. Phân tích và bình luận cơ chế giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

Phân tích, bình luận ,cơ chế giải quyết tranh chấp lao động tập thể, lợi ích

Đề số 15:

1 Phân tích và bình luận cơ chế giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

2 Công ty X đóng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh là công ty liên doanh 100% vốn đầu tư nước ngoài Ngày 2/3/1998, công ty kí hợp đồng cung ứng lao động với công ty vệ sỹ H thê 5 nhân viên bảo vệ, mức lương 2 triệu/người/tháng Tiền này sẽ được chuyển cho công ty H để công ty H thanh toán với nhân viên

và đóng góp bảo hiểm xã hội cho họ Sau khi hết hạn hợp đồng cung ứng lao động với công ty H(ngày 2/1/2001) công ty X đề nghị ký hợp đồng lao động trực tiếp với 5 nhân viên bảo vệ và họ đã đồng ý

Ngày 2/2/2001, công ty X ký hợp đồng lao động với 5 nhân viên bảo vệ Các điều khoản trong hợp đồng về quyền và nghĩa vụ của nhân viên bảo vệ được giữ nguyên (bao gồm tiền lương 2 triệu/tháng và việc đóng BHXH do người lao động tự lo) Về thời hạn của hợp đồng lao động, 2 bên thỏa thuận sẽ theo yêu cầu thực tế của công ty X

Ngày 3/4/2009, 5 nhân viên bảo vệ nói trên đồng loạt có đơn yêu cầu công

ty nâng lương cho họ lên 3 triệu/ tháng và thanh toán cho họ tiền bảo hiểm xã hội từ ngày họ vào làm việc cho công ty X (ngày 2/3/2001) đến ngày làm đơn (3/4/2009) với mức tiền bảo hiểm xã hội là 17% tiền lương hàng tháng

Hỏi:

a Việc công ty ký HĐLĐ với 5 nhân viên bảo vệ với nội dung như trên là đúng hay sai?Tại sao?

b Những yêu cầu của 5 nhân viên bảo vệ là đúng hay sai? Công ty phải giải quyết những yêu cầu đó như thế nào theo quy định của pháp luật?

c Nếu công ty muốn chấm dứt HĐLĐ với 5 nhân viên bảo vệ vào ngày 1/5/2009 thì có được không? Tại sao?

d Giả sử công ty ban hành quyết định chấm dứt HĐLĐ với 5 lao động trên vào ngày 1/5/2009 thì những người lao động có thể gửi đơn yêu cầu đến những cơ quan nào để bảo vệ quyền và lợi ích của họ

A Phân tích và bình luận cơ chế giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

1 Khái niệm tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

Bộ Luật lao động của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Quốc hội khoá IX kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 23 tháng 6 năm 1994 ( đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ Luật lao động của Quốc hội khoá XI, kỳ họp thứ 10 số 74/2006/QH11 ngày 29 tháng 11 năm 2006,

có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2007) đã đưa ra khái niệm tranh chấp lao động tập thể về lợi ích tại khoản 3, 4, 5 điều 157 như sau:

“ Tranh chấp lao động tập thể về lợi ích là tranh chấp về việc tập thể lao

động yêu cầu xác lập các điều kiện lao động mới so với quy định của pháp luật lao động, thoả ước lao động tập thể, nội quy lao động đã được đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc các quy chế, thoả thuận hợp pháp khác ở doanh nghiệp trong quá trình thương lượng giữa tập thể lao động với chủ sử dụng lao động” ( khoản 3)

“ Tập thể lao động là những người lao động cùng làm việc trong một

doanh nghiệp hoặc một bộ phận doanh nghiệp” ( khoản 4)

“ Điều kiện lao động mới là việc sửa đổi, bổ sung thoả ước lao động tập

thể, tiền lương, tiền thưởng, thu nhập, định mức lao động, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi và phúc lợi khác trong doanh nghiệp” ( khoản 5)

