Bài giảng DH y hà nội vệ sinh ở nhà

Môc Tiªu: Sau khi häc xong bµi nµy, häc viªn cã kh¶ n©ng: 1.Tr×nh bµy ®­îc t×nh h×nh « nhiÔm trong nhµ 2.Tr×nh bµy ®­îc c¸c t¸c nh©n, c¸c nguån g©y « nhiÔm trong nhµ 3.Tr×nh bµy ®­îc c¸c t¸c h¹i lªn søc khoÎ do « nhiÔm trong nhµ 4.Tr×nh bµy ®­îc ý nghÜa, yªu cÇu vÖ sinh nhµ ë 5.Tr×nh bµy ®­îc c¸c biÖn ph¸p t¹o ®iÒu kiÖn vi khÝ hËu tèt cho nhµ ë ChØ trong kho¶ng thêi gian gÇn ®©y, ng­êi ta míi b¾t ®Çu ®Ò cËp ®Õn mét vÊn ®Ò « nhiÔm cã t¸c h¹i nghiªm träng: ¤ nhiÔm néi thÊt hay « nhiÔm nhµ ë. Thêi gian sèng cña nhiÒu ng­êi: ®èi víi ng­êi lµm viÖc trong c¸c v¨n phßng lµ tõ 80 90%, ®èi víi nh÷ng ng­êi lµm viÖc ngoµi trêi hoÆc s¶n xuÊt trùc tiÕp lµ 50% thêi gian lµ sèng ë trong nhµ. Do vËy, kh«ng thÓ kh«ng quan t©m ®Õn « nhiÔm trong nhµ. ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn, do kÕt cÊu cña nhµ ë kh«ng hîp lý, thiÕu th«ng tho¸ng, nhµ ë chËt chéi lµ ®iÒu kiÖn lµm t¨ng møc ®é « nhiÔm trong nhµ. §Æc biÖt ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn, cã nhiÒu lµng nghÒ thñ c«ng trong gia ®×nh. ¤ nhiÔm do s¶n xuÊt lµng nghÒ ngay t¹i n¬i sinh ho¹t th­êng xuyªn, n¬i sèng cña gia ®×nh. V× vËy, t¸c h¹i cña « nhiÔm trong nhµ (chiÕm mét thêi gian sèng lín nhÊt trong cuéc ®êi cña mçi ng­êi) cÇn ®­îc quan t©m ®óng møc. 1. T×nh h×nh cña « nhiÔm trong nhµ. NhiÒu nghiªn cøu tËp trung vµ h­íng vµo c¸c t¸c ®éng cña t×nh h×nh « nhiÔm t¹i c¸c n¬i s¶n xuÊt thuéc nhiÒu ngµnh nghÒ kh¸c nhau còng nh­ « nhiÔm ngoµi trêi do s¶n xuÊt t¹i c¸c khu c«ng nghiÖp, khÝ th¶i cña xe cã ®éng c¬, Ýt chó ý tíi t×nh h×nh « nhiÔm trong nhµ, n¬i bÊt cø ng­êi nµo còng ph¶i sèng tõ 60% thêi gian cña cuéc ®êi trë lªn. Sù nghiªm träng cña « nhiÔm trong nhµ cã khi cßn lín h¬n so víi « nhiÔm ngoµi trêi, t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn søc kháe cña mçi ng­êi, ®Æc biÖt víi ng­êi giµ, ng­êi èm, trÎ em, ng­êi néi trî mµ thêi gian sèng trong nhµ lµ chñ yÕu. 1.1. ¤ nhiÔm trong nhµ: Mét sè chÊt g©y « nhiÔm trong nhµ lµ do ngoµi trêi ®­a vµo: khÝ th¶i xe cé chøa CO2, c¸c hîp chÊt nit¬, hîp chÊt cña ch×… bôi bÆm mang theo vi khuÈn g©y bÖnh vµ bä m¹t… nhÊt lµ ë c¸c n­íc nhiÖt ®íi th­êng xuyªn më cöa, vµ cã nh÷ng chÊt ph¸t sinh ngay trong nhµ cã nguån gèc tù nhiªn hoÆc nh©n t¹o: ®ã lµ Radon, nguyªn tè phãng x¹ th­êng ph¸t ra tõ nÒn ®Êt, c¸c oxit nit¬, cacbon mono oxit vµ dioxit, formaldehit, khãi thuèc l¸, c¸c dung m«i h÷u c¬ dÔ bay h¬i, c¸c hîp chÊt chøa clo, c¸c h¹t bôi nhá cã kÝch th­íc d­íi 10 micromet (gäi chung lµ bôi PM10), c¸c chÊt kÝch thÝch da vµ g©y dÞ øng… TÊt c¶ nh÷ng chÊt ®ã ®Òu nguy h¹i ®Õn søc khoÎ. ¤ nhiÔm trong nhµ ë t¨ng lªn theo møc ®é ®« thÞ ho¸. §« thÞ ho¸ lµm cho d©n sè t¨ng nhanh, diÖn tÝch b×nh qu©n ®Çu ng­êi gi¶m ®i, c¸c toµ nhµ ®­îc thiÕt kÕ kÝn h¬n, ®ãng cöa nhiÒu h¬n. Do vËy, kh«ng khÝ trong nhµ kÐm th«ng tho¸ng, ®é Èm cao, thªm vµo ®ã, c¸c ph­¬ng tiÖn v¨n minh th©m nhËp ngµy cµng nhiÒu, nh­ ®å gç, th¶m vµ c¸c s¶n phÈm tiªu dïng. Ho¸ chÊt ®­îc sö dông ®Ó s¸t trïng, lµm s¹ch nhµ vÖ sinh, bÕp ®un hoÆc diÖt c«n trïng trong nhµ (kiÕn, gi¸n…), trang bÞ c¸c m¸y ®iÒu hoµ nhiÖt ®é, m¸y hót Èm… TÊt c¶ ®Òu cã thÓ trë thµnh nguån gèc g©y « nhiÔm cho nhµ ë. T¹i n¬i lµm viÖc cïng víi nh÷ng trang thiÕt bÞ ®ã (ë møc ®é cao h¬n), thªm c¸c m¸y vi tÝnh, m¸y photocopy, ¸nh s¸ng ®µn halogen víi quang n¨ng qu¸ møc, g©y ra héi chøng ®au yÕu trong nhµ ë (sich building syndrome). T¹i Anh, mét cuéc nghiªn cøu cho thÊy nh÷ng nh©n viªn lµm viÖc trong phßng kÝn m¾c bÖnh gÊp 3 lÇn nh÷ng ng­êi b×nh th­êng. Nguån gèc vµ t¸c h¹i cña c¸c chÊt « nhiÔm trong nhµ: Dioxyt nit¬ (NO2): Nguån ph¸t sinh chÝnh lµ bÕp ga, lµm nång ®é NO2 t¨ng vät. NO2 liªn quan ®Õn nh÷ng bÖnh ®­êng h« hÊp, t¨ng sù mÉn c¶m cña c¬ thÓ ®èi víi bÖnh nhiÔm trïng. Khi l­îng NO2 v­ît qu¸ 30 mgm3 (trong nhµ ®un bÕp ga) th× 20% sè trÎ em trong nhµ cã nguy c¬ m¾c bÖnh ®­êng h« hÊp. Formaldehit vµ c¸c chÊt h÷u c¬ bay h¬i (viÕt t¾c VOC = Volatile Organic Compounds) xuÊt ph¸t tõ c¸c trang thiÕt bÞ trong nhµ nh­ ®å gç, vËt liÖu x©y dùng, mü phÈm, chÊt tÈy gÆt, s¸t trïng… Trong nh÷ng tÊm ®Öm ghÕ, th¶m tr¶i nhµ cã tíi 50 chÊt ¶nh h­ëng tíi søc khoÎ ë møc ®é kh¸c nhau. VOC cßn ph¸t sinh tõ nÊm