Hiện nay, Hà Nam làmột trong những tỉnh trọng điểm phát triển công nghiệp của cả nướcvới rất nhiều các khu công nghiệp lớn như: khu công nghiệp Đồng Văn I và II, khu công nghiệp Châu Sơn
Trang 1Phát triển nguồn nhân lực có vai trò đặc biệt quan trọng đối với mọiquốc gia nói chung và Việt Nam nói riêng Đặc biệt, trong quá trìnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa của nước ta hiện nay thì vấn đề phát triểnnguồn nhân lực càng trở nên quan trọng và cấp thiết.
Là một tỉnh thuộc đồng bằng sông Hồng, Hà Nam có một vị tríthuận lợi để phát triển kinh tế Là cửa ngõ thủ đô, có quốc lộ 1A vàđường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình (con đường huyết mạch Bắc Nam)chạy qua, đây là những điều kiện thuận lợi để tỉnh phát triển kinh tế.Trước đây, Hà Nam là một tỉnh thuần nông, thu nhập của người dânchủ yếu từ sản xuất nông nghiệp Do đó, để phát triển kinh tế, nâng caođời sống cho nhân dân toàn tỉnh thì phải tiến hành công nghiệp hóa,hiện đại hóa Cùng với sự phát triển của đất nước, Đảng bộ và nhân dântỉnh Hà Nam đang cố gắng từng bước đưa nền kinh tế của tỉnh đi lênbằng con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa Hiện nay, Hà Nam làmột trong những tỉnh trọng điểm phát triển công nghiệp của cả nướcvới rất nhiều các khu công nghiệp lớn như: khu công nghiệp Đồng Văn
I và II, khu công nghiệp Châu Sơn… Đây là một thuận lợi để tỉnh pháttriển kinh tế, nâng cao mức sống cho người dân, nhưng cũng đặt ranhiều thách thức đối với lãnh đạo và nhân dân tỉnh Hà Nam, đặc biệt làvấn đề làm thế nào để có được nguồn nhân lực có chất lượng đáp ứngđược yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Trang 2Là người con của Hà Nam đang theo học chuyên ngành triết học,thông qua đề tài này, tôi muốn góp một phần nhỏ vào việc tìm hiểunguồn nhân lực ở Hà Nam và đề xuất những giải pháp phát triển nguồnnhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa của tỉnh nhà.
Đó là lý do để tôi lựa chọn vấn đề “Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Hà Nam” làm đề tài luận
văn của mình
2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
Vấn đề phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa,hiện đại hóa có tầm quan trọng đặc biệt trong đường lối, chiến lượcphát triển kinh tế - xã hội của đất nước Vì thế, đã thu hút được sự quantâm nghiên cứu của đông đảo các nhà lý luận Trong những năm qua,
xoay quanh vấn đề "Phát triển nguồn nhân lực thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa" đã có khá nhiều công trình khoa học đề cập đến ở
những phương diện khác nhau
* Bàn về công nghiệp hóa, hiện đại hóa:
Những công trình nghiên cứu dưới dạng sách:
- Lê Du Phong, Hoàng Văn Hoa, Phát triển kinh tế - xã hội các vùng dân tộc và miền núi theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998
- Ngô Đình Giao, Suy nghĩ về công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam (một số vấn đề lý luận và thực tiễn), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội 1996
- Lê Cao Đoàn (chủ biên), Công nghiệp hóa, hiện đại hóa rút ngắn
- những vấn đề lý luận và kinh nghiệm thế giới, Nxb Khoa học xã hội,
Hà Nội 2008
Các bài viết đăng trên Tạp chí chuyên ngành:
- Lê Ngọc Anh, Quan điểm về đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức - bước phát triển mới trong đường lối tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước của Đảng
Trang 3- Trần Đắc Hiến, Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn ở Việt Nam: một số vấn đề đặt ra và hướng giải quyết, Tạp chí
Triết học, số 11 (2007)
* Bàn về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực:
Những công trình nghiên cứu dưới dạng sách:
- Trần Văn Tùng, Lê Ái Lâm, Phát triển nguồn nhân lực - kinh nghiệm thế giới và thực tiễn nước ta, Nxb Chính, trị quốc gia, Hà Nội,
tố đó ở nước ta hiện nay, Luận án tiến sĩ, 1998
Có thể thấy rằng trong các luận án trên, các tác giả đặc biệt đi sâukhai thác yếu tố con người - yếu tố động nhất của lực lượng sản xuất
Trang 4Các luận văn:
- Hà Thị Lan Phương, Phát triển lực lượng sản xuất ở tỉnh Yên Bái thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay, Luận văn Thạc sĩ Triết
học, 2005
- Trịnh Ngọc Dương, Phát triển nguồn nhân lực các dân tộc thiểu
số trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Kon Tum,
Luận văn Thạc sỹ Triết học, 2006
- Đỗ Thị Xuân Kim, Phát huy nguồn lực con người trong lĩnh vực công nghiệp ở tỉnh Phú Yên hiện nay, Luận văn Thạc sỹ, 2009
Các bài viết đăng trên Tạp chí chuyên ngành:
- Nguyễn Văn Sơn, Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ
sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và phát triển kinh tế tri thức, Tạp chí Triết học, số 9 (2007)
- Nguyễn Thành Trung, Vai trò của con người và vấn đề phát huy nguồn lực con người trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay, Tạp
chí Triết học, số 7 (2008)