2 Đặc điểm tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

Thứ nhất, tranh chấp lao động tập thể về lợi ích luôn tồn tại và phát sinh từ

những bất đồng về “lợi ích” giữa tập thể người lao động và người sử dụng lao động trong quan hệ lao động, tranh chấp lao động tập thể về lợi ích phát sinh khi không có sự vi phạm đến quyền và nghĩa vụ của các bên chủ thể của tranh chấp Đây là đặc điểm cơ bản nhất của loại hình tranh chấp này

Thứ hai, tranh chấp lao động tập thể về lợi ích là loại hình tranh chấp

thường dẫn đến đình công do đó loại hình tranh chấp này gây ảnh hưởng rất lớn đến an ninh công cộng, đời sống kinh tế và chính trị toàn xã hội Người lao động

và gia đình trông cậy vào thu nhập ổn định từ lao động của họ Sự ổn định và phát triển của nền kinh tế, chính trị - xã hội phụ thuộc vào sự ổn định chung trong đời sống của các tầng lớp người lao động Trong khi đó, tranh chấp lao động tập thể về lợi ích là loại hình tranh chấp có sự tham gia của tập thể lao động, khi tranh chấp xảy ra sẽ gây thiệt hại cho thu nhập của những người lao động trong tập thể Điều này sẽ gây ảnh hưởng đến kinh tế của nhiều gia đình người lao động trong tập thể đó

3 Bình luận cơ chế giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích theo pháp luật lao động Việt Nam

Giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích là việc các tổ chức, cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành những thủ tục theo luật định nhằm giải quyết tranh chấp phát sinh giữa tập thể người lao động và người sử dụng lao động trong việc tập thể người lao động yêu cầu xác lập các điều kiện lao động mới so với quy định của pháp luật lao động, thoả ước lao động tập thể, nội quy lao động đã được đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc các quy chế, thoả thuận hợp pháp khác ở doanh nghiệp trong quá trình thương lượng giữa tập thể lao động với người sử dụng lao động Nhằm xoá bỏ tình trạng bất bình, mâu thuẫn giữa tập thể người lao động với người sử dụng lao động, duy trì và củng cố quan hệ lao động, đảm bảo sự ổn định trong sản xuất

3.1 Phương thức giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

Tranh chấp lao động tập thể về lợi ích là một loại hình tranh chấp lao động đặc biệt, nó phát sinh trên cơ sở yêu cầu xác lập các điều kiện lao động mới có lợi cho người lao động chứ không phải từ sự vi phạm pháp luật lao động của một

bên chủ thể trong quan hệ lao động Do đó chỉ thương lượng, hòa giải và trọng tài là những phương thức được thừa nhận trong giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

Hoà giải là phương thức giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

mà theo đó một bên thứ ba (ở Việt Nam là hội đồng hoà giải lao động cở sở hoặc hoà giải viên lao động) sẽ hỗ trợ các bên tranh chấp trong quá trình đàm phán, hoặc khi đàm phán gặp bế tắc, nhằm giúp họ đạt được thoả thuận Người hoà giải không có quyền áp đặt và cũng không tham gia vào quá trình giải quyết tranh chấp mà chỉ là người trung gian, đưa hai bên đến một điểm tương đồng Pháp luật lao động Việt Nam quy định hoà giải là một phương thức bắt buộc trong giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích (“hoà giải bắt buộc” -Thuật ngữ “hoà giải bắt buộc” ở đây không có nghĩa là các bên tranh chấp buộc phải chấp nhận các phương án giải quyết mâu thuẫn được đề nghị bởi người hoà giải, mà nó mang nghĩa là bắt buộc các bên tranh chấp phải sử dụng phương thức hoà giải khi giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích)

Trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp mà thông qua đó bên thứ

ba (ở Việt Nam là hội đồng trọng tài lao động) không hoạt động như một toà án nhưng được trao quyền ra quyết định giải quyết tranh chấp Có hai phương thức trọng tài là “trọng tài tự nguyện” và “trọng tài bắt buộc” “Trọng tài tự nguyện”

có nghĩa là các bên phải đưa tranh chấp ra trọng tài nhưng họ không nhất định phải thực hiện phán quyết của trọng tài (như ở Anh, Bolivia, Nigeria) hoặc việc lựa chọn có sử dụng trọng tài để giải quyết tranh chấp hay không là tự nguyện nhưng một khi đưa ra phán quyết thì hai bên bắt buộc phải thực hiện (như ở Mỹ, Ailen, Tanzania, Ấn Độ, Nhật Bản) “Trọng tài bắt buộc” là việc xử một tranh chấp mà không cần có sự đồng ý của các bên liên quan và đưa ra phán quyết bắt buộc Phương thức trọng tài trong giải quyết tranh chấp lao động tập thể ở Việt Nam khá giống với phương thức “trọng tài tự nguyện” Pháp luật Việt Nam quy

định trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp bắt buộc nhưng trọng tài lại không có quyền đưa ra phán quyết mà nó hoạt động như một tổ chức hoà giải

Trên thực tế, “trọng tài tự nguyện” trên cở sở bắt buộc có nhiều điểm giống “hoà giải bắt buộc” vì cơ quan hoà giải có quyền điều tra và đề xuất phương án giải quyết Mức độ tương đồng này thậm chí cho phép chọn phương pháp “trọng tài tự nguyện” thay thế cho hoà giải bắt buộc mà vẫn thực hiện được vai trò của cả hai bước

Nhưng dù sao bước “trọng tài tự nguyện” vẫn khác “hoà giải bắt buộc” ở một số điểm Cơ quan chức năng có thể quyết định tuỳ theo từng trường hợp cụ thể xem nên áp dụng trọng tài hay hoà giải bắt buộc Hoà giải thường được sử dụng khi cần phải và có thể thoả hiệp trong khi trọng tài được dùng khi hai bên khó có thể thoả hiệp và cần phải có một phán quyết độc lập để dàn xếp và giữ thể diện cho cả hai

Tuy nhiên, ở Việt Nam không thể lựa chọn giữa trọng tài và hoà giải tuỳ theo tình hình từng vụ tranh chấp lao động tập thể về lợi ích cụ thể mà đây là hai bước bắt buộc nối tiếp nhau mà hai bên tranh chấp phải trải qua khi giải quyết vụ tranh chấp Hai bên tranh chấp phải trải qua quá trình đàm phán hai bên tại hội đồng hoà giải lao động ở cấp doanh nghiệp trước khi có thể tiếp tục lên cấp hội đồng trọng tài lao động Trong khi đó, như trên đã nói, hai bước này có nhiều điểm tương đồng tới mức ta có thể chọn một trong hai để thực hiện nhiệm vụ chung cho cả hai bước Điều này có nghĩa là hai quá trình hoà giải và trọng tài theo quy định của pháp luật lao động Việt Nam sẽ khiến cho việc giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích phức tạp và mất thời gian

Ngoài hoà giải và trọng tài là hai phương thức được sử dụng để giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích thì thương lượng chính là phương thức thứ

ba được sử dụng để giải quyết tranh chấp mà không cần có sự tham gia của bên

thứ ba Thương lượng là phương thức giải quyết tranh chấp lao động tập thể về

lợi ích mà trong đó tập thể người lao động và người sử dụng lao động ngồi lại với nhau và thảo luận nhằm tiến tới một thoả thuận chung Thương lượng tương đối không có cấu trúc ổn định, không có chủ toạ Không có một quy định cứng nhắc về thủ tục, không có một chương trình nghị sự chung bởi vì mỗi bên theo đuổi lợi ích của chính họ Mục đích của thương lượng là nhằm đạt được chấp nhận của cả hai bên Quá trình thương lượng thuộc về các bên liên quan, không

có sự hiện diện của bên thứ ba độc lập

3.2 Nguyên tắc giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

Thứ nhất, thương lương trực tiếp, tự dàn xếp và tự quyết định của hai bên tranh chấp tại nới phát sinh tranh chấp Nguyên tắc này xuất phát từ đặc điểm đặc thù của quan hệ lao động Thương lượng trực tiếp giữa hai bên tranh chấp sẽ đem lại sự ổn định quan hệ lao động cao hơn so với sử dụng những phương thức giải quyết tranh chấp lao động khác Việc tự thương lượng, dàn xếp trực tiếp giữa hai bên không chỉ diễn ra trước khi các bên có đơn yêu cầu cơ quan, tổ chức

có thẩm quyền giải quyết mà còn được chấp nhận cả sau khi các bên đã gửi yêu cầu các cơ quan, tổ chức giải quyết