mèc, khãi thuèc l¸ vµ nhiªn liÖu ch¸y. Ng­êi ta x¸c ®Þnh ®­îc tõ 30 ®Õn 50 chÊt h÷u c¬ kh¸c nhau trong kh«ng khÝ néi thÊt t¹i nh÷ng vïng kh«ng ph¶i lµ khu c«ng nghiÖp, bao gåm c¸c hydrocacbon no vµ th¬m, c¸c chÊt chøa halogen vµ c¸c andehit. L­îng VOC lín nhÊt do s¬n trang trÝ vµ c¸c ®å gç mang l¹i. L­îng Formaldehit cã xuÊt xø tõ gç Ðp (sµn gç, ®å gç, v¸ch ng¨n, trÇn, th¶m vµ c¸c chÊt c¸ch ®iÖn). Ng­êi ta cßn ph¸t hiÖn c¸c chÊt b¶o qu¶n gç trong kh«ng khÝ. Formaldehit kÝch thÝch c¬ quan xóc gi¸c vµ h« hÊp. Nång ®é Formaldehit trªn 0,1 mgm3 lµm cay m¾t vµ ngøa häng, nÕu tiÕp xóc th­êng xuyªn ë nång ®é 0,07 mgm3 sÏ lµm t¨ng kh¶ n¨ng m¾c bÖnh hen xuyÔn vµ viªm phÕ qu¶n m•n tÝnh ë trÎ em. Khi nång ®é VOC v­ît qu¸ 25 mgm3 cã thÓ g©y ®au ®Çu cÊp tÝnh vµ c¸c t¸c ®éng trung gian kh¸c, song tuú thµnh phÇn cña VOC mµ t¸c h¹i ®Õn søc khoÎ còng kh¸c nhau. NÕu tû lÖ c¸c chÊt vßng th¬m cao th× kh¶ n¨ng g©y ung th­ lín. Bä m¹t bôi nhµ: HÇu hÕt nhµ nµo còng cã bôi, song nguy hiÓm nhÊt lµ bä m¹t sèng trªn bôi. Chóng ph¸t triÓn ë nh÷ng m«i tr­êng Èm vµ nãng nh­ xã xØnh, ®Öm, gèi, ch¨n vµ th¶m. Lo¹i th­êng gÆp nhÊt lµ Dermatophagoides pteronissinus, bµi tiÕt ra c¸c chÊt g©y dÞ øng m¹nh. M¹t bôi nhµ lµ mét t¸c nh©n g©y « nhiÔm quan träng v× chóng lµ nguyªn nh©n g©y hen xuyÔn. M¹t bôi nhµ liªn quan ®Õn c¸ch thiÕt kÕ ng«i nhµ, chóng sÏ gi¶m ®¸ng kÓ nÕu cã biÖn ph¸p lµm gi¶m ®é Èm trong nhµ. NÊm vµ vi khuÈn: NhiÒu lo¹i nÊm vµ vi khuÈn th­êng xuyªn cã trong nhµ vµ ph¸t triÓn trªn nÒn h÷u c¬ cña c¸c líp s¬n, gç, v¶i vãc, thùc phÈm, nh÷ng chç Èm thÊp. Ng­êi ta ®• x¸c ®Þnh ®­îc nhiÒu bÖnh ngoµi da vµ ®­êng h« hÊp do chóng g©y ra (viªm xoang, viªm khÝ qu¶n, viªm mòi). CO, c¸c chÊt l¬ löng trong kh«ng khÝ, PM10: CO nguy hiÓm v× nã kh«ng cã mïi, mµu s¾c. Nã t­íc ®o¹t kh¶ n¨ng trao ®æi oxy cña hång cÇu do kÕt hîp víi hemoglobin thµnh cacboxyhemglobin, nªn ®• x¶y ra nhiÒu tr­êng hîp tö vong do t¾c hoÆc rß rØ èng khãi Khãi thuèc l¸: Chøa nh÷ng h¹t nhùa than cùc nhá, lµ hçn hîp cña nhiÒu chÊt ®éc nh­ CO, NO2, amoniac, hydroxianua, acrolein vµ hµng lo¹t chÊt g©y ung th­ nh­ N nitrosamin, hydrocacbon th¬m ®a vßng vµ benzen. C¸c h¹t PM10 còng ®ang lµ vÊn ®Ò ®­îc tËp trung nghiªn cøu. Ami¨ng: Trong vµi trôc n¨m qua, ami¨ng lµ mét nguyªn liÖu lý t­ëng ®Ó s¶n xuÊt ra c¸c vËt liÖu x©y dùng, b¶o vÖ c¸c kÕt cÊu khái t¸c dông cña nhiÖt ®é cao, kiÒm vµ axit. HiÖn nay, ami¨ng ®­îc coi lµ mét chÊt « nhiÔm nguy hiÓm. Do dÔ bÞ g•y, ami¨ng tho¸t ra kh«ng khÝ, bÞ hót vµo phæi g©y c¸c bÖnh hiÓm nghÌo cho con ng­êi, x¬ ho¸ phæi, ung th­ phæi, ung th­ mµng phæi. Bëi vËy, ami¨ng ®­îc xÕp vµo chÊt g©y ung th­ lo¹i 1 vµ cÇn qu¶n lý chÆt chÏ. Ami¨ng lu«n cã trong m«i tr­êng néi thÊt do vËt liÖu x©y dùng mang l¹i. 1.2. « nhiÔm ngoµi trêi. Liªn quan mËt thiÕt ®Õn « nhiÔm trong nhµ v× cã sù th©m nhËp th­êng xuyªn qua c¸c kÏ hë, do më cöa ®Ó th«ng giã tù nhiªn. V× thÕ « nhiÔm ngoµi trêi còng lµ mét nguån gèc cña « nhiÔm trong nhµ. èng khãi c¸c nhµ m¸y ngµy ®ªm to¶ xuèng c¸c khu vùc d©n c­ ®«ng ®óc, dßng « t« ch¹y kh«ng ngõng nghØ trªn ®­êng nh¶ ra mét l­îng rÊt lín khÝ th¶i. Bôi trong nhµ, kh«ng khÝ ®ñ lo¹i mang theo nhiÒu vi khuÈn virut g©y bÖnh. Mµn bôi vµ khÝ th¶i trªn mét thµnh phè cã thÓ g©y « nhiÔm c¶ mét vïng réng, lµm t¨ng « nhiÔm trong nhµ. 1.3. ¤ nhiÔm nhµ ë n«ng th«n. ë c¸c vïng n«ng th«n, mËt ®é giao th«ng Ýt h¬n, cã thÓ xa c¸c khu c«ng nghiÖp nªn chÊt l­îng kh«ng khÝ ngoµi trêi vµ trong nhµ th­êng Ýt « nhiÔm h¬n. Tuy nhiªn « nhiÔm nhµ ë còng cÇn ®­îc quan t©m, ®Æc biÖt ë nh÷ng n­íc ®ang ph¸t triÓn, lµ n¬i nhµ ë ch­a ®­îc c¶i thiÖn, tiÖn nghi sinh ho¹t thÊp kÐm, bÕp ë ngay trong nhµ, sö dông c¸c nhiªn liÖu lµm chÊt ®èt vµ kh«ng cã èng khãi ®Ó tho¸t h¬i khÝ ®éc, ®Æc biÖt c¸c h¬i khÝ ®éc do ph©n huû chÊt h÷u c¬ tõ r¸c th¶i, n­íc th¶i, ph©n ng­êi, ph©n gia sóc kh«ng ®­îc thu gom xö lý ®óng. 1.4. ¤ nhiÔm t¹i c¸c lµng nghÒ. C¸c lµng nghÒ lµ nh÷ng ®¬n vÞ kinh tÕ cã ®ãng gãp nhÊt ®Þnh vµo sù ph¸t triÓn kinh tÕ n«ng th«n ë n­íc ta. C¸c nghiªn cøu ®Òu ®• chøng minh ®ã lµ nh÷ng vïng « nhiÔm nÆng, vµ hiÖn t­îng « nhiÔm nµy chÝnh lµ nguån g©y « nhiÔm cho nhµ ë. V× n¬i s¶n xuÊt còng chÝnh lµ n¬i sinh ho¹t, ¨n ë hµng ngµy cña gia ®×nh.