- Hoàng Đình Cúc, Vấn đề con người trong học thuyết Mác và phương hướng, giải pháp phát triển con người cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay, Tạp chí Triết học, số 8
(2008)
Tóm lại, những công trình nghiên cứu trên có giá trị lịch sử nhấtđịnh Đó là nguồn tài liệu quan trọng để tác giả luận văn nghiên cứu, kếthừa Tuy nhiên, thực tiễn luôn vận động, biến đổi và phát triển nên mọikết luận, tổng kết vẫn cần được bổ sung, phát triển Hơn nữa, các côngtrình, luận án, luận văn và các bài viết được đề cập ở trên chủ yếunghiên cứu vai trò của con người và vấn đề phát huy nguồn lực conngười - một yếu tố cấu thành của lực lượng sản xuất trong quá trìnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa Cho đến nay chưa có công trình nghiêncứu nào nghiên cứu vấn đề phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầucông nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Hà Nam dưới dạng một luận văn
Trang 53 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
3.1 Mục đích nghiên cứu của luận văn
Trên cơ sở phân tích, làm rõ thực trạng nguồn nhân lực ở tỉnh HàNam hiện nay, luận văn đề xuất một số phương hướng cơ bản và giảipháp chủ yếu nhằm phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu côngnghiệp hóa, hiện đại hóa ở Hà Nam trong thời gian tới
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
Để đạt được mục đích trên, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn là:
- Thứ nhất, luận giải, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về nguồn
nhân lực và vai trò của nó trong sự phát triển xã hội nói chung cũngnhư đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nói riêng
- Thứ hai, phân tích, làm rõ ưu điểm, hạn chế của nguồn nhân lực ở
Hà Nam hiện nay và nguyên nhân của tình hình; chỉ ra những đòi hỏi
mà quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang đặt ra đối với việcphát triển nguồn nhân lực ở Hà Nam
- Thứ ba, nêu và phân tích một số phương hướng cơ bản và giải
pháp chủ yếu nhằm phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu côngnghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Hà Nam
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
4.1 Đối tượng nghiên cứu của luận văn
Vấn đề phát triển nguồn nhân lực ở tỉnh Hà Nam hiện nay
4.2 Phạm vi nghiên cứu của luận văn
Đề tài tập trung nghiên cứu nội dung phát triển nguồn nhân lực ởtỉnh Hà Nam đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong mốiquan hệ với đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của tỉnh và với nguồnnhân lực của cả nước
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1 Cơ sở lý luận
Luận văn dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin (chủnghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử), tư tưởng Hồ
Trang 6Chí Minh về vấn đề con người; các quan điểm của Đảng Cộng sản ViệtNam về nguồn lực con người.
5.2 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài được sử dụng các phương pháp: phân tích, tổng hợp, thống
kê, điều tra, khảo sát, kết hợp lôgíc với lịch sử, với tinh thần lý luận kếthợp với thực tiễn trên cơ sở phương pháp luận biện chứng duy vật
6 Những đóng góp mới về khoa học của luận văn
- Luận văn góp phần làm rõ thêm vai trò của yếu tố con người trongquá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa; những đòi hỏi của công nghiệphóa, hiện đại hóa đối với việc phát triển nguồn nhân lực ở Hà Nam hiệnnay
- Đánh giá tổng quát thực trạng nguồn nhân lực ở tỉnh Hà Nam hiệnnay
- Nêu ra những phương hướng cơ bản và giải pháp chủ yếu phát triểnnguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh HàNam
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luậnvăn gồm 3 chương, 6 tiết:
Chương 1: Phát triển nguồn nhân lực với công cuộc công nghiệp
hóa, hiện đại hóa ở Hà Nam
Chương 2: Thực trạng nguồn nhân lực và những vấn đề đặt ra đối
với phát triển nguồn nhân lực ở Hà Nam hiện nay
Chương 3: Phương hướng và giải pháp phát triển nguồn nhân lực
đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Hà Nam
Trang 7Chương 1 PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC VỚI CÔNG CUỘC CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở HÀ NAM
Trong chương này tác giả tập trung giải quyết hai vấn đề (được chiathành hai tiết):
1.1 Một số vấn đề về công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Hà Nam
Để đảm bảo mục đích, yêu cầu và nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả đi vào hai nội dung (hai tiểu tiết):
1.1.1 Vài nét khái quát về điều kiện tự nhiên và tình hình kinh tế
1.1.2 Những quan điểm cơ bản về công nghiệp hóa, hiện đại hóa
ở Hà Nam
Thứ nhất, tác giả tập trung làm rõ về khái niệm công nghiệp hóa,
hiện đại hóa
Thứ hai, tác giả đề cập đến phương hướng, mục tiêu tổng quát của
công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta
Thứ ba, mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Hà Nam.