Thứ hai, thông qua hoà giải, trọng tài trên cơ sở tôn trọng quyền và lợi ích của hai bên tranh chấp, tôn trọng lợi ích chung của xã hội và tuân theo pháp luật Thể hiện nguyên tắc này pháp luật lao động Việt Nam quy định hoà giải và trọng tài là hai thủ tục bắt buộc nối tiếp nhau trong giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích Quy định cơ quan, tổ chức có thẩm quyền hoà giải và trọng tài là hội đồng hoà giải lao động cơ sở hoặc hoà giải viên lao động và hội đồng trọng tài lao động, cũng như quyền và nghĩa vụ của những cơ quan này trong quá trình giải quyết tranh chấp ở các điều 162, 163, 164, 168, 170, 171 của Bộ Luật lao động

Thứ ba, giải quyết công khai, khách quan, kịp thời, nhanh chóng và đúng pháp luật Đây cũng là nguyên tắc đặc thù của việc giải quyết tranh chấp lao

động nhằm xoá bỏ, dập tắt sớm những bất bình, xung đột của hai bên tranh chấp, không để tình trạng mâu thuẫn kéo dài, ảnh hưởng tới quyền lợi của các bên tranh chấp cũng như gây khó khăn cho việc hàn gắn quan hệ lao động Thể hiện nguyên tắc này bộ luật lao động quy định thời hạn giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích là ngắn hơn so với thời hạn giải quyết những tranh chấp dân

sự , thương mại khác Chẳng hạn thời hạn hoà giải của hội đồng hoà giải lao động cơ sở hoặc hoà giải viên lao động là không quá ba ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn (điều 165a), thời hạn hoà giải của hội đồng trọng tài lao động là không quá bảy ngày làm việc, kể từ ngày nhận đơn (điều 171)

Thứ tư, có sự tham gia của đại diện người lao động và đại diện người sử dụng lao động trong quá trình giải quyết tranh chấp Thể hiện nguyên tắc này bộ luật lao động đã quy định vai trò của đại diện người lao động và đại diện người

sử dụng lao động trong hội đồng hoà giải lao động cơ sở (điều 162), quy định về

sự tham gia của đại diện người lao động và đại diện người sử dụng lao động trong qúa trình giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích (điều 170, 171)

3.3 Hệ thống cơ quan, tổ chức giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

Bộ Luật lao động Việt Nam quy định hội đồng hoà giải lao động cơ sở hoặc hoà giải viên lao động và hội đồng trọng tài lao động là những cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích (Điều 169)

Hội đồng hòa giải lao động cơ sở là tổ chức được nhà nước trao quyền hòa giải

các vụ tranh chấp lao động tập thể tại doanh nghiệp theo đơn yêu cầu của một hoặc hai bên tranh chấp Hội đồng hòa giải lao động cơ sở tiến hành giải quyết tất cả các vụ tranh chấp lao động chứ không chỉ tranh chấp lao động tập thể về lợi ích Tổ chức và hoạt động của hội đồng hòa giải lao động cơ sở được quy định cụ thể tại điều 162 BLLĐ, nghị định 133/2007/NĐ-CP ngày 8/8/2007 của

chính phủ, thông tư số 22/2007/TT-BLĐTBXH ban hành ngày 23/10/2007 của

Bộ lao động thương binh và xã hội

Hội đồng hòa giải phải được thành lập trong các doanh nghiệp có công đoàn cơ

sở hoặc ban chấp hành công đoàn lâm thời và đại diện của bên người sử dụng lao động phải chủ động đề xuất với ban chấp hành công đoàn về việc thành lập Số lượng thành viên hội đồng do đại diện của bên người sử dụng lao động thảo luận, thống nhất với đại diện của bên người lao động là ban chấp hành công đoàn cơ