vệ sinh nhà ở

Bộ môn SKMT-ĐHY Hà Nội

Mục Tiêu:

Sau khi học xong bài này, học viên có khả nâng:

1.Trình bày đợc tình hình ô nhiễm trong nhà

2.Trình bày đợc các tác nhân, các nguồn gây ô nhiễm trong nhà

3.Trình bày đợc các tác hại lên sức khoẻ do ô nhiễm trong nhà

4.Trình bày đợc ý nghĩa, yêu cầu vệ sinh nhà ở

5.Trình bày đợc các biện pháp tạo điều kiện vi khí hậu tốt cho nhà ở

Chỉ trong khoảng thời gian gần đây, ngời ta mới bắt đầu đề cập đếnmột vấn đề ô nhiễm có tác hại nghiêm trọng: Ô nhiễm nội thất hay ô nhiễmnhà ở

Thời gian sống của nhiều ngời: đối với ngời làm việc trong các vănphòng là từ 80 - 90%, đối với những ngời làm việc ngoài trời hoặc sản xuấttrực tiếp là 50% thời gian là sống ở trong nhà Do vậy, không thể không quantâm đến ô nhiễm trong nhà

ở các nớc đang phát triển, do kết cấu của nhà ở không hợp lý, thiếuthông thoáng, nhà ở chật chội là điều kiện làm tăng mức độ ô nhiễm trongnhà

