Luận Văn Từ lý thuyết chủ nghĩa thế giới đến toàn cầu hóa các quan hệ quốc tế và quan điểm của chúng ta

TỪ Lí THUYẾT CHỦ NGHĨA THẾ GIỚI ĐẾN TOÀN CẦU HểA CÁC QUAN HỆ QUỐC TẾ VÀ QUAN ĐIỂM CỦA CHÚNG TAđến toàn cầu hóa các quan hệ quốc tế và quan điểm của chúng ta Hà Mỹ Hương Trong bối cảnh q

TỪ Lí THUYẾT CHỦ NGHĨA THẾ GIỚI ĐẾN TOÀN CẦU HểA CÁC QUAN HỆ QUỐC TẾ VÀ QUAN ĐIỂM CỦA CHÚNG TA

đến toàn cầu hóa các quan hệ quốc tế

và quan điểm của chúng ta

Hà Mỹ Hương

Trong bối cảnh quốc tế sau chiến tranh lạnh, cộng đồng cỏc quốcgia - dõn tộc trờn thế giới đang tồn tại và vận động trong những điều kiện,hoàn cảnh lịch sử khỏ đặc biệt Cỏch mạng khoa học - cụng nghệ tiếp tụcphỏt triển vượt bậc với những thành tựu kỳ diệu, dẫn tới sự bựng nổ thụngtin, tri thức, cụng nghệ Toàn cầu húa trở thành một xu thế khỏch quan củađời sống quan hệ quốc tế, làm gia tăng rừ rệt tớnh tựy thuộc lẫn nhau giữacỏc nước trong cộng đồng thế giới Cỏc tổ chức quốc tế mở rộng địa bàn vàlĩnh vực hoạt động, đặc biệt cỏc cụng ty xuyờn quốc gia ngày càng gia tăngvai trũ và ảnh hưởng trờn trườn quốc tế, nhất là về mặt kinh tế Sự kết thỳcchiến tranh lạnh và trật tự thế giới hai cực đối đầu tan ró cũng gúp phầnnhất định trong việc làm cho xu hướng hũa bỡnh, ổn định, hợp tỏc để phỏttriển trở thành xu hướng lớn của thế giới ngày nay Do vậy, nhỡn chung cỏcnước trờn thế giới đều muốn mở rộng quan hệ đối ngoại nhằm giành cơ hộithuận lợi để phỏt triển đất nước và xỏc lập chỗ đứng mà họ cho là phảixứng đỏng với vị thế của mỡnh trong trật tự thế giới đang hỡnh thành sauchiến tranh lạnh

Tuy nhiờn, tỡnh hỡnh thế giới sau chiến tranh lạnh diễn biến phứctạp, hệ thống quan hệ quốc tế cú những đảo lộn, biến đổi sõu sắc Một họcgiả phương Tõy nhận xột: "Điều hiển nhiờn là chiến tranh lạnh đó kết thỳc,song chúng ta đứng trước khụng phải là một trật tự thế giới mới, mà là mộthành tinh đầy nhiễu nhương và tan tỏc" Song điều đỏng núi hơn là cỏcnước tư bản chủ nghĩa phỏt triển, trước hết là Mỹ, khụng những đang ra sứctận dụng những biến đổi của trật tự thế giới, những lợi thế của mỡnh để xõy

dựng, củng cố vị thế quốc tế của mình trong tương quan lực lượng trên bàn

cờ chính trị - kinh tế thế giới, mà còn muốn áp đặt ý chí, luật lệ và giá trịcủa mình lên các nước khác Trong lĩnh vực nghiên cứu các lý thuyết quan

hệ quốc tế hiện đại cũng đang có những trường phái khác nhau, phản ánhnhững trào lưu tư tưởng khác nhau, phục vụ những lợi Ých khác nhau.Chuyên đề này đề cập đến một trong những lý thuyết quan hệ quốc tế hiệnđại đang nổi lên ở các nước phương Tây - lý thuyết chủ nghĩa thế giới vàmối quan hệ giữa lý thuyết này với chiến lược toàn cầu sau chiến tranh lạnhcủa Mỹ, từ đó nêu lên quan điểm của chúng ta