Thứ tư, những quan điểm cơ bản về công nghiệp hóa, hiện đại hóa
ở Hà Nam:
- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với khai thác tối đa tiềm năng,lợi thế của tỉnh Hà Nam, thu hút triệt để mọi nguồn lực cho sự pháttriển
Trang 8- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa lấy việc phát huy nguồn nhân lựclàm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững.
- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển bền vững
Và đối với Hà Nam hiện nay, để công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắnvới phát triển bền vững thì cần phải đảm bảo các mục tiêu cụ thể sau:+ Cơ cấu kinh tế trong công nghiệp hóa phải đảm bảo mục tiêu lâudài, trong đó, đặc biệt chú trọng cơ cấu ngành kinh tế Trước mắt cầntập trung xây dựng cơ cấu ngành kinh tế: công nghiệp - nông nghiệp -dịch vụ
+ Tăng trưởng của công nghiệp hóa phải bền vững (tăng trưởngphải gắn với phát triển cả về số lượng và chất lượng)
+ Công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa
+ Công nghiệp hóa phải gắn với việc giải quyết các vấn đề an sinh
xã hội, tiến bộ xã hội, đảm bảo an ninh chính trị và trật tự, an toàn xãhội
+ Công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải đảm bảo giữ vững môitrường sinh thái
Để đạt được mục tiêu trên phải có nguồn nhân lực đảm bảo, vì thếphát triển nguồn nhân lực có vai trò đặc biệt quan trọng đối với HàNam hiện nay
1.2 Tầm quan trọng của phát triển nguồn nhân lực đối với công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Hà Nam
1.2.1 Quan niệm về phát triển nguồn nhân lực
1.2.1.1 Khái niệm nguồn nhân lực
Tác giả đã đề cập đến nhiều quan niệm về nguồn nhân lực của
nhiều tác giả khác nhau Nhưng tựu chung lại, qua một số cách tiếp cận
về nguồn lực con người và về nguồn nhân lực, dưới dạng tổng quát ta
có thể hiểu nguồn nhân lực là phạm trù dùng để chỉ số dân, cơ cấu dân
số, đặc biệt là chất lượng dân số với tất cả những năng lực, phẩm chất
Trang 9và tổng thể các tiềm năng của con người làm nên sức mạnh của nótrong sự phát triển xã hội.
1.2.1.2 Khái niệm phát triển nguồn nhân lực
Xung quanh vấn đề phát triển nguồn nhân lực cũng có nhiều quanniệm khác nhau Nhưng xét một cách khái quát nhất, phát triển nguồnnhân lực chính là quá trình tạo lập, gia tăng và sử dụng năng lực toàndiện con người vì sự tiến bộ kinh tế - xã hội và sự hoàn thiện bản thânmỗi con người
Việc phát triển nguồn nhân lực được biểu hiện cụ thể như sau:
Thứ nhất, phải gia tăng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực (biểu
hiện thông qua các yếu tố: thể lực, trí lực và tâm lực của người laođộng)
Thứ hai, gia tăng số lượng người lao động phù hợp với nhu cầu
cung ứng nguồn lao động trong mỗi giai đoạn
Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực là phải đạt được cơ cấu dân số và
lao động hợp lý (tức là phải đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế
-xã hội nói chung và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nói riêng)
1.2.2 Phát triển nguồn nhân lực - yếu tố cơ bản bảo đảm cho sự thành công của công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Trong đó, tác giả đã chỉ ra vai trò quyết định của nguồn nhân lựcđối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa:
Một là, trong quan hệ so sánh với các nguồn lực khác thì nguồn
nhân lực là chủ thể trực tiếp, quyết định toàn bộ quá trình công nghiệphóa, hiện đại hóa
Hai là, bản thân con người vừa là khách thể được khai thác triệt để
trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vừa là đối tượng duynhất mà chính quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải hướng vàophục vụ
Ba là, nguồn nhân lực mà cốt lõi là trí tuệ của con người có tiềm
năng vô tận
Trang 10Bốn là, trí tuệ con người có sức mạnh vô cùng to lớn một khi nó
được vật thể hóa, trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp
Tác giả cũng chỉ ra vai trò, tầm quan trọng và ý nghĩa quyết địnhcủa nguồn nhân lực và vấn đề phát triển nguồn nhân lực đối với quátrình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hà Nam trong giai đoạn hiệnnay Tuy nhiên, nguồn nhân lực chỉ thực hiện được vai trò quyết địnhkhi nó đáp ứng được những yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa,hiện đại hóa (chất lượng cao, số lượng dồi dào, cơ cấu hợp lý)
Trang 11Chương 2 THỰC TRẠNG NGUỒN NHÂN LỰC
VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC Ở HÀ NAM HIỆN NAY
Từ những đặc điểm riêng của quê hương Hà Nam, tác giả đã nghiêncứu và làm rõ thực trạng nguồn nhân lực của tỉnh cũng như chỉ ranhững đòi hỏi mà quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đặt ra đối vớinguồn nhân lực của tỉnh Hà Nam hiện nay
2.1 Thực trạng nguồn nhân lực ở Hà Nam
2.1.1 Về số lượng nguồn nhân lực
Số người trong độ tuổi lao động của Hà Nam khá cao (493.095người), nhưng có một thực tế ở Hà Nam hiện nay là lực lượng lao độngcủa tỉnh không đáp ứng được nhu cầu lao động của các khu côngnghiệp trên địa bàn tỉnh (kể cả lao động phổ thông) Và có thể khẳngđịnh, số lượng lao động của Hà Nam không đáp ứng được nhu cầu của
sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì hiện tại, các doanh nghiệptại các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam đang lâm vào tìnhtrạng thiếu lao động trầm trọng
Nguyên nhân của tình trạng thiếu hụt số lượng lao động ở Hà Nam
là do:
Thứ nhất, do mức thu nhập và các chế độ khác mà các doanh
nghiệp đưa ra không thỏa mãn nguyện vọng của người lao động
Thứ hai, người dân không mặn mà với việc học nghề, không thích
học nghề nên không đáp ứng được nhu cầu lao động có tay nghề chocác doanh nghiệp Thêm vào đó, người lao động của tỉnh học xong lại
di chuyển đi nơi khác có điều kiện và chế độ ưu đãi tốt hơn để làm việc
Thứ ba, do Hà Nam đã làm tốt công tác dân số kế hoạch hóa gia
đình Giảm được tỷ lệ gia tăng dân số dẫn tới quy mô dân số giảm
Trang 12Tóm lại, có thể thấy thực chất Hà Nam không thiếu lực lượng lao động, thực trạng thiếu lao động trong các khu công nghiệp và khu vực kinh tế ngoài nhà nước là do chế độ tiền lương và điều kiện, môi trường làm việc không thu hút được lao động địa phương dẫn đến tình trạng người lao động di chuyển đi nơi khác.
2.1.2 Về chất lượng nguồn nhân lực
Thể hiện ở ba phương diện: thể lực, trí lực và tâm lực
Về thể lực:
Tầm vóc và thể lực của người Hà Nam trong những năm gần đây
đã được cải thiện Chiều cao, cân nặng và tuổi thọ trung bình của ngườidân đã tăng lên Tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em, đặc biệt là trẻ em dướinăm tuổi bị suy dinh dưỡng đã giảm Nguyên nhân là do Đảng bộ vànhân dân Hà Nam đã thực hiện đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hộinhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân
Về trí lực:
Trình độ chuyên môn, kỹ thuật, nghề nghiệp của lực lượng laođộng trên địa bàn tỉnh Hà Nam rất thấp (hiện tại mới chỉ có 35% laođộng của tỉnh đã qua đào tạo, trong đó đào tạo nghề chiếm 30%) Biểuhiện:
Thứ nhất, về đội ngũ trí thức - lực lượng nòng cốt trong quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa Hiện nay, quá trình công nghiệp hóa,hiện đại hóa ở Hà Nam thiếu lao động có trình độ chuyên môn cao cả
về số lượng và chất lượng Tính đến năm 2010, số lượng lao động đượcđào tạo ở bậc cao đẳng, đại học của tỉnh chỉ chiếm 3,72%, số lao động
có trình độ trên đại học còn ít ỏi hơn rất nhiều (chỉ có 0,06% tổng sốlao động của tỉnh)
Nguyên nhân là do cơ chế tuyển dụng, bổ nhiệm trong khu vực nhànước còn theo kiểu “xin - cho”, chưa thực sự khách quan, chưa thật chútrọng đến trình độ của người lao động Chế độ đãi ngộ, tiền lương cũngchưa thỏa đáng, còn mang nặng tư tưởng “cào bằng” của cơ chế tập