Công cuộc đổi mới đát nước hiện nay đòi hỏi giáo dục phổ thông đào tạo những con người phát triển toàn diện phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa-hiện đại hóa đát nước. Mỗi môn học nhà trường phổ thông với những đặc trưng của mình đều góp phần dào tạo thế hệ trẻ trong đó có môn lịch sử. trong lý luận cũng như trong thực tiễn, bộ môn lích sử giữ vai trò quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ.
Trang 1MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU
I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài ……… 2
2 Ý nghĩa và tác dụng của vấn đề nghiên cứu………3
3 Phạm vi nghiên cứu……… 3
4 Phương pháp nghiên cứu……… 3
II.PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 1 Cơ sở pháp lý……… 4
2 Cơ sở lý luận………5
3 Cơ sở thực tiễn……… 7
B.NỘI DUNG I.MỤC TIÊU ĐỀ TÀI……….8
II THỰC TRẠNG ĐỀ TÀI 1 Khái quát phạm vi………8
2 Thực trạng đề tài…… ……… 8
3 Nguyên nhânthựctrạng……….9
III MÔ TẢ ĐỀ TÀI 1 Cơ sở đề xuất giải pháp………10
2 Các giải pháp chủ yếu…… ……… 10
3 Khả năng áp dụng……….18
4 Lợi ích kinh tế – xã hội ……….18
C KẾT LUẬN 1 Kết luận……… 23
2 Kiến nghị ……….……… 23
TÀI LIỆU THAM KHẢO ……….25
Trang 2A MỞ ĐẦU
I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài
Công cuộc đổi mới đất nước hiện nay đòi hỏi giáo dục phổ thông đào tạo nhữngcon người phát triển toàn diện phục vụ sự nghiệp Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa đấtnước Mỗi môn học nhà trường phổ thông với những đặc trưng của mình đều góp phầnđào tạo thế hệ trẻ trong đó có môn Lịch sử
Trong lý luận cũng như trong thực tiễn, bộ môn Lịch sử giữ vai trò quan trọng đối
với việc giáo dục thế hệ trẻ Xixerông đã từng nói"Lịch sử là thầy dạy của cuộc sống"
lịch sử là một quá trình diễn biến liên tục Học lịch sử không phải chỉ để biết quá khứmà còn để hiểu hiện tại và tiên đoán trong tương lai Vì vậy từ những hiểu biết về lịchsử con người có thể vững vàng bước vào tương lai
Đối với thế hệ học sinh từ những hiểu biết về lịch sử Việt Nam, lịch sử Thế giớicác em sẽ hiểu và tự hào về truyền thống dân tộc, có thái độ và nhận thức đúng đắntrong quá trình học tập và rèn luyện những tư duy phẩm chất tốt đẹp Biết nắm các sựkiện để phân tích và thấy được mối liên hệ giữa các sự kiện với nhau, rút ra những bàihọc quy luật lịch sử
Hiện nay, để phục vụ cho quá trình dạy học ở nhà trường có nhiều tài liệu dạyhọc khác như sách bài tập, sách đọc thêm, sách tra cứu,… giúp cho quá trình học củahọc sinh và sách dùng cho giáo viên như sách hướng dẫn chương trình, hướng dẫn giảngdạy,… đã tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình dạy bộ môn Tuy vậy sách giáo khoa làsách được viết theo chương trình dạy học đã quy định, dành cho học sinh sử dụng chínhthức trong qua trình dạy học do Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành Và là tài liệu để giáoviên sử dụng trong việc chuẩn bị và tiến hành quá trình giảng dạy
Nắm vững yêu cầu đổi mới chương trình, nội dung sách giáo khoa và phươngpháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay Nhằm phát huy những ưu điểm, khắcphục những hạn chế của thực tiễn dạy học bộ môn lịch sử trong những năm qua, bản
Trang 3thân tôi chọn đề tài: "Sử dụng hiệu quả Sách giáo khoa trong đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử."