I KHÁI NIỆM VỀ LÝ THUYẾT CHỦ NGHĨA THẾ GIỚI TRONG HỆ THỐNG CÁC LÝ THUYẾT QUAN HỆ QUỐC TẾ Ở PHƯƠNG TÂY

Khác với một số lý thuyết quan hệ quốc tế khác, lý thuyết chủ nghĩathế giới (Kosmopolitism) trong quan hệ quốc tế ra đời khá sớm, từ thế kỷXVIII Đây là lý thuyết do các nhà triết học và các nhà chủ nghĩa xã hộikhông tưởng thời kỳ cận đại khai sinh Nền tảng tư tưởng cho lý thuyết chủnghĩa thế giới của họ dùa trên những quan niệm về "luật tự nhiên" xuấtphát từ ước muốn thay đổi chế độ phong kiến thối nát đương thời ở châu

Âu bằng một chế độ xã hội mới tốt đẹp hơn Như vậy là từ việc không chấpnhận cái thể chế chính trị đang tồn tại lúc đó ở các quốc gia châu Âu,những người theo chủ nghĩa thế giới cho là cần thiết phải xây dựng mộtchính thể chung mang tính quốc tế, tôn vinh các "giá trị cơ bản" và sự bìnhđẳng của các dân téc

Trước hết xin nói về "Luật tự nhiên", là quan điểm của các nhà triếthọc và các tư tưởng chủ nghĩa xã hội không tưởng thời cận đại về sự pháttriển của con người và xã hội loài người Theo họ, con người từ thờithượng cổ đã mang thuộc tính cố hữu là sống cộng đồng; họ có nhữngquyền tự nhiên về ăn, ở, mặc, đi lại, giao tiếp, sinh hoạt, v.v Do vậy, ngay

từ buổi sơ khai, loài người đã sống chung với nhau trong các "cộng đồngnguyên thủy", "xã hội nguyên thủy", cùng nhau kiếm ăn và cùng nhau

hưởng thụ những thứ kiếm được, săn bắt được, hái lượm được một cáchbình đẳng Các nhà triết học cận đại và các nhà tư tưởng chủ nghĩa xã hộikhông tưởng cho rằng đây là bản chất tự nhiên, vốn có của con người Chỉ

về sau, khi của cải kiếm được nhiều hơn, trở nên dư thừa, một số người dobản tính tham lam mới mưu toán chiếm dụng làm của riêng, cũng từ đó conngười nảy sinh những thãi hư tật xấu Con người bắt đầu tách khỏi xã hộicộng đồng, hình thành nên các gia đình riêng, lãnh địa riêng, quốc gia - dântéc riêng Cũng từ đó, nạn bóc lột, chiến tranh, cướp phá xảy ra liên miêngiữa các cá nhân, các gia đình, các dòng họ, các dân téc, các tôn giáo, cácquốc gia Những người theo chủ nghĩa thế giới cho rằng tất cả những điềunói trên trái với bản tính tự nhiên, vốn có của con người Do vậy, sau nhiềuthế kỷ sống trong khổ đau, áp bức, chiến tranh tàn sát lẫn nhau, con ngườimới lại ý thức được rằng bản chất tự nhiên của con người là sống hòa đồngtrong cộng đồng, nên họ tìm cách quay lại xã hội cộng đồng một cách có ýthức Theo quan điểm của các nhà triết học và chủ nghĩa xã hội khôngtưởng thời cận đại là xã hội nằm dưới sự điều hành, quản lý chung từ mộttrung tâm (một thể chế chính trị chung) và bằng luật pháp (tuân theo nhữngđiều trong "Luật tự nhiên" mà các ông vạch ra) Xã hội cộng đồng tương lai

đề cao các giá trị cơ bản như quyền con người, quyền dân téc, quyền tự do,nền hòa bình vĩnh cửu Vào thời cận đại, từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII,những tư tưởng này được giai cấp tư sản mới ra đời đón nhận nhiệt liệt, coiđây là nền tảng tư tưởng của giai cấp mình về những vấn đề tự do, bìnhđẳng, bác ái, và thuật ngữ "chủ nghĩa thế giới" bắt đầu được sử dụng phổbiến

