân, không chủ động kiểm tra, đôn đốc xử lý sự cố
* Từ phía Công ty cổ phần Nam Hoa:
Do chạy theo lợi nhuận nên trong khi khai thác đã không tuân thủ theo các quy định của Luật Bảo vệ môi trường, đào bới, xả các chất thải xuống sông gây ô nhiễm nguồn nước và kéo theo các bệnh ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, viêm da, ung thư …
2 Hậu quả:
2.1 Đối với Nhà nước:
Việc cấp giấy phép khai thác khoáng sản, vật liệu xây dựng cát, sỏi, vàng tại khu vực dân đang sinh sống là chưa hợp lý, các chất thải sau khi khai thác làm ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường nước và cảnh quan của con sông Trong công tác quản lý Nhà nước về hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh, cần phải có biện pháp xử lý các sai phạm của các doanh nghiệp, tránh tình trạng khai thác tràn lan, ồ ạt như hiện nay làm mất đi tính nghiêm minh của luật pháp, mất đi lòng tin của nhân dân đối với chính quyền các cấp
2.2 Đối với xã hội
Trong thời gian đoàn kiểm tra tiến hành công việc, Công ty phải ngừng sản xuất, công nhân tạm thời nghỉ việc, từ đó sẽ dẫn đến: công nhân không có
Trang 8thu nhập, đời sống gặp khó khăn, nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực, phức tạp đối với xã hội
Sự việc nếu không được giải quyết triệt để sẽ dẫn đến đơn thư khiếu nại của người dân lên các cấp chính quyền, thậm chí có thể khiếu nại vượt cấp, làm cho xã hội mất ổn định, tư tưởng người dân bất an Điều đó thể hiện sự yếu kém của chính quyền địa phương trong công tác điều hành, quản lý môi trường; uy tín của cán bộ chính quyền trong lòng dân bị suy giảm
Ngoài ra, ngành y tế cung phải chịu nhiều chi phí cho việc khám chữa bệnh và điều trị cho người dân sống ở khu vực bị ô nhiễm
2.3 Đối với người dân:
Nguồn nước bị ô nhiễm do khai thác khoáng sản của Công ty cổ phần Nam Hoa đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống sinh hoạt của người dân nơi đây Nguồn nước dùng cho sinh hoạt hằng ngày như: ăn, giặt giũ, tưới tiêu… đang bị ô nhiễm trầm trọng kéo theo các bệnh tật: bệnh ngoài da, viêm
da, bệnh đường tiêu hóa, khả năng mắc các bệnh về ung thư cao Trong khi
đó, đời sống của nhân dân còn nghèo, kinh tế còn nhiều khó khăn, để chi trả cho các khoản thuốc men, viện phí khám chữa bệnh là một vấn đề rất lớn
2.4 Đối với công ty:
Công ty phải ngừng sản xuất để đoàn kiểm tra xuống tiến hành kiểm tra, xác minh mức độ ô nhiễm nguồn nước, đưa ra được những phương án khắc phục sự cố do công ty gây ra
Công ty phải có kế hoạch xây dựng chi phí để đền bù hậu quả cho người dân 2 tổ S1 và S 2, tránh làm mất đi lòng tin của nhân dân đối với Công ty
Trang 9IV- XÂY DỰNG VÀ LỰA CHỌN PHƯƠNG ÁN XỬ LÝ
TÌNH HUỐNG
1 Xây dựng phương án
a) Phương án 1
Ủy ban nhân dân tỉnh ra quyết định thu hồi giấy phép khai thác khoáng sản của công ty, đồng thời phối hợp với các cơ quan liên ngành tăng cường công tác kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác của Công ty cổ phần Nam Hoa
* Ưu điểm:
- Nhanh chóng khắc phục sự cố cho người dân
- Đảm bảo quyền lợi cho người dân được hưởng nguồn nước sạch trong sinh hoạt hằng ngày
- Đảm bảo sự nghiêm minh của pháp luật
- Quản lý được nguồn tài nguyên khoáng sản và tài nguyên nước
* Nhược điểm:
- Thu hồi giấy phép không cho khai thác khoáng sản sẽ làm ảnh hưởng đến: công nhân phải nghỉ việc, không có thu nhập, đời sống gặp khó khăn, sẽ làm nảy sinh những tiêu cực trong xã hội
- Do buộc phải ngừng khai thác nên Công ty bị thiệt hại về kinh tế đầu
tư cho máy móc, chi phí trả lương cho công nhân lao động
b) Phương án 2:
- Căn cứ theo Luật Khoáng sản thông qua ngày 17/11/2010, Luật Bảo
vệ môi trường thông qua ngày 29/11/2005:
+ Tạm đình chỉ các hoạt động khai thác của công ty cổ phần Nam Hoa tại Sông H
+ Yêu cầu Công ty phải có biện pháp khắc phục xử lý chất thải gây ô nhiễm nguồn nước thì mới được tiếp tục khai thác
Trang 10+ Công ty có trách nhiệm báo cáo tình hình làm ô nhiễm môi trường nước tại khu vực khai thác
- Theo điều 22 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005, xử phạt vi phạm hành chính về môi trường xử phạt Công ty cổ phần Nam Hoa 10.000.000 đồng vì gây ô nhiễm nguồn nước
- Công ty cổ phần Nam Hoa phải bồi thường các khoản chi phí thuốc men cho những người dân bị mắc bệnh do ô nhiễm nguồn nước
- Căn cứ vào Luật Bảo vệ môi trường quy định: Những vi phạm hành chính về bảo vệ môi trường phải được phát hiện kịp thời và đình chỉ ngay, các hoạt động vi phạm phải được tiến hành nhanh chóng Mọi hậu quả về môi trường, do các vi phạm hành chính gây ra phải được khắc phục theo đúng quy định, cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm về bảo vệ môi trường gây thiệt hại
về vật chất, tinh thần đều phải bồi thường theo đúng quy định
* Ưu điểm:
- Các vi phạm của Công ty cổ phần Nam Hoa đã được xử đúng theo quy định của pháp luật, đảm bảo được sự nghiêm minh của luật pháp
- Người dân được đền bù và an tâm sinh sống tại khu vực ven sông
- Đảm bảo quyền lợi và lợi ích về đời sống, sức khỏe của nhân dân 2 tổ bên bờ Sông H
- Công ty vẫn tiếp tục được phép khai thác, sản xuất, công nhân có việc làm và thu nhập ổn định
- Các cơ quan chức năng nhận rõ trách nhiệm của mình trong việc quản
lý và khai thác khoáng sản của Công ty cổ phần Nam Hoa
* Nhược điểm:
- Khi tạm thời đình chỉ khai thác để khắc phục hậu quả đã ảnh hưởng đến chi phí sản xuất và giảm hiệu quả sản xuất kinh doanh của công ty
- Ảnh hưởng đến tài chính của công ty, vì phải bỏ ra một số tiền khá lớn để khắc phục sự cố và bồi thường chi phí khám chữa bệnh cho người dân