Đặc biệt ở các nớc đang phát triển, có nhiều làng nghề thủ công tronggia đình Ô nhiễm do sản xuất làng nghề ngay tại nơi sinh hoạt thờng xuyên,nơi sống của gia đình Vì vậy, tác hại của ô nhiễm trong nhà (chiếm một thờigian sống lớn nhất trong cuộc đời của mỗi ngời) cần đợc quan tâm đúngmức

1 Tình hình của ô nhiễm trong nhà.

Nhiều nghiên cứu tập trung và hớng vào các tác động của tình hình ônhiễm tại các nơi sản xuất thuộc nhiều ngành nghề khác nhau cũng nh ônhiễm ngoài trời do sản xuất tại các khu công nghiệp, khí thải của xe có

động cơ, ít chú ý tới tình hình ô nhiễm trong nhà, nơi bất cứ ngời nào cũngphải sống từ 60% thời gian của cuộc đời trở lên Sự nghiêm trọng của ônhiễm trong nhà có khi còn lớn hơn so với ô nhiễm ngoài trời, tác động trựctiếp đến sức khỏe của mỗi ngời, đặc biệt với ngời già, ngời ốm, trẻ em, ngờinội trợ mà thời gian sống trong nhà là chủ yếu

1.1 Ô nhiễm trong nhà:

Một số chất gây ô nhiễm trong nhà là do ngoài trời đa vào: khí thải xe

cộ chứa CO2, các hợp chất nitơ, hợp chất của chì… bụi bặm mang theo vi bụi bặm mang theo vikhuẩn gây bệnh và bọ mạt… bụi bặm mang theo vi nhất là ở các nớc nhiệt đới thờng xuyên mởcửa, và có những chất phát sinh ngay trong nhà có nguồn gốc tự nhiên hoặcnhân tạo: đó là Radon, nguyên tố phóng xạ thờng phát ra từ nền đất, các oxitnitơ, cacbon mono oxit và dioxit, formaldehit, khói thuốc lá, các dung môihữu cơ dễ bay hơi, các hợp chất chứa clo, các hạt bụi nhỏ có kích thớc dới

10 micromet (gọi chung là bụi PM10), các chất kích thích da và gây dịứng… bụi bặm mang theo vi Tất cả những chất đó đều nguy hại đến sức khoẻ

Ô nhiễm trong nhà ở tăng lên theo mức độ đô thị hoá Đô thị hoá làmcho dân số tăng nhanh, diện tích bình quân đầu ngời giảm đi, các toà nhà đợcthiết kế kín hơn, đóng cửa nhiều hơn Do vậy, không khí trong nhà kémthông thoáng, độ ẩm cao, thêm vào đó, các phơng tiện "văn minh" thâmnhập ngày càng nhiều, nh đồ gỗ, thảm và các sản phẩm tiêu dùng Hoá chất

đợc sử dụng để sát trùng, làm sạch nhà vệ sinh, bếp đun hoặc diệt côn trùngtrong nhà (kiến, gián… bụi bặm mang theo vi), trang bị các máy điều hoà nhiệt độ, máy hút ẩm… bụi bặm mang theo viTất cả đều có thể trở thành nguồn gốc gây ô nhiễm cho nhà ở

Tại nơi làm việc cùng với những trang thiết bị đó (ở mức độ cao hơn),thêm các máy vi tính, máy photocopy, ánh sáng đàn halogen với quang năngquá mức, gây ra hội chứng "đau yếu trong nhà ở" (sich building syndrome).Tại Anh, một cuộc nghiên cứu cho thấy những nhân viên làm việc trongphòng kín mắc bệnh gấp 3 lần những ngời bình thờng

Nguồn gốc và tác hại của các chất ô nhiễm trong nhà:

Dioxyt nitơ (NO 2 ): Nguồn phát sinh chính là bếp ga, làm nồng độ

NO2 tăng vọt NO2 liên quan đến những bệnh đờng hô hấp, tăng sự mẫn cảmcủa cơ thể đối với bệnh nhiễm trùng Khi lợng NO2 vợt quá 30 mg/m3 (trongnhà đun bếp ga) thì 20% số trẻ em trong nhà có nguy cơ mắc bệnh đờng hôhấp

Formaldehit và các chất hữu cơ bay hơi (viết tắc VOC = VolatileOrganic Compounds) xuất phát từ các trang thiết bị trong nhà nh đồ gỗ, vậtliệu xây dựng, mỹ phẩm, chất tẩy gặt, sát trùng… bụi bặm mang theo vi Trong những tấm đệm ghế,thảm trải nhà có tới 50 chất ảnh hởng tới sức khoẻ ở mức độ khác nhau VOCcòn phát sinh từ nấm mốc, khói thuốc lá và nhiên liệu cháy Ngời ta xác định

đợc từ 30 đến 50 chất hữu cơ khác nhau trong không khí nội thất tại nhữngvùng không phải là khu công nghiệp, bao gồm các hydrocacbon no và thơm,các chất chứa halogen và các andehit

Lợng VOC lớn nhất do sơn trang trí và các đồ gỗ mang lại LợngFormaldehit có xuất xứ từ gỗ ép (sàn gỗ, đồ gỗ, vách ngăn, trần, thảm và cácchất cách điện) Ngời ta còn phát hiện các chất bảo quản gỗ trong không khí.Formaldehit kích thích cơ quan xúc giác và hô hấp Nồng độ Formaldehittrên 0,1 mg/m3 làm cay mắt và ngứa họng, nếu tiếp xúc thờng xuyên ở nồng

độ 0,07 mg/m3 sẽ làm tăng khả năng mắc bệnh hen xuyễn và viêm phế quảnmãn tính ở trẻ em

Khi nồng độ VOC vợt quá 25 mg/m3 có thể gây đau đầu cấp tính vàcác tác động trung gian khác, song tuỳ thành phần của VOC mà tác hại đếnsức khoẻ cũng khác nhau Nếu tỷ lệ các chất vòng thơm cao thì khả năng gâyung th lớn.