Mét trong những đại biểu tư tưởng xuất sắc của giai cấp tư sản châu

Âu, người được coi là vị "thủy tổ" của lý thuyết "chủ nghĩa thế giới" là nhàtriết học người Đức Immanuel Kant (1724-1804) Ông là người đầu tiên hệthống hóa chủ nghĩa tự do (liberalism) - nền tảng tư tưởng của giai cấp tưsản Những tác phẩm của Kant nhằm xây dựng lý thuyết chính trị thế giớilà: "Những tư tưởng về lịch sử đại cương từ quan điểm chính trị thế giới";

"Về hòa bình vĩnh cửu"; "Những cơ sở duy lý của học thuyết về pháp luật".Nguyên tắc làm hòn đá tảng cho các quan điểm xã hội của Kant là: mỗi cánhân có phẩm hạnh hoàn thiện, có giá trị tuyệt đối, là chủ thể có ý thức vềphẩm giá của mình; nhân cách không phải là công cụ thực hiện các kếhoạch nào đó, thậm chí kể cả các kế hoạch cao thượng nhất về phóc lợi xãhội Thực chất của tự do là cái bên trong của nhân cách con người Conngười có khả năng bẩm sinh ứng xử theo mục đích và theo những cáchthức phù hợp với mục đích đó Song vấn đề là ở chỗ không phải ai cũng sửdụng được tự do cá nhân một cách đúng mức và do đó dễ trở thành độcđoán, chuyên quyền Tổng thể các điều kiện hạn chế chuyên quyền củangười này đối với người khác bằng các đạo luật chung khách quan về tự do

sẽ loại trừ xung đột pháp lý trong quan hệ xã hội của con người Kant gọi

đó là pháp luật và theo Kant, pháp luật chỉ liên quan đến đạo đức Để phápluật có hiệu lực bắt buộc, phải tạo ra quyền lực xã hội, quyền lực đó là nhànước

Nói về nhà nước, thì theo Kant, nhà nước là sự cần thiết tất yếutrong việc điều hành các mối quan hệ cá nhân, xã hội và trong quan hệquốc tế Nhà nước có trách nhiệm bảo vệ những đạo luật thực tế, đảm bảo

sự ngự trị của pháp luật và tự do Nhà nước xuất hiện không phải do nhucầu thực tiễn mà do các nhu cầu tự cảm nhận của con người Khẳng địnhquan điểm duy tâm tư sản về bản chất và vai trò của nhà nước như vậy,Kant được giai cấp tư sản thừa nhận là một trong những nhà lý luận đầutiên về "Nhà nước pháp quyền", tức là nhà nước dường như dùa trên độclập cá nhân và trong hoạt động của mình dường như tuân thủ tuyệt đối cácđiều khoản của pháp luật Kant không nói đến một nhà nước cụ thể nào, mànói về một nhà nước lý tưởng theo những nguyên tắc pháp lý thuần túy,trong đó các cá nhân riêng rẽ tạo nên xã hội công dẫn sẽ từ bỏ tự do bênngoài của mình để rồi lại được tự do với tư cách thành viên của nhà nước

Ở đây các cá nhân không hy sinh toàn bộ tự do của mình mà chỉ hy sinhmột phần và để sử dụng chắc chắn phần còn lại Đơn giản là mọi người từ

bỏ tự do không kiềm chế và vô tổ chức để tìm cho mình tự do thật sự trongtổng thể sự phụ thuộc công khai và trong môi trường pháp lý Từ quanđiểm này của Kant, các học giả tư sản sau này đã phát triển thành quanđiểm về quyền lợi và nghĩa vụ của các quốc gia khi tham gia vào quá trìnhhội nhập quốc tế Đó là các quốc gia - dân téc cần thiết phải hy sinh mộtphần những lợi Ých của mình để tham gia hợp tác quốc tế nhằm kiếm đượcnhững món lợi giả tưởng.