2 Ý nghĩa và tác dụng của đề tài
Giúp giáo viên rèn luyện kỉ năng cần thiết khi sử dụng sách giáo khoa và làmviệc với các nguồn tư liệu lịch sử khác để thực hiện tiết dạy lịch sử đạt hiệu quả cao
Đối với học sinh, nhằm hình thành kỉ năng làm việc với sách giáo khoa Đồngthời rèn luyện, phát triển cho học sinh kỉ năng nghiên cứu tìm tài liệu tham khảo để trảlời các câu hỏi và hoàn thành các bài tập lịch sử trong sách giáo khoa
Hiệu quả của một bài học lịch sử phụ thuộc phần lớn vào giáo viên: giáo án, đồdùng trực quan, tài liệu tham khảo,… Mặt khác, sự chủ động lĩnh hội bài học của họcsinh cũng ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả của giờ học Vì vậy dạy - học lịch sử đòihỏi người học sinh tìm hiểu kỹ kiến thức sẵn có trong sách giáo khoa để tạo sự hứng thútrong tiết học lịch sử
3 Phạm vi nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, tôi tiến hành tham khảo ý kiến, tiếp thu kinh nghiệmcủa nhiều giáo viên trong tổ bộ môn, đồng thời dựa vào kinh nghiệm của bản thân vàhiệu quả thực tế của các tiết dạy có hướng dẫn học sinh tự học qua sách giáo khoa, đặcbiệt là học sinh khối lớp 12
Về phạm vi nghiên cứu, chúng tôi chỉ đơn cử ở một số bài học lịch sử trongchương trình lớp 12
4 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu đóng một vai trò hết sức quan trọng Để thực hiện đềtài này, tôi đã sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau:
- Giáo viên dựa trên thực tiễn kinh nghiệm giảng dạy phong phú của mình
- Kiểm tra năng lực thực hành của học sinh qua các tiết dạy thực tế trên lớp, chobài tập về nhà nghiên cứu, sưu tầm tư liệu… ở các lớp 12 A2, 12 A3
- Nghiên cứu phương pháp dạy học lịch sử, trên cở sở đó nắm vững cơ sở khoahọc lịch sử để xác định một cách rõ ràng kiến thức cơ bản, từ đó lựa chọn phương phápthích hợp nhất
Trang 4II PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH
1 CƠ SỞ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU.
1.1 CỞ SỞ PHÁP LÝ.
Hiện nay, giáo dục nói chung và giáo dục phổ thông nói riêng, trong đó có bộ
môn Lịch sử đang được đổi mới thực sự nhằm thực hiện có hiệu quả công cuộc công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
Sách giáo khoa là loại sách cung cấp kiến thức, được biên soạn với mục đích dạyvà học Thuật ngữ sách giáo khoa còn được hiểu là loại sách chuẩn cho một ngành học.Sách giáo khoa được phân loại theo đối tượng sử dụng hoạc chủ đề của sách
Ở cấp phổ thông, Sách giáo khoa là sự thể hiện những nội dung cụ thể củachương trình phổ thông Trên thế giới, có nhiều bộ sách giáo khoa khác nhau được biênsoạn cho cùng một môn học Tại Việt Nam, hiện chỉ tồn tại một bộ sách giáo khoa duynhất cho một môn học
Kiến thức trong sách giáo khoa là một hệ thống kiến thức khoa học, chính xác,theo một trình tự logic chặt chẽ, được gia công về mặt sư phạm cho phù hợp với trìnhđộ học sinh và thời gian học tập Ngoài phần kiến thức, sách giáo khoa có một phần rènkỹ năng cho học sinh như hệ thống câu hỏi và bài tập sau bài học