Bọ mạt bụi nhà: Hầu hết nhà nào cũng có bụi, song nguy hiểm nhất

là bọ mạt sống trên bụi Chúng phát triển ở những môi trờng ẩm và nóng nh

xó xỉnh, đệm, gối, chăn và thảm Loại thờng gặp nhất là Dermatophagoides

pteronissinus, bài tiết ra các chất gây dị ứng mạnh Mạt bụi nhà là một tác

nhân gây ô nhiễm quan trọng vì chúng là nguyên nhân gây hen xuyễn Mạtbụi nhà liên quan đến cách thiết kế ngôi nhà, chúng sẽ giảm đáng kể nếu cóbiện pháp làm giảm độ ẩm trong nhà

Nấm và vi khuẩn: Nhiều loại nấm và vi khuẩn thờng xuyên có trong

nhà và phát triển trên nền hữu cơ của các lớp sơn, gỗ, vải vóc, thực phẩm,những chỗ ẩm thấp Ngời ta đã xác định đợc nhiều bệnh ngoài da và đờng hôhấp do chúng gây ra (viêm xoang, viêm khí quản, viêm mũi)

CO, các chất lơ lửng trong không khí, PM10: CO nguy hiểm vì nó

không có mùi, màu sắc Nó tớc đoạt khả năng trao đổi oxy của hồng cầu dokết hợp với hemoglobin thành cacboxyhemglobin, nên đã xảy ra nhiều trờnghợp tử vong do tắc hoặc rò rỉ ống khói

Khói thuốc lá: Chứa những hạt nhựa than cực nhỏ, là hỗn hợp của

nhiều chất độc nh CO, NO2, amoniac, hydroxianua, acrolein và hàng loạtchất gây ung th nh N - nitrosamin, hydrocacbon thơm đa vòng và benzen

Các hạt PM10 cũng đang là vấn đề đợc tập trung nghiên cứu

Amiăng: Trong vài trục năm qua, amiăng là một nguyên liệu lý tởng

để sản xuất ra các vật liệu xây dựng, bảo vệ các kết cấu khỏi tác dụng củanhiệt độ cao, kiềm và axit Hiện nay, amiăng đợc coi là một chất ô nhiễmnguy hiểm Do dễ bị gãy, amiăng thoát ra không khí, bị hút vào phổi gâycác bệnh hiểm nghèo cho con ngời, xơ hoá phổi, ung th phổi, ung th màngphổi Bởi vậy, amiăng đợc xếp vào chất gây ung th loại 1 và cần quản lý chặtchẽ Amiăng luôn có trong môi trờng nội thất do vật liệu xây dựng mang lại

1.2 ô nhiễm ngoài trời.

Liên quan mật thiết đến ô nhiễm trong nhà vì có sự thâm nhập thờngxuyên qua các kẽ hở, do mở cửa để thông gió tự nhiên Vì thế ô nhiễm ngoàitrời cũng là một nguồn gốc của ô nhiễm trong nhà ống khói các nhà máyngày đêm toả xuống các khu vực dân c đông đúc, dòng ô tô chạy khôngngừng nghỉ trên đờng nhả ra một lợng rất lớn khí thải Bụi trong nhà,không khí đủ loại mang theo nhiều vi khuẩn virut gây bệnh Màn bụi vàkhí thải trên một thành phố có thể gây ô nhiễm cả một vùng rộng, làmtăng ô nhiễm trong nhà

1.3 Ô nhiễm nhà ở nông thôn.

ở các vùng nông thôn, mật độ giao thông ít hơn, có thể xa các khucông nghiệp nên chất lợng không khí ngoài trời và trong nhà thờng ít ônhiễm hơn Tuy nhiên ô nhiễm nhà ở cũng cần đợc quan tâm, đặc biệt ởnhững nớc đang phát triển, là nơi nhà ở cha đợc cải thiện, tiện nghi sinh hoạtthấp kém, bếp ở ngay trong nhà, sử dụng các nhiên liệu làm chất đốt vàkhông có ống khói để thoát hơi khí độc, đặc biệt các hơi khí độc do phân huỷchất hữu cơ từ rác thải, nớc thải, phân ngời, phân gia súc không đợc thu gom

2 Các tác nhân, các nguồn gây ô nhiễm trong nhà và tác hại lên sức khoẻ.

Trớc đây, nhiều ngời cho rằng trong nhà là khoảng không gian khépkín, bảo vệ con ngời khỏi các chất ô nhiễm ngoài trời nh khí xả của động cơcác phơng tiện giao thông, khí thải của các ngành sản xuất Vào những năm

80, Cục Môi trờng Mỹ (EPA) đã tiến hành phân tích ở nhiều địa điểm khácnhau trên nớc Mỹ và đi đến kết luận: "ở trong nhà, hàm lợng các chất độc hại

và chất gây ung th hầu hết đều lớn hơn và lớn hơn nhiều so với các hàm lợngcác chất này ngoài trời" Nồng độ của chúng ở một số nơi, tuỳ theo chất ônhiễm còn cao hơn ngoài trời từ 5 tới 100 lần

Những chất gây ô nhiễm trong nhà không những do bên ngoài thâmnhập vào mà chủ yếu thoát ra từ các vật liệu trong nhà (vật liệu xây dựng, đồ

đạc… bụi bặm mang theo vi), từ các trang thiết bị, các tác nhân sinh học (bọ mạt bụi và các chấtbài tiết của chúng, vi khuẩn, vi trùng), các chất hình thành do sinh hoạt (đunnấu, giặt giũ ) hoặc các hoạt động khác (trang điểm bằng mỹ phẩm, hútthuốc lá… bụi bặm mang theo vi) Khi so sánh nồng độ của các chất ô nhiễm thờng gặp nhất (đơn

vị đo là phần triệu - ppm hoặc phần tỷ ppb) ở trong nhà và ngoài trời chothấy nồng độ các chất gây ô nhiễm trong nhà thờng cao hơn ngoài trời:

bị bệnh đờng hô hấp và tim mạch.