Với lập trường tiến bộ, tiên tiến trong một số vấn đề đương thời,I.Kant phân tích các vấn đề cốt lõi của chính sách đối ngoại của các quốcgia Phản ánh nguyện vọng của giai cấp tư sản Đức lúc đó còn non trẻ vàcủa đông đảo các tầng líp nhân dân Đức bị chiến tranh làm đau khổ, Kantlên án các cuộc chiến tranh xâm lược, cướp bóc Ông viết tác phẩm "Vềhòa bình vĩnh cửu", trong đó trình bày 6 điều khoản sơ bộ để thiết lập nềnhòa bình vĩnh cửu cho thế giới như sau:

1 Nếu không kết thúc một cuộc chiến tranh bằng đàm phán hòabình thì chắn chắn sẽ còn tồn tại những bất đồng của các bên tham chiến,

và điều này sẽ là một trong những nguyên nhân nảy sinh một cuộc chiếntranh mới trong tương lai

2 Một quốc gia hiện tại không độc lập trong nguyên nghĩa của nó,

vì dù muốn hay không nó luôn được mở rộng ra hay thu hẹp lại thông quacác cuộc chuyển nhượng, trao đổi, mua bán hay tặng, v.v

3 Các cuộc chạy đua quân sự (vũ trang) dần dần sẽ được hủy bỏhoàn toàn

4 Một quốc gia không có nợ nần sẽ không còn gì phải lo ngại trongmối quan hệ với các quốc gia khác

5 Không nước nào có thể can thiệp vào Hiến pháp và thể chế chínhtrị của nước khác

6 Không có nhà nước thì không thể có chiến tranh giữa các quốcgia với nhau, và điều đó cũng không thể xảy ra khi không có ai đóng vai

thù địch để tác động lẫn nhau trong nền hòa bình tương lai (nền hòa bìnhvĩnh cửu).

Tuy nhiên, Kant cũng nêu lên rằng cần phải tính đến các vấn đềkhác như nạn khủng bố; kẻ xấu vi phạm các Hiệp định; sự xúi giục làmphản từ bên trong các quốc gia Ông cho rằng nền hòa bình vĩnh của cóthể đạt được trong tương lai rất xa, khi thành lập được liên bang các quốcgia bình đẳng, độc lập theo hình thức cộng hòa Theo Kant, sự thành lậpliên bang hùng mạnh và thống nhất kiểu đó cuối cùng sẽ đến, mà tiền đềcho nó là việc khai sáng và giáo dục nhân dân, là lý trí và hảo tâm của cácnhà cầm quyền cũng như xuất phát từ nhu cầu kinh tế - thương mại của cácdân téc

Các quan điểm nói trên của I Kant có không Ýt biểu hiện của chủnghĩa xã hội không tưởng, nhìn chung được giai cấp tư sản tiếp nhận, coi

đó là những nguyên lý cơ bản chế định hành vi của các chủ thể trong quan

hệ quốc tế, còn Kant được coi là một trong những người sáng lập nên chủnghĩa thế giới

Một đại biểu tiêu biểu nữa cho chủ nghĩa thế giới là Giêm Mađisơn(Mỹ) Ông là vị tổng thống thứ tư của nước Mỹ với hai nhiệm kỳ tổngthống (1809-1817) Trước khi lên làm tổng thống Mỹ, trong cuộc đời hoạtđộng chính trị của mình, Giêm Mađisơn có những cống hiến khá nổi bậttrong việc thông qua các đạo luật của Nhà nước Hoa Kỳ, đặc biệt, ôngđược phong danh hiệu "Người cha khai sáng ra Hiến pháp Hoa Kỳ" năm

1787 trong đó nhấn mạnh việc xây dựng một chính quyền Trung ươngvững mạnh và thể chế Liên bang (Federalism) Là người có tư tưởng cáchmạng và là người duy vật, Giêm Mađisơn có phương pháp tiếp cận và giảiquyết vấn đề khá biện chứng Ông cho rằng nguyên nhân bên trong là cái

cơ bản, cái quyết định bản chất của vấn đề, vậy muốn làm thay đổi nhữngbiểu hiện bên ngoài của sự vật phải bắt đầu giải quyết từ những mâu thuẫnbên trong Luận điểm cơ bản của Mađisơn trong giải quyết các mối quan hệquốc tế là thay vì phân tích các biểu hiện bên ngoài của chính sách đối