Cùng với việc đổi mới chương trình môn Lịch sử THPT Theo quan điểm mới,sách giáo khoa là tài liệu cơ bản phục vụ học tập của học sinh, được biên soạn theochương trình và quán triệt mục tiêu giáo dục đã được xác định Giáo viên là người chỉđạo lớp học, tổ chức các hoạt động và giao lưu cho học sinh trong quá trình giáo dục –dạy học, làm cho mỗi học sinh phát huy đầy đủ năng lực và trách nhiệm, phát huy tínhsáng tạo trong các hoạt động của mình, đồng thời giáo viên còn là người hướng dẫn quátrình tự giáo dục của học sinh
Mặt khác, sách giáo khoa viết cho học sinh, nhưng đối với giáo viên, nó vẫn làchỗ dựa quan trọng, đáng tin cậy trong giảng dạy Tuy nhiên sách giáo khoa thường
"tĩnh" hơn sự phát triển nhanh chóng của khoa học lịch sử Vì vậy giáo viên không baogiờ thoả mãn với việc chỉ nắm được nội dung sách giáo khoa, mà phải luôn luôn nghiêncứu, thêm các tài liệu mới để nâng cao trình độ khoa học của mình, nhằm làm cho bài
Trang 5học phong phú sâu sắc, phản ánh kịp thời tính hiện đại của kiến thức lịch sử cần truyền
thụ cho học sinh Bàn về vấn đề này, trong cuốn: “phương pháp dạy học lịch sử”
(Phan Ngọc Liên – Trần Văn Trị) cũng đã nêu rõ: Do đặc trưng của việc học tập lịchsử, các loại tài liệu tham khảo học tập khác (ngoài sách giáo khoa) có ý nghĩa quantrọng trong việc khôi phục, tái hiện hình ảnh quá khứ Nó là căn cứ khoa học, bằngchứng về tính chính xác, tính cụ thể, phong phú của sự kiện lịch sử học sinh cần thunhận, nó giúp các em khắc phục việc "hiện đại hoá" lịch sử, hoặc "hư cấu" sai sự thực
Trên cơ sở tiếp thu những thành tựu nghiên cứu nói trên, đồng thời với nhữngđiều kiện thực tế của nhà trường, chúng tôi nêu ra một số biện pháp thích hợp để sửdụng sách giáo khoa hiệu quả hơn trong đổi mới dạy học lịch sử
1.2 CƠ SỞ LÝ LUẬN.
1.2.1 Sách giáo khoa lịch sử ở trường THPT
Sách giáo khoa thể hiện những yêu cầu, nội dung của chương trình Kiến thứcđược trình bày trong sách giáo khoa phải đạt yêu cầu chuẩn mực cho việc truyền thụ,giáo dục, cho các hình thức đánh giá; kiểm tra học sinh
Mục tiêu của sách giáo khoa không phải là phát hiện những điều mới về nghiêncứu lịch sử như một công trình sử học, mà phải giải quyết tốt việc cung cấp những kiếnthức cơ bản, hiện đại cho học sinh, phù hợp với mục tiêu đào tạo và nội dung chươngtrình đã quy định Sách giáo khoa không chỉ cung cấp kiến thức mới, cơ bản cho họcsinh mà còn củng cố những hiểu biết đã có, kiểm tra, đánh giá, tra cứu, tham khảo, ứngdụng, góp phần hình thành phát triển các kỉ năng phương pháp giảng dạy của giáo viênvà học tập của học sinh
Sách giáo khoa gồm hai phần: kênh chữ và kênh hình
- Kênh chữ là những thông tin thành văn nhằm để trình bày nội dung tri thức củamôn học, chỉ dẫn về phương pháp học tập và kiểm tra đánh giá về phương pháp họctập
- Kênh hình bao gồm những ảnh chụp, tranh vẽ, sơ đồ, đô thị Có thể chia kênhhình thành các loại:
+ Loại minh hoạ để cụ thể hoá nội dung một sự kiện quan trọng
Trang 6+ Loại cung cấp thông tin (thường là tranh ảnh, tư liệu lịch sử).