Các chất ô nhiễm trong nhà và tác hại lên sức khoẻ.

Ngoài ra, những hạt này có thể tách ra electron những phần tử tích

điện gọi là ion Do mang điện, chúng có thể nhanh chóng tác dụng với các

"hạt lơ lửng" rắn hoặc lỏng trong không khí, hình thành những aerosol phóngxạ

Ngời ta đã phát hiện ra sự có mặt của radon trong bầu không khíquyển mà mọi ngời thờng xuyên thở hít (cả ở trong nhà và ngoài trời) một

"đám mây phóng xạ" của khí radon không màu sắc không mùi vị rất nguyhiểm đến sức khoẻ

Cục Bảo vệ Môi trờng Mỹ (EPA) đã cảnh báo rằng sự ô nhiễm radonrất phổ biến ở mọi vùng địa lý, tuy lợng rất nhỏ song uran có trong hầu nhtất cả các loại đất đá, khi phóng xạ phát ra radon, phân tán trên mặt đất vàthâm nhập vào môi trờng trong nhà

Theo điều tra của Mỹ, 90% lợng radon có trong không gian nội thất làbốc ra từ đất, còn lại do nớc giếng, khí thiên nhiên và vật liệu xây dựng

Poloni 218

giây

19,4 năm 19,7 phút

3 phút

 

Nồng độ radon trong các cao ốc đều cao do chênh lệch nhiệt độ gây

ra, làm radon từ ngoài thâm nhập vào trong nhà

Hàm lợng Radon trong nhà vì vậy luôn luôn cao hơn ngoài trời 25%

ảnh hởng của Radon đến sức khoẻ

Nguy cơ chủ yếu của Radon là ung th phổi và khả năng mắc bệnh nàyphụ thuộc vào nồng độ Radon trong không gian nội thất EPA tính toán, nếumột ngời sống 70 tuổi, trong đó 75% thời gian của cuộc đời là sống trongnhà thì mức nguy hiểm nh sau:

Nồng độ Radon Mức độ mắc bệnh trong 100 ngời

Với nồng độ Radon là 200 picoCuri/lít không khí, EPA cảnh báo rằng

dù chỉ sống trong căn nhà đó 10 năm thôi, thì khả năng bị mắc ung th phổi sẽ

là 14 đến 42 ngời trong số 100 ngời

Nói cách khác, nếu tiếp xúc với nồng độ Radon 200 pico Curi/lítkhông khí thì con ngời sẽ phải chịu mức ung th phổi không khác gì một ngờihút 4 bao thuốc lá mỗi ngày Tiếp xúc với nồng độ radon 20 Pico Curi/lítkhông khí cũng tơng đơng với hút 1 đến 2 bao thuốc lá trong 1 ngày

Những ngời nghiện thuốc lá tiếp xúc thờng xuyên với Radon trongkhông gian nội thất thì mức nguy hiểm càng tăng Trẻ em cũng vậy, vì chúngnhạy cảm hơn đối với các chất độc và chất phóng xạ Những ngời sống ởtầng trệt cũng phải chịu đựng phóng xạ của Radon cao hơn các tầng trên vìnồng độ radon giảm theo chiều cao

2.2 Amiăng

30 năm về trớc amiăng đợc coi nh vật liệu lý tởng của ngành xâydựng Là khoáng vật dạng sợi, chịu nhiệt, cách nhiệt, cách âm tốt, tính năngcơ lý cao, không chịu tác dụng của các hóa chất thông thờng, không nhữngamiăng đợc dùng trong xây dựng mà còn đợc sử dụng trong các ngành côngnghiệp khác cũng nh trong sản xuất các sản phẩm tiêu dùng

Amiăng đợc chia thành 2 nhóm:

* Nhóm khoáng secpentin chủ yếu là Chrysotil (3MhO.SiO2.H2O), còngọi là amiăng trắng, chiếm tới 90% sản lợng thế giới.

(2CaO.4MgO.Fe2O3.8SiO2.H2O) amsit (5,5FeO.1,5MgO,8SiO2.H2O) hayamiăng nâu; anthophy - lit (7MgO.8SiO2.H2O), Crocidolit (Na2O.FeO2.H2O)hay amiăng xanh… bụi bặm mang theo vi

Ngoài ra còn một số loại khác nữa nhng không phổ biến

Lợng amiăng lớn nhất đợc dùng làm vật liệu xây dựng dới các sảnphẩm nh sau:

* Tấm lát sàn vinyl (dùng amiăng làm chất độn gia cờng cho polime,

ví dụ PVC để làm các tấm lát sàn, ốp tờng);

Ngoài ra còn thấy amiăng trong các trang thiết bị trong nhà nh trongcác lò nấu, tủ lạnh, máy sấy quần áo… bụi bặm mang theo vi Theo thống kê, amiăng có tới 3000ứng dụng

Có những cấu kiện vật liệu xây dựng (nh tấm bảo in) dùng tới 80 -90%amiăng, tấm lát sàn vinyl 20% amiăng

Từ cuối những năm 80 ngời ta phát hiện ra những bệnh tật ở ngời sốngtrong các căn nhà có sử dụng amiăng trong vật liệu xây dựng và bắt đầu tìmhiểu tác hại của amiăng đối với con ngời

Tác hại của amiăng đến sức khoẻ con ngời.