ngoại giữa các quốc gia, hãy xuất phát từ việc phân tích những vấn đề đangdiễn ra bên trong các quốc gia đó Theo ông, việc phân tích định hướngkinh tế - xã hội trong các quốc gia (chính sách đối nội) sẽ làm sáng tỏ hành

vi của các quốc gia đó trên trường quốc tế (chính sách đối ngoại) Từ thựctiễn lịch sử nước Mỹ, Giêm Mađisơn đưa ra kết luận: nền dân chủ tự do là

mô hình phổ quát đối với tất cả các xã hội loài người Nói một cách ngắngọn thì toàn bộ lịch sử nhân loại vận động theo hướng dân chủ tự do Nhànước dân chủ tự do là nhà nước ra đời do sự bầu cử và tranh cử giữa cácđảng phái chính trị Các cá nhân cũng có quyền tự do tranh cử và vận độngtranh cử, mà sẽ rất khác nhau giữa các cá nhân cũng như giữa các đảngtrong vấn đề tranh cử Những chính phủ do dân bầu ra sẽ đại diện cho ýnguyện của đại đa số nhân dân, mà nhân dân thì vốn yêu chuộng hòa bình,

do vậy nhà nước đó sẽ vượt qua được những bản năng hiếu chiến, sẽ xâydựng được những chuẩn mực giá trị về dân chủ, nhân quyền và củng cốquan hệ quốc tế hòa bình

Giêm Mađisơn cũng chú ý tới quá trình hình thành, củng cố nhữngnguyên tắc pháp lý chung trong quan hệ giữa các nước lớn Ông cho rằngquá trình xác lập, phổ biến những nguyên tắc, đường lối tự do trong phạm

vi quốc tế sẽ tạo ra triển vọng tốt đẹp cho việc thiết lập một trật tự thế giớihòa bình, vì một thế giới bao gồm các nền dân chủ tự do sẽ triệt tiêu nguy

cơ chiến tranh, tất cả các quốc gia đều mặc nhiên công nhận sự tồn tại hợppháp của nhau

Như vậy, những quan điểm cơ bản của lý thuyết chủ nghĩa thế giới

đã được bộc lé thông qua các luận điểm của các nhân vật đại diện tiêu biểu

là Immanuel Kant và Giêm Mađisơn Có thể khái quát những quan điểm đónhư sau:

Hòa bình là trạng thái bình thường của tự nhiên Quy luật của tựnhiên là duy trì sự hài hòa, sự hợp tác giữa con người với nhau Vì lẽ đó,chiến tranh vừa phi lý, vừa phản tự nhiên Những người theo chủ nghĩa thếgiới tin vào sự tiến bộ cũng như khả năng có thể tự hoàn thiện của xã hội

loài người Bằng việc tin tưởng vào sức mạnh, lý trí của con người, vào khảnăng có thể hiện thực hóa những tiềm năng nội tại của con người, họ chorằng chiến tranh sẽ được loại bỏ khỏi đời sống thực tế của loài người Triểnvọng loại trừ xung đột vũ trang cũng luôn đi liền với việc đề cao dân chủ,

tự do thương mại và an ninh tập thể

Quan điểm xuyên suốt hệ thống các lý thuyết chủ nghĩa thế giới là:chiến tranh xuất phát từ hành vi hiếu chiến của những người cầm quyền;các chính phủ quân phiệt, phi dân chủ đã gây ra chiến tranh vì những mụctiêu và lợi Ých Ých kỷ của họ Vì vậy, muốn loại bỏ chiến tranh thì trongnước phải thiết lập chính phủ cộng hòa, xã hội công dân, thực hiện tự dothương mại Đối với quan hệ quốc tế, cần mở rộng hệ thống pháp lý ra toànthế giới, xây dựng nhà nước liên bang hòa bình và an ninh tập thể Từ cácluận điểm của mình, Kant luôn muốn dẫn người đọc đến kết luận: Việcthiết lập các chính phủ cộng hòa sẽ đưa đến một thế giới hòa bình, vì trongcác chính phủ này, những người cầm quyền luôn là những người có tráchnhiệm; khi quyền cá nhân được tôn trọng sẽ tạo ra một hệ thống quan hệquốc tế hòa bình, vì các công dân chính là những người quyết định nên haykhông nên tiến hành chiến tranh, v.v