+ Loại vừa cung cấp thông tin vừa minh họa cho kênh chữ
+ Loại dùng để rèn luyện kỉ năng thực hành, kiểm tra kiến thức
Kênh chữ trong sách giáo khoa phải đáp ứng các yêu cầu sau:
Phản ánh đúng nội dung, đối tượng nghiên cứu, phù hợp với nội dung trìnhbày ở kênh chữ, không có những thông tin sai lệch về mặt khoa học hoặclàm phân tán sự tập trung của học sinh về sự kiện đang học
Màu sắc hài hoà, gần gũi với tự nhiên
Các hình ảnh đặt ngay bên cạnh phần kênh chữ phải có nội dung tươngứng, có bố cục cân đối Tranh, ảnh, được đánh số thứ tự
Sách giáo khoa cũng phải có hai phần: bài viết và cơ chế sư phạm “Bài viết” lànội dung cơ bản của chương trình được trình bày ngắn gọn trong một số trang nhất địnhcho mỗi bài học, tiết học Đây là bộ phận chủ yếu của sách giáo khoa “Cơ chế sưphạm” chỉ tất cả những thành tố trong sách giáo khoa, trừ bài viết, dành cho tiết học,bao gồm các câu hỏi, bài tập, tài liệu tham khảo, bài đọc thêm, phần minh họa Tỉ lệgiữa bài viết và cơ chế sự phạm tuỳ thuộc vào lứa tuổi, trình độ học sinh, yêu cầu củachương trình các cấp Càng lên lớp trên, dung lượng bài viết nhiều hơn, số lượng cáctranh, ảnh, tư liệu, câu hỏi, bài tập tuy không tăng nhưng đủ để cho học sinh hiểu đượcnhững vấn đề cần nắm vững
2.2.2 Yù nghĩa của việc sử dụng hiệu quả Sách giáo khoa trong đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử.
Đối với học sinh, sách giáo khoa là tài liệu cơ bản, bắt buộc trong học tập Nóđược biên soạn theo chương trình của bộ môn một cách hệ thống, giúp học sinh vừanắm những kiến thức khoa học cơ bản, hiện đại, vừa phát huy khả năng tự học, tựnghiên cứu Nó là phương tiện quan trọng của học sinh để tiếp thu kiến thức mới, ôntập củng cố những kiến thức đã học, trả lời các câu hỏi, làm bài tập ở nhà
Tuy nhiên, sử dụng sách giáo khoa vẫn chỉ là một khâu quan trọng trong hoạtđộng dạy học Nên ngoài ra còn phải biết sử dụng tài liệu tham khảo để giúp học sinhcó thêm cơ sở để nắm vững bản chất các sự kiện, hình thành khái niệm, hiểu rõ những
Trang 7quy luật, bài học quan trọng của lịch sử, rèn luyện cho học sinh thói quen nghiên cứukhoa học, phát triển tư duy lịch sử Vì vậy đi đôi với việc sử dụng hiệu quả Sách giáokhoa thì tài liệu tham khảo là phương tiện góp phần hiệu quả để hiểu rõ hơn Sách giáokhoa, góp phần nâng cao chất lượng dạy học.
3 CỞ SỞ THỰC TIỄN.
Hiệu quả của bài học lịch sử phụ thuộc phần lớn vào công việc của giáo viên:chuẩn bị bài học (giáo án, đồ dùng trực quan, tài liệu tham khảo…), tổ chức điều khiểngiờ học Sự chủ động lĩnh hội bài học của học sinh cũng ảnh hưởng đến kết quả giờhọc, quan trọng nhất là tinh thần kỷ luật, hứng thú học tập, tổ chức ở các khâu của quátrình lên lớp Trong thực tế giảng dạy lịch sử, nhiều giáo viên có kinh nghiệm đã thểhiện linh hoạt trong cấu trúc bài học, thể hiện sự sáng tạo và tránh được công thức rậpkhuôn trong phương pháp lên lớp, kết hợp hiệu quả giữa hệ thống câu hỏi với việc sửdụng đa dạng, phong phú các tài liệu như đoạn trích các tác phẩm lịch sử, văn học, … cótác dụng tốt để tạo sự hứng thú học tập của học sinh Song bên cạnh đó cũng có nhữngtrường hợp giáo viên thể hiện lối dạy học nhồi nhét kiến thức, không xác định đượckiến thức cơ bản trong sách giáo khoa, trình bày một cách khô cứng, không gây cảmxúc cho học sinh, tạo tâm lí cho học sinh cảm thấy học nhiều, chán nãn môn học
Từ thực tế trên, tìm hiểu thực trạng này có ý nghĩa thiết thực đặc biệt đối vớigiáo viên còn ít kinh nghiệm trong giảng dạy Qua đóù còn góp phần tự nâng cao, hoànthiện năng lực, trình độ chuyên môn để đáp ứng những yêu cầu thực tiễn của nền giáodục nước ta hiện nay
Trang 8B NỘI DUNG
I MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