Do đặc điểm cấu trúc, sợi amiăng dễ bị gẫy (nhất là ở những cấu kiệnxây dựng đã lâu năm) thành những sợi rất nhỏ, phát tán trong không khí Sợi

có kích thớc chiều rộng < 3m chiều dài thờng gấp 3 lần chiều rộng Qua ờng hô hấp, sợi amiăng thâm nhập vào phổi, lại không bị phân huỷ, cứ tích tụlại, ảnh hởng tới sức khỏe ngời sống, làm việc trong những nơi có mặtamiăng Amiăng gây ra các bệnh:

đ-* Asbestosis (nhiễm bụi hoặc sợi amiăng) khó phát hiện từ đầu và vẫntiến triển sau khi ngừng tiếp xúc với amiăng Bệnh đợc coi là bệnh

nghề nghiệp nguy hiểm trong danh mục các bệnh nghề nghiệp Tỷ lệ

tử vong do bệnh asbestosis liên quan đến thời giam và hàm lợng tiếpxúc

* Ung th trung biểu mô (Mesothelioma) loại ung th rất hiếm thấy tạilớp màng phổi hoặc phúc mạc Nếu thở phải amiăng, những ngời càngtrẻ càng dễ mắc bệnh này và thờng dẫn đến tử vong

* Ung th phổi, có thể kết hợp hoặc không đối với bệnh asbestosis vàcũng thờng dẫn tới tử vong Những ngời nghiện thuốc lá càng dễ bịung th phổi hơn khi tiếp xúc với amiăng (nhiều hơn tới 50 lần)

Tỷ lệ mắc các bệnh do amiăng rất cao, ngoài những bệnh chủ yếu nóitrên, một số công trình nghiên cứu còn chứng minh rằng nó có thể gây ung

th tại thực quản, khí quản, vòm họng, dạ dày, ruột và thận Amiăng qua ờng hô hấp vào phổi có thể từ đó theo máu đi đến các cơ quan khác

đ-Từ khi khẳng định amiăng là nguyên nhân của nhiều bệnh tật các nớc

đều xem amiăng là chất gây ung th loại 1 và đều đa ra các quy định về việcquản lý các vật liệu xây dựng và sản phẩm khác chứa amiăng ở Việt Nam,bệnh bụi phổi amiăng đợc xếp vào nhóm 1 trong số 25 bệnh nghề nghiệptheo quy chế an toàn lao động của Nhà nớc

Nhiều nớc trên thế giới đã cấm hoàn toàn việc sản xuất và sử dụng cácsản phẩm chứa amiăng thuộc nhóm amphibol và hạn chế chrysotil ở các mức

độ khác nhau

Năm 1986, tổ chức lao động quốc tế ILO đã ban hành công ớc 162 về

"An toàn trong sử dụng các chất amiăng" và Chơng trình môi trờng LHQ

(UNEP) năm 1993 cũng công bố tài liệu "Đăng ký quốc tế về các hoá chất

độc hại tiềm tàng" trong đó có các sản phẩm chứa amiăng.

Dù cha xác định đợc chính xác nồng độ amiăng là bao nhiêu thì gâynguy hiểm cho ngời tiếp xúc nhng nồng độ amiăng có trong môi trờng trongnhà có sử dụng các vật liệu và đồ dùng chứa amiăng cần đặc biệt chú ý loạitrừ Amiăng càng nguy hiểm khi nhà đã quá cũ, amiăng là bị gãy và phát tán

ra không khí nhiều và cần đặc biệt chú ý đối với ngời già và trẻ em Thời tiết

ẩm cũng là điều kiện để amiăng dễ gây và và phát tán nhiều

2 3 Formaldehit.

Cùng vào thời gian phát hiện ô nhiễm amiăng trong không khí trongnhà, ngời ta nhận thấy formaldehit cũng là chất ô nhiễm phổ biến Cũnggiống nh amiăng, formaldehit đợc dùng nhiều trong công nghiệp và các sảnphẩm tiêu dùng và vì vậy nó có mặt ở khắp nơi

Các vật liệu xây dựng và đồ đạc trong gia đình và công sở có dùngFormaldehit là: Van sàn, panel, đồ gỗ (bàn ghế, tủ, giờng, giá đỡ trên tờng)vách ngăn từ xơ sợi, các tấm cách nhiệt, cách âm xốp từ nhựa urê -formaldehit (phenoplast hoặc aminoplast), hoặc làm chất kết dính, hoặc sơnphủ bề mặt

Nhựa urê-formaldehit không bền về mặt hoá học Chúng có thể giảiphóng lợng Formaldehit tự do, cha phản ứng hết còn lu lại trong sản phẩmcũng nh do sự phân huỷ thuỷ phân của chính polyme ở những căn nhà cũcòn do phân huỷ thuỷ phân các tấm gỗ ép, gỗ dán và các đồ đạc bằng gỗnhân tạo (ép mạt ca, vỏ bào, vật liệu sợi) hoặc do vách ngăn, tờng ốp gỗ ép.

Hàm lợng Formaldehit trong bầu không khí trong nhà thờng ở mức cóthể đo đợc Những khảo sát tại các toà nhà văn phòng ở Mỹ cho thấy nồng

độ Formaldehit vào khoảng 0,04 - 0,06ppm

Trong các nhà ở và văn phòng nguồn formaldehit mạnh nhất là cáctấm xốp urê-formaldehit dùng để cách nhiệt, cách âm, ốp tờng hoặc váchngăn giữa các phòng, dao động từ 0,01 đến 3 ppm Nồng độ giải HCHOgiảm theo thời gian, và cao nhất ở những căn nhà mới xây dựng

Tác động của formaldehit đến sức khoẻ.

Khả năng chịu tác động của formaldehit phụ thuộc vào sự nhạy cảmcủa từng ngời Đa số cảm thấy cay mắt, mũi và họng khi tiếp xúc với môi tr-ờng mà nồng độ formaldehit là 0,1 ppm đến 3 ppm Song, nếu tiếp xúc liêntục với formaldehit nồng độ từ 2 ppm trở lên, formaldehit bắt đầu phá huỷlớp bề mặt của mũi, làm giảm khả năng thanh lọc các chất bẩn và vi trùngcủa hệ hô hấp formaldehit đến cơ thể ở những nồng độ khác nhau

Tác động đến sức khoẻ của formaldehit với nồng độ khác nhau.