II SỰ PHÁT TRIỂN CHỦ NGHĨA THẾ GIỚI CỦA CÁC HỌC GIẢ PHƯƠNG TÂY THỜI HIỆN ĐẠI

Từ thế kỷ XX, đặc biệt là từ sau chiến tranh thế giới thứ nhất đếnnay, ở phương Tây ngày càng xuất hiện nhiều thêm mãi các lý thuyết quan

hệ quốc tế khác nhau: lý thuyết chủ nghĩa hiện thực, chủ nghĩa tự do, chủnghĩa dân téc, chủ nghĩa biệt lập, chủ nghĩa lý tưởng, chủ nghĩa tân bảo thủ,

lý thuyết chính trị xanh, v.v Tuy vậy, lý thuyết chủ nghĩa thế giới vẫnđược một số học giả, một số chính trị gia phương Tây đề cao, nhất là ở Mỹ

từ sau khi Liên Xô tan rã đến nay Cũng cần nói thêm rằng các lý thuyếtquan hệ quốc tế kể trên tuy khác nhau, nhưng không hoàn toàn đối lập vớinhau, phủ nhận lẫn nhau, nhiều khi mét lý thuyết mới xuất hiện bắt nguồn

từ một khía cạnh nào đó của một lý thuyết khác ra đời từ trước.

Nói về chủ nghĩa thế giới, thì Shumpeter, một đại biểu khác của lýthuyết này cũng cho rằng chiến tranh là hậu quả của việc quyền lực nằmtrong tay thiểu số các nhà độc tài Còn một nhà nước được xây dựng theonguyên tắc tôn trọng quyền tự do cá nhân và bình đẳng trước pháp luật sẽkhông bao giê muốn gây ra chiến tranh hoặc xung đột Ông ta lập luận rằngkhi những người dân chính là những người hứng chịu hậu quả chiến tranhlại cũng chính là những người tự bầu ra chính phủ của mình thì chiến tranh

sẽ không bao giê xảy ra Có thể thấy cách lập luận này không khác mấy lậpluận của Immanuel Kant về nền hòa bình vĩnh cửu trong lý thuyết chủnghĩa thế giới của ông ta

Một nhà nghiên cứu khác về lý thuyết chủ nghĩa thế giới là Doylecũng khẳng định lúc một luận điểm khác của I Kant là nếu mở rộng được

số lượng các nhà nước có hiến pháp dân chủ trên thế giới thì sẽ tạo dựngđược một "Liên bang hòa bình" Doyle nhấn mạnh rằng chỉ có các nền dânchủ tự do mới có khả năng và có nguyện vọng thiết lập quan hệ hòa bình,hữu hảo với nhau Quan hệ đối ngoại hòa bình giữa các nhà nước tự dođược xem như là sản phẩm trực tiếp, là con đẻ của việc các nhà nước đóđều có chung một trật tự chính trị, pháp lý được xây dựng theo các nguyêntắc dân chủ, thiết chế dân chủ Doyle còn cho rằng giữa các quốc gia dânchủ và các quốc gia không dân chủ có nhiều khả năng xảy ra xung đột Dovậy, để chấm dứt xung đột hoặc ngăn ngõa xung đột giữa các quốc gia này,điều tốt nhất là mở rộng việc thiết lập các chính phủ dân chủ và tự do trênphạm vi toàn cầu

Tuy nhiên, trong các đại biểu của chủ nghĩa thế giới hiện nay cũng

có những ý kiến khác, quan điểm khác Chẳng hạn, ý tưởng về việc thànhlập một hệ thống luật pháp chung như một thứ quyền lực được giới hạn chocác xã hội thay vì phổ biến các nền dân chủ tự do hiện hữu Quyền lực đóđược thể hiện thông qua một tổ chức bao trùm lên các quốc gia mang tính

tự do dân chủ, nhưng không hoàn toàn đồng nghĩa với dân chủ tự do Khái

niệm quyền lực được hạn chế và sự tôn trọng luật pháp chung được cụ thểhóa qua ý tưởng xây dựng một tổ chức của các quốc gia độc lập, có chủquyền - tổ chức Liên hợp quốc.