Cấu trúc của sách giáo khoa trước đây ở hầu hết các môn ở THPT nói chung,môn Lịch sử nói riêng còn đơn giản, không có phần tra cứu các khái niệm, thuậtngữ,các sự kiện, các nhân vật,… thực tế đó chưa tạo cơ hội thuận lợi cho học sinh khi cónhu cầu tra cứu, tự học hoặc có rất ít nội dung hướng dẫn người học tiếp cận với phươngpháp học tập, nghiên cứu
Trong những năm gần đây việc đổi mới chương trình và sách giáo khoa, điều đóphần nào góp phần giúp giáo viên và học sinh chuyển từ cách dạy thụ động, áp đặt,sang cách dạy học tích cực, chủ động, sáng tạo, năng lực tự học của học sinh Tuy vẫncòn nhiều vấn đề bất cập khi sử dụng sách giáo khoa mới, nhất là nhiều giáo viên chorằng chương trình quá tải, sách giáo khoa viết nhiều, còn đối với học sinh lại ngại đọcsách mà vẫn còn thói quen ỷ lại kiến thức giáo viên cung cấp trên lớp
Vậy làm thế nào để cho học sinh phải hiểu rằng sách giáo khoa là tài liệu địnhhướng và hỗ trợ cho việc tự học, tự phát hiện, tự chiếm lĩnh tri thức mới Đó chính lànhiệm vụ của người giáo viên phải hướng dẫn, tổ chức đúng mức thực hành theo nănglực của người học
II THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
1 KHÁI QUÁT PHẠM VI.
Xuất phát từ mục đích, nội dung của bài học, tuỳ theo yêu cầu, hình ảnh cụ thểcủa mỗi lớp học mà lựa chọn phương pháp dạy học thích hợp Trong đề tài nghiên cứunày, chúng tôi chỉ đề cập đến một số biện pháp sử dụng hiệu quả Sách giáo khoa tronggiảng dạy môn lịch sử
2 THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI.
Về lí luận cho thấy trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử ở trường phổ thôngnói riêng là một quá trình nhận thức Trong đó, giáo viên tổ chức, dẫn dắt học sinh mộtcách có mục đích, có kế hoạch để học sinh nắm vững những tri thức cơ sở về văn hoá,
Trang 9khoa học và kỉ năng cơ bản, phát triển năng lực nhận thức, dần dần hình thành cơ sở thếgiới quan duy vật biện chứng, nhân cách và đạo đức.
Trong thực tế, quá trình dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng rất phứctạp, đặc biệt là đối với môn lịch sử, giáo viên cần phải truyền thụ cho các em học sinhcả những kiến thức về lịch sử kinh tế, văn hoá, xã hội Điều đó đòi hỏi người giáo viênphải nắm vững và sâu sắc hơn nhiều vấn đế cần thiết như: Mỗi sự kiện trong Sách giáokhoa đều có thể góp phần vào việc phát triển tư duy học sinh Song chúng ta cần phảitập trung vào một số sự kiện lớn, cơ bản làm cơ sở Để phát triển tư duy của học sinh,không phải chỉ có sự kiện lịch sử mà còn phải có những hiểu biết khác có liên quan,như các vấn đề lí thuyết, những kiến thức bổ trợ, kỉ năng, phương pháp nắm và sử dụngkiến thức
Tuy vậy, một số giáo viên trong dạy học lịch sử chưa chú trọng khơi gợi học sinhđặt vấn đề để tìm hiểu, chỉ dừng ở việc thụ động tiếp thu Hoặc vấn đề đăït ra chưa phảinhằm vào bản chất, những điều quan trọng để hiểu sự kiện, những chi tiết vụn vặt, hìnhthức bên ngoài
3 NGUYÊN NHÂN CỦA THỰC TRẠNG
Nguyên nhân của thực trạng trên là do bản thân một số giáo viên vẫn còn quenvới lối dạy một chiều, ngại khó, chưa khai thác tối đa kiến thức hoặc không xác địnhkiến thức cơ bản ở sách giáo khoa để cung cấp cho học sinh nên khi sử dụng khôngphát huy hết tác dụng, giáo viên cũng ngại hướng dẫn học sinh tự học ở nhà…
Xuất phát từ thực trạng việc dạy học lịch sử hiện nay- đa phần học sinh coi Lịchsử là môn phụ, học chống đối không thích học lịch sử, sợ sử và chán sử…chúng ta cầnnhận thức mới về bộ môn đó là phải đem lại niềm say mê học tập, khơi dậy niềm đammê của học sinh kích thức sự tò mò, hứng thú, sáng tạo để các em có thể tự tìm kiếmnhững gì không chỉ trong phạm vi kiến thức ở trong sách giáo khoa mà còn cả kiến thứcngoài xã hội, để các em thấy rằng mỗi bài học lịch sử đều có ích
Chính vì những thực tế trên,không nên làm ảnh hưởng lớn đến chất lượng dạyhọc môn lịch sử, học sinh tỏ ra nhàm chán khi đến tiết học lịch sử Đặc biệt là ở khốilớp 12, học sinh đã bắt đầu có xu hướng học lệch, ngại học môn lịch sử