sở hoặc ban chấp hành công đoàn lâm thời trên cơ sở số lượng người lao động, đặc điểm, quy mô và cơ cấu tổ chức sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, nhưng không ít hơn bốn người và lựa chọn thành viên của mỗi bên tham gia hội đồng, chủ tịch và thư ký hội đồng Nếu bên này làm chủ tịch thì bên kia làm thư

ký hội đồng Người được dự kiến tham gia hội đồng hòa giải của bên người sử dụng lao động là người đại diện theo pháp luật hoặc đại diện theo ủy quyền bằng văn bản của doanh nghiệp Người được dự kiến tham gia hôi đồng hòa giải của bên người lao động do ban chấp hành công đoàn cơ sở cử trong số ủy viên ban chấp hành công đoàn hoặc đoàn viên công đoàn tại doanh nghiệp Hai bên có thể thảo thuận lựa chọn một hoặc một số chuyên gia ngoài doanh nghiệp có đủ điều kiện theo quy định tại khoản 1 điều 6 nghị định số 133/2007/NĐ-CP tham gia vào hôi đồng hòa giải Căn cứ vào kết quả thảo luận và thống nhất giữa hai bên, người sử dụng lao động ra quyết định thành lập hội đồng hòa giải Quyết định thành lập hội đồng hòa giải phải được gửi cho các thành viên của hội đồng, ban chấp hành công đoàn cơ sở Trong thời hạn năm ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định, người sử dụng lao động phải thông báo công khai tại doanh nghiệp

và gửi cho cơ quan lao động cấp huyện để theo dõi Thành viên hội đồng hòa giải có thể được thay đổi hoặc bổ sung trong nhiệm kỳ của hội đồng Việc thay đổi hoặc bổ sung phải được cả hai bên thỏa thuận, nhất trí

Hội đồng hòa giải lao động cơ sở khi giải quyết vụ tranh chấp lao động tập thể

về lợi ích có trách nhiệm thực hiện đúng nhiệm vụ theo quy định của pháp luật

*Hòa giải viên lao động cũng được Nhà nước trao thẩm quyền hòa giải vụ

tranh chấp lao động Như hội động hòa giải lao động cơ sở, hòa giải viên lao động cũng tiến hành giải quyết tất cả các vụ tranh chấp lao động chứ không chỉ trnah chấp lao động tập thể về lợi ích Hoạt động của hòa giải viên lao động được quy định cụ thể tại điều 163 BLLĐ, nghị định 133/2007/NĐ-CP, thông tư 22/2007/TT-BLĐTBXH Căn cứ vào đặc điểm, tình hình phát triển của doanh nghiệp trên địa bàn, cơ quan lao động cấp huyện có trách nhiệm đề xuất với Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện về việc giới thiệu hòa giải viên lao động Cơ quan lao động cấp huyện có trách nhiệm giúp Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện quản lý đội ngũ hòa giải viên Khi tham gia giải quyết vụ tranh chấp lao động tập thể về lợi ích hòa giải viên lao động có trách nhiệm chấp hành sự phân công của cơ quan lao động cấp huyện và thực hiện đúng các quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp lao động

Nhiệm kỳ của hội đồng trọng tài lao động là ba năm Ủy ban nhân dân cấp tỉnh bảo đảm điều kiện cần thiết cho hoạt động của hội đồng trọng tài lao động hội đồng lao động khi giải quyết vụ tranh chấp lao động tập thể về lợi ích có những nhiệm vụ và quyền hạn luật định, thư ký và các thành viên khác trong hội đồng trọng tài lao động có nhiệm vụ nhất định, thực hiện các công việc theo sự phân công của chủ tịch hội đồng trọng tài lao động

Trong trường hợp hòa giải không thành hoặc hết thời hạn giải quyết theo quy định tại khoản 1điều 165a BLLĐ mà hội đồng hòa giải lao động cơ sở hoặc hòa giải viên lao động không tiến hành hòa giải thì mỗi bên tranh chấp lao động tập thể về lợi ích có quyền yêu cầu hội đồng trọng tài lao động giải quyết tranh chấp Thủ tục giải quyết tranh chấp lao động tập thể của hội đồng trọng tài lao động,