Ngoài luận điểm về "dân chủ", "hòa bình vĩnh cửu", luận điểm tự

do thương mại cũng được các nhà chủ nghĩa thế giới nêu ra và tôn sùng.Theo quan điểm của họ, tự do thương mại là phương thức vừa hòa bình,vừa có hiệu quả, đem lại nhiều của cải và sự phồn thịnh cho các quốc giatham gia tù do thương mại Theo lý thuyết về lợi thế so sánh, nền kinh tế

mở có nhiều khả năng hơn nền kinh tế đóng kín, biệt lập, tự cung tự cấp

Tự do thương mại phá vỡ những rào cản ngăn cách các quốc gia, liên kếtcác nhà nước, các quốc gia riêng lẻ vào một tổ chức thống nhất Tự dothương mại cũng mở rộng phạm vi giao tiếp, cấp độ giao tiếp giữa ngườivới người trên thế giới, do đó mà nó sẽ củng cố mối quan hệ hữu nghị, hiểubiết lẫn nhau giữa các quốc gia khác nhau, các dân téc khác nhau Đó là vìtrong quá trình giao tiếp với nhau, mọi người nhận biết rõ hơn lợi Ýchchung của mình Bằng việc tạo ra lợi Ých chung, tù do thương mại sẽ gắnkết tất cả các quốc gia với nhau, tóm lại sẽ tạo ra một cộng đồng thống nhấtcác dân téc trong một thế giới văn minh Tù do thương mại sẽ tạo ra mốiquan hệ tùy thuộc lẫn nhau, do đó hạn chế được xung đột, chiến tranh, bởilợi Ých kinh tế tự nó đã là một nhân tố phòng ngõa chiến tranh rất có hiệuquả Tự do thương mại còn làm xói mòn các tham vọng mang tính dân técchủ nghĩa của các quốc gia - dân téc, vì tự do thương mại khuyến khích xuhướng thế giới chủ nghĩa, tức là triệt tiêu các giới hạn, các hạn chế trongphạm vi một quốc gia Nó làm cho các quốc gia - dân téc trở nên tùy thuộcnhau đến mức không thể chấp nhận tình trạng chiến tranh và việc duy trìngân sách quốc phòng ở mức cao

Xây dùng một hệ thống an ninh tập thể trên cơ sở hệ thống pháp lýquốc tế vững chắc, dưới dạng một tổ chức duy trì hòa bình và an ninhchung cho thế giới cũng luôn là mục tiêu của những người đi theo chủnghĩa thế giới Cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất với những hậu quả

khủng khiếp của nó đã làm cho tư tưởng của các học giả, các chính trị giacủa học thuyết thế giới được đề cao Đó là vì việc thực thi lý thuyết cânbằng quyền lực giữa các nước, trước hết là các nước lớn, đã không ngănchặn được chiến tranh, mà hơn nữa, các cường quốc còn tập hợp, còn liênminh liên kết thành những khối đối địch nhau, gây chiến với nhau Từ thực

tế đó, họ rót ra kết luận là sự xây dựng hệ thống an ninh tập thể là sự bảođảm hòa bình và an ninh trong tình huống xuất hiện một thế lực hiếu chiếnnào đó đe dọa đến an ninh thế giới Hay nói cách khác, khi các nước đoànkết lại, liên kết với nhau để tổ chức ra một hệ thống thế giới chung, đượcđiều hành trên cơ sở pháp lý tương tự như các quá trình diễn ra trong nội bộmột quốc gia thì có thể ngăn chặn được các thế lực âm mưu phá hoại nềnhòa bình thế giới Đề nghị 14 điểm của tổng thống Mỹ W.Wilson lên Quốchội Mỹ ngày 8/1/1918 như là những điều kiện hòa bình, là cơ sở cho việc

ký kết các hiệp ước hòa bình để kết thúc chiến tranh thế giới thứ nhất(1914-1918), cũng chính là cố gắng phổ quát các nguyên tắc pháp lý của