Trang 10III MÔ TẢ GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI
1 CƠ SỞ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP.
Giáo dục tình cảm, thái độ, tư tưởng là một nhiệm vụ quan trọng của giáo dụcLịch sử trường phổ thông Ba mặt chuẩn kiến thức, kỉ năng và hướng thái độ được thểhiện trong việc biên soạn SGK Trên các mặt lựa chọn và trình bày sự kiện, các loạikênh hình, câu hỏi, bài tập … tuy phân biệt về mặt kênh hình, kênh chữ trong SGK,song các bộ phận này gắn chặt, kết hợp vào nhau góp phần giúp cho học sinh nắm đượckiến thức cơ bản (sự kiện, nhân vật lịch sử, địa điểm, thời gian, khái niệm, nguyên lý,quy luật, hiểu biết về phương pháp học tập của học sinh…) và năng lực vận dụng kiếnthức
Vì vậy, nhận thức đúng về SGK mới có thể đổi mới phương pháp sử dụng SGKcủa thầy (giảng dạy) và học sinh (học tập mà chủ yếu là tự học) Trên cơ sở đó, tôimạnh dạn đề xuất một số biện pháp để góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng hiệu quảSGK trong đổi mới phương pháp dạy học lịch sử
2 CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU
2.1 Đọc kĩ, nghiền ngẫm các sự kiện cơ bản trong sách giáo khoa
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chương trình giáo dục phổ thông,duyệt sách giáo khoa để sử dụng chính thức, ổn định thống nhất trong giảng dạy, họctập ở các cơ sở giáo dục phổ thông, trên cơ sở thẩm định của “Hội đồng thẩm địnhchương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa”
Sách giáo khoa không phải là bài giảng để giáo viên đọc cho học sinh chép,cũng không phải là tài liệu để học sinh học thuộc và nói lại trong giờ kiểm tra bài cũ.Sách giáo khoa phải đảm bảo những kiến thức cơ bản (chuẩn) được chương trình quyđịnh Khi giảng dạy và hướng dẫn học sinh sử dụng sách giáo khoa (nghe giảng và tựhọc), giáo viên có thể tập trung vào một số vấn đề cơ bản, trong khuôn khổ giờ học,trình độ cụ thể của học sinh, để học sinh tìm hiểu Qua việc tổ chức cho học sinh họctập, giáo viên hướng dẫn các em tự tìm hiểu sách giáo khoa, bổ sung kiến thức cần thiếtđể hiểu sách giáo khoa và tập trung vào những kiến thức quan trọng giáo viên đã pháthuy tính tích cực trong dạy và học của thầy và trò
Trang 11Việc biên soạn sách giáo khoa lịch sử đã có nhiều đổi mới, nên phương pháp sửdụng SGK cũng phải đổi mới Các bài trong sách giáo khoa là tài liệu cơ bản nhất vớicâu chữ ngắn gọn, cách viết súc tích, chính xác nên giáo viên hướng dẫn học sinh phảiđọc kĩ, nghiền ngẫm các sự kiện cơ bản, đánh giá chính thống sự kiện và nhân vật lịchsử đó Hiện nay theo chủ trương của Bộ Giáo dục – Đào tạo đã giảm tải chương trìnhhọc chính khóa phần nào giúp cho người học dễ dàng thu nhận kiến thức hơn.