2 4 Các chất hữu cơ bay hơi.

Các chất hữu cơ bay hơi (volatile organic compounds, viết tắt VOC)bao gồm một số rất lớn các chất khác nhau, có mặt trong môi trờng nội thất ởnhiệt độ phòng Chúng đợc dùng làm dung môi trong các sản phẩm tiêudùng Số lợng các chất VOC thờng gặp hơn cả, với nồng độ vợt quá 0,001ppm trong không khí trong nhà lên tới 350 chất, thoát ra từ mọi vật liệu vàsản phẩm thông dụng nh vật liệu xây dựng, sơn và vecni, nhiên liệu, sảnphẩm tiêu dùng, thuốc sát trùng gia dụng.

VOC chia thành 2 nhóm: Nhóm trên cơ sở dầu mỏ và nhóm dung môiclo hoá Nhóm trên cơ sở dầu mỏ nói chung có ở các sản phẩm nh sơn, keodán, các chất màu, chất gắn (máttit), chất bả tờng, chất chống dột Các dungmôi clo hoá là thành phần của xi đánh bóng đồ gỗ, sơn phun, chất tẩy sơn,các chất tẩy quần áo

Các nghiên cứu tại Đan Mạch về chất lợng không khí trong nhà ở vàvăn phòng đã chỉ ra sự có mặt của trên 40 chất hữu cơ chủ yếu là ankal C8-C13, ankylbenzen C6 -C18 và tecpen Các chất thờng gặp nhất là toluen,pinen và xylen

Khi tìm hiểu chất thoát ra từ 42 loại vật liệu xây dựng, các nhà nghiêncứu Thuỵ Điển đã phát hiện 22 chất hữu cơ khác nhau Đó là nhữngHydrocacbon béo và thơm cũng nh các dẫn xuất của chúng Mời chất khác

có nồng độ cao nhất là toluen, 3-xylen, n-butyl-axetat, n-butanol, n-hexan, xylen, etoxyetylaxetat, n-hexan và 2 xylen Những chất nghi ngờ có khảnăng ung th là n-decan, n-undecan, n-dodecan, -pinen, -caren, limonen,etyl-benzen, styren, 2-propanon, 2-butanol, n-propanol và 1,2-dicloetan

4-Những nghiên cứu khác về môi trờng văn phòng do phòng thí nghiệmLaurence Berkeley tiến hành cho biết nồng độ các chất hữu cơ phát hiện rấtnhỏ từ 1 đến 100 ppb (phần tỷ) Các chất tìm thấy là các hydrocacbon béo,

và các dẫn xuất của xyclohexan, các hydrocacbon thơm ankyl hoá và clohoá

Trong một nghiên cứu khác về ô nhiễm nội thất tại 40 căn nhà banTexas đã phát hiện toluen, etylbenzen, n-xylel, p-xylen nonan, cumen,benzandehit, mestylen, decan, limonen, udecan, naphtalen, dodecan,tridecan, tetradecan, pentadecan, hexadecan, 2-2 metylnaphtalen TrừToluen, xylen và benzaldehyt, nồng độ trung bình dới 20mcg/m3 Nồng độtrung bình của toluen là từ 45 đến 160 mcg/m3.

Nh vậy nồng độ VOC trong nhà thờng cao hơn nồng độ của chúng ởngoài trời từ 5 đến 10 lần Việc nhận diện nguồn gốc của VOC rất khó khăn

và có thể nói nồng độ cha phải ở mức báo động Trong đa số trờng hợp nồng

độ của VOC thấp hơn nồng độ cho phép (Threshold Limit Value-TLV) hàngtrục lần

VOC và nguồn gốc phát sinh

Hydrocacbon Propan, butan,

hexan, limonen Nhiên liệu nấu nớng và sởi ấm,arosol, các chất tẩy quần áo, dầu

nhờn, chất màu, chất thơm… bụi bặm mang theo viHydrocacbon

Halogen hoá

Metyl cloroform,metylen clorua Aerosol, chất xông hơi, chất làm lạnh,chất tẩy dầu mỡ, chất tẩy quần áo

Hydrocacbon

thơm Benzen, toluen,xylen gia dụng, làm sạch, tẩy mùi toa lét.Sơn, vecni, keo, các chất tẩy rửaAncol Etanol, metanol Chất lau kính cửa sổ, sơn dung

môi, chất kết dính, hơi thở

Trong một nghiên cứu lý thuyêt về khả năng gây ung th của nhiềuVOC thờng gặp trong nhà đã công bố nguy cơ mắc bệnh ung th do chúng là

từ 0,2 đến 0,3 Mặc dù nghiên cứu này chỉ về mặt lý thuyết và dựa trên nhiềugiả định, song nó cung cấp những hiểu biết về sự nguy hiểm của VOC ởnồng độ thấp Khi có những nghiên cứu tỷ mỷ hơn về từng chất mới có thể đi

đến những kết luận chính xác và đa ra các biện pháp phòng ngừa

Các nghiên cứu về ảnh hởng đến sức khoẻ của một hỗn hợp VOC baogồm 22 chất gây ô nhiễm với nồng độ 5 đến 25 mg/m3 cho thấy chúng kíchthích mắt, mũi, đờng hô hấp trên

2 5 Các chất sát trùng gia dụng.

Chất sát trùng gia dụng là một trờng hợp đặc biệt gây ô nhiễm trongnhà Chất sát trùng đợc sử dụng từ trên 40 năm nay để diệt trừ các côn trùngsống trong nhà, để diệt gián, bọ mạt, kiến và các côn trùng nhỏ khác

Tác động đến sức khoẻ.