Mỹ ra phạm vi toàn cầu Từ điểm 14 của đề nghị 14 điểm này mà Hội quốcliên đã được thành lập như một tổ chức có quyền lực bao trùm, có chứcnăng điều tiết hành vi, thái độ của các nhà nước trong quan hệ với nhau.Các nước thành viên có bổn phận đặt các tranh chấp dưới sự giám sát của

cơ quan trọng tài quốc tế Trong trường hợp cần thiết phải giải quyết tranhchấp thì chỉ được sử dụng các biện pháp hòa bình, thượng lượng hòa bình.Theo điều 16 của Hội quốc liên, hành động gây chiến tranh chống lại bất cứmột thành viên nào của Hội cũng có nghĩa là chống lại tất cả cộng đồngquốc tế Sự ra đời của tổ chức liên kết lớn nhất thế giới sau này là Liên hợpquốc cũng dùa trên những ý tưởng và nguyên tắc cơ bản như vậy Do đó

mà W.Wilson được coi là lãnh tụ tinh thần của những người theo chủ nghĩathế giới - chủ nghĩa tự do ở các nước phương Tây thế kỷ XX

Sau một thời gian chìm lắng, lý thuyết chủ nghĩa thế giới được phụcsinh vào những năm 70, biểu hiện qua một số Ên phẩm được hai giáo sưcủa Đại học Tổng hợp Havớt là Robert Keohane và Joseph Nye chủ biên:

cuốn "Chủ nghĩa xuyên quốc gia và nền chính trị thế giới" Trong Ên phẩmnày lần đầu tiên các tác giả đã phác họa những đường nét khái quát vềphương pháp phân tích sự tùy thuộc lẫn nhau của thế giới trong các lĩnhvực chính trị, kinh tế, xã hội, đưa ra luận điểm rằng các quốc gia không còn

là chủ thể duy nhất của các quan hệ quốc tế, mà chủ thể quan hệ quốc tế từnay là các công ty xuyên quốc gia, các tổ chức phi chính phủ và cuối cùng

là các "công dân thế giới" có uy tín, có thế lực Từ tiền đề đó, họ rót ra kếtluận rằng thay cho các quan hệ quốc tế (quan hệ giữa các quốc gia) là mộtnền chính trị thế giới với tư cách là một cơ chế dân chủ hơn và sự tác độnglẫn nhau với tính chất thế giới (Kosmopolitis) của một cộng đồng thế giớimới về chất R.Keohane và J.Nye đã phát triển luận điểm này trong côngtrình tiếp sau của họ là: "Quyền lực và sự tùy thuộc lẫn nhau (xuất bản năm1989)" Họ đi tới chỗ khẳng định rằng vào cuối thế kỷ XX đã chín muồinhững điều kiện cho việc dần dần thực hiện ý tưởng của Kant về một bảnkhế ước toàn cầu về sự tác động lẫn nhau một cách hòa bình Các nhà lýluận quan hệ quốc tế Mỹ này nêu về đặc điểm của sự tùy thuộc lẫn nhaucủa những chủ thể tham gia quan hệ quốc tế như sau: "Sự tùy thuộc lẫnnhau tạo ra những vấn đề điển hình đối với chiến lược chính trị, bởi vì nóthừa nhận rằng hành động của các quốc gia và những người tham gia quan

hệ quốc tế "phi chính phủ" khác trở thành phí tổn đối với những thành viênkhác tham gia nền chính trị thế giới Từ góc độ chính đối ngoại của cácquốc gia riêng, trước mặt họ đặt ra vấn đề thu lợi từ trao đổi quốc tế, đồngthời duy trì tối đa quyền tự trị Từ góc độ hệ thống quan hệ quốc tế nóichung, vấn đề dẫn đến chỗ soạn thảo và tuân thủ các hình thức hợp táccùng có lợi trước việc các chính phủ (và các thành viên tham gia quan hệquốc tế "phi chính phủ" cố sử dụng hệ thống này để thu lợi cho chínhmình"

Những biến chuyển, đảo lộn sâu sắc của hệ thống các quan hệ quốc

tế sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, Liên Xô tan rã, trật tự thế giới đối đầuhai cực chấm dứt cộng với việc xuất hiện và gia tăng ảnh hưởng của những