Chẳng hạn, Đối với Bài 1“Sự hình thành trật tự thế giới mới sau Chiến tranh thế giới thứ hai(1945 - 1949)”, bài này có 2 nội dung trọng tâm:
1 Hội nghị Ian ta ( 2/1945) và những thỏa thuận 3 cường quốc
2 Sự hình thành Liên Hiệp Quốc
Nhưng để giúp cho học sinh nắm chắc hơn kiến thức hơn giáo viên cần hướngdẫn cho học sinh về nhà đọc thêm phần Sự hình thành hệ thống xã hội đối lập :Ơû châuAâu, sự phân chia hai cực là rõ ràng – Tây Aâu thuộc phạm vi ảnh hưởng của Mĩ và ĐôngAâu thuộc ảnh hưởng Liên Xô, hình thành hai khối địa – chính trị rõ ràng Ở châu Á,những thoả thuận của Hội nghị Ianta về châu Á đã không diễn ra như các cương quốcphương Tây mong muốn, nên ở châu Á đã không hình thành hai khu vực địa – chính trịmang tính 2 cực như ở châu Aâu, nhất là không có sự đối đầu theo ý thức hệ giữa cácnước châu Á
Đối với bài 3 “Trung Quốc ” xác định kiến thức trọng tâm, chúng ta cần tập
trung vào những nội dung chính sau:
- Sự ra đời của nước CHND Trung Hoa, ý nghĩa của sự kiên này Không cần đisâu vào diễn biến của cuộc nội chiến
- Tập trung vào thời kì cải cách - mở cửa của Trung Quốc 1978
Nói về Tình hình cách mạng nước ta sau Hiệp định Giơnevơ năm 1954, Mĩ đã
thực hiện mưu đồ thay chân Pháp, lấp chỗ trống ở miền Nam, chúng dựng lên chínhquyền tay sai Ngô Đình Diệm, biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểm mới Vìvậy, ngay sau Hiệp định Giơnevơ, nhân dân miền Nam phải tiến hành cuộc đấu tranhchống chế độ Mĩ – Diệm, giữ gìn, phát triển lực lượng cách mạng
Trang 12Để làm rõ nhiệm vụ của cách mạng miền Nam, học sinh đọc kĩ sách giáo khoa,
giáo viên đặt vấn đề: Trước bối cảnh mới ta chủ trương chuyển từ đấu tranh vũ trang chống Pháp sang đấu tranh chính trị chống chế độ Mĩ – Diệm Vậy tại sao ta chủ trương đấu tranh chính trị chống Mĩ – Diệm chứ không phải đấu tranh vũ trang như hồi chống Pháp ?
Giáo viên nhận xét ý kiến của học sinh và chốt ý:
- Sau năm 1954, kẻ thù chính, trực tiếp của nhân dân ta là Mĩ – Diệm (mạnh vàtàn bạo)
- Lực lượng kháng chiến miền Nam còn non yếu (vì phải tập kết ra Bắc)
- Ta còn thời gian thi hành Hiệp định (điều khoản hiệp thương tuyển cử đếntháng 7/1956 mới được diễn ra) Vì vậy ta phải kiên trì đấu tranh hoà bình đòi hiệpthương tổng tuyển cử bảo vệ hoà bình, giữ gìn lực lượng, chống khủng bố, đàn áp,chống chiến dịch “tố cộng, diệt cộng”, chống trò hề ‘trưng cầu dân ý”, “bầu cử quốchội” của Ngô Đình Diệm,…
Qua đây giáo viên có thể mở rộng, chiến dịch “tố cộng, diệt cộng” được coi làchính sách cơ bản của Mĩ và chính quyền Sài Gòn, là quốc sách bao trùm tất cả cáchoạt động nhằm chống lại cách mạng và nhân dân ta Mĩ – Diệm lập ra những ban chỉđạo “tố cộng” các cấp gồm những tên phản động chống phá cách mạng, chống lại nhândân với nhiều thủ đoạn thâm độc, dã man Biện pháp thực hiện của chúng là: bắt nhândân các thôn xã, khu phố phải học tập , hội họp tố giác “Việt cộng” Đối tượng gồmnhững người kháng chiến cũ, những gia đình có người thân tập kết ra Bắc, những ngườitán thành hoà bình và hiệp thương, những người bị tình nghi có liên hệ với Việt cộng.Khẩu hiệu của bọn chúng đưa ra là “thà giết nhầm còn hơn bỏ sót”,… qua đó học sinhthấy được những tội ác của Mĩ và chính quyền phản cách mạng Ngô Đình Diệm mà họcsinh không được đọc ở sách giáo khoa
2.2 Nắm và giải thích được các bản đồ, tranh ảnh minh họa.
Để giúp học sinh năm vững kiến thức lịch sử cơ bản và là cơ sở để giáo dục tưtưởng chính trị cho các em trong quá trình lịch sử Ví dụ như khi dạy về “Chiến dịchbiên giới thu –đông 1950”, vậy để đạt kết quả giáo dục của bài, giáo viên sử dụng hình
Trang 13ảnh các anh hùng La Văn Cầu, Trần Cừ,… qua đó thể hiện thái độ khâm phục của họcsinh đối với nghệ thuật chỉ đạo quân sự tài tình của Đảng, thái độ đồng tình, khâm phụcvới hành động của các anh hùng.
Nhằm gợi dậy xúc động, mong muốn, kích thích hứng thú học tập và góp phầngiáo dục đạo đức, tình cảm cho các em qua nội dung “những nguyên nhân thắng lợi củachiến thắng Điện Biên Phủ” là tinh thần chiến đấu dũng cảm, sự quên mình của quanvà dân ta, thì chính hình ảnh của Tô Vĩnh Diện, Phan Đình Giót,… sẽ gợi dậy trong tráitim của các em thái độ đồng tình, khâm phục và tình cảm yêu anh quý anh bộ đội
Hiện nay ở trường phổ thông chưa có điều kiện để sử dụng các loại mô hình, sabàn hay các loại đồ phục chế khác trong dạy học lịch sử, mặc dù nó có khả năng diễntả khá đầy đủ vẻ bề ngoài của một sự vật hay sự kiện lịch sử Tuy vậy chúng ta có thểsử dụng những hình vẽ hoặc phim ảnh lịch sử có giá trị như một tư liệu lịch sử
Dạy học lịch sử ở trường phổ thông khi giáo viên minh họa tranh ảnh kết hợp vớicho học sinh xem một đoạn phim tư liệu lịch sử thường là ứng dụng công nghệ thông tin(Power Point) trong việc trình chiếu, chẳng hạn khi miêu tả không khí thắng lợi củaCách mạng tháng Tám năm 1945, Giáo viên trình chiếu đoạn phim: “Hồ Chí Minh đọcbản Tuyên ngôn độc lập tại quảng trường Ba Đình vào ngày 2/9/1945” Qua đó họcsinh sẽ được tái hiện lại sự kiện lịch sử của không khí ngày 2/9/1945, đồng thời họcsinh có tình cảm mạnh mẽ về lòng yêu mến lãnh tụ Hồ Chí Minh, tình yêu đối với Tổquốc, sự căm thù bọn xâm lược và chiến tranh
Hình ảnh và xem đoạn phim có nội dung lịch sử là phương pháp dạy học lịch sửđạt hiệu quả cao Tuy vậy, việc minh họa tranh ảnh hay trình chiếu một đoạn phimkhông đơn thuần các em được quan sát hay làm sinh động tiết học Nếu như vậy thìviệc sử dụng tranh ảnh, đoạn phim cũng chưa thể phát huy hết tác dụng Vậy để giúphiểu sâu về nội dung của bài học, sau khi các em được xem ảnh, phim, giáo viên có thểtổ chức trao đổi thông qua các nhóm bằng bài tập nhỏ, hoặc đặt ra những câu hỏi đểphát huy khả năng tư duy nhận thức, khai thác hiệu quả nội dung kiến thức cơ bản củabài học Khi đề cập đến nội dung: “Nguyễn Aùi Quốc và việc truyền bá chủ nghĩa Mác– Lênin về trong nước” Giáo viên cho học sinh xem bức ảnh Nguyễn Aùi Quốc tại đại
